1

¹ Jesu Cristo Õ'âkɨ̃hɨ makɨ yee, ãyusé kiti a'tîro nɨ'kákaro niîwɨ.

² Dɨporókɨ̃hɨpɨ Isaía Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨ Õ'âkɨ̃hɨ uúkũ'kere ohâkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ Jesu Cristo a'ti nukúkãpɨ a'tiátehere a'tîro ohâ yuukɨ niîwĩ: Yɨ'ɨ̂ mɨ'ɨ yeé kitire werê yuuakɨhɨre mɨ'ɨ̂ dɨporo o'ôo'gɨti. Kɨ̃ɨ̂ mɨ'ɨ̂ wa'aátihi ma'are apo yuúgɨsami. Ma'â kẽ'râ yuu mɨ'tagɨ weeró noho masá wãkusére bɨhâ weti dɨka yuú dutigɨsami.

³ Ni'kɨ́ yukɨ́ mariró, masá marirópɨ a'tîro karíkũ nu'ku bahâ ke'atigɨsami: “Marî wiôgɨ a'tiátihi ma'are apo yuúya. Diakɨ̃hɨ́ri ma'a ãyurí ma'a kẽ'râro weeró noho wee yuúya”, niî ohâkɨ niîwĩ. Marî wiôgɨ a'tiátoho dɨporo mɨsâ niisétisere apo yuúya, mɨsâ wãkusére dɨka yuúya niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ.

⁴ Tohô weégɨ João wamê yeegɨta niîkɨ niîwĩ Isaía tohô niî no'o'kɨ. Kɨ̃ɨ̂ yukɨ́ mariró, masá marirópɨ wamê yee kusiakɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ masaré bu'êgɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ yã'âro weesétisere bɨhâ weti dɨka yuú, wamê yee no'oya. Tohô weérã mɨsâ yã'âro weé'kere akobohó no'orãsa', niîkɨ niîwĩ.

⁵ Pãharã́ tií di'ta Judéiapɨ niirã́, tohô niikã́ Jerusalẽ́kãharã kɨ̃ɨ̂ bu'esére tɨ'órã wa'âkãrã niîwã. Naâ yã'âro weé'kere werê yɨ'rɨka be'ro Jordão wamêtiri maapɨ naâre wamê yeekɨ niîwĩ.

⁶ Kɨ̃ɨ yeé su'ti camelo poari me'ra weé no'o'ke niîkaro niîwɨ. Kɨ̃ɨ̂ ehêri turi daa wa'îkɨ̃ kasero daa niîkaro niîwɨ. Kɨ̃ɨ̂ pahasé kɨorã naâ ba'asétise poreroáre, nɨkɨ̂kãhase mumia yeére mumire ba'âkɨ niîwĩ.

⁷ João masaré a'tîro werêkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ be'ro ãpí yɨ'ɨ̂ nemoró tutuagɨ́ a'tîgɨsami. Kɨ̃ɨ̂ ãyú yɨ'rɨagɨ niîmi. Yɨ'ɨ̂ pe'e kɨ̃ɨ yeé sapáture tuu weé masitigɨ weeró noho mehô niigɨ́ waro tɨ'ó yã'a'.

⁸ Yɨ'ɨ̂ mɨsâre akó me'ra wamê yee'. Kɨ̃ɨ̂ pũrikã Espírito Santo me'ra wamê yeegɨsami. Kɨ̃ɨ̂ tohô weégɨ, Espírito Santo mɨsâpɨre dihatákã weegɨ́sami. Mɨsâ me'ra niî nu'kukɨ̃'sami, niîkɨ niîwĩ João. João Jesuré wamê yee'ke niî'

⁹ João masaré wamê yeeri kura Jesu a'tîro weékɨ niîwĩ. Nazaré, Galiléia di'ta niirí makapɨ niî'kɨ wihá wã'ka, João tiropɨ ehâkɨ niîwĩ. João kɨ̃ɨ̂re Jordão wamêtiri maapɨ wamê yeekɨ niîwĩ.

¹⁰ Kɨ̃ɨ̂ tii maápɨ niî'kɨ mahá nɨ'kari kura Jesu ɨ'mɨ̂se pãrikã́ ĩ'yâkɨ niîwĩ. Espírito Santo ni'kɨ́ buhâ weeró noho bahugɨ́ kɨ̃ɨ̂pɨre dihatákɨ niîwĩ.

¹¹ Tohô wa'arí kura ni'kɨ́ ɨ'mɨ̂sepɨ a'tîro uúkũ dihokɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ yɨ'ɨ̂ makɨ ɨpɨ́tɨ ma'igɨ́ niî'. Mɨ'ɨ̂ me'ra pũûro e'katí', niî dihokɨ niîwĩ Õ'âkɨ̃hɨ. Jesuré wãtî Õ'âkɨ̃hɨre yɨ'rɨ́ nɨ'kakã weé sĩ'rimi'ke niî'

¹² Jesuré wamê yeeka be'ro maatá Espírito Santo yukɨ́ mariró, masá marirópɨ kɨ̃ɨ̂re wa'â dutikɨ niîwĩ.

¹³ Jesu toopɨ́re quarenta nɨmɨri niîkɨ niîwĩ. Wa'îkɨ̃rã uarã́ wa'teropɨ niîkɨ niîwĩ. Wãtî Jesuré kɨ̃ɨ̂ pakɨré yɨ'rɨ́ nɨ'ka dutigɨ niî kehe sãakɨ niîmiwĩ. Be'ró ɨ'mɨ̂sekãharã Õ'âkɨ̃hɨre werê ko'terã Jesuré ko'têrã dihatákãrã niîwã. Jesu neê waro Galiléiapɨ masaré bu'ê nɨ'ka'ke niî'

¹⁴ Be'ró Herode João masaré wamê yeegɨre bu'îri da'rerí wi'ipɨ sõróo dutikɨ niîwĩ. Tiîtare Jesu Galiléia di'tapɨ ãyusé kiti Õ'âkɨ̃hɨ yeere, kɨ̃ɨ̂ wiôgɨ niîmi niisére bu'êgɨ wa'âkɨ niîwĩ.

¹⁵ A'tîro niîkɨ niîwĩ: —Ni'kâroakãre mɨsâ too dɨpóropɨ yoakã́ ko'tê'kɨ etâ tohami. Kɨ̃ɨ̂ kã'roákã be'ro wiôgɨ sãhagɨ́sami. Tohô weérã mɨsâ yã'âro weesétisere bɨhâ weti, du'uyá. Mɨsâ wãkusére dɨka yuúya. Õ'âkɨ̃hɨ masaré yɨ'rɨógɨsami niisére ẽho peóya, niî bu'êkɨ niîwĩ. Jesu ba'pâritirã wa'î wẽherã́re pihî'ke niî'

¹⁶ Be'ró Jesu Galiléia wamêtiri ditara sumútohopɨ sihâ baha ke'akɨ niîwĩ. Toopɨ́ wa'âgɨ, Simãore, ãpí kɨ̃ɨ̂ akabihí Andrére boka ehápɨ'. Naâ wa'î wẽherã́ niîkãrã niîwã. Ditârapɨ naâ wẽhêkɨhɨre doke yõórã weékãrã niîwã.

¹⁷ Naâ tohô weekã́ ĩ'yâgɨ, Jesu niîkɨ niîwĩ: —Te'á yɨ'ɨ̂ me'ra. Mɨsâ ni'kâroakãre wa'î wẽherã́ niî'. Be'ró maha wa'î wẽherã́ weeró noho masaré yee kitíre werêrãsa'. Tohô niî werekã́, pãharã́ ẽho peórãsama, niîkɨ niîwĩ.

¹⁸ Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'órã, maatá naa yeé wẽhêkɨhɨpagɨre tootá du'u kũú, Jesu me'ra wa'âkãrã niîwã.

¹⁹ Kã'ró yɨ'rɨkã́, pɨárã Zebedeu põ'rare Tiago, kɨ̃ɨ̂ akabihí Joãore ĩ'yâkɨ niîwĩ taha. Naâ yukɨ̂sɨpɨ wẽhêkɨhɨpagɨre dero sãyákãrã niîwã.

²⁰ Naâre ĩ'yâgɨta, Jesu naá kẽ'rare pihîkɨ niîwĩ taha. Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'órã, naâ pakɨ́ Zebedeure, kɨ̃ɨ̂re da'rá ko'terãre kõ'â wã'kakãrã niîwã. Kõ'â wã'ka, Jesu me'ra wa'âkãrã niîwã. Jesu wãtî sãháa no'o'kɨre kõ'â wĩro'ke niî'

²¹ Be'ró Cafarnau wamêtiri makapɨ etâkãrã niîwã. Saurú nɨmɨ niikã́ Judeu masa soo wɨári nɨmɨ niikã́, Jesu naâ nerê wɨari wi'ipɨ sãháakɨ niîwĩ. Sãhá, tií wi'ipɨ masá niirã́re bu'ê nɨ'kakɨ niîwĩ.

²² Kɨ̃ɨ̂ Moisé ohâ'kere bu'erã́ weeró noho bu'êtikɨ niîwĩ. Dutisé kɨogɨ́ weeró noho naâre bu'êkɨ niîwĩ. Tohô weérã masá kɨ̃ɨ̂ bu'esére tɨ'o mariá wa'âkãrã niîwã.

²³ Tií wi'i naâ nererí wi'ipɨ ni'kɨ́ masɨ́ wãtî sãháa no'o'kɨ niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ a'tîro karíkũkɨ niîwĩ:

²⁴ —Mɨ'ɨ̂ Jesu Nazarékɨ̃hɨ, ɨ̃sâre kari boótikã'ya. Ɨ̃sâre bu'îri da'rê bahuriógɨ a'tîgɨ weetí? Mɨ'ɨ̂re ĩ'yâ masi'. Õ'âkɨ̃hɨ o'ôo'kɨ yã'asé moogɨ́, ãyú butia'gɨ niî', niîkɨ niîwĩ.

²⁵ Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu wãtî masɨpɨ́re niigɨ́re tu'tîgɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Di'ta mariáya. Kɨ̃ɨ̂pɨre niigɨ́ wiháaya, niîkɨ niîwĩ.

²⁶ Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́, wãtî kɨ̃ɨ̂pɨre niigɨ́ masɨré bɨrɨ̂ ke'a nara sãákã weékɨ niîwĩ. Ɨpɨ́tɨ waro karíkũ, wãtî kɨ̃ɨ̂pɨre niî'kɨ wiháakɨ niîwĩ.

²⁷ Niî pe'tirã tií wi'ipɨ niirã́ ĩ'yâ mariakãrã niîwã. Naâ basi a'mêri sẽrí yã'a mɨhakãrã niîwã: —Yẽ'e nohó niîti a'té tohô wa'asé? Ma'má bu'esé niîti? Ã'rí masɨ́ wãtiâpɨreta kõ'â wĩro masisere kɨo dohámi. Naâ kɨ̃ɨ̂ kõ'â wĩrokã, wiháama, niîkãrã niîwã.

²⁸ Kɨ̃ɨ̂ tohô weéka be'ro yoâtikãta Jesu yeé kitire Galiléia di'takãharã tɨ'ó se'sa pe'tia wa'âkãrã niîwã. Jesu Simão Pedro maa yẽkóre yɨ'rɨó'ke niî'

²⁹ Jesu naâ nerê wɨari wi'ipɨ wiháaka be'ro Simão, André me'ra naa yaá wi'ipɨ wa'âkɨ niîwĩ. Tohô niikã́ Tiago, João wa'âkãrã niîwã.

³⁰ Toopɨ́ Simão maa yẽkó uhá'ke do'âtigo kãhíko niîwõ. Jesuré maatá “Koô do'âtigo weeámo”, niî werêkãrã niîwã.

³¹ Tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu koô tiropɨ sãháakɨ niîwĩ. Koôre amûkãpɨ yẽ'ê wehê wã'ko dɨpokɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô weerí kurata uhá'ke surû pe'tia wa'âkaro niîwɨ. Be'ró naâre ba'asé ekáko niîwõ. Jesu pãharã́ masá do'âtirãre yɨ'rɨó'ke niî'

³² Muhîpũ sãháaka be'ro yamîpɨ masá Jesu tirópɨ niî pe'tirã do'âtirãre miáakãrã niîwã. Wãtiâ sãháa no'o'kãrã kẽ'rare miáakãrã niîwã.

³³ Niî pe'tirã tii makákãharã Jesu kɨ̃ɨ̂ niirí wi'i sopé pɨ'topɨ nerêkãrã niîwã.

³⁴ Niî pe'tirã no'ó niisé do'âtise kɨorã́re yɨ'rɨó pe'okã'kɨ niîwĩ. Pãharã́ wãtiâ sãháa no'o'kãrãre kõ'â wĩrokɨ niîwĩ. Wãtiâ Jesu kɨ̃ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ niisére masîkãrã niîwã. Tohô weégɨ naâre neê kã'ró uúkũ dutitikɨ niîwĩ. Tohô niiró me'ra uúkũtikãrã niîwã. Jesu Galiléia di'tapɨ kɨ̃ɨ yeé kitire werê kusia'ke niî'

³⁵ Ape nɨmɨ́ bo'reaátoho dɨporo Jesu wã'ká, makâ sumútoho masá marirópɨ kɨ̃ɨ̂ pakɨ́ me'ra uúkũgɨ wa'âkɨ niîwĩ.

³⁶ Be'ró Simão, ãpêrã kɨ̃ɨ̂ me'rakãharã me'ra Jesuré a'mârã wa'âkãrã niîwã.

³⁷ Kɨ̃ɨ̂re bokárã, a'tîro niî werêkãrã niîwã: —Niî pe'tirã mɨ'ɨ̂re a'mârã weeáma.

³⁸ Kɨ̃ɨ̂ naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Te'á apêye pɨ'toákã niisé makaripɨ. Toopɨ́ kẽ'rare yee kitíre werêgɨ wa'âgɨti. A'teré weegɨ́ta yɨ'ɨ̂ a'ti nukúkãpɨ a'tî'kɨ niî', niîkɨ niîwĩ.

³⁹ Tohô weégɨ Jesu niî pe'tiro Galiléia naâ nerê wɨase wi'seripɨ bu'ê kusia bi'akɨ niîwĩ. Tohô niikã́ wãtiâre kõ'â wĩro mɨhakɨ niîwĩ. Jesu kamî boagɨ́re yɨ'rɨó'ke niî'

⁴⁰ Jesu Galiléiapɨ niirí kura ni'kɨ́ masɨ́ kamî boagɨ́ Jesu tiró wa'âkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tiro ehâgɨ ehâ ke'a, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ yɨ'ɨ̂ do'âtisere yɨ'rɨó masi'. Mɨ'ɨ̂ ɨaró noho weeyá yɨ'ɨ̂re, niîkɨ niîwĩ.

⁴¹ Jesu kɨ̃ɨ̂re pahá yã'agɨ, kɨ̃ɨ̂re yɨ'rɨógɨ da'rá yã'a, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂re yɨ'rɨógɨti. Kamî marigɨ́ tohayá, niîkɨ niîwĩ.

⁴² Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ta, kɨ̃ɨ̂ kamî niîmi'ke yatî pe'tia wa'âkaro niîwɨ. Kɨ̃ɨ̂ kamî marigɨ́ tohákɨ niîwĩ.

⁴³ Be'ró Jesu kɨ̃ɨ̂re we'êritigɨ, “A'tîro weeyá”, niîkɨ niîmiwĩ.

⁴⁴ —Neê ãpêrãre werêtikã'ya. Diakɨ̃hɨ́ta sacerdote tiropɨ mɨ'ɨ yeé kami yatî'kere ĩ'yógɨ wa'âya. Kɨ̃ɨ̂ mɨ'ɨ̂re mɨ'ɨ̂ kamî boasére “Pe'tiá wa'a'”, niîgɨsami. Kɨ̃ɨ̂ tohô niîka be'ro Moisé kɨ̃ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨre o'ô duti'ke o'ôya. Mɨ'ɨ̂ tohô weekã́, niî pe'tirã mɨ'ɨ̂ kamî yatî no'o'kere masîrãsama. Be'ró naâ me'ra niisétigɨsa' taha, niîkɨ niîwĩ.

⁴⁵ Kɨ̃ɨ̂ pe'e kɨ̃ɨ̂ wee dutí'karo noho weetíkɨ niîwĩ. Wa'â, niî pe'tirãpɨre kɨ̃ɨ̂re wa'â'kere werê kusiakɨ niîwĩ. Tohô weégɨ Jesu masá ĩ'yóro makâripɨre sãháa masitikɨ niîwĩ. Tee makári sumútoho, masá marirópɨ sihâkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô weemíkã, niî pe'tise makarikãharã masá a'tî, kɨ̃ɨ̂re ĩ'yâ kusiakãrã niîwã.

2

¹ Pehête nɨmɨri kamî boagɨ́re yɨ'rɨóka be'ro Jesu opâturi Cafarnaupɨ wa'âkɨ niîwĩ taha. Kɨ̃ɨ̂ toopɨ́ niikã́, tii makákãharã wi'ipɨ́ niîmi niisé kitire tɨ'ókãrã niîwã.

² Tohô weérã maatá masá pãharã́ Jesu niirí wi'ipɨ nerêkãrã niîwã. Tií wi'ire mu'mû yɨ'rɨakãrã niîwã. Meharóta sopepɨ́ kẽ'rare mu'mû yɨ'rɨakãrã niîwã. Neê sãháata basiótikaro niîwɨ. Naâre kɨ̃ɨ yeé bu'esére werêkɨ niîwĩ.

³ Tohô weerí kura Jesu tiró ni'kɨ́ sihâ masitigɨre ba'pâritirã ɨmɨá wɨâ ehakãrã niîwã.

⁴ Naâ masá pãharã́ niisé bu'iri Jesu pɨ'toakãpɨ ehâ masitikãrã niîwã. Tohô weérã wi'í bu'ipɨ mɨhâa, Jesu niiró bu'i ni'kâ pee see weékãrã niîwã. Tii peépɨ kɨ̃ɨ̂ sihâ masitigɨre kɨ̃ɨ̂ kũyaró me'ra du'u dihókãrã niîwã.

⁵ Jesu naâ ɨpɨ́tɨ ẽho peókã ĩ'yâgɨ, do'âtigɨre niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ yã'âro weé'kere akobohó no'o toha', niîkɨ niîwĩ.

⁶ Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'órã, toopɨ́ duhirã́ Moisé ohâ'kere bu'erã́ a'tîro wãkûkãrã niîwã:

⁷ “Ã'rí tohô uúkũtikã'ro ɨá'. Tohô niîgɨ, Õ'âkɨ̃hɨre yã'âro uúkũgɨ weemí. Kɨ̃ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ weeró noho tutuagɨ́ niî', niî wãkûsari? Õ'âkɨ̃hɨ ni'kɨtá yã'âro weé'kere akobohó masisami. Ã'rí marî weeró noho ɨpɨtígɨ masá yã'âro weé'kere akobohó masitisami”, niî wãkûkãrã niîwã.

⁸ Jesu kɨ̃ɨ̂ basi naâ wãkusére ĩ'yâ masigɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ naâre: —De'ró weérã mɨsâ yɨ'ɨ̂re yã'âro mehêkã wãkûti?

⁹ De'ró niisé pe'e diâsa weeti? “Mɨ'ɨ̂ yã'âro weé'kere akobohó no'o toha'” ou “Wã'kâ nɨ'kaya, mɨ'ɨ̂ kũyá'karo me'ra sihâ wã'kaya” niisé pe'e diâsa weeti? “Mɨ'ɨ̂ yã'âro weé'kere akobohó no'o toha'” niikã́ ĩ'yâtimigɨ, ẽho peóya marí'. “Wã'kâ nɨ'ka sihâ wã'kaya” niikã́ pe'e maa, kɨ̃ɨ̂ sihasére ĩ'yâ tohagɨpɨ “Diakɨ̃hɨ́ta niî'”, niî ẽho peó no'o'.

¹⁰ Tohô weégɨ yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ yɨ'ɨ̂ tutuasére ĩ'yógɨ, ã'rí sihâ masitigɨre yɨ'rɨógɨti. Tohô weérã mɨsâ yɨ'ɨ̂ masá yã'âro weé'kere akobohó masisere masîrãsa', niîkɨ niîwĩ. Be'ró sihâ masitigɨre a'tîro niîkɨ niîwĩ:

¹¹ —Mɨ'ɨ̂ pe'e maa a'tîro niîgɨti. Wã'kâ nɨ'kaya. Mɨ'ɨ̂ kũyá'karore mii wɨá, mɨ'ɨ yaá wi'ipɨ toháagɨsa', niîkɨ niîwĩ.

¹² Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ sihâ masitigɨ wã'kâ nɨ'kakɨ niîwĩ. Wã'kâ nɨ'ka, kɨ̃ɨ̂ kũyá'karore mii wɨá, masá niî pe'tirã ĩ'yóropɨ wa'â wa'âkɨ niîwĩ. Tohô weérã niî pe'tirã ĩ'yâ mariarã, a'tîro niîkãrã niîwã: —Marî pakɨ Õ'âkɨ̃hɨ tutuâ yɨ'rɨami. Neê ni'kâti ɨ̃sâ a'tîro weesére ĩ'yâtirã niîkãti, niîkãrã niîwã. Jesu Leviré pihî'ke niî'

¹³ Jesu sihâ masitigɨre yɨ'rɨóka be'ro opâturi Galiléia ditâra sumútohopɨ wa'âkɨ niîwĩ taha. Niî pe'tirã masá kɨ̃ɨ̂ tiropɨ nerêka be'ro naâre bu'êkɨ niîwĩ.

¹⁴ Tii ditárapɨ wa'âgɨ, Levi, Alfeu makɨre ĩ'yâ bokakɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ romano wiôgɨre niyéru wapa seé basagɨ niîkɨ niîwĩ. Tohô weégɨ kɨ̃ɨ̂ da'rarí tũkupɨ duhîkɨ niîwĩ. Jesu kɨ̃ɨ̂re ĩ'yâgɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Te'á yɨ'ɨ̂ me'ra. Tohô weégɨ Levi wã'kâ nɨ'ka, kɨ̃ɨ̂ me'ra wa'âkɨ niîwĩ.

¹⁵ Be'ró Jesu Levi yaá wi'ipɨ ba'âgɨ wa'âkɨ niîwĩ. Toopɨ́ pãharã́ wapa seérã, tohô niikã́ “Yã'arã́ niîma” niî no'orã noho niîkãrã niîwã. Pãharã́ waro naâ noho Jesuré siru tuúkãrã niîwã. Tohô weérã naâ Jesu tiró kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra duhîkãrã niîwã.

¹⁶ Naâ tohô weekã́ ĩ'yârã, Moisé ohâ'kere bu'erã́, ãpêrã fariseu masa Jesu naâ pãharã́ me'ra ba'akã́ ĩ'yârã, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re a'tîro niîkãrã niîwã: —De'ró weégɨ mɨsâre bu'egɨ́ wapa seérã me'ra, yã'âro weerã́ me'ra sĩ'rí, ba'âti? niîkãrã niîwã.

¹⁷ Jesu naâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Do'âtitirã akô yeegɨre a'mâtisama. Do'âtirã pũrikã akô yeegɨre a'mâsama. “Ãyurã́ niî'” niirã́re a'mâgɨ meheta a'tîwɨ. “Yã'arã́ niî'” niirã́ pe'ere yɨ'rɨógɨ a'tîwɨ, niîkɨ niîwĩ. “Mɨ'ɨ̂ bu'erã́ de'ró weérã be'tí weeti?” Jesuré niî'ke niî'

¹⁸ Ni'kâ nɨmɨ João masaré wamê yeegɨ bu'esére siru tuúrã, tohô niikã́ fariseu masa Õ'âkɨ̃hɨre ẽho peórã, be'tíkãrã niîwã. Naâ tohô be'tirí kura ni'karérã Jesu tiró wa'â, kɨ̃ɨ̂re sẽrí yã'akãrã niîwã: —João masaré wamê yeegɨ bu'esére siru tuúrã, tohô niikã́ fariseu masa bu'esére siru tuúrã Õ'âkɨ̃hɨre ẽho peórã, be'timá. De'ró weérã mɨ'ɨ̂ bu'erã́ pe'e be'tí weeti? niîkãrã niîwã.

¹⁹ Jesu naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —De'ró weeákɨhɨ amûkã dɨ'tegɨ́ naâ me'ra niîgɨ, kɨ̃ɨ̂ pihîo'kãrãre bɨhâ weti, be'ti dutí basari?

²⁰ Be'ró kɨ̃ɨ̂re ãpêrã apé sia'pɨ miáaka be'ro pũrikãre bɨhâ weti, be'tirã́sama. Jesu, yɨ'ɨ̂ naâ me'ra niî' yuhûpɨ; yɨ'ɨ̂ naâ me'ra niîtikã pũrikãre be'tirã́sama niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ.

²¹ Meharó su'tîro ma'ma kaséro, meha kaséro me'ra serê õ'ota basió wee'. Tohô weekã́ maa, ma'ma kaséro koekã́, wehê tɨ̃'resa'. Meharó su'tîro pe'ere wehê tɨ̃'resa'. Nemoró pahirí pee tɨ̃'rɨ̂ nemosa'. Tohô niîgɨ, ma'má kɨ̃ɨ̂ bu'esé me'ra too dɨpóropɨ naâ weeséti'ke a'mê sɨ'a masitisa', niîgɨ weékɨ niîwĩ.

²² Tohôta wa'ása' marî ma'ma vinho meha ahúro wa'îkɨ̃rã kasero me'ra weéka ahuropɨ pose yeékã. Pa'mɨ́ yɨ'rɨ, tii ahúro tɨ̃'rɨ̂, vinho piôste pe'tia wa'ása'. Tohô wa'akã́, vinho bahu dutiá wa'ása'. Tii ahúro kẽ'ra kõ'â wa'ása'. Tohô weérã ma'ma vinhore ma'ma ahúropɨ pose yeé no'o', niîkɨ niîwĩ Jesu. Dɨporópɨ weeséti'ke me'ra Jesu kɨ̃ɨ̂ ni'kâroakã ma'má bu'esé moretá basió wee' niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ. Saurú niikã́ Jesu bu'erã́ trigore tɨ̃'rê'ke niî'

²³ Ni'kâ nɨmɨ Judeu masa naâ soorí nɨmɨ niikã́, Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra trigo wesepɨ yɨ'rɨ́kã'kɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ tii wesépɨ yɨ'rɨ́kã'rã, trigore tɨ̃'rê ba'âkãrã niîwã. (Moisé kɨ̃ɨ̂ dutî'karo nohota naâ tohô weesé yahasé meheta niîkaro niîwɨ).

²⁴ Tohô weekã́, fariseu masa ĩ'yâkãrã niîwã. Tohô weérã Jesuré niîkãrã niîwã: —Ĩ'yâya. De'ró weérã marî soorí nɨmɨre da'ra dutítimikã, mɨ'ɨ̂ bu'erã́ tohô weetí? niîkãrã niîwã.

²⁵ Jesu naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Mɨsâ dɨporókɨ̃hɨ wiôgɨ Davi kɨ̃ɨ̂ me'rakãharã ɨhá boârã weé'kere bu'ê tohapã.

²⁶ Davi Abiatar kɨ̃ɨ̂ sacerdotea wiôgɨ niirí kura Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ sãháa, pãú “Õ'âkɨ̃hɨ yee niî'” niî'kere ba'âkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ me'rakãharã kẽ'rare dɨka waákɨ niîwĩ. Teé marîre dutisé a'tîro niî'. Sacerdotea di'akɨ̃re teé pãú ba'âta basiómikaro niîwɨ. Yɨ'ɨ̂ bu'erã́ teeré ba'ârã, yɨ'rɨ́ nɨ'karã meheta weemá niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ.

²⁷ Jesu yɨ'ti nemókɨ niîwĩ taha: —Mari yeé niiátehere Õ'âkɨ̃hɨ marî soorí nɨmɨre kũûkɨ niîwĩ. Tii nɨmɨ́ meheta marîre dutî masi'.

²⁸ Tohô weégɨ yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ soorí nɨmɨ dutisé nemoró dutî masi', niîkɨ niîwĩ Jesu.

3

¹ Jesu opâturi kɨ̃ɨ̂ wee wɨáro noho Judeu masa naâ nererí wi'ipɨ sãháakɨ niîwĩ. Toopɨ́ ni'kɨ́ amûkã bɨ'â wia'kɨ niîkɨ niîwĩ.

