Занятие 9


§40. Существительные III склонения с основами на переднеязычные
§41. Прилагательные III склонения с основами на переднеязычные
Περὶ τοῦ Ἀπόλλωνος μαντείου. Περὶ τῆς τυραννίδος

§40. Существительные III склонения с основами на переднеязычные

Форма nom. sing. мужского и женского рода сигматична. Переднеязычный звук перед сигмой в nom. sing. и dat. pl. отпадает. Форма nom. sing. среднего рода асигматична, причем конечное τ основы отпадает. Образцы: ἡ ἐλπίς (основа ἐλπιδ) надежда, ἡ χάρις (основа χαριτ) прелесть, ἡ κόρυς (основа κορυθ) шлем, τὸ σῶμα (основа σωματ) тело.

S.N. V.ἐλπίςχάριςκόρυςσῶμα
 G.ἐλπίδοςχάριτοςκόρυθοςσώματος
 D.ἐλπίδιχάριτικόρυθισώματι
 Acc.ἐλπίδαχάρινκόρυνσῶμα
Pl.N. V.ἐλπίδεςχάριτεςκόρυθεςσώματα
 G.ἐλπίδωνχαρίτωνκορύθωνσωμάτων
 D.ἐλπίσι(ν)χάρισι(ν)κόρυσι(ν)σώμασι(ν)
 Acc.ἐλπίδαςχάριταςκόρυθαςσώματα

Существительные мужского и женского рода с безударными ις, υς в acc. sing. оканчиваются на ν: χάριν, κόρυν.

В слове ὁ, ἡ παῖς, -δός ребенок, мальчик, девочка в gen. pl. ударение находится на предпоследнем слоге: παίδων, хотя в nom. sing. это слово односложное. В voc. sing. выступает основа без конечной дельты: ὦ παῖ.

В словах мужского и женского рода перед конечным переднеязычным звуком основы помимо звуков ι и υ могут находиться альфа (ἡ Ἑλλάς, -άδος Эллада), эта (ἡ ἐσθής, -ῆτος одежда), омега (ὁ ἔρως, -ωτος любовь).

В слове ὁ ποῦς, ποδός нога в nom. sing. конечная дельта основы перед сигмой выпала, вызвав заменительное растяжение корневого гласного ο в ου, ср. οὖς, ὠτός ухо.

В некоторых существительных среднего рода с основой на ατ в nom. sing. выступает особая основа: γόνυ, γόνατος колено; δόρυ, δόρατος копье; ὕδωρ, ὕδατος вода; ϕρέαρ, ϕρέατος колодец; ἦμαρ, ἤματος день; ὄναρ, ὀνείρατος сон; ἧπαρ, ἥπατος печень.

§41. Прилагательные III склонения с основами на переднеязычные

Основы на переднеязычные звуки имеют прилагательные одного окончания; по значению они близки к существительным: πένης, -ητος бедный, бедняк; ϕυγάς, -άδος беглый, беглец; ἄπολις, -ιτος лишенный отечества, изгнанник. Бывают прилагательные и двух окончаний с основами на переднеязычные звуки: ἄχαρις, ἄχαρι (gen. ἀχάριτος) неприятный.

Περὶ τοῦ Ἀπόλλωνος μαντείου

Οἱ Ἕλληνες ἐκ κινδύνων σωζόμενοι ἀναθήματα εἰς τοὺς τῶν δαιμόνων ναοὺς ἐκόμιζον. Ἐν δὲ τῷ ἱερῷ ἦν Ἀπόλλωνος βωμός, ὅτι τὸ μαντεῖον κτῆμα ἦν Ἀπόλλωνος. Ἦν δ' ἐνταῦθα καὶ ἀγάλματα τῶν Μοιρῶν. Τὸ δὲ μαντεῖον, ὡς λέγουσιν, ἦν ἄντρον, ἀνεϕέρετο δ' ἐκ τοῦ στόματος τοῦ ἄντρου πνεῦμα ἐνθουσιαστικόν. Καὶ ἡ Πυθία καθεζομένη ὑπὲρ τοῦ στόματος ἐδέχετο τὸ πνεῦμα καὶ μαινομένη τῷ πνεύματι ἐμαντεύετο. Τὰ δὲ μαντεύματα πολλάκις ἀμϕίβολα ἦν, καὶ πολλοὶ τῶν μαντευομένων ἐψεύδοντο.

Περὶ τῆς τυραννίδος

Τυραννίδες ἦσαν ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Κορίνθῳ καὶ ἐν ἄλλαις τῆς Ἑλλάδος χώραις. Οἱ δὲ παλαιοὶ τὴν τυραννίδα ἀδικίας ἀρχὴν λέγουσιν· οἱ γὰρ τύραννοι ἐϕυγάδευον ἀγαθοὺς πολίτας ἐκ τῆς πατρίδος καὶ ἐϕόνευον τοὺς ἐναντίους καὶ κατέλυον τοὺς νόμους. Πλάτων δὲ ὁ ϕιλόσοϕος τὸν τύραννον λέγει δοῦλον τῶν ἐπιθυμιῶν καὶ κόλακα τῶν πονηρῶν. Ἱππίας, ὁ τῶν Ἀθηναίων τύραννος, καὶ οἱ πολλοὶ τῶν Ἑλλήνων τύραννοι ἐχθροὶ ἦσαν τοῖς πολίταις. Οἱ γὰρ Ἀθηναῖοι ἔστεργον τὴν πατρίδα καὶ ἐλευθερίαν καὶ οὐκ ἐπίστευον ταῖς τυραννίσιν· ὕστερον δὲ κατὲλυον καὶ τὰς ἄλλων Ἑλλήνων τυραννίδας.

1. Ὑπὸ τῶν ποιητῶν ὁ μὲν ἥλιος τῆς ἡμέρας λαμπὰς λέγεται, ἡ δὲ σελήνη τῆς νυκτός. 2. Ἐν τῷ γυμνασίῳ οἱ παῖδες καὶ οἱ νεανίαι ἔσπευδον τῶν ἄλλων δεξιότητι καὶ ταχύτητι τῶν ποδῶν περιγίγνεσθαι. 3. Ὁ μὲν παιὰν ἆσμά ἐστιν εἰς τὸν Ἀπόλλωνα ἢ τὴν Ἄρτεμιν, ὁ δὲ διθύραμβος ᾄδεται τὸν Διόνυσον. 4. Χάρις μὲν χάριν τίκτει, ἡ δ' ἔρις ἔριν. 5. Οἱ στρατιῶται τὰ μὲν δόρατα ἐν ταῖς δεξιαῖς, τὰς δὲ ἀσπίδας ἐν ταῖς ἀριστεραῖς εἶχον. 6. Ἄχαριν ἄνθρωπον οὐ στέργομεν. 7. Οἱ ὁπλῖται κόρυθας ἔϕερον καὶ θώρακας καὶ κνημίδας καὶ ἀσπίδας καὶ λόγχας καὶ μαχαίρας. 8. Οἱ πένητες παῖδες ἀγαθὴν τροϕὴν οὐκ ἔχουσιν. 9. Οἱ ϕιλοπατρίδες πολλάκις περὶ τῆς δημοκρατίας διαλέγονται. 10. Αἱ τῶν Αἰγυπτίων ὑψηλαὶ πυραμίδες θαυμάσιαί εἰσιν. 11. Ἄγει πρὸς ϕῶς τὴν ἀλήθειαν χρόνος.

Упражнения. Просклонять: ἡ ὑψηλὴ πυραμίς, τὸ Ἑλληνικὸν γράμμα, ὁ πένης παῖς.

Занятие 10