Занятие 5


§23. I слитное склонение существительных
§24. II слитное склонение существительных
§25. I-II слитные склонения прилагательных
§26. II аттическое склонение
§27. Прилагательные I-II склонений с формами III склонения
Περὶ τῆς τῶν Σπαρτιατῶν πολιτείας. Περὶ νεών

§23. I слитное склонение существительных

В некоторых словах I склонения гласный основы сливается с предшествующим ему гласным звуком, поэтому на конечном долгом слоге всегда бывает облегченное ударение. Правила сложения такие:

α + α = αα + ω = ωα + αι = αι  
ε + α = ηε + ᾳ = ῃε + ω = ωε + αι = αιε + ου = ου

Образцы: ἡ μνᾶ (μνάα) мина (монета и мера веса), ἡ γῆ (γέα) земля, ὁ Ἑρμῆς (Ἑρμέας) Гермес, статуя Гермеса.

S.N.μνᾶγῆἙρμῆςPl.N.μναῖἙρμαῖ
 G.μνᾶςγῆςἙρμοῦ G.μνῶνἙρμῶν
 D.μνᾷγῇἙρμῇ D.μναῖςἙρμαῖς
 Acc.μνᾶνγῆνἙρμῆν Acc.μνᾶςἙρμᾶς
 V.μνᾶγῆἙρμῆ V.μναῖἙρμαῖ

§24. II слитное склонение существительных

Слияние гласных происходит и в некоторых словах II склонения. Правила слияния следующие:

ε + α = αε + ο = ουε + οι = οιε + ου = ουε + ω = ω
ο + α = α(η)ο + ο = ουο + οι = οιο + ου = ουο + ω = ω

Образцы: ὁ νοῦς (νόος) ум, τὸ ὀστοῦν (ὀστέον) кость.

S.N.νοῦςὀστοῦνPl.N.νοῖὀστᾶ
 G.νοῦὀστοῦ G.νῶνὀστῶν
 D.νῷὀστῷ D.νοῖςὀστοῖς
 Acc.νοῦνὀστοῦν Acc.νοῦςὀστᾶ
 V.νοῦςὀστοῦν V.νοῖὀστᾶ

§25. I-II слитные склонения прилагательных

В слитных прилагательных женского рода ε с α сливается в α или в η в зависимости от того, после какого звука окажется после слияния гласный последнего слога:
ἀργυροῦς, -ᾶ, -οῦν (ἀργυρέος, -έα, -έον) серебряный
χρυσοῦς, -ῆ, -οῦν (χρυσέος, -έα, -έον) золотой
ἁπλοῦς, -ῆ, -οῦν (ἁπλόος, -όα, -όον) простой
εὔνους, -ουν (εὔνοος, -οον) благосклонный

S.N.ἀργυροῦς, -ᾶ, -οῦνχρυσοῦς, -ῆ, -οῦνἁπλοῦς, -ῆ, -οῦνεὔνους, -ουν
 G.ἀργυροῦ, -ᾶς, -οῦχρυσοῦ, -ῆς, -οῦἁπλοῦ, -ῆς, -οῦεὔνου
 D.ἀργυρῷ, -ᾷ, -ῷχρυσῷ, -ῇ, -ῷἁπλῷ, -ῇ, -ῷεὔνῳ
 Acc.ἀργυροῦν, -ᾶν, -οῦνχρυσοῦν, -ῆν, -οῦνἁπλοῦν, -ῆν, -οῦνεὔνουν, -ουν
 
Pl.N.ἀργυροῖ, -αῖ, -ᾶχρυσοῖ, -αῖ, -ᾶἁπλοῖ, -αῖ, -ᾶεὖνοι, εὔνοα
 G.ἀργυρῶν, -ῶν, -ῶνχρυσῶν, -ῶν, -ῶνἁπλῶν, -ῶν, -ῶνεὔνων
 D.ἀργυροῖς, -αῖς, -οῖςχρυσοῖς, -αῖς, -οῖςἁρλοῖς, -αῖς, -οῖςεὔνοις
 Acc.ἀργυροῦς, -ᾶς, -ᾶχρυσοῦς, -ᾶς, -ᾶἁπλοῦς, -ᾶς, -ᾶεὔνους, -οα

§26. II аттическое склонение

В аттическом диалекте некоторые существительные и прилагательные II склонения оканчиваются в nom. sing. мужского и женского рода на ως, а среднего рода на ων. Омега удерживается во всех падежах, кроме nom. и acc. pl. среднего рода (где окончание α), поглощая соседние гласные звуки и оставаясь сама краткой. Йота в аттическом склонении бывает всегда подписной.

Образцы: ὁ νεώς храм, ἵλεως, ἵλεων милостивый

S.N. V.νεώςἵλεως, ἵλεωνPl.N. V.νεῴἵλεῳ, ἵλεα
 G.νεώἵλεω G.νεώνἵλεων
 D.νεῴἵλεῳ D.νεῴςἵλεῳς
 Acc.νεώνἵλεων Acc.νεώςἵλεως, ἵλεα

Такого же типа слова ὁ λεώς народ, ὁ λαγώς заяц, ὁ ταώς павлин, Μενέλεως Менелай, ἡ ἕως заря, πλέως, πλέα, πλέων полный.