² Ãpêrã marî soorí nɨmɨre kɨ̃ɨ̂re yɨ'rɨógɨsari? niîrã, Jesuré ĩ'yâ ko'tekãrã niîwã. Jesu yɨ'rɨókã, werê sãata basiórosa' niîrã, tohô ĩ'yâkãrã niîwã.

³ Be'ró Jesu amûkã bɨ'â wiaka amûkã kɨogɨ́re niîkɨ niîwĩ: —A'tiá, ã'rá niî pe'tirã dekopɨ ehâ nɨ'kaya.

⁴ Tu'â eha nɨ'ko, toó niirã́ ãpêrãre niîkɨ niîwĩ: —Marî soorí nɨmɨ niikã́ ãyusére weeró ɨatí ou yã'asé pe'ere ɨatí? Yɨ'rɨósere ɨatí ou wẽhé kõ'ase pe'ere ɨatí? niîkɨ niîwĩ. Naâ niî pe'tirã di'ta marí pe'tia wa'âkãrã niîwã.

⁵ Naâ yɨ'titíkã ĩ'yâgɨ, uâ wa'âkɨ niîwĩ. Naâ tɨ'ó sĩ'ritikã, bɨhâ wetise me'ra amûkã bɨ'â wiaka amûkã kɨogɨ́re niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ amûkãre yũûoya, niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́, amûkãre yũûokɨ niîwĩ. Yũûo, kɨ̃ɨ̂ amûkãre yɨ'rɨó no'o'kɨpɨ tohákɨ niîwĩ.

⁶ Be'ró fariseu masa uâ wiha wa'âkãrã niîwã. Naâ Herode yaa kurákãharã me'ra “De'ró weé marî Jesuré wẽherã́sari?” niî a'mêri uúkũkãrã niîwã. Ditâra sumútohopɨ pãharã́ masá nerê'ke niî'

⁷ Jesu naâ nerê wɨari wi'ipɨ niî'kɨ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra ditâra sumútohopɨ wa'âkɨ niîwĩ. Pãharã́ Galiléia di'takãharã kɨ̃ɨ̂re siru tuúkãrã niîwã.

⁸ Kɨ̃ɨ̂ pehé ãyusé weekã́ tɨ'órã, pãharã́ masá kɨ̃ɨ̂ tiropɨ wa'âkãrã niîwã. Judéia di'takãharã, Jerusalẽ́kãharã, Iduméia di'takãharã, Jordão wamêtiri maa apé pã'rekãharã, Tiro, Sidṍ wamêtise makarikãharã naá kẽ'ra Jesuré ĩ'yârã wa'âkãrã niîwã.

⁹ Naâ pãharã́ niikã́ ĩ'yâgɨ, Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re ni'kâwɨ yukɨ̂sɨ kɨo yuú dutikɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂re masá tuú tĩ'a boosama niîgɨ, tohô wee dutíkɨ niîwĩ.

¹⁰ Kɨ̃ɨ̂ pãharã́re yɨ'rɨókɨ niîwĩ. Tohô weérã niî pe'tirã do'âtirã kɨ̃ɨ̂re yẽ'ê yã'a sĩ'rirã, kɨ̃ɨ̂ tiropɨ di'akɨ̃ tuú wã'kakãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂re yẽ'ê yã'arã yɨ'rɨrã́sa' niî wãkûrã, tohô weékãrã niîwã.

¹¹ Wãtiâ sãháa no'o'kãrã Jesuré ĩ'yârã, kɨ̃ɨ̂ tiro ehâ ke'a mɨhakãrã niîwã. Ehâ ke'arã, a'tîro niî karíkũkãrã niîwã: —Mɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ niî', niîkãrã niîwã.

¹² Jesu pe'e naâre neê uúkũ dutitikɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ niisére werê bahurẽ'ri niîgɨ, tohô weékɨ niîwĩ. Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re besé'ke niî'

¹³ Be'ró Jesu ɨ̃rɨgɨ́pɨ mɨhâakɨ niîwĩ. Toopɨ́ kɨ̃ɨ̂ besé sĩ'rirãre beseákɨhɨ pihîokɨ niîwĩ.

¹⁴ Naâ kɨ̃ɨ̂ tiropɨ ehakã́, kɨ̃ɨ̂ me'ra wa'aáhãre doze ɨmɨaré besékɨ niîwĩ. Naâre kɨ̃ɨ yeé kitire werê duti o'okɨ niîwĩ.

¹⁵ Wãtiâre kõ'â wĩrosere o'ôkɨ niîwĩ.

¹⁶ Naâ a'tikérã niîkãrã niîwã: Simão, kɨ̃ɨ̂reta Jesu pe'e Pedro wamé õ'ókɨ niîwĩ.

¹⁷ Tiago, tohô niikã́ kɨ̃ɨ̂ akabihí João naâ Zebedeu põ'ra niîkãrã niîwã. Naâre Boanerge wamé õ'ókɨ niîwĩ. Tohô niîgɨ, naâ ĩ'yo duárã niî yuukã, “Bɨpô Põ'ra” niîgɨ weékɨ niîwĩ.

¹⁸ Ãpêrã André, Filipe, Bartolomeu, Mateu, Tomé, Tiago Alfeu makɨ niîkãrã niîwã. Tohô niikã́ Tadeu, Simão zelote kurakɨ̃hɨ niîkãrã niîwã.

¹⁹ Ãpí Juda Iscariote be'ropɨ́ Jesuré ĩ'yâ tu'tirãre o'oákɨhɨ niîkɨ niîwĩ. Jesuré “Wãtî tutuaró me'ra wãtiâre kõ'â wĩromi” niî uukahá'ke niî'

²⁰ Toopɨ́re taha pãharã́ masá nerêkãrã niîwã. Tohô weérã tií wi'i mu'mukã́, Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra ba'âta basiótikaro niîwɨ.

²¹ Tohô wa'asére Jesu akawerérã tɨ'ókãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂ maatihígɨ weesamí niîrã, pihîrã wa'âkãrã niîwã.

²² Ãpêrã masá Jerusalẽ́pɨ a'tî'kãrã Moisé ohâ'kere bu'erã́ a'tîro niîkãrã niîwã: —Ã'rí Beelzebú wãtiâ wiôgɨ sãháa no'o'kɨ niîmi. Kɨ̃ɨ̂ tutuaró me'ra wãtiâre kõ'â wĩromi, niîkãrã niîwã.

²³ Naâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu naâre pihîo, kití weeró noho niisé me'ra werêkɨ niîwĩ: —Wãtî kɨ̃ɨ̂ basi kõ'â wĩro masitisami.

²⁴ Ni'kâ kurakãharã dɨka watírã, naâ basi a'me kẽérã masâ pe'tia wa'âsama.

²⁵ Ni'kâ wi'ikãharã dɨka watírã, naá kẽ'ra pe'tiá wa'âsama.

²⁶ Wãtî kɨ̃ɨ yarã́ me'ra dɨka watígɨ, kɨ̃ɨ́ kẽ'ra niî nu'kutisami. Teé me'ra yapatí diha wa'âsami.

²⁷ Ni'kɨ́ tutuagɨ́ yaá wi'ipɨre kɨ̃ɨ̂re dɨ'te kũútimigɨ, kɨ̃ɨ yeére yaha masítisami. Dɨ'te kũúka be'ropɨ yaha masísami, niîkɨ niîwĩ. Jesu, yɨ'ɨ̂ wãtî yɨ'rɨóro tutuagɨ́ niî' niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ.

²⁸ Be'ró niî nemokɨ niîwĩ: —Diakɨ̃hɨ́ta mɨsâre werêgɨti. Õ'âkɨ̃hɨ niî pe'tise masá yã'âro weesére, yã'âro uúkũsere akobohógɨsami.

²⁹ Espírito Santore yã'âro uúkũkã pe'e maa, neê akobohótisami. Tohôta akobohóti yɨ'rɨokɨ̃'sami. Bu'îriti nu'kugɨsami, niîkɨ niîwĩ

³⁰ A'teré naâ “Wãtîre kɨomí” niisé bu'iri tohô niîkɨ niîwĩ. Jesu pakó, tohô niikã́ kɨ̃ɨ̂ akabihírã naâ kɨ̃ɨ̂re a'mâ'ke niî'

³¹ Kɨ̃ɨ̂ tohô niirí kura Jesu pakó, kɨ̃ɨ̂ akabihírã etâkãrã niîwã. Naâ sopé pɨ'topɨ ehâ nɨ'ka, Jesuré pihî duti sõrokãrã niîwã.

³² Jesu pɨ'to duhirã́ kɨ̃ɨ̂re niîkãrã niîwã: —Mɨ'ɨ̂ pako, mɨ'ɨ̂ akabihírã sopé pɨ'to mɨ'ɨ̂re a'mârã weeápa'rã, niîkãrã niîwã.

³³ Kɨ̃ɨ̂ naâre niîkɨ niîwĩ: —Noa nohó niîsari yɨ'ɨ̂ pako, yɨ'ɨ̂ akabihírã? niîkɨ niîwĩ.

³⁴ Kɨ̃ɨ̂ sumútoho duhirã́re ĩ'yâ, naâre niîkɨ niîwĩ: —Ã'rá pe'e yɨ'ɨ̂ pako, yɨ'ɨ̂ akabihírã weeró noho niîma.

³⁵ A'tîro niî'. No'ó Õ'âkɨ̃hɨ ɨaró weerã́ noho naáta yɨ'ɨ̂ akabihí, yɨ'ɨ̂ akabihó, yɨ'ɨ̂ pako weeró noho niîma, niî uúkũkɨ niîwĩ.

4

¹ Opâturi Jesu ditâra sumútohopɨ bu'êkɨ niîwĩ. Pãharã́ masá kɨ̃ɨ̂ pɨ'topɨ nerêkãrã niîwã. Naâ pãharã́ niî yɨ'rɨkã ĩ'yâgɨ, Jesu yukɨ̂sɨpɨ mɨhâ sãha, ehâ nuhakɨ niîwĩ. Masá pe'e nukûporopɨ tohákãrã niîwã.

² Be'ró kití weeró noho niisé me'ra naâre pehé bu'êkɨ niîwĩ. Naâre a'tîro niîkɨ niîwĩ:

³ —Ni'kɨ́ masɨ́ kɨ̃ɨ yaá wesepɨ otêgɨ wa'âsami

⁴ Kɨ̃ɨ̂ otekã́ wẽesté wã'kakã, ma'âpɨ apêye otesé kape dokê ke'asa'. Mirikɨ̃hɨá a'tî, tee peérire ĩ'yâ boka, ba'â pe'okã'sama.

⁵ Apêye ɨ̃tâga kã'roákã di'tâ kɨoró bu'ipɨ dokê ke'asa'. Teé di'tâ kã'roákã niî yuukã, asî busu maatá marâ, pĩ'rísa'.

⁶ Be'ró muhîpũ asi mɨhátiri kura di'tâ bopô sãha yɨ'rɨa wa'ása'. Tohô weéro nɨ'kôri moo yuúro, maatá yãî diha wa'ása'.

⁷ Apêye otesé kape potâ wa'teropɨ bɨrɨ̂ ke'asa'. Potâ pe'e teeré pĩ'rí yɨ'rɨa, wẽhékã'sa'. Tohô weéro neê dɨkâtitimiro, boâ diha wa'ása'.

⁸ Apêye otesé kape di'tâ ãyurópɨ bɨrɨ̂ ke'asa'. Teé pĩ'rí, bɨkɨâ mɨha, pehé dɨkâtisa'. Ni'kâ yõo trinta peeri dɨkâtisa'. Ape yõó sessenta peeri dɨkâtisa'. Ape yõó cem peeri dɨkâtisa'.

⁹ Be'ró naâre niîkɨ niîwĩ: —O'mê peeri kɨorã́ noho a'teré ãyuró tɨ'oyá, niîkɨ niîwĩ. Jesuré kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ “De'ró weégɨ kití weeró noho niisé me'ra bu'êti?” niî'ke niî'

¹⁰ Be'ró Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ doze, tohô niikã́ ãpêrã kɨ̃ɨ̂ pɨ'to niirã́ me'ra di'akɨ̃ tohâ ke'akɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂re a'tîro sẽrí yã'akãrã niîwã: —De'ró niî sĩ'riro weeáti sõ'ó niî'ke mɨ'ɨ̂ kití weeró noho niisé me'ra bu'ê'ke? niî sẽrí yã'akãrã niîwã.

¹¹ Kɨ̃ɨ̂ naâre niîkɨ niîwĩ: —Õ'âkɨ̃hɨ mɨsâre ãpêrã too dɨpóropɨ masîya marimí'kere kɨ̃ɨ̂ wiôgɨ niisére masikã́ weemí. Yɨ'ɨ̂re ẽho peótirã maa kití me'ra werê no'o'.

¹² Tohô weérã yɨ'ɨ̂ weesére ĩ'yâmirã, ĩ'yâ masisome. Yeekãhásere tɨ'omírã, tɨ'o masítirã toharã́sama. Naâ yã'âro weé'kere du'ú dɨka yuúti tĩharã, akobohóse sẽrisomé, niîkɨ niîwĩ Jesu. Jesu kɨ̃ɨ̂ kití weeró noho niisé me'ra werê'kere “A'tîro niî sĩ'riro weé'” niî werê'ke niî'

¹³ Apêye naâre niî nemokɨ niîwĩ: —Mɨsâ yɨ'ɨ̂ kití me'ra werê'kere tɨ'ó yẽ'etisari? Too pũríkãre a'teré tɨ'ó yẽ'etirã, de'ró weé apêyepɨre tɨ'ó yẽ'e boosari?

¹⁴ Otesé kapere otegɨ́, yee kitíre weregɨ́ weeró noho niîsami.

¹⁵ Masá ãpêrã ma'âpɨ otesé kape bɨrɨ̂ ke'a'ke weeró noho niîsama. Naâ, yee kitíre tɨ'osamá. Be'ró wãtî a'tî, naâ tɨ'omí'kere e'mâ pe'okã'sami.

¹⁶ Ãpêrã ɨ̃tâ peeri wa'teropɨ dokê ke'a'ke peeri weeró noho niîsama. Yee kitíre ãyuró e'katíse me'ra tɨ'osamá.

¹⁷ Naâ tohô tɨ'omírã, nɨ'kôri marirã́ weeró noho niîsama. Naâre mehêkã wa'akã́, ou ãpêrã tee kitíre ẽho peóse bu'iri naâre tu'tikã́, maatá ẽho peó du'ukã'sama.

¹⁸ Ãpêrã otesé kape potâ wa'tero dokê ke'a'ke weeró noho niîsama. Yee kitíre tɨ'osamá, tɨ'órã pe'ea'.

¹⁹ A'ti ɨmɨ́kohokãhase pe'ere wãkû yɨ'rɨokã'sama. No'ó de'ró niisére ɨâri peha yɨ'rɨasama. Naâ tohô niisétikã, a'té naâre dohórẽ'kã'sa'. Naâ tɨ'ó'kere akobohó, dɨkâ marirã́ weeró noho tohasamá.

²⁰ Ãpêrã pe'e yee kitíre tɨ'órã, ãyuró ẽho peósama. Naâ tohô weérã pehé dɨkâtiro weeró noho niîsama. Otesé kape di'tâ ãyurópɨ bɨrɨ̂ ke'a'ke weeró noho niîsama. Ãpêrã trinta peeri dɨkâti'karo weeró noho niîsama. Ãpêrã sessenta peeri, ãpêrã cem peeri dɨkâti'karo weeró noho niî bɨrosama, niî uúkũkɨ niîwĩ Jesu. Jesu sĩ'óo'kaha me'ra werê'ke niî'

²¹ Apêye werê nemokɨ niîwĩ: —Masá sĩ'óo'kahare akâro dokapɨ kũukã́ maa sĩ'óo'tisa'. Tohô niikã́ naâ pesaró dokapɨ sĩ'óo' dɨpotisama. Tohô weeró noho o'ôrã, niî pe'tiropɨ sĩ'óo' dutirã ɨ'mɨáropɨ yoôsama.

²³

²² A'té weeró noho too dɨpóropɨ masá masî no'oya marí'kere masî no'orosa'. Ya'yióropɨ niî'ke kẽ'ra bahuárosa'. O'mê peeri kɨorã́ noho a'teré ãyuró tɨ'oyá, niîkɨ niîwĩ. Yee kití masî no'oya marimí'ke be'ropɨ́re sĩ'óo'kaha bo'rê yuuro weeró noho masî pe'tikã' no'orosa' niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ.

²⁴ A'tîro niî nemokɨ niîwĩ taha: —Mɨsâ tɨ'osére ãyuró tɨ'ó yã'a nɨrɨya. Yee kitíre tɨ'ó ẽho peó'karo nohota Õ'âkɨ̃hɨ mɨsâre tɨ'o masísere o'ôgɨsami. Ãyuró tɨ'orã́re Õ'âkɨ̃hɨ nemoró ãyusé o'ôgɨsami.

²⁵ Yɨ'ɨ̂ bu'esé tɨ'ó ẽho peó nemorãre Õ'âkɨ̃hɨ masisé o'ô nemogɨsami. Ãpêrã yɨ'ɨ̂ bu'esére tɨ'ó sĩ'riti butia'rã pe'ere naâ masîmi'kere e'mâ pe'okã' no'orãsama, niîkɨ niîwĩ Jesu. Jesu otesé kape bɨkɨâ mɨhase me'ra werê'ke niî'

²⁶ Jesu apêye werê nemokɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ bu'esé, Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niisé ni'kɨ́ masɨ́ otesé kapere otêro weeró noho niî'.

²⁷ Otê toha nɨ'ko, kɨ̃ɨ̂ ĩ'yâ nɨrɨtimigɨ, wa'â wa'âsami. Be'ró ɨmɨ̂kohori, yamîri yoakã́ta yɨ'rɨ́sa'. Tee nɨmɨ́rire, tee yamírire kɨ̃ɨ̂ otê'ke teé ɨaró pĩ'rí bɨkɨása'. Kɨ̃ɨ̂ tohô wa'asére masîtisami.

²⁸ Kɨ̃ɨ̂ otê'ke ĩ'yâ nɨrɨya mariró teé di'tâpɨre pĩ'rísa'. Neê waro pĩ'ri wihá mɨ'tasa'. Be'ró pupí, be'ropɨ́ta dɨkâtisa' maha.

²⁹ Tee peéri yãîka be'ro kɨ̃ɨ̂ teeré tɨ̃'rêgɨ wa'âsami. Teeré tɨ̃'rerí kura ehakã́, tohô weesamí, niîkɨ niîwĩ Jesu. Jesu mostarda wamêtise kapekãhase me'ra werê'ke niî'

³⁰ Jesu naâre werê nemokɨ niîwĩ: —Õ'âkɨ̃hɨ yarã pãharã́ sãharã́sama niisére a'te kití weeró noho niisé me'ra werêgɨti.

³¹ A'tîro niî'. Ni'kâ mostarda kape otê'ke weeró noho niî'. Tii kapérota kã'a kapéroakã waro niî'.

³² Toó kã'a kapeákã niîmiro, otêka be'ro pĩ'ríropɨa pahî butia'kɨhɨ yukɨ̂gɨ wa'ása'. Pakasé dɨpɨ̂ritisa'. Mirikɨ̃hɨá tigɨpɨ́ akorá pesasama. Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niisé oterí pee kã'a peeákã weeró noho nɨ'kása'. Be'ró pahikɨhɨ́ bɨkɨâ'karo weeró noho niî pe'tiropɨ kɨ̃ɨ yeé kiti se'sâa wa'ása'. Tohô niikã́ pãharã́ kɨ̃ɨ yarã́ sãharã́sama niîgɨ, tohô werêkɨ niîwĩ. Jesu masaré kití weeró noho niisé me'ra bu'ê'ke niî'

³³ Jesu kɨ̃ɨ yeé kitire bu'êgɨ, pehe kití weeró noho niisé me'ra bu'ê mɨhakɨ niîwĩ. Naâ tɨ'o masíro ehâ tu'aro bu'êkɨ niîwĩ.

³⁴ Naâre bu'êgɨ, kití mariró werêtikã weetíkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ pe'ere naâ se'saro niikã́, niî pe'tisere tee kitíre “A'tîro niî sĩ'riro weé'”, niî werê mɨhakɨ niîwĩ. Jesu wĩ'roré, tohô niikã́ pã'kôrire yɨsɨó diho'ke niî'

³⁵ Jesu masaré otesé me'ra kití werêka nɨmɨreta na'î sãhari kura kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Te'á siâkihi ditâra sumútohopɨ, niîkɨ niîwĩ.

³⁶ Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'órã, naâ yukɨ̂sɨ sãyâkawɨpɨ Jesuré mií pẽ'akãrã niîwã. Masá pe'e naâ niî'karopɨta tohákã'kãrã niîwã. Apêyepawɨ kẽ'ra naâ me'ra pẽ'âkaro niîwɨ.

³⁷ Naâ pẽ'arí kura wĩ'ró ɨpɨ́tɨ a'tîkaro niîwɨ. Pã'kôri yukɨ̂sɨpɨre paâ kehe sãa mɨhakaro niîwɨ. Tohô wa'akã́, tiwɨ́ mirî diha wa'aro weékaro niîwɨ.

³⁸ Tohô wa'arí kura Jesu pe'e siropɨ́ kɨ̃ɨ̂ dɨpôare apêye noho me'ra ẽo tuú tĩhagɨ kãri sãyákɨ niîwĩ. Tohô wa'akã́ ĩ'yârã, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ kɨ̃ɨ̂re wã'kókãrã niîwã. A'tîro niîkãrã niîwã: —Ɨ̃sâre bu'egɨ́, mɨ'ɨ̂ ĩ'yá weeti? Marî mirîrãta weé' baa, niîkãrã niîwã.

³⁹ Naâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu wã'kâ nɨ'ka, wĩ'roré yɨsɨ dutíkɨ niîwĩ. Pã'kôrire a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Di'ta mariáya, niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́, wĩ'ró di'ta mariá wa'âkaro niîwɨ. Niî pe'tise yɨsɨ dihá pe'tia wa'âkaro niîwɨ.

⁴⁰ Be'ró Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re niîkɨ niîwĩ: —De'ró weérã toó maa paka uiáti? Mɨsâre ẽho peóse marí butia'ti? niîkɨ niîwĩ.

⁴¹ Naâ ɨpɨ́tɨ waro ɨkɨá'kãrã niî tĩharã, naâ basi a'mêri uúkũkãrã niîwã: —Noa nohó niîsari baa ã'rí? Kɨ̃ɨ̂re wĩ'ró, pã'kôripɨta yɨ'ti dohákã', niîkãrã niîwã.

5

¹ Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra Galiléiakãha ditarare pẽ'â, Gadara wamêtiropɨ pẽ'a ehákãrã niîwã.

² Jesu yukɨ̂sɨpɨ niî'kɨ mahá nɨ'kari kura ni'kɨ́ wãtiâ sãháa no'o'kɨ wẽrî'kãrãre yaarópɨ niî'kɨ Jesu tirópɨ a'tîkɨ niîwĩ.

³ Kɨ̃ɨ̂ masâ peeri wa'teropɨ niî nu'kukɨ niîwĩ. Neê ni'kɨ́ kɨ̃ɨ̂re dɨ'te kũú masitikãrã niîwã. Kome daári me'ra kẽ'rare neê basiótikaro niîwɨ.

⁴ Pehetíri kome daári me'ra kɨ̃ɨ̂ amûkãrire, kɨ̃ɨ̂ dɨ'pôkãripɨ dɨ'te kũúmikãrã niîwã. Tee daárire wehê sure mɨhakɨ niîwĩ. Neê ni'kɨ́ põo tẽótikãrã niîwã.

⁵ Ɨmɨ̂kohori, yamîrire kɨ̃ɨ̂ ɨ̃rɨpagɨ́pɨ, masá wẽrî'kãrãre naâ yaá'karopɨ karíkũ siha mɨhakɨ niîwĩ. Ɨ̃tâ peeri me'ra kɨ̃ɨ̂ basita kɨ̃ɨ̂ ɨpɨré dotê siha, kamî da're mɨhakɨ niîwĩ.

⁶ Kɨ̃ɨ̂ Jesuré yoarópɨ ĩ'yâgɨta omákã'ti, kɨ̃ɨ̂ tiro ehâ ke'akɨ niîwĩ.

⁸

⁷ Jesu kɨ̃ɨ̂re a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Wãtî ã'ripɨ́re sãyagɨ́ wiháaya. Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, ɨpɨ́tɨ karíkũse me'ra Jesuré niîkɨ niîwĩ: —Jesu Õ'âkɨ̃hɨ ɨ'mɨ̂sepɨ niigɨ́ makɨ, de'ró weégɨ yɨ'ɨ̂re kari boógɨ a'tiáti? Mɨ'ɨ̂ pakɨ ĩ'yóropɨ sẽrí'. Yɨ'ɨ̂re yã'â butia'ro pi'etíkã weetíkã'ya.

⁹ Be'ró Jesu kɨ̃ɨ̂re sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —De'ró wamêtiti? niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ pe'e yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Legião wamêti'. Pãharã́ wãtiâ ɨ̃sâ niîkã' niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ.

¹⁰ Jesuré ɨpɨ́tɨ waro “Ɨ̃sâre apé di'tapɨ kõ'â õ'otikã'ya”, niî sẽríkãrã niîwã. Tootá tohá sĩ'rirã, tohô niîkãrã niîwã.

¹¹ Tohô wa'arí kura tiîtare ɨ̃rɨgɨ́ pɨ'to pãharã́ yeseá ba'â nu'kukãrã niîwã.

¹² Naâre ĩ'yârã, wãtiâ a'tîro niî Jesuré sẽríkãrã niîwã: —Ɨ̃sâre yeseá tiro o'ôo'ya. Ɨ̃sâ naâpɨre sãháarãti, niîkãrã niîwã.

¹³ Jesu “Tohôta weeyá”, niîkɨ niîwĩ. Tohô weérã naâ masɨpɨ́re niî'kãrã wiháa, yeseapɨ́re sãháakãrã niîwã. Toopɨ́re pãharã́ yeseá pɨáti mil wa'tero niîkãrã niîwã. Yeseá wãtiâ sãháaka be'ro opâ tɨ'rɨpɨ oma maháti, ditârapɨ dokê yõha, mirî pe'tia wa'âkãrã niîwã.

¹⁴ Tohô wa'akã́, yeseá ko'terã́ a'tîro weékãrã niîwã. Naâ ɨpɨ́tɨ ɨkɨárã makâpɨ, kã́pupɨ omá wã'ka, werêsterã wa'âkãrã niîwã. Naâ werekã́ tɨ'órã, masá niî pe'tirã ĩ'yârã wa'âkãrã niîwã.

¹⁵ Jesu tirópɨ ehârã, wãtî sãháa no'o'kɨre ĩ'yâkãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂ su'tí sãyâ, ãyuró wãkusé kɨogɨ́ duhîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂re ĩ'yârã, uisé me'ra niîkãrã niîwã.

¹⁶ Jesu masɨré wãtiâre kõ'â wĩro'kere ĩ'yâ'kãrã niî pe'tise kɨ̃ɨ̂re wa'â'kere werêkãrã niîwã. Tohô niikã́ yesearé wa'â'ke kẽ'rare werêkãrã niîwã.

¹⁷ Teeré tɨ'órã, masá tookãhárã Jesuré tutuaró me'ra “Mɨ'ɨ̂ a'tí di'tapɨre niîtikã'ya, apé sia'pɨ wa'âya”, niîkãrã niîwã.

¹⁸ Be'ró Jesu tohô niikã́ tɨ'ógɨ, yukɨ̂sɨpɨ mɨhâ sãhakɨ niîwĩ. Tohô weekã́, wãtî kɨomí'kɨ Jesuré ɨpɨ́tɨ sẽrimíkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ́ kẽ'ra mɨ'ɨ̂ me'ra wa'âgɨti.

¹⁹ Jesu kɨ̃ɨ̂re “Te'á”, niîtikɨ niîwĩ. A'tîro pe'e niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ yaá wi'ipɨ toháagɨsa'. Toháa, mɨ'ɨ̂ akawerérã niî pe'tirãre niî pe'tise yɨ'ɨ̂ mɨ'ɨ̂re weé'kere werê pe'okã'ya. Tohô niikã́ yɨ'ɨ̂ mɨ'ɨ̂re pahá yã'agɨ weé'kere werêgɨ wa'âya, niîkɨ niîwĩ.

²⁰ Tohô weégɨ kɨ̃ɨ̂re wa'â'kere werêgɨ wa'âkɨ niîwĩ. Decápoli wamêtise makaripɨ niî pe'tise Jesu kɨ̃ɨ̂re weé'kere werêkɨ niîwĩ. Niî pe'tirã kɨ̃ɨ̂ weresére tɨ'órã, ɨkɨá wa'âkãrã niîwã. Jairo makore, tohô niikã́ diî meha kɨogóre Jesu yɨ'rɨó'ke niî'

²¹ Jesu wãtiâre kõ'â wĩroka be'ro apé pã'repɨ niî'kɨ pẽ'a ehákɨ niîwĩ taha. Pẽ'atá, ditâra sumútohopɨ nu'kurí kura kɨ̃ɨ̂ tiropɨ pãharã́ masá nerêkãrã niîwã.

²² Toopɨ́re ni'kɨ́ naâ nererí wi'i wiôgɨ Jairo wamêtigɨ etâkɨ niîwĩ. Jesuré ĩ'yâgɨ, kɨ̃ɨ̂ tiro ehâ ke'akɨ niîwĩ.

²³ Kɨ̃ɨ̂re yɨ'rɨó dutigɨ ɨpɨ́tɨ sẽríkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ mako wẽrîgo weeámo. Te'á yɨ'ɨ̂ me'ra. Mɨ'ɨ̂ koôre yãa peóse me'ra yɨ'rɨgósamo. Tohô weekã́, masagósamo, niîkɨ niîwĩ.

²⁴ Jairo tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu kɨ̃ɨ̂ me'ra wa'âkɨ niîwĩ. Toopɨ́ wa'akã́, pãharã́ masá kɨ̃ɨ̂re siru tuúrã tuúkã'kãrã niîwã.

²⁵ Naâ masá pãharã́ wa'teropɨ ni'kó numiô diî meha do'âtigo niîko niîwõ. Koô teeré do'âtiro doze kɨ'mari yɨ'rɨ́karo niîwɨ.

²⁶ akô yeerã pãharã́ naâ akô yeemikã, pũûro waro pi'etíko niîwõ. Koô niyéru kɨomí'kere naâre wapa yeémigo, tohâ ke'a wa'âko niîwõ. Neê do'âtise tɨ'otíkaro niîwɨ. Yɨ'rɨró noho wa'âgo, pũûro waro wa'âko niîwõ.

²⁷ Jesu masaré yɨ'rɨósere tɨ'óko niîwõ. Teeré tɨ'ógo, Jesu sẽ'êma masá wa'teropɨ ehâ nɨ'ka, kɨ̃ɨ yaró su'tîrore da'rá yã'ako niîwõ.

²⁸ Yɨ'ɨ̂ kɨ̃ɨ yaró su'tîrore da'rá yã'ago yɨ'rɨgósa' niî wãkûgo, tohô weéko niîwõ.

²⁹ Koô da'rá yã'akãta koô do'âtise maatá bɨ'â nɨ'ka wa'âkaro niîwɨ. Koô basi maatá tɨ'ó yã'ako niîwõ.

³⁰ Maatá Jesu “Yɨ'ɨ̂ tutuaró me'ra ni'koré yɨ'rɨoásɨ”, niî tɨ'ó yã'akɨ niîwĩ. Mahâmi ĩ'ya, masaré sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Noá, yaró su'tîrore da'rá yã'ati?

³¹ Teeré tɨ'órã, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkãrã niîwã: —Mɨ'ɨ̂ ĩ'yá weeti? Masá pãharã́ tuú wã'kakã ĩ'yâmigɨ, “Noá, yaró su'tîrore da'rá yã'ati?” niî sẽrí yã'ati? niîkãrã niîwã.

³² Naâ werêmikã, Jesu noá, yaró su'tîrore da'rá yã'apari? niîgɨ, niî pe'tirãre ĩ'yâ ma'akɨ niîwĩ.

³³ Tohô weekã́, kɨ̃ɨ̂ yɨ'rɨó no'o'ko uîgo nara sãágota, kɨ̃ɨ̂ tiropɨ ehâ ke'ako niîwõ. Koô kɨ̃ɨ̂ yɨ'rɨó'kere masîko niîwõ. Tohô weégo kɨ̃ɨ̂re diakɨ̃hɨ́ werêko niîwõ.

³⁴ Jesu koôre niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ ẽho peó tĩhago, yɨ'rɨó no'o'kopɨ tohá'. Do'âtise marigó e'katíse me'ra toháaya, niîkɨ niîwĩ.

³⁵ Jesu koôre uúkũri kura Jairo yaá wi'ikãharã naâ tiropɨ ehâkãrã niîwã. Toopɨ́ ehârã, Jairore a'tîro niîkãrã niîwã: —Mɨ'ɨ̂ mako wẽrîa wa'aámo. Marîre bu'egɨ́re toô kã'rota kari boó du'uya, niîkãrã niîwã.

³⁶ Jesu naâre tɨ'o peótimigɨta, Jairore a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Ɨkɨátigɨta. Tohô weeró noho o'ôgɨ, yɨ'ɨ̂re ẽho peóya.

³⁷ Jesu kɨ̃ɨ̂ me'ra pãharã́ wa'akã́ ɨatíkɨ niîwĩ. A'tikérã di'akɨ̃ pihîkɨ niîwĩ. Pedro, Tiago, kɨ̃ɨ̂ akabihí Joãore pihîkɨ niîwĩ.

³⁸ Jesu Judeu masa nererí wi'i wiôgɨ yaá wi'ipɨ ehâkɨ niîwĩ. Toopɨ́ ehâgɨ, pãharã́ masá utî, karíkũ kusiarãre ĩ'yâkɨ niîwĩ.

³⁹ Tií wi'ipɨ sãháagɨ, toó masá pãharã́ niirã́re niîkɨ niîwĩ: —De'ró weérã toô kã'ro karíkũ, utîti? Wi'magó wẽrîtimo. Kãrígo weemó, niîkɨ niîwĩ.

⁴⁰ Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́, tií wi'ipɨ niî'kãrã mehô buhíkã'kãrã niîwã. Be'ró Jesu niî pe'tirãre wiháa dutikɨ niîwĩ. Naâ wiháaka be'ro wi'magó pakɨ sɨmɨáre, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ i'tiárãre koô pesarí tũkupɨ pihî sãhakɨ niîwĩ.

⁴¹ Toopɨ́ sãha ehágɨ, koô amûkãre yẽ'ê, arameu masa yee uúkũse me'ra niîkɨ niîwĩ: —Talita, kumi. Tohô niîgɨ, “Wi'magó, wã'kâ nɨ'kaya” niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ.

⁴² Kɨ̃ɨ̂ tohô niirí kura wi'magó doze kɨ'mari kɨogó wã'kâ nɨ'ka, sihâko niîwõ. Koô masakã́ ĩ'yârã, naâ ɨkɨá yɨ'rɨa wa'âkãrã niîwã.

⁴³ Jesu tohô weé'kere ãpêrãre neê werê dutitikɨ niîwĩ. Be'ró “Wi'magóre ba'asé ekayá”, niîkɨ niîwĩ.

6

¹ Jesu Cafarnaupɨ niî'kɨ kɨ̃ɨ yaá makapɨ toháakã, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ kẽ'ra wa'âkãrã niîwã.

² Judeu masa soo wɨári nɨmɨ niikã́, Jesu naâ nerê wɨari wi'ipɨ bu'êkɨ niîwĩ. Pãharã́ masá kɨ̃ɨ̂ bu'esére tɨ'órã, tɨ'o mariákãrã niîwã. A'tîro niîkãrã niîwã: —No'opɨ́ bu'êpari ã'rí a'té niî pe'tise peheré? Noá ã'riré toô kã'ro masisére o'ôpari? A'té kɨ̃ɨ̂ weé ĩ'yose kẽ'rare no'opɨ́ bu'êpari?

³ Ã'rí kapitéru, Maria makɨ niîmi. Tiago, José, Juda, Simão ma'mi niîmi. Kɨ̃ɨ̂ akabihírã numia kẽ'ra a'tó marî wa'teropɨ niîma, niîkãrã niîwã. Teeré tɨ'ó yã'arã, kɨ̃ɨ̂re neê ẽho peó sĩ'ritikãrã niîwã.

⁴ Naâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Niî pe'tirã ni'kɨ́ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨre tɨ'ó ẽho peósama. Kɨ̃ɨ yaá di'takãharã, kɨ̃ɨ̂ akawerérã waro, kɨ̃ɨ yaá wi'ikãharã di'akɨ̃ kɨ̃ɨ̂re ẽho peótisama, niîkɨ niîwĩ.

⁵ Ẽho peóti'ke bu'iri Jesu toopɨ́re pehé naâre weé ĩ'yo masitikɨ niîwĩ. A'té di'akɨ̃re weékɨ niîwĩ. Pehêterãta do'âtirãre amûkã yãa peó yɨ'rɨókɨ niîwĩ.

⁶ Naâ ẽho peótikã ĩ'yâgɨ, ɨkɨá yɨ'rɨa wa'âkɨ niîwĩ. Jesu kɨ̃ɨ̂ besé'kãrãre bu'ê duti o'o'ke niî'

⁷ Naâ dozere kɨ̃ɨ̂ pɨ'topɨ pihîgɨ, pɨârerã di'akɨ̃ o'ôo' nɨ'kakɨ niîwĩ. Naâre wãtiâ sãháa no'o'kãrãre kõ'â wĩro masisere o'ôkɨ niîwĩ.

⁸ Neê apêye noho miáa dutitikɨ niîwĩ. Naâ tuakɨhɨ́ me'ra di'akɨ̃ wa'â dutikɨ niîwĩ. Neê po'e nohó, ahûro noho, niyéru miáa dutitikɨ niîwĩ.

⁹ Naâ sapátu sãyasé kaseri me'ra di'akɨ̃, tohô niikã́ su'tí naâ sãyasé me'ra di'akɨ̃ wa'â dutikɨ niîwĩ.

¹⁰ A'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ wi'ipɨ́ sãháarã, tii makápɨ mɨsâ niiátoho põo tẽóro tohâ ke'aya.

¹¹ No'ó mɨsâre apêropɨ yẽ'êtikã, mɨsâ uúkũsere tɨ'ó sĩ'ritikã, tooré wihá wã'kaya. Tooré wiháarã, tii makákãhase di'tâ mɨsâ dɨ'pôkãripɨ wã'á'kere paâste kõ'aya. Tohô weérã mɨsâ “A'ti makákãharã bu'îritima”, niî ĩ'yórã weerã́sa'. Diakɨ̃hɨ́ta niîgɨti. Õ'âkɨ̃hɨ masaré beseátihi nɨmɨ niikã́, tii makákãharã mɨsâre yẽ'êti'kãrãre a'tîro weegɨ́sami. Sodoma, Gomorrakãharãre bu'îri da'rê'karo nemoró naâre da'rêgɨsami, niîkɨ niîwĩ Jesu.

¹² Kɨ̃ɨ̂ tohô niîka be'ro naâ wa'â wa'âkãrã niîwã. Wa'â, masaré “Mɨsâ yã'âro weé'kere bɨhâ weti dɨka yuúya”, niîkãrã niîwã.

¹³ Tohô niikã́ pãharã́ wãtiâ sãháa no'o'kãrãre kõ'â wĩrokãrã niîwã. Pãharã́ do'âtirãre ɨ'sê me'ra wa'rê, naâre yɨ'rɨo mɨhákãrã niîwã. João masaré wamê yeegɨre a'tîro weé wẽhékãrã niîwã niisé niî'

¹⁴ Niî pe'tiropɨ Jesu weesére tɨ'ó se'sa wa'âkãrã niîwã. Herode tií di'ta wiôgɨ kẽ'ra tɨ'ókɨ niîwĩ. Teeré tɨ'ógɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —João masaré wamê yeegɨ wẽhé no'o'kɨpɨ niîmigɨ, maságɨ masapĩ́. Tohô weégɨ kɨ̃ɨ̂ pehe waró weé ĩ'yo tutua yɨ'rɨami, niîkɨ niîwĩ.

¹⁵ Ãpêrã pe'e a'tîro niîkãrã niîwã: —Niîtimi. Kɨ̃ɨ̂ dɨporókɨ̃hɨpɨ Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire werê mɨ'tagɨ Elia maságɨ masapĩ́, niîkãrã niîwã. Tohô niikã́ taha ãpêrã a'tîro niîkãrã niîwã: —Dɨporókãharã Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire werê mɨ'tarã weeró noho niîgɨ niîsami, niîkãrã niîwã.

¹⁶ Naâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Herode niîkɨ niîwĩ: —Too dɨpóro yɨ'ɨ̂ dɨpôa dɨtê sure duti'kɨ João wamê yeegɨ niîsami. Kɨ̃ɨ́ta ni'kâroakãre masapĩ́, niîkɨ niîwĩ.

¹⁷ Herode too dɨpóropɨ Herodia wamêtigo yee bu'iri Joãore bu'îri da'rerí wi'ipɨ miáa, dɨ'te kũú dutikɨ niîwĩ. Herodia kɨ̃ɨ̂ akabihí Filipe nɨmo niîko niîwõ. Tohô niîmikã, Herode pe'e kɨ̃ɨ̂ akabihí katîmikã, koôre e'mâ, nɨmôtikɨ niîwĩ.

¹⁸ Kɨ̃ɨ̂ tohô weekã́ ĩ'yâgɨ, João wamê yeegɨ Herodere a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ akabihí nɨmore nɨmôtikã, yã'â niî'. Koôre kɨotíkã'ya, niîkɨ niîwĩ.

¹⁹ Kɨ̃ɨ̂ tohô niisé bu'iri Herodia João me'ra uâgo, kɨ̃ɨ̂re wẽhé sĩ'riko niîmiwõ. Tohô wãkûmigo, wẽhe masítiko niîwõ.

²⁰ Herode pe'e Joãore ãyugɨ́, bu'îri moogɨ́ niîmi niîgɨ, uisé me'ra tɨ'ó yã'akɨ niîwĩ. Tohô weégɨ koô yã'âro weé sĩ'risere wee dutítikɨ niîwĩ. João uúkũsere tɨ'o masítimigɨ, ãyuró tɨ'sasé me'ra tɨ'ókɨ niîwĩ,

²¹ Herodia Joãore ĩ'yâ tu'tigo niî tĩhago, Herode kɨ̃ɨ̂ bahuáka nɨmɨ bosê nɨmɨ weerí kura Joãore koô wẽhé sĩ'ri'kere boka ehá pehako niîwõ. Tii nɨmɨ́re Herode bosê nɨmɨ weégɨ, kɨ̃ɨ̂ me'ra da'rarã́re pihî neekɨ niîwĩ. Tohô niikã́ surára wiôrãre, Galiléia di'takãharã wiôrã niirã́ nohore pihîokɨ niîwĩ. Pihîo, naâre sɨ'orí ba'âkɨ niîwĩ.

²² Naâ ba'âropɨ Herodia mako sãhá, basâ ĩ'yoko niîwõ. Koô basâ ĩ'yosere Herode, ãpêrã kɨ̃ɨ̂ me'ra ba'â duhirã tɨ'sâ yɨ'rɨakãrã niîwã. Tohô weégɨ Herode koôre niîkɨ niîwĩ: —Yẽ'e nohó mɨ'ɨ̂ ɨasé nohore sẽrikã́, mɨ'ɨ̂re o'ôgɨti, niîkɨ niîwĩ.

²³ Tohô weégɨ masá ĩ'yóropɨ “Niî sooro mariró no'ó yɨ'ɨ̂ dutirí di'ta dekô me'ra mɨ'ɨ̂ sẽrikã́, o'ô masi'”, niîkɨ niîwĩ.

²⁴ Be'ró koô pako tiró wa'â, sẽrí yã'ako niîwõ: —Ma'û, yẽ'e nohóre sẽrigósari kɨ̃ɨ̂re? niîko niîwõ. Koô pakó yɨ'tíko niîwõ: —João wamê yeegɨ yaa dɨpoare dɨtê sure miíti dutiya, niîko niîwõ.

²⁵ Be'ró maatá Herode tiropɨ wa'â, kɨ̃ɨ̂re niîko niîwõ: —Ni'kâroakãta bapapɨ́ João wamê yeegɨ yaa dɨpoare dɨtê sure mii sãá o'oya, niîko niîwõ.

²⁶ Koô tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Herode bɨhâ weti yɨ'rɨa wa'âkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ niî pe'tirã toó nerê'kãrã tɨ'óropɨ “No'ó mɨ'ɨ̂ sẽrisére o'ôgɨti” niî'kɨ niî yuukã, de'ró weetá basiótikaro niîwɨ. Tohô weégɨ kɨ̃ɨ̂ “O'ó wee'”, niî masitikɨ niîwĩ.

²⁷ Be'ró maatá ni'kɨ́ surárare João yaa dɨpoare dɨtê sure miíti duti o'okɨ niîwĩ.

²⁸ Tohô weégɨ surára bu'îri da'rerí wi'ipɨ wa'â, João yaa dɨpoare dɨtê sure, bapapɨ́ mii sãá miáakɨ niîwĩ. Be'ró kɨ̃ɨ̂ Herode koôre o'ôkɨ niîwĩ. Koô pe'e kẽ'ra koô pakopɨ́re o'ô turiako niîwõ.

²⁹ Joãore tohô weesé kitire tɨ'órã, kɨ̃ɨ̂ bu'esére siru tuú'kãrã kɨ̃ɨ̂ ɨpɨré miî, yaárã wa'âkãrã niîwã. Jesu ni'kâmukãsetiri mil ɨmɨaré ba'asé eká'ke niî'

³⁰ Jesu bese kũú'kãrã naâ bu'ê kusiaka be'ro Jesu tirópɨ dahâkãrã niîwã. Dahâ, kɨ̃ɨ̂ tiro nerêkãrã niîwã. Niî pe'tise naâ weé'kere, masaré bu'ê'kere werêkãrã niîwã.

³¹ Tu'â eha nɨ'koka be'ro Jesu naâre “Te'á masá marirópɨ kã'ró soó ni'irã”, niîkɨ niîwĩ. Masá naâ tiropɨ na'îro wa'â mɨha yuukã, naâ ba'â nɨkɨatikãrã niîwã.

³² Tohô weégɨ Jesu, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra naâ se'saro yukɨ̂sɨpɨ mɨhâ sãha, masá marirópɨ wa'âkãrã niîwã.

³³ Pãharã́ naâ wa'akã́ ĩ'yâkãrã niîwã. Tohô weérã Jesuré ĩ'yâ'kãrã, kɨ̃ɨ̂ wa'arópɨ niî pe'tise makarikãharã oma sirú tuukãrã niîwã. Naâ dɨporo naâ pẽ'atátohore yuû kue tohakãrã niîwã.

³⁴ Be'ró Jesu yukɨ̂sɨpɨ sãyâ'kɨ dihá nɨ'kagɨ, masá pãharã́re ĩ'yâgɨ, pahá yã'akɨ niîwĩ. “Ovelha ko'tegɨ́ moorã́ weeró noho niîma”, niî tɨ'ó yã'akɨ niîwĩ. Tohô weégɨ naâre pehé bu'ê nɨ'kakɨ niîwĩ.

³⁵ Yamîka'pɨ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ kɨ̃ɨ̂ tiro ehâ, a'tîro niîkãrã niîwã: —Yamîka'pɨ niî'. A'topɨ́re neê masá marimá.

³⁶ Tohô weégɨ masaré makâripɨ no'ó pɨ'tó niisé makaripɨ toháa dutiya. Toopɨ́ duú ba'arã wa'aáto. Ba'asé moomá, niîkãrã niîwã.

³⁷ Jesu naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Mɨsâ naâre ba'asé ekayá. Naâ pe'e kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkãrã niîwã: —Oito muhipũri pose da'ra wapá ta'ase me'ra ɨ̃sâ pãú duúrã wa'ârãsari ã'raré ekaáhã? niîkãrã niîwã.

³⁸ Jesu naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Mɨsâ diikése pãú kɨotí? Ĩ'yârã wa'âya. Naâ ĩ'yâ toha, kɨ̃ɨ̂re werêkãrã niîwã: —Ni'kâmukãse pãú, tohô niikã́ pɨárã wa'î niiáma, niîkãrã niîwã.

³⁹ Be'ró ni'karé kurari masaré taâ bu'ipɨ duhî dutikɨ niîwĩ.

⁴⁰ Tohô weérã naâ ni'karé kurarire cem masa duhîkãrã niîwã. Apêye kurarire cinquenta masa duhî bɨrokãrã niîwã.

⁴¹ Be'ró Jesu teé ni'kâmukãse pãuré, naâ wa'î pɨárãre miî, ɨ'mɨáropɨ ĩ'yâ moro, kɨ̃ɨ̂ pakɨ́ Õ'âkɨ̃hɨre “Ãyú butia'kã'” niîkɨ niîwĩ. Tu'â eha nɨ'ko, pãuré pe'êste, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re masaré eti dutígɨ o'ôkɨ niîwĩ. Wa'î kẽ'rare meharóta weékɨ niîwĩ.

⁴² Niî pe'tirã ba'â yapîkãrã niîwã.

⁴³ Be'ró doze pi'seri naâ ba'â dɨ'a'kere see neékãrã niîwã.

⁴⁴ Teeré ba'â'kãrã ɨmɨá se'saro ni'kâmukãsetiri mil niîkãrã niîwã. Jesu akó bu'ipɨ sihâ'ke niî'

⁴⁵ Jesu masaré ba'asé ekáka be'ro maatá kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re ditârapɨ pẽ'â yuu dutikɨ niîwĩ. Naâre kɨ̃ɨ̂ dɨporo Betsaidapɨ ehâ yuu dutigɨ o'ôo'kɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ pe'e masaré we'êritigɨ weékɨ niîwĩ.

⁴⁶ Naâre we'êriti toha, ɨ̃rɨgɨ́pɨ kɨ̃ɨ̂ pakɨ́ me'ra uúkũgɨ mɨhâakɨ niîwĩ.

⁴⁷ Na'îka be'ro yukɨ̂sɨ ditâra dekopɨ niîkaro niîwɨ. Jesu pe'e maháaropɨre ni'kɨtá niîkɨ niîwĩ.

⁴⁸ Wĩ'ró naâ pẽ'âro pe'e wẽe põó tẽokaro niîwɨ. Tohô weégɨ Jesu naâ wahá wã'ka masitikã ĩ'yâkɨ niîwĩ. Bo'rêa mɨhatiri kura Jesu naâ tiropɨ wa'âgɨ, akó bu'ipɨ sihâ wã'kakɨ niîwĩ. Kã'ró naâre yɨ'rɨákɨ niîmiwĩ.

⁴⁹ Tohô wa'arí kura kɨ̃ɨ̂ akó bu'ipɨ sihâ wã'katikã ĩ'yâkãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂re ĩ'yârã, masɨ́ wẽrî'kɨ wãti niîsami niîrã, karíkũkãrã niîwã.

⁵⁰ Naâ niî pe'tirã kɨ̃ɨ̂re ĩ'yârã, ɨkɨá pe'tia wa'âkãrã niîwã. Tohô weégɨ Jesu maatá naâre a'tîro niî keheokɨ niîwĩ: —Wãkû tutuaya. Yɨ'ɨ̂ niî'. Uîtikã'ya, niîkɨ niîwĩ.

⁵¹ Be'ró naâ sãyapɨhɨ́pɨ mɨhâ sãhakɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ mɨhâ sãhari kura wĩ'ró di'ta mariá wa'âkaro niîwɨ. Teeré ĩ'yârã, ɨpɨ́tɨ ɨkɨá, ĩ'yâ mariakãrã niîwã.

⁵² Pãú me'ra kɨ̃ɨ̂ weé ĩ'yo'kere naâ ãyuró waro tɨ'o masí butia'tikãrã niîwã yuhûpɨ. Tohô weérã ɨkɨá yɨ'rɨakãrã niîwã. Jesu Genesarépɨ do'âtirãre yɨ'rɨó'ke niî'

⁵³ Naâ tii ditárapɨre pẽ'â, Genesaré wamêtiropɨ ehâkãrã niîwã. Toopɨ́ ehârã, naa yawɨ́ yukɨ̂sɨre dɨ'té po'o, mahákãrã niîwã.

⁵⁴ Toopɨ́ naâ mahá nɨ'kari kura tookãhárã maatá Jesuré ĩ'yâ masikãrã niîwã.

⁵⁵ Tohô weérã naâ niî pe'tiropɨ omá wã'ka, do'âtirãre naâ kũyasé me'ra Jesu no'ó wa'aró miáa mɨhakãrã niîwã.

⁵⁶ No'ó kɨ̃ɨ̂ wa'arí makapɨ, sumútohopɨ, kã́pupɨ, no'ó bahû yoaro kɨ̃ɨ̂ yɨ'rɨátohopɨ do'âtirãre miáa, kũû mɨhakãrã niîwã. Jesuré a'tîro sẽríkãrã niîwã: —Mɨ'ɨ́ kẽ'ra ɨ̃sâre kã'ró mɨ'ɨ yaró su'tîrore yẽ'ê yã'a duti kureya, niîkãrã niîwã. Niî pe'tirã yẽ'ê yã'a'kãrã do'âtise yɨ'rɨ́ no'o pe'tia wa'âkãrã niîwã.

7

¹ Ni'kâ nɨmɨ fariseu masa, tohô niikã́ ni'karérã Moisé ohâ'kere bu'erã́ Jesu tirópɨ ehâkãrã niîwã. Naâ Jerusalẽ́pɨ niî'kãrã wa'âkãrã niîwã.

² Jesu bu'erã́re ni'karérãre amûkoetimirã ba'akã́ ĩ'yâkãrã niîwã. Ba'aátoho dɨporo naâ wee wɨáro noho weetíkãrã niîwã. Tohô weérã yã'arã́ weeró noho ĩ'yâ no'okãrã niîwã.

³ Fariseu masa, niî pe'tirã Judeu masa naâ yẽkɨ sɨmɨá wee mɨháti'kere a'tîro wee sirú tuukãrã niîwã. Pehetíri amûkoeka be'ropɨ di'akɨ̃ ba'âkãrã niîwã.

⁴ Naâ ba'asé duúrã ehâ'kãrã kẽ'ra meharóta weékãrã niîwã. Naâ yẽkɨ sɨmɨá weé'karo nohota wee sirú tuukãrã niîwã. Naâ sĩ'risé paare, piô sãase paare, komé me'ra weé'ke paarɨre, naâ soo pesásere koe mɨhákãrã niîwã. Naâ tohô weetírã, Õ'âkɨ̃hɨ ĩ'yóropɨre yã'arã́ niî boosa' niîrã, tohô weékãrã niîwã.

⁵ Tohô weérã Jesu bu'erã́ amûkoetikã ĩ'yârã, Jesuré sẽrí yã'akãrã niîwã: —De'ró weérã mɨ'ɨ̂ bu'erã́ marî yẽkɨ sɨmɨá wee mɨháti'kere wee sirú tuu weeti? Naâ amûkoetimirã ba'ârã, yã'âro weérã weemá, niîkãrã niîwã.

⁶ Jesu naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Diakɨ̃hɨ́ta mɨsâre Isaía dɨporókɨ̃hɨpɨ Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire werê mɨ'tagɨ a'tîro niî ohâkɨ niîwĩ:

“Ã'rá masá ɨsêro me'ra di'akɨ̃ yɨ'ɨ̂re ẽho peóma. Naâ tɨ'ó yã'ase pe'e no'opɨ́ niîro niísa'.

⁷ Tohô weéro naâ yɨ'ɨ̂re ẽho peóse wapa marí'. Naâ bu'esé yɨ'ɨ̂ dutisé meheta niî'. Masá dutisé niî'”, niîkɨ niîwĩ Õ'âkɨ̃hɨ, niî ohâkɨ niîwĩ.

⁸ Mɨsâ, masá naâ wee mɨháti'kere wee sirú tuurãtirã, Õ'âkɨ̃hɨ dutisé pe'ere du'u kũú', niî yɨ'tíkɨ niîwĩ.

⁹ A'tîro niî nemokɨ niîwĩ: —Mɨsâ yẽkɨ sɨmɨá wee mɨháti'kere wee sirú tuurã, me'risé me'ra Õ'âkɨ̃hɨ dutisé pe'ere weé wee'.

¹⁰ Moisé a'tîro niîkɨ niîwĩ: “Mɨsâ pakɨ, mɨsâ pakore ẽho peóya. Naâre yã'âro uúkũgɨ nohore wẽhé kõ'aato”, niîkɨ niîwĩ.

¹¹ Mɨsâ pe'e masaré a'tîro wee dutí'. “Mɨsâ pakɨre ou mɨsâ pakore naâ apêye noho sẽrikã́, wee tamú sĩ'ritirã, Corbã niî', niîya.” Tohô niîrã, “Niî pe'tise ɨ̃sâ kɨosé mɨsâre wee tamú boo'kere Õ'âkɨ̃hɨre o'ô'kepɨ niî'” niî dutirã, tohô niísa'.

¹² Mɨsâ tohô niîrã, pakɨré, pakoré “Neê wee tamú masitisa'”, niîrã weésa'.

¹³ A'tîro wãkûrã, Õ'âkɨ̃hɨ dutisére tohô waro ĩ'yâ kõ'a butia'kã'. Mɨsâ yẽkɨ sɨmɨá wee mɨháti'kere weérã, tohôta pẽ'ri pehá siru tuu'. Apêye pehé naâ weé'ke nohore wee sirú tuu', niîkɨ niîwĩ.

¹⁴ Naâre tohô niîka be'ro Jesu masaré pihîo, niîkɨ niîwĩ: —Yeekãhásere tɨ'o masírãti niîrã, tɨ'órã a'tiá.

¹⁵ Marî ɨsêro me'ra ba'asé meheta Õ'âkɨ̃hɨ ĩ'yóropɨ marîre yã'âro wa'akã́ weé'. Tohô weeró noho o'ôro, mari yaá ɨsero wihátise pe'e yã'âro wa'akã́ weé'.

¹⁶ O'mê peeri kɨorã́ noho a'teré ãyuró tɨ'oyá, niîkɨ niîwĩ.

¹⁷ Be'ró Jesu pãharã́ tiropɨ niî'kɨ wa'âkɨ niîwĩ. Wa'â, wi'ipɨ́ sãháakɨ niîwĩ. Be'ró toopɨ́ kɨ̃ɨ̂ kití weeró noho niisé me'ra werê'kere kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ sẽrí yã'akãrã niîwã.

¹⁸ Jesu naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Mɨsá kẽ'ra a'teré tɨ'o masí weeti? Niî pe'tise marî ba'â sõrose noho Õ'âkɨ̃hɨ ĩ'yóropɨ marîre yã'âro wa'akã́ weé wee'.

¹⁹ Teé marî ba'â sõrose ehêri põ'rapɨ wa'âtisa'. Paâgapɨ ba'â sõro no'o'. Be'ró yɨ'rɨ wiháa wa'ása', niîkɨ niîwĩ. Tohô niîgɨ, niî pe'tise ba'asé ãyusé niî' niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ.

²⁰ Jesu apêye werê nemokɨ niîwĩ: —Masɨpɨ́re wihasé pũrikã kɨ̃ɨ̂re yã'âro wa'akã́ weé'.

²¹ A'tîro niî'. Marî yã'âro wãkusé po'peápɨ dɨ'pôkãti wihatisa'. Ãpi nɨmóre a'me tãrá sĩ'rise, numiâre yã'âro weesé, masaré wẽhé kõ'ase yã'asé niî'.

²² Tohô niikã́ yahasé, apêye nohore ɨâri pehase, ãpêrãre yã'âro weesé, ãpêrãre wee soóse, marî yã'âro weesére du'utíse wãkusépɨta wiháti'. Apêye taha, ɨosé, ãpêrãre yã'âro uúkũse, ãpêrã yɨ'rɨóro tɨ'ó yã'ase, marî no'ó ɨaró weé ma'ase, teé kẽ'ra wãkusépɨta wiháti'.

²³ A'té niî pe'tise yã'asé po'peápɨ wiháti'. Tee pũríkã Õ'âkɨ̃hɨ ĩ'yóropɨ masaré yã'âro wa'akã́ weé', niî werêkɨ niîwĩ. Judeu maso niîtigo apé di'takõhopɨ Jesuré ẽho peó'ke niî'

²⁴ Jesu Genesarépɨ niî'kɨ Tiro, Sidṍ wamêtise makaripɨ wa'âkɨ niîwĩ. Toopɨ́re ãpêrã masîtikã'ato niîgɨ, ni'kâ wi'ipɨ sãháakɨ niîwĩ. Tohô weemígɨ, masîkã' no'okɨ niîwĩ.

²⁵ Maatá wãtî sãháa no'o'ko pako Jesu toopɨ́ niiápɨ niisére masîko niîwõ. Koô a'tî, kɨ̃ɨ̂ wee tamúsere sẽrigótigo, Jesu tirópɨ kɨ̃ɨ̂re ẽho peógo, ehâ ke'ako niîwõ.

²⁶ Koô ape makákõho Siro-feníciakõho niîko niîwõ. Be'ró Jesu tirópɨ etâ, wãtî koô makopɨ́re niigɨ́re kõ'â wĩro dutiko niîwõ.

²⁷ Jesu koôre niîkɨ niîwĩ: —Wi'marã́ pe'ere eká mɨ'taro ɨá'. Marî naâ ba'â mɨ'tatimikã, ba'asére e'mâ, diâyɨare doke kũúkã yã'â niî', niîkɨ niîwĩ. A'tîro niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ. Judeu masa pe'ere wee tamú mɨ'taro ɨá'. Be'ropɨ́ta Judeu masa niîtirãre wee tamúro ɨá' niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ.

²⁸ Koô kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíko niîwõ: —Yɨ'ɨ̂ wiôgɨ, tohôta niî', niîro pe'ea'. Diâyɨa mesa doka duhirã́ wi'marã́ ba'akã́ bɨrɨ̂ dihasere ba'âsama, niîko niîwõ. Judeu masa niîtirã kẽ'ra kã'ró mɨ'ɨ̂ ãyuró weesére yẽ'ê masima niîgo, tohô niîko niîwõ.

²⁹ Koô tohô niikã́, Jesu yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ ãyuró wãkû'. Wãtî mɨ'ɨ̂ makopɨre niî'kɨre kõ'â wĩro toha'. Wa'âgosa', niîkɨ niîwĩ.

³⁰ Be'ró koô wi'ipɨ́ toháa wa'âko niîwõ. Toopɨ́ tohatágo, koô makoré koô kũyarópɨ pesakã́ ĩ'yâko niîwõ. Wãtî koôpɨre niîmi'kɨ wiháa tohakɨ niîwĩ. Jesu tɨ'ohátigɨre, uúkũ masitigɨre yɨ'rɨó'ke niî'

³¹ Jesu Tiro wamêtiropɨ niî'kɨ wihá wã'kakɨ niîwĩ. Toopɨ́ wihá wã'kagɨ, Sidṍ wamêtiropɨ, Decápoli niisé makaripɨ yɨ'rɨákɨ niîwĩ. Toó yɨ'rɨáa, Galiléiakãha ditarapɨ ehâkɨ niîwĩ.

³² Toopɨ́ ni'kɨ́ tɨ'ohátigɨre, ãyuró uúkũ wĩro masitigɨre Jesu tiró miáakãrã niîwã. Jesuré “Kɨ̃ɨ̂re yãa peó yɨ'rɨóya”, niîkãrã niîwã.

³³ Tohô weégɨ Jesu kɨ̃ɨ̂re apé sia', masá ĩ'yâtiropɨ miáakɨ niîwĩ. Toopɨ́ kɨ̃ɨ yeé amû pi'karire tɨ'ohátigɨ yee o'mê peeripɨ sĩô sõrokɨ niîwĩ. Be'ró ɨ'sê koo e'o peó, kɨ̃ɨ yaá ye'meropɨ yãa peókɨ niîwĩ.

³⁴ Be'ró ɨ'mɨ̂sepɨ ĩ'yâ moro ehêri sãha, arameu masa yee uúkũse me'ra a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Efata. “Pãrîya” niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ.

³⁵ Kɨ̃ɨ̂ tohô niisé me'ra kɨ̃ɨ yeé o'mê peeri pãrîa wa'âkaro niîwɨ. Kɨ̃ɨ yaá ye'mero ka'bîa wa'â, ãyuró uúkũ masikɨ niîwĩ.

³⁶ Tu'â eha nɨ'ko, Jesu naâre “Neê ãpêrãre werêtikã'ya”, niîkɨ niîmiwĩ. Kɨ̃ɨ̂ naâre “Neê kã'ró werêti butia'kã'ya” niîmikã, naâ nemoró werêstekãrã niîwã.

³⁷ Naâ ɨpɨ́tɨ ĩ'yâ maria, a'tîro niîkãrã niîwã: —Niî pe'tisere ãyuró weemí. Masá tɨ'ohátirãpɨreta tɨ'okã́ wee sãhámi. Uúkũtirãpɨreta uúkũkã wee sãhámi, niîkãrã niîwã.

8

¹ Jesu masaré yɨ'rɨóka terore pãharã́ masá kɨ̃ɨ̂ tiropɨ nerêkãrã niîwã. Be'ró naâ ba'asé tohá wa'âkãrã niîwã. Tohô wa'akã́ ĩ'yâgɨ, Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re pihîo, niîkɨ niîwĩ:

² —Yɨ'ɨ̂ ã'raré pahá yã'a wa'ása'. Naâ marî me'ra niiró i'tiá nɨmɨ yɨ'rɨ́'. Tohô weérã naâ ba'asé tohá wa'âma.

³ Naa yeé wi'seripɨ yɨ'ɨ̂ toháa dutikã, ɨhá boârã ma'âpɨ tɨ'o masíse pe'tí ke'a wa'â boosama. Ãpêrã yoâ butia'ropɨ a'tî'kãrã niîma, niîkɨ niîwĩ Jesu.

⁴ Be'ró kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ Jesuré yɨ'tíkãrã niîwã: —Marî a'tó masá marirópɨre de'ró weé ã'rá pãharã́re ba'asé boká eka boósari? niîkãrã niîwã.

⁵ Jesu naâre sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Diikésepa pãú kɨotí? Naâ yɨ'tíkãrã niîwã: —Setepaga kɨó', niî yɨ'tíkãrã niîwã.

⁶ Tohô niîka be'ro Jesu masaré duhî dutikɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ teepáre miî, kɨ̃ɨ̂ pakɨ́ Õ'âkɨ̃hɨre “Ãyú'” niîkɨ niîwĩ. Be'ró, pe'ê, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re masaré eti dutígɨ o'ôkɨ niîwĩ. Naâ masapɨ́re eti turiákãrã niîwã.

⁷ Wa'î õ'ô maharãakãre pehêterãkã kɨókãrã niîwã. Jesu naá kẽ'rare kɨ̃ɨ̂ pakɨré “Ãyú'” niî toha, meharóta taha eti dutíkɨ niîwĩ.

⁸ Niî pe'tirã ba'â yapî yɨ'rɨakãrã niîwã. Be'ró sete pi'seri naâ ba'â dɨ'a'kere see neé, mii sãákãrã niîwã.

¹⁰

⁹ Toopɨ́ ba'â'kãrã ba'pâritisetiri mil wa'tero ɨmɨá niîkãrã niîwã. Be'ró naâre naa yeé wi'seripɨ toháa dutigɨ, Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra yukɨ̂sɨpɨ mɨhâ sãha, Dalmanuta wamêtiropɨ wa'â wa'âkɨ niîwĩ. Jesuré fariseu masa Õ'âkɨ̃hɨ tutuaró me'ra weé ĩ'yo dutimi'ke niî'

¹¹ Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra Dalmanutapɨ etâkɨ niîwĩ. Toopɨ́ fariseu masa Jesuré wio pesáro uúkũkãrã niîwã. Diakɨ̃hɨ́ta Õ'âkɨ̃hɨ makɨ niîmiti kɨ̃ɨ? niîrã, kɨ̃ɨ̂re Õ'âkɨ̃hɨ tutuaró me'ra weé ĩ'yo dutikãrã niîwã.

¹² Jesu naâ tohô niisére kari butí, tɨ'sâtigɨ, naâre niîkɨ niîwĩ: —De'ró weérã a'tóka terokãharã weé ĩ'yo dutisari? Diakɨ̃hɨ́ta niîgɨti. Neê kã'ró naâre weé ĩ'yosome, niîkɨ niîwĩ.

¹³ Be'ró naâre kõ'â wã'kagɨ, yukɨ̂sɨpɨ opâturi mɨhâ sãha, apé pã'repɨ pẽ'â wa'âkɨ niîwĩ. Jesu kití weeró noho niisé me'ra werê'ke niî'

¹⁴ Apé pã'repɨ pẽ'ârã, Jesu bu'erã́ naâ ba'aátehere miáatikãrã niîwã. Pãú ni'kâgata kɨókãrã niîwã.

¹⁵ Be'ró Jesu naâre a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Fariseu masa, tohô niikã́ Herode naa yeé fermento pãú bɨkɨakã́ weesére mɨsâ tɨ'o masíya, niîkɨ niîwĩ.

¹⁶ Kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ kɨ̃ɨ̂ niisére tɨ'o masítirã, naâ basi niîkãrã niîwã: —Marî pãú mookã́, tohô niîsami, niîkãrã niîwã.

¹⁷ Jesu naâ tohô niisére masîgɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —De'ró weérã mɨsâ “Ba'asé moó'”, niîti? Mɨsâ tɨ'o masí weeti yuhûpɨ? Mɨsâ ehêri põ'ra bɨtî yɨ'rɨa'.

¹⁸ Mɨsa yeé kaperi me'ra ĩ'yâ'. Mɨsa yeé o'mê peeri me'ra tɨ'ó'. Tohô weemírã, yɨ'ɨ̂ too dɨpóropɨ weé'kere wãkûti butia'ti?

¹⁹ Too dɨpóropɨ ni'kâmukãsetiri mil masaré ni'kâmukãsepaga pãú me'ra ekawɨ́. Diikése pi'seri naâ ba'â dɨ'a'kere see neéri? niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkãrã niîwã: —Doze pi'seri see sãáwɨ, niî yɨ'tíkãrã niîwã.

²⁰ Jesu naâre niî nemokɨ niîwĩ: —Apêye kẽ'ra setepaga pãú me'ra ba'pâritisetiri mil masaré ekawɨ́. Tiîta kẽ'rare diikése pi'seri see neé no'ori? niîkɨ niîwĩ. Naâ kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkãrã niîwã: —Sete pi'seri see neé no'owɨ, niîkãrã niîwã.

²¹ Naâ tohô niîka be'ro Jesu naâre niîkɨ niîwĩ: —Too pũríkã teeré masîmirã, de'ró weérã tɨ'o masí weeti yuhûpɨ? niîkɨ niîwĩ. Jesu Betsaidapɨ kapêri ĩ'yâtigɨre yɨ'rɨó'ke niî'

²² Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra ditârare pẽ'â, apé pã're Betsaida wamêtiri makapɨ pẽ'a ehákãrã niîwã. Toopɨ́ naâ ehakã́, Jesu tiró ni'kɨ́ kapêri ĩ'yâtigɨre mii ehákãrã niîwã. Naâ Jesuré a'tîro sẽríkãrã niîwã: —Ã'riré yãa peó yɨ'rɨóya, niîkãrã niîwã.

²³ Tohô weégɨ Jesu kapêri ĩ'yâtigɨ yaá amûkãpɨ yẽ'ê, makâ sumútohopɨ tɨ̃á wã'kakɨ niîwĩ. Be'ró Jesu kɨ̃ɨ yeé ɨ'sê koo me'ra kapêripɨ tuú wa'rekɨ niîwĩ. Tohô weé toha nɨ'ko, Jesu amûkãri me'ra kɨ̃ɨ yeé kaperire yãa peókɨ niîwĩ. Be'ró kɨ̃ɨ̂re sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂re apêye noho bahumítito? niîkɨ niîwĩ.

²⁴ Kɨ̃ɨ̂, kɨ̃ɨ yeé kaperire ĩ'yâ pãa, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Masaré ĩ'yâ'. Yukɨpagɨ́ weeró noho bahurã́ sihakã́ ĩ'yâ', niîkɨ niîwĩ.

²⁵ Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu kɨ̃ɨ yeé kaperipɨ opâturi yãa peó nemokɨ niîwĩ. Toopɨ́ta kɨ̃ɨ̂ ãyuró waro ĩ'yâ butia'kɨ niîwĩ. Niî pe'tisere ãyuró ĩ'yâkɨ niîwĩ.

²⁶ Be'ró Jesu kɨ̃ɨ̂re kɨ̃ɨ yaá wi'ipɨ o'ôo' tõrogɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Makâpɨ wa'âtikã'ya. Neê ni'kɨ́ tookɨ̃hɨ́re yɨ'ɨ̂ mɨ'ɨ̂re yɨ'rɨó'kere werêtikã'ya, niîkɨ niîwĩ. Pedro Jesuré “Mɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨta niî'” niî'ke niî'

²⁷ Be'ró Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra Cesaréia Filipo wamêtiri maka pɨ'to niisé makaripɨ wa'âkãrã niîwã. Naâ toó wa'arópɨ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —De'ró masá uúkũti yɨ'ɨ̂re? niîkɨ niîwĩ.

²⁸ Naâ kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkãrã niîwã: —Ãpêrã mɨ'ɨ̂re “João wamê yeegɨ niîmi”, niîma. Ãpêrã “Dɨporókɨ̃hɨpɨ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨ Elia niîmi”, niîma. Ãpêrã “No'ó niigɨ́ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨ niîgɨ niîsasami”, niîma, niîkãrã niîwã.

²⁹ Be'ró Jesu naâre sẽrí yã'a nemokɨ niîwĩ taha: —Mɨsâ waro, yɨ'ɨ̂re de'ró wãkûti? niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́, Pedro yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ Cristo niî', niîkɨ niîwĩ.

³⁰ Pedro tohô niî'kere Jesu neê ãpêrãre werê dutitikɨ niîwĩ. Jesu kɨ̃ɨ̂ wẽriátehere werê'ke niî'

³¹ Tu'â eha nɨ'ko, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re a'tîro niî bu'ê nɨ'kakɨ niîwĩ. —Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ pũûro pi'etígɨsa'. Tohô niikã́ Judeu masa bɨkɨrã́, sacerdotea wiôrã, Moisé ohâ'kere bu'erã́ yɨ'ɨ̂re ɨatírãsama. Yɨ'ɨ̂re wẽherã́sama. Naâ tohô weemíkã, i'tiá nɨmɨ be'ro masagɨ́sa', niîkɨ niîwĩ.

³² Naâre tɨ'otá basióro werê me'rikã'kɨ niîwĩ. Teeré tɨ'ógɨ, Pedro apêropɨ Jesuré pihî wã'ka, tu'tîkɨ niîwĩ.

³³ Be'ró Jesu mahâmi, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re ĩ'yâ, Pedrore tu'tîkɨ niîwĩ: —Wa'âya. Mɨ'ɨ̂ wãtî weeró noho uúkũ'. Mɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ wãkusére masí wee'. Masá naâ wãkû wɨaro noho wãkû', niîkɨ niîwĩ.

³⁴ Be'ró Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re, tohô niikã́ masaré pihîo, werêkɨ niîwĩ: —No'ó yɨ'ɨ̂re ẽho peó siru tuugɨ noho kɨ̃ɨ̂ weé sĩ'riro noho weetíkã'ato. Yɨ'ɨ̂ ɨaró pe'e weeáto. No'ó yɨ'ɨ̂re siru tuú sĩ'rigɨ “Jesuré ẽho peógɨ, wẽrî boosa'” niîtigɨta siru tuuáto.

³⁵ Yɨ'ɨ̂re ẽho peóse me'ra yã'âro yɨ'rɨ́ sĩ'ritigɨ, yɨ'ɨ̂re ẽho peó du'ugɨ noho pekâ me'epɨ bahurió no'ogɨsami. Ãpí wẽhesére uîti, yɨ'ɨ̂re ẽho peó nu'kugɨ noho pe'e yɨ'ɨ̂ me'ra katî nu'kugɨsami.

³⁶ Ni'kɨ́ a'ti ɨmɨ́kohokãhase niî pe'tisere wapá ta'a, kɨ̃ɨ̂ ehêri põ'ra pe'ere bahuriógɨ, yẽ'e nohóre wapá ta'a boosari?

³⁷ Pekâ me'epɨ wa'âgɨ, kɨ̃ɨ yaá ehêri põ'rare de'ró weé wapa yeé wĩro masitisami.

³⁸ A'ti nukúkãkãharã masá yã'âro weerã́ yɨ'ɨ̂re ẽho peótirã niîma. Naâ wa'teropɨ yɨ'ɨ̂re, tohô niikã́ yee kitíre bopôya sãatikã'ya. Mɨsâ bopôya sãakã, yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ a'tîro weegɨ́sa'. A'ti nukúkãpɨre yɨ'ɨ̂ pakɨ asistése me'ra, kɨ̃ɨ̂re werê ko'terã me'ra opâturi a'tîgɨ, yɨ'ɨ́ kẽ'ra mɨsâre bopôya sãagɨsa', niîkɨ niîwĩ.

9

¹ Jesu masaré, tohô niikã́ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re bu'êka be'ro apêye niî nemokɨ niîwĩ naâre: —Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. Ni'karérã a'topɨ́ niirã́ yɨ'ɨ̂ tutuaró me'ra wiôgɨ sãhagɨ́ a'tikã́ ĩ'yâtimirã, wẽrîsome, niîkɨ niîwĩ. Jesu kɨ̃ɨ̂ bahusé dɨka yuú'ke niî'

² Ni'kâ semana be'ro Jesu ɨ̃rɨgɨ́ ɨ'mɨákɨhɨpɨ mɨhâakɨ niîwĩ. Tigɨpɨ́re wa'âgɨ, Pedro, Tiago, João naâ se'sarore miáakɨ niîwĩ. Toopɨ́ naâ ĩ'yóropɨ Jesu kɨ̃ɨ̂ bahusére dɨka yuúkɨ niîwĩ.

³ Kɨ̃ɨ̂ su'tí asistéa wa'âkaro niîwɨ. Pũûro butisé wa'âkaro niîwɨ. Neê a'topɨ́re teé butisé weeró noho masá su'tí koetíma.

⁴ Tohô wa'arí kura Elia, Moisé bahuá nɨ'ka, Jesu me'ra uúkũkã ĩ'yâkãrã niîwã.

⁶

⁵ Teeré ĩ'yârã, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ ɨkɨá yɨ'rɨa wa'âkãrã niîwã. Tohô weégɨ Pedro de'ró niî masitigɨ, uúkũ kehokɨ niîwĩ. A'tîro niîkɨ niîwĩ: —Wiôgɨ, marî a'topɨ́ niikã́ ãyú yɨ'rɨa'. I'tiá wi'iakã weerã́. Ni'kâ wi'i mɨ'ɨ yaá wi'i, apé wi'i Moisé yaá wi'i, apé wi'i Elia yaá wi'i weerã́, niîkɨ niîwĩ Pedro.

⁷ Be'ró ni'kâ kura o'me kurá diháti, naâre tuú bi'akã'karo niîwɨ. Tii kurápɨ ni'kɨ́ a'tîro uúkũkã tɨ'ókãrã niîwã: —Ã'rí yɨ'ɨ̂ makɨ ɨpɨ́tɨ yɨ'ɨ̂ ma'igɨ́ niîmi. Kɨ̃ɨ̂ uúkũsere tɨ'ó ẽho peóya, niîkɨ niîwĩ.

⁸ Be'ró ĩ'yâ kehokãrã niîmiwã. Neê ãpêrã maríkãrã niîwã. Jesu ni'kɨtá nu'kúkɨ niîwĩ.

⁹ Naâ ɨ̃rɨgɨ́pɨ niî'kãrã dihárã, naâ toopɨ́ ĩ'yâ'kere Jesu neê werê dutitikɨ niîwĩ. —Be'ró yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ wẽrî masáka be'ropɨ werêya, niîkɨ niîwĩ.

¹⁰ Tohô weérã naâ se'saro teeré tɨ'ó yã'akãrã niîwã. Naâ basi a'mêri sẽrí yã'akãrã niîwã: —De'ró niî sĩ'riro weesarí kɨ̃ɨ̂ wẽrîka be'ropɨ masasé? niîkãrã niîwã.

¹¹ Be'ró Jesuré sẽrí yã'akãrã niîwã: —De'ró weérã Moisé ohâ'kere bu'erã́ “Masaré yɨ'rɨoákɨhɨ a'tiátoho dɨporo Elia a'tî mɨ'tagɨsami”, niî bu'êti?

¹² Jesu naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Mɨsâ niîro nohota Elia a'tî mɨ'tagɨsami. Kɨ̃ɨ̂ niî pe'tisere apó mɨ'tagɨsami. Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũripɨ yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ yeekãhásere a'tîro niî'. “Kɨ̃ɨ̂ pi'etígɨsami. Ɨá no'otigɨsami”, niî'.

¹³ Yɨ'ɨ̂ pe'e mɨsâre niîgɨti. Elia a'tî tohakɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂re Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũripɨ niî'karo nohota keoró wa'âkaro niîwɨ. Masá kɨ̃ɨ̂re no'ó weé sĩ'risere weékãrã niîwã, niîkɨ niîwĩ. Jesu wi'magɨ́re wãtî sãháa no'o'kɨre kõ'â wĩro'ke niî'

¹⁴ Naâ ɨ̃rɨgɨ́pɨ niî'kãrã ãpêrã naâ me'rakãharã niirópɨ dihatárã, pãharã́ masá niikã́ ĩ'yâkãrã niîwã. Ãpêrã kẽ'ra Moisé ohâ'kere bu'erã́ Jesu bu'erã́ me'ra ɨpɨ́tɨ uúkũkãrã niîwã.

¹⁵ Be'ró Jesu kɨ̃ɨ̂ wãkûtiro a'tikã́ ĩ'yârã, niî pe'tirã ĩ'yâ mariakãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂ tiropɨ omá wã'ka, põo tẽrírã wa'âkãrã niîwã.

¹⁶ Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Yẽ'e nohóre toô maha paka uúkũrã weetí naâ me'ra? niîkɨ niîwĩ.

¹⁷ Ni'kɨ́ naâ pãharã́ wa'teropɨ niigɨ́ yɨ'ti kehókɨ niîwĩ: —Ɨ̃sâre bu'egɨ́, yɨ'ɨ̂ makɨ wãtî sãháa no'o'kɨre miítiapɨ. Yɨ'ɨ̂ makɨre uúkũ masitikã weemí.

¹⁸ Kɨ̃ɨ̂ no'ó wa'aró wãtî kɨ̃ɨ̂re yẽ'ê paâ kehe kũu mɨhami. Kɨ̃ɨ̂ tohô weekã́, ɨsêropɨ sa'pô tu'u, kɨ̃ɨ̂ upîkarire kũ'rî wagɨa mɨhami. Tohô wa'âgɨ, bɨ'â mɨhami. Yɨ'ɨ̂ mɨ'ɨ̂ bu'erã́re “Wãtîre kõ'â wĩroya”, niîmiapɨ. Naâ põo tẽótiama, niîkɨ niîwĩ.

¹⁹ Jesu naâre niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ neê ẽho peóse moó butia'. Yɨ'ɨ̂ mɨsâre yoakã́ bu'êmikã, neê tɨ'o masí wee' yuhûpɨ. No'ó kã'a tero yoakã́ mɨsâ yɨ'ɨ̂re ẽho peótikã põo tẽógɨsari? Kɨ̃ɨ̂ wi'magɨ́re yɨ'ɨ̂ tiro miítia, niîkɨ niîwĩ.

²⁰ Kɨ̃ɨ̂ tiropɨ mii ehákã, wãtî Jesuré ĩ'yâgɨ, wãkûtiro wi'magɨ́re wẽrîakã weékɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ dokê ke'a, tũru maá kusia, ɨsêropɨ sa'pô tu'uakɨ niîwĩ.

²¹ Tohô wa'akã́ ĩ'yâgɨ, Jesu wi'magɨ́ pakɨre sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —No'ó kã'a tero yoâti a'té kɨ̃ɨ̂re tohô wa'aró? niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ pakɨ́ yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Wi'magɨ́pɨta tohô niisétiwĩ.

²² Pehetíri wãtî kɨ̃ɨ̂re wẽhé sĩ'rigɨ, pekâ me'epɨ dokê ke'a, diâpɨ dokê yõhakã wee mɨhámi. Mɨ'ɨ̂re basiókã, ɨ̃sâre pahá yã'agɨ wee tamúya, niîkɨ niîwĩ.

²³ Jesu kɨ̃ɨ̂re niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ ẽho peókã maa, basiókã'. No'ó ẽho peórã maa niî pe'tise weetá basió', niî yɨ'tíkɨ niîwĩ.

²⁴ Tohô niikã́ tɨ'ógɨ, wi'magɨ́ pakɨ karíkũ kehokɨ niîwĩ: —Ẽho peó'. Nemoró ẽho peó nemokã weeyá, niîkɨ niîwĩ.

²⁵ Jesu masá pãharã́ naâ tiropɨ omá wã'katikã ĩ'yâgɨ, wãtîre kõ'â wĩrogɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Wãtî uúkũtikã, tɨ'otíkã weegɨ́, mɨ'ɨ̂re wiháa duti'. Ã'rí wi'magɨ́pɨre niigɨ́, wiháaya. Neê opâturi sãháa nemotikã'ya, niîkɨ niîwĩ.

²⁶ Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́, wãtî karíkũ wihagɨ, wi'magɨ́re opâturi wẽrîakã weékɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ wiháagɨ, kɨ̃ɨ̂re wẽrî'kɨ weeró noho tohakã́ weékɨ niîwĩ. Tohô weérã kɨ̃ɨ̂re ãpêrã “Wẽrîa wa'âmi”, niîkãrã niîmiwã.

²⁷ Jesu pe'e kɨ̃ɨ̂re amûkãpɨ yẽ'ê wehê wã'kokɨ niîwĩ. Tohô weekã́, kɨ̃ɨ̂ wã'kâ nɨ'kakɨ niîwĩ.

²⁸ Be'ró Jesu wi'ipɨ́ sãháakã, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ ãpêrã tɨ'otíropɨ kɨ̃ɨ̂re sẽrí yã'akãrã niîwã: —De'ró weérã ɨ̃sâ wãtîre kõ'â wĩro masitiapari? niîkãrã niîwã.

²⁹ Kɨ̃ɨ̂ naâre niîkɨ niîwĩ: —Kɨ̃ɨ̂ wãtî tohô sãhagɨ́ nohore Õ'âkɨ̃hɨre sẽrí, be'tisé me'ra di'akɨ̃ kõ'â wĩrota basió', niîkɨ niîwĩ. Jesu kɨ̃ɨ̂ wẽriátehere opâturi werê nemo'ke niî'

³⁰ Naâ Cesaréia Filipopɨ niî'kãrã Galiléia di'tapɨ yɨ'rɨákãrã niîwã taha. Naâ wa'asére Jesu neê ãpêrãre masikã́ ɨatíkɨ niîwĩ.

³¹ Kɨ̃ɨ̂ wẽriátehere, ãpêrã kɨ̃ɨ̂re wiôrãpɨre o'oátehere kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re bu'êgɨ, tohô weékɨ niîwĩ. A'tîro bu'êkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨre wiôrãpɨre o'ôrãsama. Be'ró yɨ'ɨ̂re wẽherã́sama. Naâ tohô weemíkã, i'tiá nɨmɨ be'ro masagɨ́sa' taha, niîkɨ niîwĩ.

³² Naâ kɨ̃ɨ̂ tohô niisére tɨ'o masítikãrã niîwã. Tɨ'o masítimirã, uîrã, sẽrí yã'a masitikãrã niîwã. Ãyuró weé yɨ'rɨ nɨ'kagɨ yeere ohâ'ke niî'

³³ Be'ró Cafarnau wamêtiri makapɨ etâkãrã niîwã. Toopɨ́re naâ wi'ipɨ́ sãha eháka be'ro Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Mɨsâ ma'â a'tîrã, yẽ'e nohóre uúkũ a'mé tu'ti wã'katirã weeáti?

³⁴ Naâ pe'e ma'âpɨre a'tîro uúkũ wã'katikãrã niîwã. Noá marî wa'teropɨre ãpêrã yɨ'rɨóro niî yɨ'rɨ nɨ'kagɨsari? niisére uúkũkãrã niîwã. Tohô uúkũ'kãrã niî tĩharã, neê yɨ'tití yɨ'rɨokã'kãrã niîwã.

³⁵ Jesu ehâ nuha, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ dozere pihîo, niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ ãpêrã yɨ'rɨóro niî' niî sĩ'rirã, a'tîro niiró ɨá'. “Niî pe'tirã be'rokɨ̃hɨ́pɨ niísa'”, niiró ɨá'. Apêye, niî pe'tirãre wee tamúro ɨá', niîkɨ niîwĩ.

³⁶ Be'ró ni'kɨ́ wi'magɨ́re pihîo, naâ wa'teropɨ nɨ'kókɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂re wɨâ moro, niîkɨ niîwĩ:

³⁷ —Yɨ'ɨ̂re ma'igɨ́ noho ni'kɨ́ ã'rí wi'magɨ́re yẽ'êgɨ weeró noho weemí. Kɨ̃ɨ̂re yẽ'êgɨ, yɨ'ɨ̂reta yẽ'êgɨ weemí. Yɨ'ɨ̂re yẽ'egɨ́ kẽ'ra yɨ'ɨ̂ di'akɨ̃re yẽ'êgɨ weetími. Yɨ'ɨ̂re o'ôo'kɨ Õ'âkɨ̃hɨ kẽ'rare meharóta yẽ'êgɨ weemí, niîkɨ niîwĩ. Marîre ĩ'yâ tu'titigɨ marî me'rakɨ̃hɨ niîmi niisé niî'

³⁸ Be'ró João Jesuré a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Ɨ̃sâre bu'egɨ́, ni'kɨ́ mɨ'ɨ̂ wamé me'ra pisû tĩhagɨ wãtiâre kõ'â wĩrokã ĩ'yaápɨ. Kɨ̃ɨ̂ marî me'rakɨ̃hɨ meheta niiámi. Tohô weérã kɨ̃ɨ̂re ka'mú ta'apɨ.

³⁹ Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Tohô weegɨ́re ka'mú ta'atikã'ro ɨá'. Neê ni'kɨ́ yɨ'ɨ̂ wamé me'ra pisû tĩhagɨ ãyuró weé ĩ'yo'kɨ, be'ró yɨ'ɨ̂re yã'âro uúkũ masitisami.

⁴⁰ A'tîro niî'. Marîre ĩ'yâ tu'titigɨ marî me'rakɨ̃hɨ niîmi.

⁴¹ Mɨsâre yɨ'ɨ̂ bu'erã́ niî yuukã, ãpêrã wee tamúrãsama. Tohô weégɨ diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. No'ó mɨsâre ni'kɨ́ kã'roákã akó tĩagɨ́ nohore diakɨ̃hɨ́ta Õ'âkɨ̃hɨ ãyusé o'ôgɨsami. Ãpêrãre yã'âro weekã́ weetíkã'ya niisé niî'

⁴² No'ó wi'magɨ́re yɨ'ɨ̂re ẽho peógɨre yã'âro weekã́ weegɨ́ ɨpɨ́tɨ bu'îri da'rê no'ogɨsami. Kɨ̃ɨ̂re ɨ̃tâga pahikahá wamɨ̂tahapɨ dɨ'te yoó, diâ pahirí maapɨ doke yõókã, nemoró ãyu boósa'. Tohô weekã́, kɨ̃ɨ̂ maatá wẽrîa wa'â, dohórẽ' nemoti boosami. Kɨ̃ɨ̂ dohórẽ' boo'ke pe'tiá wa'â boosa'.

⁴³ Mɨsa yaá amûkã me'ra yã'âro weé sĩ'rirã, dɨtê kõ'a boo'karo weeró noho yã'asére weé du'ukã'ya. Mɨsâ ni'kâ amûkã me'ra Õ'âkɨ̃hɨ tiropɨ ehakã́, nemoró ãyú'. Pekâ me'epɨ pɨá amûkã me'ra wa'akã́ pe'e maa, yã'â yɨ'rɨa'. Mɨsâ yã'âro weé sĩ'risere weetíkã, nemoró ãyu boósa'. Mɨsâ yã'âro weé sĩ'risere weérã pekâ me'epɨ wa'akã́, yã'â niî'. Toopɨ́re pekâ me'e neê yatîtisa'.

⁴⁴ Bekoâ kẽ'ra neê boâtisama. Pekâ me'e kẽ'ra ɨ̃hɨ̂ nu'kukã'sa'.

⁴⁸

⁴⁵ Tohô niikã́ mɨsa yaá dɨ'pôkã me'ra yã'âro weérã, dɨtê kõ'a boo'karo weeró noho meharóta weeyá taha. Mɨsâ pekâ me'epɨ pɨá dɨ'pôkã me'ra wa'akã́, yã'â yɨ'rɨa'. Opâ yuri ɨ'mɨ̂sepɨ sãháakã pe'e maa, nemoró ãyú'. Kapêa me'ra kẽ'ra yã'âro weé sĩ'rirã, meharóta weeyá. Mɨsâ kapêa orê wee kõ'â boo'karo weeró noho yã'asére ĩ'yâ du'ukã'ya. Mɨsâ pekâ me'epɨ pɨá kapêa me'ra wa'akã́, yã'â niî'. Tohô niikã́ ɨ'mɨ̂sepɨ ni'kâ kapêa me'ra wa'akã́, nemoró ãyú'. Mɨsâ yã'âro weé sĩ'risere weetíkã, nemoró ãyú niî'. Mɨsâ yã'âro weé sĩ'risere weérã pekâ me'epɨ wa'akã́, yã'â niî'. Toopɨ́re bekoâ neê boâtisama. Pekâ me'e kẽ'ra neê yatîtisa'.

⁴⁹ Niî pe'tise ba'asére pekâ me'e me'ra do'á no'o'. A'té weeró noho a'tí di'tapɨre niî pe'tirã yɨ'ɨ̂re ẽho peórã pi'etíse me'ra nemoró wãkû tutua nemorãsama.

⁵⁰ Moâ okaró ba'akã́, ãyú niî'. Okasé pe'tíka be'ro opâturi okakã́ weetá basió wee'. Mɨsâ pũrikã moâ okaró weeró noho niîya. A'me kẽése mariró ãyuró niisétiya, niîkɨ niîwĩ.

10

¹ Jesu Cafarnaupɨ niî'kɨ Judéia di'tapɨ wa'â wa'âkɨ niîwĩ. Toopɨ́ niî'kɨ Jordão wamêtiri maare, muhîpũ mɨhátiro apé pã'repɨ pẽ'âkɨ niîwĩ. Toopɨ́re opâturi masá nerêkãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂ wee wɨáro nohota naâre bu'êkɨ niîwĩ.

² Fariseu masa kɨ̃ɨ̂ mehêkã yɨ'tikã́ ɨárã, bu'îri boká sĩ'rirã sẽrí yã'akãrã niîwã: —Ni'kɨ́ kɨ̃ɨ̂ nɨmoré kõ'âta basiósari? Marîre dutisé tohô niîti?

³ Jesu naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Moisé de'ró dutîpari?

⁴ Naâ yɨ'tíkãrã niîwã: —Moisé ni'kɨ nɨmóre “A'té bu'iri mɨ'ɨ̂re kõ'â'” niirí pũrire koôre ohâ o'o dutikɨ niîwĩ. “Tohô apóka be'ro kõ'âta basió'”, niîkɨ niîwĩ Moisé, niîkãrã niîwã.

⁵ Naâ tohô niîka be'ro Jesu niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ yẽkɨ sɨmɨá ehêri põ'ra bɨtisé bu'iri Moisé mɨsâ nɨmosã́ numiare kõ'akã́ ka'mú ta'atikɨ niîwĩ.

⁶ Õ'âkɨ̃hɨ niî pe'tise kɨ̃ɨ̂ neê waro weé nɨ'kaka teropɨre ɨmɨ́, numiô weékɨ niîwĩ.

⁷ “Tohô weégɨ ɨmɨ́ kɨ̃ɨ̂ pakɨ́, kɨ̃ɨ̂ pakoré kõ'â wiha, kɨ̃ɨ̂ nɨmó me'ra niîgɨsami.

⁸ Naâ pɨárã ni'kâ ɨpɨ weeró noho niîrãsama”, niîkɨ niîwĩ Õ'âkɨ̃hɨ. Tohô weérã pɨárã niîtima. Ni'kâ ɨpɨta niîma.

⁹ A'té bu'iri Õ'âkɨ̃hɨ a'mé sɨ'o'kãrãre masá neê dɨka waátikã'ro ɨá', niîkɨ niîwĩ Jesu.

¹⁰ Be'ró wi'ipɨ́ dahârã, Jesu bu'erã́ kɨ̃ɨ̂re opâturi sẽrí yã'a nemokãrã niîwã teekãhásereta taha.

¹¹ Naâre a'tîro yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Kɨ̃ɨ̂ nɨmoré kõ'â, apêgore nɨmôtigɨ noho kɨ̃ɨ̂ nɨmôti mɨ'ta'kore yã'âro weégɨ weesamí.

¹² Meharóta numiô koô marapɨ́re kõ'â, ãpí me'ra marâpɨtigo kẽ'ra koô marâpɨti mɨ'ta'kɨre yã'âro weégo weesamó. Teé Õ'âkɨ̃hɨre yɨ'rɨ́ nɨ'kaseta niî', niîkɨ niîwĩ. Jesu wi'marã́re yãa peó sẽri basá'ke niî'

¹³ Be'ró naâre yãa peó dutirã wi'marã́re Jesu tiró miáakãrã niîwã. Naâ tohô weekã́ ĩ'yârã, naâre miáarãre kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ tu'tîkãrã niîwã.

¹⁴ Naâ tohô weekã́ ĩ'yâgɨ, Jesu uâ wa'âkɨ niîwĩ. Naâre niîkɨ niîwĩ: —Wi'marã́re yɨ'ɨ̂ tiro a'tikã́ du'óo'ya. Naâre ka'mú ta'atikã'ya. Wi'marã́ marî nohore ãyuró ẽho peóma. Ãpêrã kẽ'ra wi'marã́ weeró noho yɨ'ɨ̂re ẽho peórã yɨ'ɨ̂ pakɨ wiôgɨ niirópɨ wa'ârãsama.

¹⁵ Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. Ã'rá weeró noho yɨ'ɨ̂re ẽho peótigɨ noho neê kã'ró yɨ'ɨ̂ pakɨ niirópɨ wa'âsome, niîkɨ niîwĩ.

¹⁶ Be'ró wi'marã́re wɨâ moro mɨha, naâre yãa peó, kɨ̃ɨ̂ pakɨré “Ã'raré ãyuró weeyá”, niî sẽri basákɨ niîwĩ. Ma'mɨ̂ pehé kɨogɨ́ Jesu me'ra uúkũ'ke niî'

¹⁷ Jesu apêropɨ wa'arí kura ni'kɨ́ kɨ̃ɨ̂re oma sirú tuu wã'kakɨ niîwĩ. Oma sirú tuu wã'ka, ẽho peógɨ kɨ̃ɨ̂ dɨporo ehâ ke'a, sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ masaré bu'egɨ́ ãyugɨ́ niî'. Yɨ'ɨ̂ yẽ'e nohó weegɨ́sari katisé pe'titísere boká sĩ'rigɨ? niîkɨ niîwĩ.

¹⁸ Jesu kɨ̃ɨ̂re niîkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂re “Ãyugɨ́ niî'” niîgɨ, diakɨ̃hɨ́ta niîgɨ weetí? Õ'âkɨ̃hɨ ni'kɨtá ãyugɨ́ niîmi.

¹⁹ Mɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ dutisé kũû'kere masísa'. “Masaré wẽhé kõ'atikã'ya. Ãpi nɨmóre a'me tãrátikã'ya. Yahatíkã'ya. Ãpêrã yeekãhasere niî sootikã'ya. Ãpêrã yeere ɨárã, weé ta'satikã'ya. Mɨ'ɨ̂ pakɨ, mɨ'ɨ̂ pakore ẽho peóya”, niî', niîkɨ niîwĩ.

²⁰ Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Bu'egɨ́, yɨ'ɨ̂ wi'magɨ́pɨta a'teré keoró wee mɨhátiwɨ, niîkɨ niîwĩ.

²¹ Jesu kɨ̃ɨ̂re pahá yã'ase me'ra ĩ'yâ, niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂re apêye nohoakã dɨ'sá'. Mɨ'ɨ̂ kɨosére duâ pe'okɨ̃hɨ wa'âya. Teé duâ'ke wapare pahasé kɨorãre dɨka waáya. Tohô weégɨ ɨ'mɨ̂sepɨ pehé ãyusé kɨogɨ́sa'. Tu'â eha nɨ'ko, yɨ'ɨ̂re siru tuúya, niîkɨ niîwĩ.

²² Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, tɨ'sâtikɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ pehe waró kɨó yɨ'rɨa tĩhagɨ, kɨ̃ɨ̂ kɨosére ma'í yɨ'rɨgɨ bɨhâ weti, toháa wa'âkɨ niîwĩ.

²³ Be'ró Jesu kɨ̃ɨ̂ sumútoho ĩ'yâste, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re niîkɨ niîwĩ: —Pehé kɨorã́re Õ'âkɨ̃hɨ tiropɨ wa'akã́ diâsa butia', niîkɨ niîwĩ.

²⁴ Tohô niikã́ tɨ'órã, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ tɨ'o mariákãrã niîwã. Jesu naâre niî nemokɨ niîwĩ taha: —Yɨ'ɨ̂ põ'ra weeró noho niirã́, a'tîro niî'. No'ó naâ kɨosére ma'í yɨ'rɨ nɨ'kakã, yɨ'ɨ̂ pakɨ niiró ɨ'mɨ̂sepɨ wa'asé diâsa butia'.

²⁵ Wa'îkɨ̃ camelo wamêtigɨ awiá yutâ daa pĩ'ô sõrori peepɨ sãhá yɨ'rɨ tãríkã, diâsa yɨ'rɨ maha wa'ása'. Ɨ'mɨ̂sepɨ yɨ'ɨ̂ pakɨ niirópɨ pehé kɨogɨ́ wa'akã́ pe'e maa, tootá nemoró diâsa', niîkɨ niîwĩ.

²⁶ A'teré tɨ'órã, ɨpɨ́tɨ ĩ'yâ maria, a'mêri sẽrí yã'akãrã niîwã: —Too pũríkãre noa nohó pe'e Õ'âkɨ̃hɨ tiropɨ wa'â masirãsari? niîkãrã niîwã.

²⁷ Jesu naâre ĩ'yâ, niîkɨ niîwĩ: —Masá naâ basi wee tutuáse me'ra yɨ'rɨ masítisama. Õ'âkɨ̃hɨ pũrikãre basió'. Kɨ̃ɨ́ maa neê apêye noho weetá basiótise marí', niîkɨ niîwĩ.

²⁸ Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Pedro niîkɨ niîwĩ: —Wiôgɨ, niî pe'tise ɨ̃sâ kɨosére du'u kũú, mɨ'ɨ̂re siru tuúwɨ.

²⁹ Jesu yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Diakɨ̃hɨ́ta mɨsâre niîgɨti. No'ó niigɨ́ noho, yeé bu'iri, tohô niikã́ masaré yɨ'rɨóse kitire weresé bu'iri kɨ̃ɨ yaá wi'i, kɨ̃ɨ̂ akawerérã, kɨ̃ɨ̂ pakɨ sɨmɨá, kɨ̃ɨ̂ põ'rá, kɨ̃ɨ yeé weseri du'u kũú wã'ka'kãrã nohore a'tîro wa'ârosa'.

³⁰ Naâ kõ'â wã'ka'ke nemoró pehé bokarã́sama. A'ti ɨmɨ́kohopɨre nemoró wi'sêri, akawerérã, pakosã́ numia, põ'rá, wesêri bokarã́sama. Ãpêrã naâre yã'âro weemíkã, teeré bokarã́sama. Be'ropɨ́ kẽ'rare naâre Õ'âkɨ̃hɨ katî nu'kuse o'ôgɨsami.

³¹ Tohô niîmikã, ni'kâroakãre wiôrã weeró noho niirã́ be'ropɨ́re mehô niirã́ niîrãsama. Pãharã́ mehô niirã́ kẽ'ra be'ropɨ́re wiôrã weeró noho niîrãsama, niîkɨ niîwĩ Jesu. Jesu kɨ̃ɨ̂ wẽriátehere opâturi werê nemo'ke niî'

³² Be'ró Jesu Jerusalẽ́ wa'arí ma'apɨ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ dɨporo ɨ'mɨtã́ wã'kakɨ niîwĩ. Naâ Jerusalẽ́pɨ Jesuré wẽhé sĩ'rirãsama niîrã, kɨ̃ɨ̂ uîtikã ĩ'yârã, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ ĩ'yâ mariakãrã niîwã. Masá naâ be'ro siru tuúrã kẽ'ra uîkãrã niîwã. Be'ró Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ dozere pihîokɨ niîwĩ. Pihîo, kɨ̃ɨ̂re wa'aátehere werêkɨ niîwĩ.

³³ —Mɨsâ masî'. Marî Jerusalẽ́pɨ wa'ârã weé'. Toopɨ́ yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨre a'tîro weerã́sama. Sacerdotea wiôrã, tohô niikã́ Moisé ohâ'kere bu'erã́pɨre o'ôrãsama. Naâ yɨ'ɨ̂re wẽhe dutírãsama. Naáta taha apé di'takãharã Judeu masa niîtirã wiôrãre wia turiárãsama.

³⁴ Yɨ'ɨ̂re buhíkã', tãrarã́sama. Ɨ'sê koo e'o peó, yɨ'ɨ̂re wẽherã́sama. Naâ tohô weemíkã, i'tiá nɨmɨ be'ro masagɨ́sa', niîkɨ niîwĩ. Tiago, João Jesuré naâ sẽrimí'ke niî'

³⁵ Be'ró Tiago, João Zebedeu põ'ra Jesu tiró wa'â, kɨ̃ɨ̂re niîkãrã niîwã: —Ɨ̃sâre bu'egɨ́, ɨ̃sâ sẽrisére mɨ'ɨ̂ o'okã́ ɨása'.

³⁶ Naâ tohô niikã́, sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Yẽ'e nohó yɨ'ɨ̂ weekã́ ɨasarí?

³⁷ Naâ yɨ'tíkãrã niîwã: —Mɨ'ɨ̂ wiôgɨ sãhágɨ, ɨ̃sâre mɨ'ɨ̂re dutî tamuahã sõróoapa. Ni'kɨ́ mɨ'ɨ̂ diakɨ̃hɨ́ pe'e, ãpí kũûpe' pe'e dɨpoápa, niîkãrã niîwã.

³⁸ Naâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ yɨ'ɨ̂re sẽrisére tɨ'o masí wee'. Yɨ'ɨ̂ ɨpɨ́tɨ pi'etí, wẽrîgɨsa'. Yɨ'ɨ̂ pi'etí wẽriátehere weeró noho mɨsá kẽ'ra wee masíti?

³⁹ Naâ yɨ'tíkãrã niîwã: —Ɨ̃ɨ̂. Pi'etí, wẽrî masi', niîkãrã niîwã. Jesu naâre niîkɨ niîwĩ: —Diakɨ̃hɨ́ta niî'. Mɨsá kẽ'ra yɨ'ɨ̂ weeró noho pi'etí, wẽrîrãsa'.

⁴⁰ Tohô weemíkã, diakɨ̃hɨ́ pe'e, kũûpe' pe'e mɨsâre dɨpo masítisa'. A'té yɨ'ɨ̂ weesé meheta niî'. Yɨ'ɨ̂ pakɨ kɨ̃ɨ̂ bese yuú'kãrã pe'e toopɨ́ duhîrãsama, niîkɨ niîwĩ.

⁴¹ Be'ró ãpêrã pɨámukãrã naâ tohô sẽrikã́ tɨ'órã, Tiago, João me'ra uâ wa'âkãrã niîwã.

⁴² Tohô weekã́ ĩ'yâgɨ, Jesu pihîo, naâre niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ masísa'. A'ti nukúkãre dutirã́ tií di'tare mii wapá wa'âsama. Naâ dokakãharã kẽ'ra meharóta dutîpesama.

⁴³ Mɨsâ pũrikã naâ weeró noho weesomé. Tohô weeró noho o'ôrã, mɨsâ wa'teropɨ wiôrã niî sĩ'rirã, ãpêrãre da'rá ko'terã weeró noho niîya.

⁴⁴ No'ó ãpêrã nemoró niî sĩ'rigɨ noho niî pe'tirãre da'rá ko'tegɨ weeró noho tɨ'ó yã'aya.

⁴⁵ Yɨ'ɨ̂ weeró noho weeyá. Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ niîmigɨ, ãpêrã yɨ'ɨ̂re wee tamuáto niîgɨ meheta a'tîwɨ. Yɨ'ɨ̂ pe'e naâre wee tamúgɨ a'tîwɨ. Tohô niikã́ pãharã́ naâ yã'âro weé'ke wapare wẽrî basa wapa yeé wĩrogɨ a'tîwɨ, niîkɨ niîwĩ. Jesu Bartimeu wamêtigɨ kapêri ĩ'yâtigɨre yɨ'rɨó'ke niî'

⁴⁶ Naâ Jerusalẽ́pɨ mahárã, Jericópɨ etâkãrã niîwã. Be'ró tii makápɨ Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra yɨ'rɨákɨ niîwĩ. Pãharã́ masá kɨ̃ɨ̂re siru tuúkãrã niîwã. Toopɨ́ Bartimeu wamêtigɨ Timeu makɨ kapêri ĩ'yâtigɨ ma'â sumútohopɨ niyéru sẽri duhíkɨ niîwĩ.

⁴⁷ “Jesu Nazarékɨ̃hɨ a'tîmi” niikã́ tɨ'ógɨ, Bartimeu karíkũ nɨ'kakɨ niîwĩ: —Jesu, Davi paramí niî turiagɨ, yɨ'ɨ̂re pahá yã'aya, niîkɨ niîwĩ.

⁴⁸ Pãharã́ kɨ̃ɨ̂re “Karíkũtikã'ya”, niî tu'tîkãrã niîmiwã. Kɨ̃ɨ̂ pe'e tohô niîmikã, pũûro karíkũ nemokɨ niîwĩ. —Davi paramí niî turiagɨ, yɨ'ɨ̂re pahá yã'aya, niîkɨ niîwĩ.

⁴⁹ Tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu tohâ nɨ'ka, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Pihîoya. Naâ kɨ̃ɨ̂re pihîo, niîkãrã niîwã: —Keêro wã'kâ nɨ'ka bakeo'ya. Mɨ'ɨ̂re pihîmi, niîkãrã niîwã.

⁵⁰ Tohô weégɨ kɨ̃ɨ yaró su'tîro bu'îkãharore toó tuu weé kũu bu'pu mahá, Jesu tiró wa'âkɨ niîwĩ.

⁵¹ Toopɨ́ ehakã́, Jesu kɨ̃ɨ̂re sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —De'ró yɨ'ɨ̂ weekã́ ɨasarí? —Masaré bu'egɨ́, yɨ'ɨ̂re kapêri bahukã́ ɨása', niîkɨ niîwĩ.

⁵² Jesu kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ yɨ'ɨ̂re ẽho peoápɨ. Tohô weégɨ mɨ'ɨ̂ yɨ'rɨó no'o toha'. Wa'âgɨsa', niîkɨ niîwĩ. Tohô niirí kurata kɨ̃ɨ̂ kapêri ĩ'yâkɨ niîwĩ. Be'ró Jesuré ma'âpɨ siru tuú wã'kakɨ niîwĩ.

11

¹ Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra Jerusalẽ́pɨ ehaátoho kã'ró dɨ'sákaro niîwɨ. Betfagé, Betânia wamêtise makari ɨ̃rɨgɨ́ Oliveira wamêtikɨhɨ pɨ'topɨ ehâkãrã niîwã. Toopɨ́ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ pɨárãre a'tîro niîkɨ niîwĩ:

² —Siî maka marî diakɨ̃hɨ niirí makapɨ wa'âya. Toopɨ́ ehârã, ni'kɨ́ jumento wi'magɨ́ dɨ'té nɨ'ko'kɨre boka ehárãsa'. Kɨ̃ɨ̂ neê pesâ no'oya marigɨ́ niîgɨsami. Kɨ̃ɨ̂re pãâ miítia.

³ No'ó mɨsâre ãpêrã “De'ró weérã tohô weetí?” niikã́, “Ɨ̃sâ wiôgɨ ɨamí. Maatá wiá no'orosa' taha”, niîya, niîkɨ niîwĩ.

⁴ Be'ró naâ wa'â, sãháari sope ma'â sẽ're sumútoho dɨ'té nɨ'ko'kɨre boka ehákãrã niîwã. Boka ehá, kɨ̃ɨ̂re pãâkãrã niîwã.

⁵ Naâ tohô weerí kura toopɨ́ nu'kurã́ naâre niîkãrã niîwã: —De'ró weerã́tirã kɨ̃ɨ̂re pãâti? niîkãrã niîwã.

⁶ Naâ tohô niikã́ tɨ'órã, Jesu dutî'karo nohota naâre yɨ'tíkãrã niîwã. Tohô weérã naâre “Miáaya”, niîkãrã niîwã.

⁷ Be'ró Jesu tiró miáa, kɨ̃ɨ̂ jumento bu'ipɨ naa yeé su'tí bu'îkãhasere tuu weé peôkãrã niîwã. Tohô weéka be'ro Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'ipɨ mɨhâ pehakɨ niîwĩ.

⁸ Kɨ̃ɨ̂re ẽho peórã, pãharã́ kɨ̃ɨ̂ yɨ'rɨáro ma'âpɨ naa yeé su'tí bu'îkãhasere sẽô kũukãrã niîwã. Ãpêrã pũrî niisé keerire dɨtê kũukãrã niîwã.

⁹ Kɨ̃ɨ̂ dɨporo ɨ'mɨtã́rã, kɨ̃ɨ̂ siro siru tuúrã kẽ'ra a'tîro karíkũkãrã niîwã: —Marî wiôgɨre e'katí peorã. Ã'rí Õ'âkɨ̃hɨ o'ôo'kɨ ãyú butia'mi.

¹⁰ Kɨ̃ɨ̂ wiôgɨ sãhaátehe ãyuró wa'aáto. Marî yẽkɨ Davi wiôgɨ niî'karo weeró noho ãyuró wa'aáto. Niî pe'tirã ɨ'mɨ̂sekãharã kɨ̃ɨ̂re “Ãyú butia'mi” niî e'katí peoato, niîkãrã niîwã.

¹¹ Be'ró Jesu Jerusalẽ́pɨ sãha ehágɨ, Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ wa'âkɨ niîwĩ. Toopɨ́ niî pe'tise tií wi'ikãhasere ĩ'yâ pe'o, Betâniapɨ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra wa'â wa'âkɨ niîwĩ. Yamîka'pɨ niî yuukã, tohô weékɨ niîwĩ. Jesu figueira wamêtikɨhɨ dɨkâ marikɨhɨ́re yãî diha duti'ke niî'

¹² Ape nɨmɨ́ bo'reakã́ Betâniapɨ niî'kãrã Jerusalẽ́pɨ wa'akã́, Jesu ɨhá boâ yɨ'rɨakɨ niîwĩ.

¹³ Yoarópɨ ma'â sumútoho figueira wamêtikɨhɨ ni'kâgɨ ãyuró pũrîtikɨhɨre ĩ'yâkɨ niîwĩ. Be'ró tigɨ tiró dɨkâtisa' baa niîgɨ, ĩ'yâgɨ wa'âkɨ niîwĩ. Pũri pehé di'akɨ̃ niîkaro niîwɨ. Dɨkâtiri tero meheta niîkaro niîwɨ.

¹⁴ Dɨkâ marikã́ ĩ'yâgɨ, Jesu tigɨré niîkɨ niîwĩ: —Neê ãpêrã a'tîgɨ dɨkare ba'â nemosome maha, niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ tɨ'ókãrã niîwã. Jesu Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ duarã́re kõ'â wĩro'ke niî'

¹⁵ Be'ró Jerusalẽ́pɨ ehâkãrã niîwã. Jesu Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ sãha ehágɨ, Õ'âkɨ̃hɨre ɨ̃hâ moro peoatehere duarã́re, teeré duurã́re kõ'â wĩrokɨ niîwĩ. Naâ niyéru dɨka yuúri mesare, naâ buhâre duâ duhisere kõ'âgɨ, tuu kehé kũu pe'okã'kɨ niîwĩ.

¹⁶ Neê apêye noho duasé nohore tií wi'ipɨ miî, yɨ'rɨ tãrí wiha dutitikɨ niîwĩ.

¹⁷ Naâre bu'êgɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũripɨ a'tîro ohâ no'okaro niîwɨ: “Yaá wi'i ‘Niî pe'tirokãharã Õ'âkɨ̃hɨre sẽrirí wi'i niî'’, niî no'oka wi'i niî'.” Mɨsâ pe'e keoró weé wee'. Yaharã́ yaa wi'ire weeró noho tohakã́ weeápɨ mɨsâa', niîkɨ niîwĩ.

¹⁸ Sacerdotea wiôrã, ãpêrã Moisé ohâ'kere bu'erã́ kɨ̃ɨ̂ tohô niisére tɨ'ókãrã niîwã. Be'ró naâ tɨ'ó, “De'ró weé marî ã'riré wẽherã́sari?” niî, bu'îri a'mâ nɨ'kakãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂ bu'esére niî pe'tirã tɨ'o mariá mɨhakã ĩ'yârã, kɨ̃ɨ̂re uîkãrã niîwã.

¹⁹ Be'ró na'î ke'ari kura Jesu tii makáre niî'kɨ wihá wã'ka, wa'â wa'âkɨ niîwĩ taha. Figueira wamêtikɨhɨ yãî diha'ke niî'

²⁰ Ape nɨmɨ́ bo'reakã́ taha Jerusalẽ́pɨ wa'ârã, figueiragɨre nɨ'kôripɨta yãî'kɨre ĩ'yâkãrã niîwã.

²¹ Tohô weégɨ Pedro Jesu “A'tîgɨ dɨkare ba'â nemosome maha” niî'kere wãkûgɨ, Jesuré niîkɨ niîwĩ: —Ɨ̃sâre bu'egɨ́, ĩ'yâya. Sikɨ́ mɨ'ɨ̂ yãî duti'kɨ yãîa wa'âpã, niîkɨ niîwĩ.

²² Jesu naâre niîkɨ niîwĩ: —Õ'âkɨ̃hɨre ẽho peóya.

²³ Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. No'ó a'tîgɨ ɨ̃rɨgɨ́re “Diâ pahirí maapɨ doke yõórãti” niikã́, keoró wa'ârosa'. Mɨsâ diakɨ̃hɨ́ta ẽho peókã, “Ɨ̃sâ niisé diakɨ̃hɨ́ta wa'ârosa'” niikã́, tohô wa'ârosa'.

²⁴ Tohô weégɨ mɨsâre niîgɨti. Niî pe'tise mɨsâ Õ'âkɨ̃hɨre sẽrikã́, “Ɨ̃sâre diakɨ̃hɨ́ta o'ôgɨsami” niî ẽho peókã, tohô wa'ârosa'.

²⁵ Mɨsâ Õ'âkɨ̃hɨre sẽrirã́tirã, ãpêrã me'ra apêye noho a'mé tu'ti'kãrã, naâre akobohó mɨ'taya yuhûpɨ. Tohô weekã́, marî pakɨ ɨ'mɨ̂sepɨ niigɨ́ kẽ'ra mɨsâ yã'âro weé'kere akobohógɨsami.

²⁶ Ãpêrãre akobohótikã maa, marî pakɨ ɨ'mɨ̂sepɨ niigɨ́ kẽ'ra mɨsâ yã'âro weé'kere akobohósome, niîkɨ niîwĩ. Jesuré “Noá dutiró me'ra tohô weetí?” niî'ke niî'

²⁷ Be'ró opâturi Jerusalẽ́pɨ ehâkãrã niîwã. Jesu Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ niirí kura a'tîro wa'âkaro niîwɨ. Sacerdotea wiôrã, Moisé ohâ'kere bu'erã́, ãpêrã Judeu masa bɨkɨrã́ Jesu tirópɨ wa'âkãrã niîwã.

²⁸ Jesuré sẽrí yã'akãrã niîwã: —Yẽ'e nohó dutisé me'ra mɨ'ɨ̂ weesére tohô weetí? Noá mɨ'ɨ̂re tohô wee dutígɨ dutisé o'ôri? niîkãrã niîwã.

²⁹ Jesu naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ́ kẽ'ra mɨsâre sẽrí yã'a a'megɨti. Mɨsâ yɨ'ɨ̂re yɨ'tikã́, mɨsâre “A'té dutiró me'ra weé'”, niîgɨti.

³⁰ Noá Joãore wamê yee dutigɨ o'ôo'pari? Õ'âkɨ̃hɨ ou masá o'ôo'pari kɨ̃ɨ̂re? Yɨ'tiyá, niîkɨ niîwĩ.

³¹ Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'órã, naâ basi a'mêri uúkũkãrã niîwã: —Marî “Õ'âkɨ̃hɨ o'ôo'kɨ niîwĩ” niikã́, kɨ̃ɨ̂ marîre “Too pũríkãre de'ró weérã Joãore ẽho peótiri?” niîgɨsami.

³² Marî “Õ'âkɨ̃hɨ o'ôo'tikɨ niîwĩ; masá kɨ̃ɨ̂re o'ôo'kãrã niîwã” niikã́, masá marîre tu'tîrãsama, niîkãrã niîwã. Masá Joãore “Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨ niîwĩ”, niî ẽho peókãrã niîwã. Tohô weérã wiôrã masaré uî niîkãrã niîwã.

³³ Tohô weérã naâ yɨ'tíkãrã niîwã: —Masîtisa', niî yɨ'rɨókã'kãrã niîwã. Teeré tɨ'ógɨ, Jesu naâre niîkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ́ kẽ'ra mɨsâre “A'té dutiró me'ra weé'”, niî weré wee', niîkɨ niîwĩ.

12

¹ Be'ró Jesu sacerdotea wiôrãre, Moisé ohâ'kere bu'erã́re, Judeu masa wiôrãre kití weeró noho niisé me'ra werêkɨ niîwĩ: —Ni'kɨ́ kɨ̃ɨ yaá di'tapɨ ɨ'sê otê, sã'ri sãá nɨ'kosami. Toopɨ́ naâ ɨ'sê bipe sãátihi peere ɨ̃tâgapɨ se'ê sãhasami. Tohô niikã́ ɨ'mɨári wi'i naâ ko'tê duhiatihi wi'ire weesamí. Be'ró apêropɨ sihâgɨ wa'âgɨ, ãpêrãre tii wesére ko'tê dutigɨ kũûsami. Naâre kɨ̃ɨ yaá di'tare da'rasé wapa “Toô kã'ro yɨ'ɨ̂re ɨ'sê wiaápa”, niî wã'kasami.

² Be'ró ɨ'sê dɨkâtiri kurare tii wesé wiôgɨ apêropɨ niîsami. Toopɨ́ niîgɨ, ni'kɨ́ kɨ̃ɨ̂re da'rá ko'tegɨre o'ôo'sami. Kɨ̃ɨ̂re o'ôo'gɨ, “Yaá di'ta da'rarã́re yeé ɨ'sêre sẽrígɨ wa'âya”, niîsami.

³ Kɨ̃ɨ̂ toopɨ́ ehakã́, tii wesé da'rarã́ kɨ̃ɨ̂re yẽ'ê, paâ, neê kã'ró o'ôtimirã, o'ôo' tõrosama.

⁴ Be'ró ãpí kɨ̃ɨ̂re da'rá ko'tegɨre o'ôo'sami taha. Kɨ̃ɨ́ maa dɨpôapɨ kamî da're, yã'âro buhíkã', o'ôo' tõrosama.

⁵ Tii wesé wiôgɨ ãpiré o'ôo' nemosami taha. Ã'rí maa diakɨ̃hɨ́ta wẽhékã'sama. Be'ró pãharã́ o'ôo' nemosami. Ãpêrãre paâsama. Ãpêrãre wẽhékã'sama.

⁶ Kɨ̃ɨ̂ makɨ́ ɨpɨ́tɨ ma'igɨ́ di'akɨ̃ dɨ'sasamí. Be'ropɨ́ kɨ̃ɨ̂re o'ôo'sami. A'tîro wãkûmisami: “Yɨ'ɨ̂ makɨre wio pesáse me'ra ĩ'yârãsama”, niîmisami.

⁷ Wiôgɨ makɨ naâ tiropɨ etakã́, tii wesé da'rarã́ a'tîro niîsama: “Ã'ritá niîmi be'ropɨ́ a'ti wesére yẽ'eákɨhɨ. Mâa. Kɨ̃ɨ̂re wẽherã́. Be'ró a'ti wesé mari yaá wese toharósa'”, niî wãkûsama.

⁸ Be'ró kɨ̃ɨ̂re yẽ'ê, wẽhékã'sama. Tu'â eha nɨ'ko, tii wesé sumútohopɨ kɨ̃ɨ̂ ɨpɨré kõ'âsama, niîkɨ niîwĩ Jesu.

⁹ Be'ró Jesu naâre niî nemokɨ niîwĩ: —Too pũríkãre tii wesé wiôgɨ naâre de'ró weegɨ́sari? A'tîro weegɨ́sami. Kɨ̃ɨ̂ a'tî, kɨ̃ɨ yaá di'ta da'rarã́re wẽhé kõ'a pe'o, ãpêrãre tií di'tare o'ôgɨsami.

¹⁰ Mɨsâ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũrire bu'êpã. Yɨ'ɨ̂re wa'aátehere a'tîro ohâ no'owɨ:

Ɨ̃tâ pĩhiri me'ra wi'í yeerã́ ni'kâ pĩhi naâ ɨatíka pĩhire kõ'ârãsama. Naâ kõ'âka pĩhi me'ra ãpêrã pe'e ni'kâ wi'i tutuarí wi'i yeê nɨ'ka mɨhasama.

¹¹ Õ'âkɨ̃hɨ marî wiôgɨ naâ kõ'âka pĩhi me'ra tohô weesamí. Kɨ̃ɨ̂ tohô weé'ke “Ãyú butia'”, niî tɨ'ó yã'a no'o', niî ohâ no'okaro niîwɨ, niîkɨ niîwĩ Jesu.

¹² Wiôrã tee kití me'ra kɨ̃ɨ̂ uúkũkã, “Ɨ̃sâreta tohô niîgɨ weesamí”, niîkãrã niîwã. Tohô weérã kɨ̃ɨ̂re yẽ'ê sĩ'rimikãrã niîwã. Masaré uî niîkãrã niîwã. Tohô weérã yẽ'ê masiti, wa'â wa'âkãrã niîwã. Niî soose me'ra Jesuré bu'îri a'mârã naâ sẽrí yã'a'ke niî'

¹³ Be'ró wiôrã fariseu masare, tohô niikã́ Herode yaa kurákãharãre Jesu tirópɨ o'ôo'kãrã niîwã. Naâ Jesuré mehêkã yɨ'tikã́ ɨárã, bu'îri boká sĩ'rirã, tohô weékãrã niîwã.

¹⁴ Be'ró naâ o'ôo'kãrã Jesu tirópɨ ehârã, a'tîro niîkãrã niîwã: —Masaré bu'egɨ́, mɨ'ɨ̂ niisétisere masî'. Masá yɨ'ɨ̂re “De'ró wãkûrãsari?” niiró mariró diakɨ̃hɨ́ uúkũ'. Õ'âkɨ̃hɨ yeere diakɨ̃hɨ́ werê'. Ãpêrã “Wiôrã niîma” niiró mariró niî pe'tirãre ni'kâro noho ĩ'yâ'. Apêye noho sẽrí yã'a sĩ'risa'. Romano masa wiôgɨre kɨ̃ɨ̂ niyéru wapa seésere wapa yeékã, marîre dutisé ãyutí ou yã'â niîti nee? niî sẽrí yã'akãrã niîwã.

¹⁵ Jesu pe'e naâ niî soose me'ra sẽrí yã'akã ĩ'yâgɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —De'ró weérã yɨ'ɨ̂re mehêkã yɨ'tígɨ, bu'îri bokagɨ́sami niî sĩ'rirã, sẽrí yã'ati? Niyéru kuhire miítia, niîkɨ niîwĩ.

¹⁶ Tohô weérã tii kuhíre miítikãrã niîwã. Tii kuhíre ĩ'yâgɨ, Jesu sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Noa nohó yaa diâpoa niîti? Noá wamé niîti? niîkɨ niîwĩ. Naâ yɨ'tíkãrã niîwã: —César, romano masa wiôgɨ kɨ̃ɨ̂ diâpoa, kɨ̃ɨ̂ wamé wã'yá', niîkãrã niîwã.

¹⁷ Naâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu naâre niîkɨ niîwĩ: —Too pũríkãre César, romano wiôgɨ wapa yeé dutise nohore kɨ̃ɨ̂re o'ôya. Õ'âkɨ̃hɨ yee pe'e maa kɨ̃ɨ̂re o'ôya. Kɨ̃ɨ̂ wee dutísere weeyá, niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô yɨ'tikã́ tɨ'órã, tɨ'o mariá wa'âkãrã niîwã. Masá wẽrîka be'ro masasére Jesuré sẽrí yã'a'ke niî'

¹⁸ Be'ró ãpêrã sacerdotea saduceu masa Jesu tiró wa'âkãrã niîwã. Naâ “Wẽrî'kãrã masasomé”, niî ẽho peósama. Tohô weérã Jesuré a'tîro niîkãrã niîwã:

¹⁹ —Masaré bu'egɨ́, Moisé a'tîro dutisé kũûkɨ niîwĩ. “Ni'kɨ́ nɨmôtigɨ põ'ratítimigɨ wẽrikã́, kɨ̃ɨ̂ akabihí kɨ̃ɨ̂ nɨmó niî'kore nɨórẽ'ato. Be'ró kɨ̃ɨ̂ koô me'ra neê waro põ'ratí mɨ'tagɨre kɨ̃ɨ̂ ma'mí wẽrî'kɨre põ'ratí basaato”, niîkɨ niîwĩ.

²⁰ Ni'kɨ́ põ'ra setere tohôta wa'âkaro niîwɨ. Masá ma'mi nɨmôti, põ'ratítimigɨ wẽrîa wa'âkɨ niîwĩ.

²¹ Kɨ̃ɨ̂ be'rokɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂ ma'mi nɨmore nɨórẽ'kɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ́ kẽ'ra põ'ratítimigɨ wẽrîa wa'âkɨ niîwĩ. Be'rokɨ̃hɨ́ kẽ'rare tohôta wa'âkaro niîwɨ.

²² Tohô di'akɨ̃ teé niî tɨogɨpɨre tohô wa'â turia dihakaro niîwɨ. Be'ró naâ nɨmo niî'ko kẽ'ra wẽrîa wa'âko niîwõ.

²³ Naâ sete koôre nɨmôtikãrã niîwã. Too pũríkãre wẽrî'kãrã masakã́, ni'i nɨmó tohá butia'gosari? niîkãrã niîwã.

²⁴ Tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Mɨsâ wisí yɨ'rɨa'. Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũrikãhasere neê masí wee'. Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂ tutuasé kẽ'rare masí wee'.

²⁵ Wẽrî'kãrã naâ masáka be'ro nɨmôtisome. Põ'ra numiá kẽ'rare numî soosome. Õ'âkɨ̃hɨre werê ko'terã ɨ'mɨ̂sepɨ niirã́ weeró noho niîrãsama.

²⁶ Apêye noho mɨsâre wẽrî'kãrã masasére werê nemogɨti. Mɨsâ Moisé ohâka pũrire bu'êpã. Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂re ni'kâ yukɨ̂ siti ɨ̃hɨrí sitipɨ a'tîro uúkũkɨ niîwĩ: “Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ niî'. Mɨ'ɨ̂ yẽkɨ sɨmɨá Abraão, Isaque, Jacó wiôgɨ niî'”, niîkɨ niîwĩ.

²⁷ Kɨ̃ɨ̂, naâ wiôgɨ niî' niîgɨ, yɨ'ɨ̂ tiropɨ katîma niîgɨ weékɨ niîwĩ. Õ'âkɨ̃hɨ katirã́ wiôgɨ niîmi. Wẽrî bahu dutí'kãrã marimá. Tohô weérã mɨsâ, wẽrî'kãrã masasomé niîrã, wisí yɨ'rɨa wa'a', niîkɨ niîwĩ Jesu. Moisé dutisé kũû'ke ni'kâro ãyú yɨ'rɨ nɨ'karo niî' niisé niî'

²⁸ Ãpí kẽ'ra toopɨ́ Moisé ohâ'kere bu'egɨ́ Jesu tiró niîkɨ niîwĩ. Jesuré saduceu masa me'ra ɨpɨ́tɨ uúkũkã tɨ'ókɨ niîwĩ. Tohô weégɨ Jesu ãyuró yɨ'tí me'rikã ĩ'yâgɨ, kɨ̃ɨ̂re sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Moisé kɨ̃ɨ̂ dutî'ke dise nohó apêye yɨ'rɨóro ãyú yɨ'rɨ nɨ'kati? niîkɨ niîwĩ.

²⁹ Jesu kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Apêye dutisé yɨ'rɨóro a'té nemoró ãyú yɨ'rɨ nɨ'ka'. A'tîro niî': “Tɨ'oyá, Israel kurakãharã. Õ'âkɨ̃hɨ marî wiôgɨ ni'kɨtá wiôgɨ waro niîmi.

³⁰ Tohô weérã Õ'âkɨ̃hɨ marî wiôgɨre niî pe'tise mɨsâ ẽho peóse me'ra, mɨsâ wãkusé me'ra, mɨsâ tɨ'ó yã'ase me'ra, tohô niikã́ mɨsâ tutuasé me'ra ma'iyá.” A'té niî' apêye yɨ'rɨóro niî yɨ'rɨ nɨ'kase.

³¹ A'té be'rore tohô kureta niî', niîro pe'ea'. A'té niî'. “Marî basi ma'iró nohota ãpêrãre ma'iró ɨá'.” Apêyepɨa a'té nemoró niisé marísa', niîkɨ niîwĩ Jesu.

³² Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Moisé ohâ'kere bu'egɨ́ a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Masaré bu'egɨ́, mɨ'ɨ̂ diakɨ̃hɨ́ waro uúkũ'. Tohôta niî' mɨ'ɨ̂ niisé. Õ'âkɨ̃hɨ ni'kɨtá niîsami. Ãpí kɨ̃ɨ̂ yɨ'rɨóro niigɨ́pɨa marisamí.

³³ Õ'âkɨ̃hɨre marî ẽho peóse me'ra, marî tɨ'ó yã'ase me'ra, marî wãkusé me'ra, marî tutuasé me'ra ma'isé apêye nemoró niî yɨ'rɨ nɨ'ka'. Tohô niikã́ marî basi ma'iró nohota ãpêrãre ma'isé ãyú niî'. Niî pe'tise marî wa'îkɨ̃rã ɨ̃hâ moro peose nemoró wapatí'. Tohô niikã́ niî pe'tise wa'îkɨ̃rã wẽhé ɨ̃hâ moro peoropɨ ɨ̃hâ moro peorãti niisé nemoró wapatí', niîkɨ niîwĩ.

³⁴ Jesu kɨ̃ɨ̂ niî sooro mariró ãyuró uúkũ me'rikã ĩ'yâgɨ, kɨ̃ɨ̂re niîkɨ niîwĩ: —Kã'roákã dɨ'sá' mɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨre ãyuró ẽho peó yɨ'rɨ nɨ'kaatoho, niîkɨ niîwĩ. A'té be'rore neê ni'kɨ́ Jesuré sẽrí yã'a ma'atikɨ niîwĩ. Jesu masaré “Cristo naâ niigɨ́ noa makɨ́ niîti?” niî sẽrí yã'a'ke niî'

³⁵ Jesu Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ bu'êgɨ, masaré a'tîro niîkɨ niîwĩ: —De'ró weérã Moisé ohâ'kere bu'erã́ Cristo Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨre “Davi paramí niîmi” niîsari?

³⁶ Davitá Espírito Santo kɨ̃ɨ̂ masisé o'oró me'ra a'tîro niî ohâkɨ niîwĩ:

Õ'âkɨ̃hɨ ɨ'mɨ̂sepɨ niigɨ́ kɨ̃ɨ̂ makɨré, yɨ'ɨ̂ wiôgɨre a'tîro niîkɨ niîwĩ: “Yɨ'ɨ̂ tiro wiôgɨ duhirí kumuropɨ duhîgɨsa'. Mɨ'ɨ̂ toó duhikã́, mɨ'ɨ̂re ĩ'yâ tu'ti'kãrãre dokâ ke'akã weegɨ́ti”, niîkɨ niîwĩ Õ'âkɨ̃hɨ, niî ohâkɨ niîwĩ Davi.

³⁷ Davi basíta Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ Cristore “Yɨ'ɨ̂ wiôgɨ niîmi”, niîkɨ niîwĩ. Tohô weégɨ kɨ̃ɨ̂ paramí se'saro niîtikɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ wiôgɨ kẽ'ra niîkɨ niîwĩ, niîkɨ niîwĩ Jesu. Masá pãharã́ toopɨ́re niirã́ tɨ'sâropɨta Jesu weresére tɨ'ó tɨ'sakãrã niîwã. Moisé ohâ'kere bu'erã́re “Naâ tohô weemá” niisé niî'

³⁸ Jesu masaré bu'êgɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ Moisé ohâ'kere bu'erã́re tɨ'o masíya. Mɨsâre ĩ'yaáto niîrã, su'tí yoasé paka me'ra sãyâ, Õ'âkɨ̃hɨre sẽri sihá tɨ'sama. Tohô niikã́ makâ dekopɨ wio pesáse me'ra põo tẽríkã ɨasamá.

³⁹ Naâ neresé wi'seripɨ wiôrã naâ duhî wɨase kumuripɨ duhî sĩ'risama. Bosê nɨmɨ weerópɨ kẽ'rare meharóta niî sĩ'risama.

⁴⁰ Wapê wi'ia numia yeé wi'serire e'mâsama. Naâ yã'âro weé'kere wãkû dutitirã yoakã́ Õ'âkɨ̃hɨre sẽrí ta'sasama. Naáta ãpêrã yɨ'rɨóro bu'îri da'rê yɨ'rɨ́ nɨ'ka no'oahã niîma, niîkɨ niîwĩ Jesu. Ni'kó wapê wi'io pahasé kɨogo Õ'âkɨ̃hɨre o'ô'ke niî'

⁴¹ Jesu Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ niîgɨ, masá niyéru o'ôrã sãâ wɨase akari diakɨ̃hɨ duhîkɨ niîwĩ. Masá tee akáripɨ niyéru sãakã́, ĩ'yâ duhikã'kɨ niîwĩ. Pãharã́ pahiró niyéru kɨorã́re pahiró sãakã́ ĩ'yâkɨ niîwĩ.

⁴² Naâ tee akáripɨ sãarí kura ni'kó wapê wi'io pahasé kɨogo ehâko niîwõ. Koô pɨá kuhi niyéru wapa maríse kuhiri ni'kâ akaropɨ sãâko niîwõ.

⁴³ Koô tohô weéka be'ro Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re pihîo, naâre niîkɨ niîwĩ: —Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. Õ'âkɨ̃hɨ ĩ'yóropɨ a'tîgo wapê wi'io pahasé kɨogo niî pe'tirã yɨ'rɨóro o'ô yɨ'rɨ nɨ'kamo.

⁴⁴ Ãpêrã pe'e naâre dɨ'sasére o'oáma. Koô pe'e pahasé kɨogo niîmigo, koô kɨomí'ke, koô ba'â kati boo'keakãre o'ô pe'okã'mo, niîkɨ niîwĩ.

13

¹ Jesu Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ niî'kɨ wiháari kura ni'kɨ́ kɨ̃ɨ̂ bu'egɨ́ a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Ɨ̃sâre bu'êgɨ, a'tí wi'i naâ ɨ̃tapá me'ra yeê'ke pakare ĩ'yâya. Tií wi'i ãyú butia'ri wi'iho niî', niîkɨ niîwĩ.

² Jesu kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ a'tí wi'i yeêka wi'ire ĩ'yâmisa'. Be'ró neê ni'kâ ɨ̃tâga apêga bu'ipɨ yeê turia mɨha'ke tohasomé. Niî pe'tise mɨto dihó no'orosa', niîkɨ niîwĩ. A'ti ɨmɨ́koho pe'tiátoho dɨporo Jesu “A'tîro wa'ârosa'” niî'ke niî'

³ Be'ró Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra ɨ̃rɨgɨ́ Oliveira Õ'âkɨ̃hɨ wi'i diakɨ̃hɨ niikɨhɨ́pɨ wa'âkãrã niîwã. Jesu toopɨ́ duhirí kura Pedro, Tiago, João, André ãpêrã tɨ'otíropɨ kɨ̃ɨ̂re sẽrí yã'akãrã niîwã:

⁴ —Werêya ɨ̃sâre. De'ró niikã́ mɨ'ɨ̂ “Õ'âkɨ̃hɨ wi'ikãhase ɨ̃taré mɨto dihó no'orosa'” niî'ke wa'ârosari? Yẽ'e nohó me'ra ĩ'yogɨ́sari a'té tohô wa'aátehere? niîkãrã niîwã.

⁵ Jesu naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Ãpêrã mɨsâre niî soori niîrã, tɨ'o masíya.

⁶ Pãharã́ a'tîro niî soorãsama: “Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ tutuaró me'ra weé'; Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ Cristo niî'”, niîrãsama. Naâ tohô niisére tɨ'órã, pãharã́ siru tuúrãsama.

⁷ Mɨsâ a'mê wẽhese kitiré tɨ'órã, “Toopɨ́ tohô wa'âpa'ro” niikã́ tɨ'orã́sa'. Teeré tɨ'órã, ɨkɨátikã'ya. Teé a'tîrota wa'ârosa'. Tohô niîmiro, a'ti ɨmɨ́koho pe'tiátoho dɨ'sarósa' yuhûpɨ.

⁸ Ni'kâ kurakãharã ape kurákãharã me'ra a'mê wẽherãsama. Tohô niikã́ ni'kâ di'takãharã apé di'takãharã me'ra a'mê wẽherãsama. Pũûro apé sia'pɨre di'tâ nara sãáse wa'ârosa'. Ɨhá boasé wa'ârosa'. A'té niî pe'tise pehé masá neê waro pi'etí wã'kose niîrosa'. Numiô koô makɨré wɨaátoho dɨporo pũrî nɨ'karo weeró noho niîrosa'.

⁹ Mɨsâre yẽ'ê, wiôrã tiropɨ miáarãsama. Mɨsâ neresé wi'seripɨre paâperãsama. Mɨsâ yɨ'ɨ̂re ẽho peóse bu'iri wiôrã wa'teropɨ miáa no'orãsa'. Tohô weekã́, yeekãhásere werêrãsa'. Tohô weérã mɨsâ basi ãyuró wãkû tɨ'ó yã'aya.

¹⁰ Niî pe'tirã a'ti ɨmɨ́kohokãharãre a'ti ɨmɨ́koho pe'tiátoho dɨporore Õ'âkɨ̃hɨ masaré yɨ'rɨóse kitire werê se'sa bi'a no'orosa'.

¹¹ Mɨsâre wiôrã tiropɨ miáakã, wãkû ke'titirãta wa'âya. “Ɨ̃sâ de'ró uúkũrãsari baa toopɨ́re?” niî wãkûtikã'ya. Õ'âkɨ̃hɨ mɨsâre wãkusé o'osére toopɨ́re uúkũya. Mɨsâ meheta uúkũrãsa'. Espírito Santo uúkũgɨsami.

¹² Ni'kɨ́ põ'ra wiôrãpɨre a'mêri werê sãa, wẽhekã́ weerã́sama. Naâ pakɨ sɨmɨá kẽ'ra naâ põ'raré wiôrãpɨre werê sãarãsama. Naâ põ'rá kẽ'ra meharóta naâ pakɨ sɨmɨáre yɨ'rɨ́ nɨ'ka, wẽrikã́ weerã́sama.

¹³ Niî pe'tirokãharã masá mɨsâre yɨ'ɨ̂re ẽho peóse bu'iri ĩ'yâ tu'tirãsama. Yɨ'ɨ̂re ẽho peó yapatírã pũrikã yɨ'rɨ wetírãsama. Yɨ'ɨ̂ pakɨ tiropɨ katî nu'kurãsama.

¹⁴ Dɨporókɨ̃hɨpɨ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨ Daniel wamêtigɨ a'ti ɨmɨ́koho pe'tiátoho dɨporo wa'aátehere ohâ yuukɨ niîwĩ. “Yã'agɨ́ Õ'âkɨ̃hɨre yabigɨ́ noho kɨ̃ɨ yaá wi'ipɨ sãhatígɨ noho Jerusalẽ́kãha wi'i ãyurí wi'ipɨre sãháa, nu'kugɨ́sami. Tohô weégɨ kɨ̃ɨ̂ sãhasé me'ra tií wi'i yã'asé marirí wi'ire dohórẽ'gɨsami”, niî ohâ yuukɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂re tií wi'ipɨ niikã́ ĩ'yârã, mɨsâ a'ti pũríre bu'ê tɨ'o masíya. Tohô wa'akã́ ĩ'yârã, Õ'âkɨ̃hɨ bu'îri da'rêgɨsami niîrã, Judéiapɨ niirã́ ɨ̃rɨpagɨ́pɨ du'tiyá.

¹⁵ Tohô wa'arí nɨmɨre wi'í dɨpo sãári opâ sirapɨ soo peságɨ noho po'peápɨkãhasere sãháa durêtimigɨ, diakɨ̃hɨ́ta wa'â wa'âya.

¹⁶ Wesepɨ́ tõ'ogɨ́ kẽ'ra neê wi'ipɨ́ toháa, durêgɨ wa'âtikã'ya.

¹⁷ Tohô wa'asé nɨmɨri nihî pakosã numiare, põ'rá mi'rirã́ kɨorã́re bɨhâ wetise nɨmɨri niîrosa'. Naâ ɨmɨ̂yaro wa'â masisome.

¹⁸ “Yɨsɨáse nɨmɨrire tohô wa'âtikã'ato” niî, Õ'âkɨ̃hɨre sẽriyá.

¹⁹ Tohô wa'asé nɨmɨri pi'etíse nɨmɨri niîrosa'. Õ'âkɨ̃hɨ a'ti nukúkãre weéka be'rore toô kã'ro pi'etíse maríkaro niîwɨ. Be'ropɨ́ kẽ'rare toô kã'ro waro pi'etíse marirósa'.

²⁰ Õ'âkɨ̃hɨ pi'etíse nɨmɨrire dɨôtikã maa, neê ni'kɨ́ yɨ'rɨ wetíti butia' boosami. Õ'âkɨ̃hɨ pe'e kɨ̃ɨ yarã́, kɨ̃ɨ̂ besé'kãrãre weégɨ, tohô wa'asé nɨmɨrire dɨôgɨsami.

²¹ Tohô wa'arí kurare ãpêrã mɨsâre niî soorãsama: “Ĩ'yâya. Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ Cristo a'tó niîmi. Toopɨ́ niîmi”, niîrãsama. Naâ tohô niikã́, ẽho peótikã'ya.

²² Pãharã́ niî soorã a'tîrãsama. A'tîro niîrãsama: “Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ Cristo niî'. Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire werê mɨ'tarã niî'”, niî soorãsama. Pehé weé ĩ'yorãsama naâre ẽho peoáto niîrã. Basiókã maa, Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂ besé'kãrãpɨreta ẽho peó du'ukã weé sĩ'rirãsama. Tohô weérã naâre neê ẽho peótikã'ya.

²³ Mɨsâ tohô wa'asére ãyuró tɨ'o masíya. Teé niiátehereta mɨsâre werê yuu toha', niîkɨ niîwĩ Jesu. Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ de'ró weé a'tîgɨsari? niisé niî'

²⁴ Jesu a'tîro niî werê nemokɨ niîwĩ: —Teé pi'etíse nɨmɨri yɨ'rɨ́ka be'ro muhîpũ ɨmɨ̂kohokɨ̃hɨ na'î tĩ'a wa'âgɨsami. Yamîkɨ̃hɨ kẽ'ra bo'rê yuusome.

²⁵ Yõkoá bɨrɨ̂ diharãsama. Niî pe'tirã ɨ'mɨáropɨ niirã́ nara sãákã weé no'orãsama.

²⁶ Tohô wa'arí kura niî pe'tirã yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ o'me kuráripɨ tutuaró me'ra asisté dihatikã ĩ'yârãsama.

²⁷ Be'ró yɨ'ɨ̂re werê ko'terãre o'ôo'gɨti. Naâ neêorãsama yɨ'ɨ̂ besé'kãrã niî pe'tiro no'ó niirókãharãre.

²⁸ Mɨsâre otekɨhɨ́ figueiragɨ wamêtikɨhɨ me'ra werêgɨti. Tigɨ dɨpɨ́ripɨ pũrî yãsâ wihikã, “Kɨ'má wa'ârotiro weé'”, niísa'.

²⁹ A'té weeró noho yɨ'ɨ̂ too dɨpóro niî'ke pehé wa'akã́ ĩ'yârã, “Kã'roákã Jesu a'tí di'ta wiôgɨ sãhaátoho dɨ'sása'”, niîya.

³⁰ Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. A'té pehé tohô wa'arí kurare niirã́ wẽrîsome. Tohô wa'asére ĩ'yâ pe'okã'rãsama.

³¹ A'ti ɨmɨ́koho, a'tí di'ta pe'ti dihárosa'. Yɨ'ɨ̂ uúkũse, yɨ'ɨ̂ bu'esé pũrikã niî nu'kukã'rosa'. Niî pe'tise yɨ'ɨ̂ niî'ke keoró wa'ârosa'.

³² Yɨ'ɨ̂ opâturi a'tiátehe maa tii nɨmɨ́ niikã́, tií hora niikã́ a'tîgɨsa' niisére neê masî no'oya marí'. Õ'âkɨ̃hɨre werê ko'terã ɨ'mɨ̂sekãharã, yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ kẽ'ra masí wee'. Yɨ'ɨ̂ pakɨ Õ'âkɨ̃hɨ ni'kɨtá masîsami.

³³ Tohô weérã mɨsâ ãyuró wãkû, tɨ'o masí yuuya. “De'ró niikã́ a'tîgɨsari?” niî sẽrí, ko'tê nu'kukã'ya. Yɨ'ɨ̂ a'tiátehere mɨsâ neê masí wee'.

³⁴ Mɨsâre a'tîro werêgɨti. Ni'kɨ́ masɨ́ yoarópɨ sihâgɨ wa'âsami. Kɨ̃ɨ̂ wa'aátoho dɨporo kɨ̃ɨ̂re da'rá ko'terãre kɨ̃ɨ yaá wi'ire “Ko'teápa”, niîsami. Naâ nɨkɨre naâ da'raátehere kũûsami. Sopé ko'tegɨ́re “Soperé ko'têya”, niîsami.

³⁵ Naâ weeró noho mɨsâ niîya. Naâ marikã naâ wiôgɨ dahaátehere neê masîtisama. Na'î ke'ari kura, yamî deko, kãrêkẽ' uurí kura, ou bo'reakã́ niîgɨ niî boosami. Mɨsá kẽ'ra naâ weeró noho masîtimirã, yɨ'ɨ̂re ko'têya.

³⁶ Yɨ'ɨ̂ wãkûtiro a'tî, mɨsâre kãrirã́re weeró noho boka ehá peha sĩ'ritisa'.

³⁷ Yɨ'ɨ̂ mɨsâre niisére niî pe'tirãre niîgɨti. Ãyuró wãkû, ko'tê yuuya, niî werêkɨ niîwĩ Jesu.

14

¹ Pɨá nɨmɨ Páscoa bosê nɨmɨ, pãú bɨkɨasé me'ra naâ moretí'kere ba'arí bosê nɨmɨ dɨ'sákaro niîwɨ. (Tií bosê nɨmɨ Judeu masa naâ yẽkɨ sɨmɨá Egitopɨ niî'kãrã wihá wã'ka'kere wãkurí bosê nɨmɨ niîkaro niîwɨ). Sacerdotea wiôrã, Moisé ohâ'kere bu'erã́ de'ró weé Jesuré yẽ'ê wẽherã́sari? niîrã, wee soó me'rise me'ra naâ weeátehere apo yuúkãrã niîwã.

² Tohô niîrã, a'tîro niîkãrã niîwã: —Bosê nɨmɨ niikã́ weetíkã'rã. Masá kɨ̃ɨ̂re ma'írã, no'ó ɨaró karíkũ ma'a, marî tohô weesére dohórẽ' boosama, niîkãrã niîwã. Ni'kó numiô Jesuré ma'í yɨ'rɨgo ɨ'mɨ̂tihise piô peo'ke niî'

³ Naâ “Jesuré wẽherã́ti” niî apóka terore Jesu Betâniapɨ niîkɨ niîwĩ. Simão kamî boâ, yɨ'rɨ́'kɨ yaá wi'ipɨ niîkɨ niîwĩ. Jesu kɨ̃ɨ̂ ba'â duhiri kura ni'kó numiô ɨ'mɨ̂tihikaha kɨogó ehâko niîwõ. Tigá akostíkaha ɨ'mɨ̂tihise nardo wamêtise wapa bɨhɨ́sere posetíkaro niîwɨ. Tii yãkóre pe'ê keho, Jesu dɨpôa bu'ipɨ ɨ'mɨ̂tihisere piô peoko niîwõ.

⁴ Ãpêrã toopɨ́ niirã́ koô tohô weekã́ ĩ'yârã, uâ yɨ'rɨakãrã niîwã. Tohô weérã a'tîro a'mêri uúkũkãrã niîwã: —De'ró weégo koô a'té ɨ'mɨ̂tihise wapa bɨhɨ́sere mehô waro tohô weé kõ'âti?

⁵ A'té ni'kâ kɨ'ma da'rasé wapa wapá ta'aro weeró noho duâgo, boká no'o booapã. Teé me'ra pahasé kɨorãre wee tamú booapõ, niîkãrã niîwã. Koô tohô weesére tɨ'sâtirã, pũûro tu'tîkãrã niîwã.

⁶ Jesu pe'e naâre niîkɨ niîwĩ: —Kari boótikã'ya. De'ró weérã koôre kari boóti? A'teré yɨ'ɨ̂re tohô weégo, ãyuró weégo weemó.

⁷ Pahasé kɨorã mɨsâ wa'teropɨ niî nu'kukã'rãsama. Mɨsâ no'ó ɨarí kura naâre ãyuró wee tamú masi'. Yɨ'ɨ́ maa mɨsâ wa'teropɨ niî nu'kukã ĩ'yâsome.

⁸ A'tîgo yɨ'ɨ̂re koô weé sĩ'riro põo tẽóro ãyuró weemó. Koô yɨ'ɨ̂re piô peogo ɨ'mɨ̂tihisere apo yuú, naâ yaárã ɨ'mɨ̂tihise wa'reátoho weeró noho yɨ'ɨ̂re wee yuúmo.

⁹ Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. A'tí di'tapɨre no'ó niiró yɨ'ɨ̂ masaré yɨ'rɨóse kitire werê kusiarã, a'tîgo koô yɨ'ɨ̂re tohô weé'kere wãkû dutirã werêrãsama, niîkɨ niîwĩ. Juda wiôrãpɨre Jesuré o'oátehekãhase niî'

¹⁰ Jesu numiôre tohô niîka be'ro Jesu bu'erã́ doze me'rakɨ̃hɨ niî'kɨ Juda Iscariote a'tîro weékɨ niîwĩ. Sacerdotea wiôrã tiropɨ wa'â, Jesuré kɨ̃ɨ̂ o'oátehekãhasere naâ me'ra uúkũgɨ wa'âkɨ niîwĩ.

¹¹ Kɨ̃ɨ̂ tohô niisére tɨ'órã, ɨpɨ́tɨ e'katírã, “Mɨ'ɨ̂re niyéru wapa yeérãti”, niîkãrã niîwã Judare. “De'ró niikã́ yɨ'ɨ̂re Jesuré wiôrãpɨre o'oró ɨamítito?” niî wãkûkɨ niîwĩ Juda. Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra ba'â tɨo'ke niî'

¹² Masá pãú bɨkɨasé me'ra moretí'kere ba'arí bosê nɨmɨ niî nɨ'kakaro niîwɨ. Tii nɨmɨ́ niikã́, ni'kɨ́ ovelha wi'magɨ́ naâ Páscoa bosê nɨmɨ ba'aákɨhɨre wẽhesamá. Tiîtare Jesu bu'erã́ kɨ̃ɨ̂re sẽrí yã'akãrã niîwã: —No'opɨ́ marî Páscoa bosê nɨmɨ ba'aátohore apo yuúkã ɨasarí? niîkãrã niîwã.

¹³ Tohô niikã́ tɨ'ógɨ, pɨárã kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re o'ôo'kɨ niîwĩ. A'tîro naâre werêkɨ niîwĩ: —Jerusalẽ́pɨ wa'âya. Toopɨ́ ni'kɨ́ masɨ́ akogá tuu peógɨre boka ehá peharãsa'. Kɨ̃ɨ̂ no'ó wa'aró siru tuúya.

¹⁴ Kɨ̃ɨ̂ sãháaro tií wi'i wiôgɨre niîya: “Ɨ̃sâre bu'egɨ́ a'tîro niiámi: No'opɨ́ niîsari yɨ'ɨ̂ bu'erã́ me'ra Páscoa bosê nɨmɨ ba'aátihi tũku? niiámi”, niîya.

¹⁵ Mɨsâ tohô niikã́, ɨ'mɨárokãha tũku apo yuúka tũkuhopɨ mɨsâre ĩ'yogɨ́sami. Toopɨ́ marî ba'aátehere apo yuúya, niî o'ôo'kɨ niîwĩ Jesu.

¹⁶ Be'ró kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ wa'â, Jerusalẽ́pɨ etâkãrã niîwã. Toopɨ́ etârã, Jesu kɨ̃ɨ̂ niî'karo nohota niî pe'tisere bokákãrã niîwã. Toopɨ́ naâ ba'aátehere apo yuúkãrã niîwã.

¹⁷ Na'î ke'aka be'ro Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ doze me'ra tií wi'ipɨre etâkɨ niîwĩ.

¹⁸ Naâ ba'arí kura Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re niîkɨ niîwĩ: —Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. Mɨsâ me'rakɨ̃hɨ ni'kɨ́ marî me'ra ba'â duhigɨ wiôrãpɨre yɨ'ɨ̂re wẽhe dutígɨ o'ôgɨsami, niîkɨ niîwĩ.

¹⁹ Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'órã, ɨpɨ́tɨ bɨhâ wetikãrã niîwã. Naâ a'mêri sẽrí yã'akãrã niîwã: —Yɨ'ɨ́ta niîkã'sa' baa, niîkãrã niîwã.

²⁰ Jesu naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Ni'kɨ́ mɨsâ doze me'rakɨ̃hɨ yɨ'ɨ̂ me'ra a'ti paápɨ yosô ba'agɨ niîmi.

²¹ Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨre Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũri niî'karo nohota wa'ârosa'. Tohô wa'akã́, yɨ'ɨ̂re wiôrãpɨre o'ogɨ́ maa yã'â butia'ro wa'ârosa'. Kɨ̃ɨ̂ diakɨ̃hɨ́ta bahuáti yɨ'rɨokã, nemoró ãyu boópã, niîkɨ niîwĩ.

²² Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra ba'arí kura pãugáre miî, kɨ̃ɨ̂ pakɨ́ Õ'âkɨ̃hɨre “Ãyú'” niîkɨ niîwĩ. Tu'â eha nɨ'ko, tigaré dɨka waá, naâre o'ôgɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Ba'âya. A'té yɨ'ɨ̂ ɨpɨ́ niî', niîkɨ niîwĩ.

²³ Be'ró sĩ'rirí paare miî, Õ'âkɨ̃hɨre “Ãyú'” niîkɨ niîwĩ taha. Tu'â eha nɨ'ko, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re tĩâkɨ niîwĩ. Niî pe'tirã tii paákãhasere sĩ'rí pe'tikã'kãrã niîwã.

²⁴ Naâre tĩâgɨ, niîkɨ niîwĩ: —A'té yeé diî niî'. Masá yã'âro weé'kere wẽrî wapa yeé basagɨsa'. Õ'âkɨ̃hɨ masaré apêye ma'má “A'tîro weegɨ́ti” niî'kere kũûgɨsami. Yɨ'ɨ̂ wẽrîgɨ, diî a'mâ bɨrose me'ra pãharã́ ãyuró weé no'orãsama.

²⁵ Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. A'té ɨ'sê dɨka koo vinho marî ni'kâroakã sĩ'riró weeró noho wee nemósome. Be'ró yɨ'ɨ̂ pakɨ yɨ'ɨ̂re wiôgɨ sõróokãpɨ, mɨsâ me'ra opâturi ma'má vinho sĩ'ri nemógɨsa' taha, niîkɨ niîwĩ Jesu. Jesu Pedrore “Mɨ'ɨ̂ yɨ'ɨ̂re ‘Masí wee'’ niîgɨsa'” niî'ke niî'

²⁶ Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra ba'âka be'ro Õ'âkɨ̃hɨre basâ peo toha, tií wi'ire wiháa wa'âkãrã niîwã. Wiháa, ɨ̃rɨgɨ́ Oliveira wamêtikɨhɨpɨ wa'âkãrã niîwã.

²⁷ Toopɨ́ wa'âgɨ, Jesu naâre niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ niî pe'tirã a'ti yamí uîrã, yɨ'ɨ̂re kõ'â wã'ka pe'tiá wa'ârãsa'. Mɨsâ tohô weeátehe Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũripɨ niîro nohota wa'ârosa'. A'tîro ohâ no'okaro niîwɨ: “Yɨ'ɨ̂ ovelha ko'tegɨ́re wẽhé no'okã weegɨ́sa'. Tohô weekã́, kɨ̃ɨ yarã́ ovelha no'ó ɨaró omastéarãsama”, niîwɨ.

²⁸ Be'ró yɨ'ɨ̂ wẽrî'kɨpɨ masáka be'ro mɨsâ dɨporo Galiléia di'tapɨ wa'â yuu tohagɨsa', niîkɨ niîwĩ.

²⁹ Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Pedro yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Ãpêrã mɨ'ɨ̂re kõ'â wã'kakã, yɨ'ɨ̂ pũrikã neê wa'âsome, niîkɨ niîwĩ.

³⁰ Tohô niisére tɨ'ógɨ, Jesu niîkɨ niîwĩ: —Diakɨ̃hɨ́ mɨ'ɨ̂re werêgɨti. Ni'kakã́ yami pɨáti kãrêkẽ' uuátoho dɨporo yɨ'ɨ̂re i'tiáti “Kɨ̃ɨ̂re masí wee'”, niîgɨsa', niîkɨ niîwĩ.

³¹ Tohô niikã́ tɨ'omígɨ, Pedro niî nemokɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ pũrikã naâ yɨ'ɨ̂re wẽhé sĩ'rikã maa, “Kɨ̃ɨ̂ me'ra boâgɨti”, niîgɨsa'. “Kɨ̃ɨ̂re masí wee'” niîsome, niîkɨ niîwĩ. Be'ró niî pe'tirã kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ Pedro niî'karo nohota niî bɨrokãrã niîwã. Jesu Getsêmani wamêtiropɨ kɨ̃ɨ̂ pakɨ́ me'ra uúkũ'ke niî'

³² Oliveira wamêtikɨhɨ ɨ̃rɨgɨ́pɨ wa'ârã, tigɨ́ dɨ'pôkã Getsêmani wamêtiropɨ etâkãrã niîwã. Toopɨ́ Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ pakɨ me'ra uúkũgɨ wa'arí kura a'topɨ́ duhî ni'iya yuhûpɨ, niîkɨ niîwĩ.

³³ Toopɨ́ kɨ̃ɨ̂ me'ra uúkũgɨ wa'âgɨ, Pedro, Tiago, Joãore miáakɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ ɨpɨ́tɨ waro ehêri põ'rapɨ wãkû ke'ti, bɨhâ wetikɨ niîwĩ.

³⁴ Naâre niîkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂re wẽrîta wioro, bɨhâ wetise yɨ'rɨ mahása'. Mɨsâ a'tó tohayá. Neê kãritíkã'ya, niîkɨ niîwĩ naâre.

³⁶

³⁵ Tohô niîka be'ro yoâ kurero naâ yɨ'rɨro wa'â, di'tâpɨ paâ mu'ri ke'agɨ, kɨ̃ɨ̂ pakɨré sẽrígɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Pakɨ́, mɨ'ɨ̂re niî pe'tise basió'. Mɨ'ɨ̂ ɨakã́, yɨ'ɨ̂re a'té yã'âro yɨ'rɨátehe wa'âtikã'ato. Yɨ'ɨ̂ tohô niîmikã, yɨ'ɨ̂ ɨaró weetíkã'ya. Mɨ'ɨ̂ ɨaró pe'e wa'aáto, niîkɨ niîwĩ.

³⁷ Be'ró kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ tiropɨ mahâmi tohakɨ niîwĩ. Naâre kãrí'kãrãpɨre boka ehákɨ niîwĩ. Pedrore niîkɨ niîwĩ: —Simão, mɨ'ɨ̂ kãrígɨ weetí? Neê kã'roákã tɨ'sɨ̂ masitisari?

³⁸ Kãritíkã'ya. Wãtî mɨsâre niî kehe sãatikã'ato niîrã, Õ'âkɨ̃hɨre sẽriyá. Mɨsâ wãkusépɨ me'ra maa yɨ'ɨ̂re ẽho peó nu'ku sĩ'rimisa'. Mɨsâ se'saro tohô weé sĩ'rimirã, wãkû tutua masitisa'. Tohô weérã Õ'âkɨ̃hɨre sẽriyá, niîkɨ niîwĩ.

³⁹ Tohô niîka be'ro mahâmi tohagɨ, kɨ̃ɨ̂ pakɨré sẽrí'karo nohota sẽríkɨ niîwĩ taha.

⁴⁰ Sẽríka be'ro kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ tiropɨ mahâmi tohagɨ, kãrí'kãrãpɨre boka ehákɨ niîwĩ taha. Naâre wɨhá pũrî yɨ'rɨakaro niîwɨ. Tohô weérã kɨ̃ɨ̂re de'ró niî yɨ'ti masítikãrã niîwã.

⁴¹ Be'ró opâturi Jesu kɨ̃ɨ̂ pakɨré sẽri tɨógɨ wa'âkɨ niîwĩ. Tohatágɨ, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re niîkɨ niîwĩ: —Ni'kâroakã maa sooyá, kãriyá maha. Toô kã'rota niî'. Ni'kâroakãre yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨre masá yã'arã́pɨre o'oátehe etâ toha'.

⁴² Wã'kâ nɨ'kaya. Te'á, naâ tiropɨ wa'ârã. Yɨ'ɨ̂re o'oákɨhɨ a'tî tohami, niîkɨ niîwĩ Jesu. Jesuré yẽ'ê wã'ka'ke niî'

⁴³ Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re uúkũri kura naâ me'rakɨ̃hɨ niî'kɨ Juda etâkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ me'ra pãharã́ masá di'pĩhíri kɨorã́ yukɨpagɨ́ me'ra a'tîkãrã niîwã. Naâ sacerdotea wiôrã, Moisé ohâ'kere bu'erã́, Judeu masa bɨkɨrã́ o'ôo' no'o'kãrã niîkãrã niîwã.

⁴⁴ Juda Jesuré wiagɨ́ naâre a'tîro niî yuu tohakɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ wa'sûporopɨ si'siákɨhɨ kɨ̃ɨ́ta niîgɨsami. Kɨ̃ɨ̂re yẽ'ê, ãyuró dɨ'té miaapa, niîkɨ niîwĩ.

⁴⁵ Juda Jesu tirópɨ etâgɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂re bu'egɨ́. Tohô niîgɨta, kɨ̃ɨ̂re si'sîkɨ niîwĩ.

⁴⁶ Tohô weekã́ ĩ'yârã, Jesuré yẽ'ê wã'ka wa'âkãrã niîwã.

⁴⁷ Kɨ̃ɨ̂re yẽ'erí kura ni'kɨ́ toopɨ́ nu'kugɨ́ kɨ̃ɨ yaá di'pĩhíre wehê wee, sacerdotea wiôgɨre da'rá ko'tegɨre o'mê peero dɨtê pã'rekã'kɨ niîwĩ.

⁴⁸ Jesu masaré niîkɨ niîwĩ: —Yahagɨ́re yẽ'êrã a'tîrã weeró noho yɨ'ɨ̂re di'pĩhíri, yukɨpagɨ́ me'ra yẽ'êrã a'tiáti?

⁴⁹ Niî pe'tise nɨmɨri yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ wi'i mɨsâ wa'teropɨ bu'ê duhiwɨ. Tiîtare mɨsâ yɨ'ɨ̂re yẽ'êtiwɨ. A'té mɨsâ ni'kâroakã weesé too dɨpóropɨ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũripɨ niîro nohota wa'â', niîkɨ niîwĩ.

⁵⁰ Jesuré yẽ'ekã́ ĩ'yârã, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ ni'kɨréta kõ'â nɨ'ko, du'tí wã'ka pe'tia wa'âkãrã niîwã. Ni'kɨ́ ma'mɨ̂ du'tí wã'ka'ke niî'

⁵¹ Jesuré yẽ'ê wã'kakã, ni'kɨ́ ma'mɨ̂ kɨ̃ɨ̂ kãrígɨ omáka kasero me'ra oma tĩhágɨ siru tuúkɨ niîwĩ. Be'ró ãpêrã kɨ̃ɨ̂re yẽ'êkãrã niîwã.

⁵² Tohô weekã́, kɨ̃ɨ̂ omá'karore kõ'âkã'kɨ niîwĩ. Kõ'â, su'ti marígɨ omá wã'ka wa'âkɨ niîwĩ. Jesuré wiôrã tiropɨ miáa'ke niî'

⁵³ Jesuré yẽ'ê, sacerdotea wiôgɨ tiropɨ miáakãrã niîwã. Toopɨ́ niî pe'tirã sacerdotea wiôrã, Judeu masa bɨkɨrã́, Moisé ohâ'kere bu'erã́ nerêkãrã niîwã.

⁵⁴ Pedro pe'e Jesuré yoâ kurero sacerdotea wiôgɨ yaá wi'i sopé pɨ'topɨ siru tuú tɨokɨ niîwĩ. Toopɨ́ surára tiro ehâ nuha, naâ me'ra pekâ me'e so'ma duhíkɨ niîwĩ.

⁵⁵ Sacerdotea wiôrã, tohô niikã́ niî pe'tirã wiôrã “De'ró weé Jesuré werê sãaro ɨamítito?” niîkãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂re wẽhé sĩ'rirã, tohô niîkãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂re wẽhé sĩ'rimirã, bu'îri neê bokatíkãrã niîwã.

⁵⁶ Pãharã́ kɨ̃ɨ̂re werê sãa, niî sookãrã niîwã. Ni'kâro noho werê sãati yuukã, basiótikaro niîwɨ.

⁵⁷ Ãpêrã wã'kâ nɨ'ka, niî soose me'ra werê sãakãrã niîwã. A'tîro niîkãrã niîwã:

⁵⁸ —Ɨ̃sâ ã'riré a'tîro niikã́ tɨ'owɨ́: “Yɨ'ɨ̂ a'tí wi'i Õ'âkɨ̃hɨ wi'ire masá weéka wi'ire kõ'â diho pe'ogɨti. Be'ró i'tiá nɨmɨ be'ro apé wi'i tu'â eha nɨ'kogɨti. Tií wi'i masá weéka wi'i meheta niîrosa'”, niîwĩ, niîkãrã niîwã.

⁵⁹ Tohô niîmirã, naâ niisére ni'kâro noho wãkûtikãrã niîwã.

⁶⁰ Naâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, sacerdotea wiôgɨ naâ wa'teropɨ wã'kâ nɨ'ka, Jesuré sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂re tohô niisére yɨ'tí weeti? De'ró niî yɨ'tigɨ́sari naâ werê sãasere? niîkɨ niîwĩ.

⁶¹ Jesu yɨ'tití yɨ'rɨokã'kɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ yɨ'titíkã ĩ'yâgɨ, sacerdotea wiôgɨ opâturi sẽrí yã'a nemokɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ́ta niîti Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ Cristo, Õ'âkɨ̃hɨ ãyugɨ́ makɨ naâ niigɨ́? niî sẽrí yã'akɨ niîwĩ.

⁶² Jesu kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Kɨ̃ɨ́ta niî'. Mɨsâ yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ Õ'âkɨ̃hɨ pɨ'topɨ duhikã́ ĩ'yârãsa'. Kɨ̃ɨ̂ ɨ'mɨ̂sepɨ niigɨ́ tutuâ yɨ'rɨami. Yɨ'ɨ̂ o'me kuráripɨ dihátikã ĩ'yârãsa', niîkɨ niîwĩ.

⁶³ Tohô niikã́ tɨ'ógɨ, sacerdotea wiôgɨ uasére ĩ'yógɨ, kɨ̃ɨ̂ basi kɨ̃ɨ yeé su'tiré wehê tɨ̃'rekɨ niîwĩ. A'tîro niîkɨ niîwĩ: —Ãpêrã kɨ̃ɨ̂re werê sãarã ɨa nemó wee'.

⁶⁴ Mɨsâ Õ'âkɨ̃hɨre yã'âro kɨ̃ɨ̂ niî'kere tɨ'oápɨ. De'ró tɨ'ó yã'ati mɨsâa'? niîkɨ niîwĩ. Niî pe'tirã toopɨ́ niirã́ “Kɨ̃ɨ̂re wẽheró ɨá'”, niîkãrã niîwã.

⁶⁵ Naâ tohô niikã́ tɨ'órã, ãpêrã a'tîro weékãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂re ɨ'sê koo e'o peókãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂ kapêrire bi'apékãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂re paârã, a'tîro niîkãrã niîwã: —Niî bokaya. Noá mɨ'ɨ̂re paâti? niîkãrã niîwã. Surára kẽ'ra diâpoapɨ Jesuré paâkãrã niîwã. Pedro Jesuré “Masí wee'” niî'ke niî'

⁶⁶ Jesuré wi'í po'peapɨ yẽ'ê sãhaka be'ro Pedro sopé pɨ'topɨ tohákɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô weerí kura ni'kó sacerdotea wiôgɨre da'rá ko'tego etâko niîwõ.

⁶⁷ Kɨ̃ɨ̂ pekâ me'e so'ma duhígɨre ĩ'yâ, kɨ̃ɨ̂re niîko niîwõ: —Mɨ'ɨ̂ Jesu Nazarékɨ̃hɨ me'ra sihâ'kɨta niî' baa, niîko niîwõ.

⁶⁸ Pedro koôre niî soogɨ, a'tîro niî yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Kɨ̃ɨ̂re masîtisa'. Yẽ'e nohóre uúkũgo uúkũsa'. Tɨ'o masítisa', niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ sã'rîro sopé pɨ'topɨ wihá nɨ'kakã, kãrêkẽ' uúkɨ niîwĩ.

⁶⁹ Sacerdotea wiôgɨre da'rá ko'tego opâturi kɨ̃ɨ̂re ĩ'yâgo, toopɨ́ niirã́re a'tîro niîko niîwõ: —Ã'rí kẽ'ra naâ me'ra sihâ'kɨta niîmi, niîko niîwõ.

⁷⁰ Kɨ̃ɨ̂ opâturi niî sookɨ niîwĩ taha. Be'roákãta toopɨ́ niirã́ Pedrore a'tîro niîkãrã niîwã: —Mɨ'ɨ́ kẽ'ra Jesu bu'erã́ me'ra sihâ'kɨta niî'. Mɨ'ɨ̂ Galiléiakɨ̃hɨ niî'. Mɨ'ɨ̂ uúkũse kẽ'ra naâ uúkũse weeró noho bɨsɨ́sa', niîkãrã niîwã.

⁷¹ Naâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Pedro niî soo nemokɨ niîwĩ taha: —Yɨ'ɨ̂ diakɨ̃hɨ́ta uúkũtikã, Õ'âkɨ̃hɨ yɨ'ɨ̂re bu'îri da'reáto. Yɨ'ɨ̂ mɨsâ uúkũgɨre neê masîtisa', niîkɨ niîwĩ.

⁷² Kɨ̃ɨ̂ tohô niirí kura kãrêkẽ' opâturi uúkɨ niîwĩ taha. Tohô weekã́, Pedro Jesu too dɨpóropɨ niî'kere wãkû bokakɨ niîwĩ. Jesu a'tîro niîkɨ niîwĩ: “Kãrêkẽ' pɨáti uuátoho dɨporo mɨ'ɨ̂ yɨ'ɨ̂re i'tiáti ‘Kɨ̃ɨ̂re masí wee'’, niîgɨsa'”, niîkɨ niîwĩ. Teeré wãkûgɨ, ɨpɨ́tɨ utîkɨ niîwĩ.

15

¹ Bo'reakã́ sacerdotea wiôrã nerêkãrã niîwã. Judeu masa bɨkɨrã́, Moisé ohâ'kere bu'erã́ kẽ'ra nerêkãrã niîwã. Ã'rá niî pe'tirã wiôrã nerê ke'a, “Jesuré de'ró weerã́sari marîa'?” niî uúkũkãrã niîwã. Uúkũ toha, Jesuré dɨ'te tĩhárã, Pilato tiropɨ mii ehákãrã niîwã.

² Pilato Jesuré sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ́ta niîti Judeu masa wiôgɨ? niîkɨ niîwĩ. Jesu yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ niîro nohota kɨ̃ɨ́ta niî', niîkɨ niîwĩ.

³ Sacerdotea wiôrã Pilatopɨre pehé werê sãakãrã niîwã.

⁴ Tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Pilato opâturi Jesuré sẽrí yã'a nemokɨ niîwĩ taha: —Mɨ'ɨ̂re naâ tohô niisére yɨ'tí weeti? Diikése pehé mɨ'ɨ̂re werê sãarã weetí? niîkɨ niîwĩ.

⁵ Jesu neê yɨ'tití yɨ'rɨokã'kɨ niîwĩ. Tohô weégɨ Pilato ĩ'yâ mariakɨ niîwĩ. Jesuré wẽhe dutí'ke niî'

⁶ Kɨ'mâri nɨkɨ Páscoa bosê nɨmɨ niikã́ Pilato a'tîro weesétikɨ niîwĩ. Ni'kɨ́ bu'îri da'rerí wi'ipɨ niigɨ́re masá naâ du'u wĩró dutigɨre du'u wĩró mɨhakũkɨ niîwĩ.

⁷ Tiîtare ni'kɨ́ bu'îri da'rerí wi'ipɨ Barrabá wamêtigɨ wiôrãre yɨ'rɨ́ nɨ'ka, naâre kõ'â sĩ'ri, kɨ̃ɨ̂ me'rakãharã masaré wẽhé'kãrã me'ra duhîkɨ niîwĩ.

⁸ Masá Pilato tiropɨ wa'â, “Mɨ'ɨ̂ bosê nɨmɨ niikã́ wee wɨáro noho weeyá”, niîkãrã niîwã.

⁹ Pilato naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Mɨsâ Judeu masa wiôgɨre yɨ'ɨ̂ du'u wĩrókã ɨasarí? niîkɨ niîwĩ.

¹⁰ Pilato sacerdotea wiôrã Jesuré ɨo tĩhárã kɨ̃ɨ̂pɨre wiá'kere masîkɨ niîwĩ.

¹¹ Sacerdotea wiôrã Barrabá pe'ere du'u wĩróro ɨárã masaré Barrabá pe'ere du'u wĩró dutiya niî kusiakãrã niîwã.

¹² Tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Pilato naâre sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Mɨsâ Judeu masa wiôgɨ niigɨ́ me'ra pe'ere de'ró weekã́ ɨasarí? niîkɨ niîwĩ.

¹³ Tohô niikã́ niî pe'tirã karíkũ mahakãrã niîwã: —Kɨ̃ɨ̂re kurúsapɨ paâ bi'pe wẽheyá, niîkãrã niîwã.

¹⁴ Pilato naâre niîkɨ niîwĩ: —De'ró weégɨ tohô wee boósari? Ã'rí neê kã'ró yã'âro weetíkɨ niiámi, niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô niîmikã, masá karíkũ nemokãrã niîwã: —Kurúsapɨ paâ bi'pe wẽheyá, niîkãrã niîwã.

¹⁵ Tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Pilato masá me'ra ãyuró niî sĩ'rigɨ, Barrabáre du'u wĩrókɨ niîwĩ. Be'ró Jesuré surárare tãra dutí toha, kurúsapɨ paâ bi'pe wẽhe dutíkɨ niîwĩ.

¹⁶ Tohô weérã naâ Pilato yaa wi'i po'pea niirí tũkuhopɨ kɨ̃ɨ̂re miáakãrã niîwã. Toopɨ́ niî pe'tise kurari surára nerêkãrã niîwã.

¹⁷ Naâ Jesuré ni'kâro su'tîro ɨpɨ́tɨ sõ'aró, wiôrã sãyaró nohore sãâkãrã niîwã. Tohô niikã́ ni'kâ be'to potâ me'ra weéka be'tore kɨ̃ɨ̂ dɨpôapɨre peôkãrã niîwã.

¹⁸ Be'ró kɨ̃ɨ̂re karíkũkãrã niîwã: —E'katí peoya Judeu masa wiôgɨre, niî karíkũkãrã niîwã.

¹⁹ Ni'kâgɨ yukɨ̂gɨ me'ra dɨpôapɨre paâ mɨhakãrã niîwã. Ɨ'sê koo e'o peó, kɨ̃ɨ̂re buhíkã'rã, ehâ ke'apekãrã niîwã.

²⁰ Naâ kɨ̃ɨ̂re tohô buhíkã'ka be'ro wiôgɨ sãyarí su'tirore tuu weékãrã niîwã. Be'ró kɨ̃ɨ̂ sãyâ mɨ'ta'karore sãâkãrã niîwã taha. Tu'â eha nɨ'ko, kɨ̃ɨ̂re kurúsapɨ wẽhérã wa'ârã miáakãrã niîwã. Jesuré kurúsapɨ paâ bi'pe wẽhé'ke niî'

²¹ Jesuré wẽhérã wa'ârã naâ miáari kura ni'kɨ́ masɨ́ Simão Cirene wamêtiri makakɨ̃hɨ kã́pupɨ niî'kɨ tohátikɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ pɨárã Alexandre, Rufo pakɨ niîkɨ niîwĩ. Jesu kurúsa wɨâ wã'karopɨ kɨ̃ɨ̂ yɨ'rɨ́kã'kã ĩ'yârã, kurúsare kɨ̃ɨ̂re wɨâ dutikãrã niîwã.

²² Jesuré ni'kâ bu'a Gólgota wamêtiropɨ miáakãrã niîwã. Gólgota niîro, “Masá boâ weeka dɨpoa” niîro weésa'.

²³ Toopɨ́ pũrisé tɨ'ó yã'atikã'ato niîrã, vinho mirra wamêtise me'ra moré'kere tĩâkãrã niîmiwã. Jesu sĩ'ritíkɨ niîwĩ.

²⁴ Be'ró kɨ̃ɨ̂re kurúsapɨ paâ bi'pe wẽhékãrã niîwã. Surára kɨ̃ɨ yeé su'tiré dɨka waárã, niî bokape wapá ta'akãrã niîwã. Yẽ'e nohóre bokarã́sari? niîrã, tohô weékãrã niîwã.

²⁵ Jesuré kurúsapɨ paâ bi'pe nɨ'kori kura, yamí yã'kuro nove niikã́ niîkaro niîwɨ.

²⁶ A'té bu'iri “kɨ̃ɨ̂re wẽhé'” niîrã, kurúsapɨ ohâ õ'oka pĩhi a'tîro ohâ no'okaro niîwɨ: “Ã'rí Judeu masa wiôgɨ niîmi”, niîkaro niîwɨ.

²⁷ Jesu me'ra ãpêrã pɨárã yaharã́ kurúsapɨ paâ bi'pe nɨ'ko no'okãrã niîwã. Ni'kɨ́ diakɨ̃hɨ́ pe'e, ãpiré kũûpe' pe'e nɨ'kókãrã niîwã.

²⁸ Tohô weekã́, Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire ohâka pũripɨ ohâ'ke keoró wa'âkaro niîwɨ. A'tîro ohâ no'okaro niîwɨ: “Kɨ̃ɨ́ kẽ'ra yã'arã́ wa'teropɨre moré su'u tamukɨ niîwĩ”, niîwɨ.

³⁰

²⁹ Masá Jesu pɨ'to yɨ'rɨ́kã'rã, kɨ̃ɨ̂re buhíkã'rã, dɨpôa yure mɨhákãrã niîwã. A'tîro niîkãrã niîwã: —Ɨ̃hɨ́! Mɨ'ɨ̂ “Õ'âkɨ̃hɨ wi'ire kõ'âgɨti”, niîmiwɨmɨ. “I'tiá nɨmɨ be'ro weé pe'ogɨti”, niîwɨ. Tohô niî'kɨ mɨ'ɨ̂ basita yɨ'rɨóya. Toopɨ́ kurúsapɨ wã'yagɨ́ dihátia, niî buhíkã'kãrã niîwã.

³¹ Naâ weeró nohota sacerdotea wiôrã, Moisé ohâ'kere bu'erã́ kẽ'ra buhíkã'kãrã niîwã. Naâ basi a'mêri a'tîro niîkãrã niîwã: —Kɨ̃ɨ̂ ãpêrã marikãre yɨ'rɨówĩ. Kɨ̃ɨ̂ basi pe'e yɨ'rɨó masitimi.

³² Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ Cristo Israel kurakãharã wiôgɨ niîgɨ, kurúsapɨ dihátiato. Kɨ̃ɨ̂ dihátikã pũrikãre, ẽho peórãti, niîkãrã niîwã. Yaharã́ Jesu me'ra kurúsapɨ paâ bi'pe nɨ'ko'kãrãpɨta buhíkã' sãhakãrã niîwã. Jesu wẽrî'ke niî'

³³ Jesu kurúsapɨ wẽrirí kura daharí tero niikã́ niî pe'tiro tií di'tapɨ na'î tĩ'a wa'âkaro niîwɨ. Teê yamîka' três niikã́pɨ na'î tĩ'a tɨokaro niîwɨ.

³⁴ Tohô wa'arí kurata Jesu ɨpɨ́tɨ karíkũkɨ niîwĩ. Arameu masa yee uúkũse me'ra a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Eloí, Eloí, lama sabactâni? A'tîro niîgɨ, “Õ'âkɨ̃hɨ, Õ'âkɨ̃hɨ, de'ró weégɨ yɨ'ɨ̂re kõ'â wã'kati?” niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ.

³⁵ Ãpêrã ni'karérã toopɨ́ niirã́ tohô niisére tɨ'órã, a'tîro niîkãrã niîwã: —Tɨ'oyá sĩ'í uúkũsere. Dɨporókɨ̃hɨpɨ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨ Eliare pisûgɨ weesamí, niîkãrã niîwã.

³⁶ Kɨ̃ɨ̂ karíkũkã tɨ'ógɨ, ni'kɨ́ omá wã'ka, ni'kâ si'ti vinho piasé me'ra moré'kere yosókɨ niîwĩ. Yosó toha, ni'kâgɨ yukɨ̂gɨpɨ dɨ'té õ'o, Jesuré sĩô moro tĩâgɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Ĩ'yâ ni'irã marî yuhûpɨ. Elia yɨ'rɨógɨ a'tîgɨ a'tîgɨsami kɨ̃ɨ̂re.

³⁷ Be'ró Jesu ɨpɨ́tɨ karíkũ, wẽrîa wa'âkɨ niîwĩ.

³⁸ Kɨ̃ɨ̂ wẽrirí kura a'tîro wa'âkaro niîwɨ. Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ sacerdotea sãháaropɨ ka'mú ta'a yosari kasero ɨ'mɨáro pe'e tɨ̃'rɨ̂ dihati, pɨá kasero dɨka watí yohakaro niîwɨ.

³⁹ Surára wiôgɨ romano Jesu doká nu'kugɨ́ kɨ̃ɨ̂ tohô karíkũ wẽrikã́ ĩ'yâgɨ, a'tîro niîkɨ niîwɨ: —Diakɨ̃hɨ́ta ã'rí Õ'âkɨ̃hɨ makɨ niiápĩ, niîkɨ niîwĩ.

⁴⁰ Numiâ yoarópɨ Jesuré ĩ'yâ nu'kukãrã niîwã. Naâ wa'teropɨ ã'ra numiá niîkãrã niîwã: Maria Madalena, apêgo Maria José, Tiago niî tɨogɨ naâ niigɨ́ pako, tohô niikã́ Salomé niîkãrã niîwã.

⁴¹ Ã'ra numiá Jesuré Galiléiapɨ niikã́ siru tuú'kãrã, kɨ̃ɨ̂re wee tamú'kãrã niîkãrã niîwã. Tohô niikã́ ãpêrã numia pãharã́ Jesu Jerusalẽ́pɨ wa'akã́ siru tuú'kãrã toopɨ́ ĩ'yâ nu'kukãrã niîwã. Jesuré naâ yaá'ke niî'

⁴³

⁴² Jesu wẽrîka nɨmɨ Judeu masa sooátihi nɨmɨ dɨporo niîkaro niîwɨ. Tohô weérã naâ ba'aátehere apo yuúrã weékãrã niîwã. Na'î ke'ari kura José, Arimatéia wamêtiri makakɨ̃hɨ etâkɨ niîwĩ. Judeu masa wiôrã me'rakɨ̃hɨ wiôgɨ niîkɨ niîwĩ. Josetá Jesuré “Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ niîmi”, niî ẽho peókɨ niîwĩ. Tohô niikã́ kɨ̃ɨ̂ wiôgɨ sãhaátehe kẽ'rare ko'têkɨ niîwĩ. Tohô weégɨ uiró mariró wãkû tutuaro me'ra Pilato tiropɨ sãháakɨ niîwĩ. Sãháa, Jesu yaá ɨpɨré sẽríkɨ niîwĩ.

⁴⁴ Pilato tii ɨpɨ́re sẽrikã́ tɨ'ógɨ, kɨ̃ɨ̂ wẽrîa toha'kere masîgɨ, tɨ'o mariá wa'âkɨ niîwĩ. Be'ró surára wiôgɨre diakɨ̃hɨ́ta wẽrîa wa'âpari? niîgɨ, sẽrí yã'akɨhɨ pihîokɨ niîwĩ.

⁴⁵ Surára wiôgɨ “Diakɨ̃hɨ́ta niiápɨ” niikã́ tɨ'ógɨ, Pilato Jesu yaá ɨpɨré Joseré o'ô dutikɨ niîwĩ.

⁴⁶ Tohô weégɨ José kɨ̃ɨ̂re omaátihi kasero ãyurí kaserore duúkɨ niîwĩ. Be'ró Jesu yaá ɨpɨré mii dihóo, tii kaséro me'ra omákɨ niîwĩ. Tu'â eha nɨ'ko, ni'kâ tuti ɨ̃tâgapɨ se'êka tutipɨ sĩô sõro kũukɨ niîwĩ. Be'ró tii peére ɨ̃tâgaho me'ra tuú bi'akɨ niîwĩ.

⁴⁷ Maria Madalena, apêgo Maria pɨárã José, Tiago pako Jesuré yaá'karore ĩ'yâkãrã niîwã.

16

¹ Saurú naâ soo wɨári nɨmɨ yɨ'rɨ́ka be'ro Maria Madalena, apêgo Maria Tiago pako, tohô niikã́ apêgo Salomé ɨ'mɨ̂tihise duúkãrã niîwã. Teé me'ra Jesuré kɨ̃ɨ̂ ɨpɨré piô peorã wa'ârã weékãrã niîmiwã.

² Muhîpũ mɨhátiri kura ma'má semana sãhá nɨ'kari nɨmɨ soorí nɨmɨ niikã́ Jesuré yaá'karopɨ wa'âkãrã niîwã.

³ Naâ toopɨ́ wa'ârã, a'mêri sẽrí yã'akãrã niîwã: —Noá marîre tigá ɨ̃tâgare tuu pãáo basarosari? niîkãrã niîwã.

⁴ Toopɨ́ ehârã, tigá ɨ̃tâgaho tii tutíre bi'ákaga apé sia'pɨ kuyakã́ ĩ'yâkãrã niîwã.

⁵ Tohô weérã tii tutípɨ diakɨ̃hɨ́ sãháa wa'âkãrã niîwã. Toopɨ́ diakɨ̃hɨ́ pe'e ni'kɨ́ ma'mɨ̂ duhikã́ ĩ'yâkãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂ yoaró su'tîro butiró sãyakã́ ĩ'yârã, ɨpɨ́tɨ ɨkɨákãrã niîwã.

⁶ Kɨ̃ɨ̂ naâre niîkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂re uîtikã'ya. Mɨsâ Jesu Nazarékɨ̃hɨre naâ kurúsapɨ paâ bi'pe wẽhé'kɨre a'mârã weé'. Kɨ̃ɨ̂ masá tohami. A'toré marimí. Kɨ̃ɨ̂re naâ kũû'karore ĩ'yârã a'tiá.

⁷ Be'ró kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re, tohô niikã́ Pedrore werêrã wa'âya. “Kɨ̃ɨ̂ mɨsâ dɨporo Galiléiapɨ wa'â yuugɨsami. Kɨ̃ɨ̂ mɨsâre too dɨpóropɨ niî'karo nohota toopɨ́ kɨ̃ɨ̂re ĩ'yârãsa'”, niî werêrã wa'âya, niîkɨ niîwĩ.

⁸ Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'órã, numiâ Jesuré yaá'karopɨ niî'kãrã ɨkɨá nara sãárãta, omá wã'ka wa'âkãrã niîwã. Ɨpɨ́tɨ ĩ'yâ ɨkɨá'kãrã niî tĩharã, naâ ĩ'yâ'kere, naâ tɨ'ó'kere ãpêrãre werêtikãrã niîwã. Jesu Maria Madalenare bahuá mɨ'ta'ke niî'

⁹ Jesu bo'reakã́ soorí nɨmɨ niikã́ wẽrî'kɨpɨ masákɨ niîwĩ. Tiîtare Maria Madalenare bahuá mɨ'takɨ niîwĩ. Koôreta too dɨpóropɨre Jesu sete wãtiâ kɨogóre kõ'â wĩrokɨ niîwĩ.

¹⁰ Kɨ̃ɨ̂ koôre bahuáka be'ro kɨ̃ɨ̂ me'ra sihâ'kãrãre, kɨ̃ɨ̂ wẽrî'kere dɨhasé wã'a utirã́re werêgo wa'âko niîwõ.

¹¹ “Jesu katiámi, yɨ'ɨ̂ kɨ̃ɨ̂re ĩ'yaápɨ” niikã́ tɨ'órã, ẽho peótikãrã niîwã. Jesu pɨárã kɨ̃ɨ̂ bu'esére siru tuú'kãrãre bahuá'ke niî'

¹² Jesu Maria Madalenare bahuáka be'ro ãpêrã pɨárã kɨ̃ɨ̂re ẽho peórãre bahuákɨ niîwĩ taha. Naâ kã́pupɨ siharã́re kɨ̃ɨ̂ ãpí weeró noho bahugɨ́ bahuákɨ niîwĩ.

¹³ Be'ró kɨ̃ɨ̂re ĩ'yâ masika be'ro ãpêrã kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ niî'kãrãre werêrã wa'âkãrã niîwã. Naá kẽ'rare ẽho peótikãrã niîwã. Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re “A'tîro weeyá” niisé niî'

¹⁴ Maria Madalenare, tohô niikã́ ãpêrãre bahuáka be'ro Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ onzere bahuákɨ niîwĩ. Naâ ba'â duhiri kura bahuákɨ niîwĩ. Naâ “Kɨ̃ɨ̂ masákɨ niiámi” niisére ẽho peótikãrã niîwã. Naâ ẽho peótise bu'iri naâre tu'tîkɨ niîwĩ.

¹⁵ Be'ró a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Niî pe'tiropɨ niî pe'tirãre yɨ'ɨ̂ masaré yɨ'rɨógɨti niisé kitire werêrã wa'âya.

¹⁶ No'ó yɨ'ɨ̂re ẽho peó, wamê yee no'ogɨ yɨ'rɨó no'ogɨsami. Yɨ'ɨ̂re ẽho peótigɨ pũrikã bu'îri da'rê no'ogɨsami.

¹⁷ Ẽho peórã naâ ẽho peósere ĩ'yórã, a'tîro wee masírãsama. Yɨ'ɨ̂ tutuaró me'ra wãtiâ masaré sãháa'kãrãre kõ'â wĩro masirãsama. Tohô niikã́ apêye naâ uúkũ masiti'kere uúkũ masirãsama.

¹⁸ Naâ ãyâre yẽ'ekã́, tohô niikã́ nimá sĩ'rikã́, neê mehêkã wa'âsome. Do'âtirãre amûkã yãa peókã, yɨ'rɨrã́sama, niîkɨ niîwĩ Jesu. Jesu ɨ'mɨ̂sepɨ mɨhâ butia'ke niî'

¹⁹ Be'ró marî wiôgɨ Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re werêka be'ro Õ'âkɨ̃hɨ ɨ'mɨ̂sepɨ kɨ̃ɨ̂re mii mɨhá wa'âkɨ niîwĩ. Toopɨ́re kɨ̃ɨ̂ pakɨ tirópɨ diakɨ̃hɨ́ pe'e ehâ nuhakɨ niîwĩ.

²⁰ Tohô wa'âka be'ro kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ niî pe'tiropɨ kɨ̃ɨ̂ yɨ'rɨóse kitire werêsterã wa'âkãrã niîwã. Naâ werekã́, Jesu kɨ̃ɨ̂ basita naâre wee tamúkɨ niîwĩ. Naâ weresére diakɨ̃hɨ́ta niî' niîgɨ, ãyusé naâ weé ĩ'yo mɨhakã weékɨ niîwĩ.