§27. Прилагательные I-II склонений с формами III склонения

У двух прилагательных I-II склонений формы nom. и acc. sing. мужского и среднего рода образуются по III склонению с выпадением слога λο: μέγας, μεγάλη, μέγα большой, πολύς, πολλή, πολύ многий.

S.N.μέγας, μεγάλη, μέγαπολύς, πολλή, πολύ
 G.μεγάλου, μεγάλης, μεγάλουπολλῦ, πολλῆς, πολλοῦ
 D.μεγάλῳ, μεγάλῃ, μεγάλῳπολλῷ, πολλῇ, πολλῷ
 Acc.μέγαν, μεγάλην, μέγαπολύν, πολλήν, πολύ
 
Pl.N.μεγάλοι, μεγάλαι, μεγάλαπολλοί, πολλαί, πολλά
 G.μεγάλωνπολλῶν
 D.μεγάλοις, μεγάλαις, μεγάλοιςπολλοῖς, πολλαῖς, πολλοῖς
 Acc.μεγάλους, μεγάλας, μεγάλαπολλούς, πολλάς, πολλά
οἱ πολλοί большинство

Περὶ τῆς τῶν Σπαρτιατῶν πολιτείας

Οἱ παλαιοὶ Λυκοῦργον εὐεργέτην τῶν Σπαρτιατῶν λέγουσιν· τῆς γὰρ Σπάρτης νομοθέτης ἦν. Οἱ δὲ Λυκούργου νόμοι ἁπλοῖ ἦσαν, ἐπαίδευον γὰρ τοὺς πολίτας πρὸς ἁπλοῦς τρόπους, πρὸς σωϕροσύνην καὶ πειθαρχίαν καὶ ἀνδρείαν καὶ τὰς ἄλλας ἀρετάς. Ἁπλῆ ἦν ἡ τῶν νεανιῶν παιδεία, ἁπλᾶ τὰ κοινὰ τῶν πολιτῶν δεῖπνα, ἁπλαῖ αἱ τῆς ἀνδρείας τιμαί. Ἐλαίας γὰρ στέϕανος τῆς νίκης τιμὴ καὶ τοῦ στρατηγοῦ κόσμος ἦν.

Περὶ νεών

Ἡ Ἀθηνᾶ εἶχε λαμπρὸν νεὼν ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Σπάρτῃ. Ὁ ἐν Ἀθήναις νεὼς ἐν τῇ ἄκρᾳ ἦν, ἐν δὲ τῷ νεῲ ἦν τὸ τῆς θεᾶς εἴδωλον, Φειδίου λαμπρὸν ἔργον· τοῦ δ' εἰδώλου κόσμος ἦν χρυσοῦς· εἶχε δὲ ποικίλον πέπλον, δῶρον τῶν Ἀθηναίων παρθένων. Τὴν δ' ἐν τῇ Σπάρτῃ Ἀθηνᾶν ἔλεγον οἱ Λακεδαιμόνιοι Χαλκίοικον· εἶχε γὰρ ὁ νεὼς χαλκοῦν κόσμον. Παυσανίας δὲ, ὁ προδότης, ἔϕυγεν (бежал) εἰς τὸν τῆς θεᾶς νεών. Ἥρα δὲ εἶχε νεὼν ἐν ταῖς Πλαταιαῖς καὶ ἐν Σάμῳ τῇ νήδῳ. Ἔτρεϕον δ' ἐν τῷ νεῲ Ἥρας ταὼς ἱεροὺς καὶ τῆς Σάμου σημεῖον ἦν ταώς.

1. Οἱ Πέρσαι ἔθυον τῷ ἡλίῳ καὶ τῇ γῇ καὶ τῇ σελήνῃ. 2. Οἱ ποιηταὶ Ἑρμῆν τῆς λύρας εὑρετὴν λέγουσιν. 3. Ὁ περίπλους Σικελίας τῆς νήσου μακρὸς καὶ χαλεπός ἐστιν. 4. Τὰ τῶν νεκρῶν ὀστᾶ ἐν τοῖς ἄντροις εὑρίσκομεν. 5. Τὰ τῶν παλαιῶν ὅπλα χαλκᾶ καὶ σιδηρᾶ ἦν. 6. Ἁπλοῦς ὁ μῦθος τῆς ἀληθείας ἐστὶν ἀεί. 7. Ἐν τοῖς κινδύνοις δημόσιαι εὐχαὶ καὶ ἱερείων σϕαγαὶ ἐν τοῖς νεῲς ἦσαν. 8. Ὁ ἥλιος τὴν ἕω ἄγγελον ἔχει. 9. Μὴ ἐν πολλοῖς ὀλίγα λέγε, ἀλλ' ἐν ὀλίγοις πολλά. 10. Ἀλέξανδρον Μέγαν οἱ παλαιοὶ ὠνόμαζον διὰ τὰς αὐτοῦ ἐν Ἀσίᾳ νίκας. 11. Ἐν τῇ τῶν Ἀθηνῶν ἀγορᾷ πολλοὶ Ἡρμαῖ ἦσαν. 12. Οἱ Σπαρτιᾶται ἐν τῷ πολέμῳ Τυρταίου ἐμβατήρια ᾖδον. 13. Ἄνθρωπος τῶν ἄλλων ζώων διαϕέρει τῷ νῷ καὶ τῇ ϕωνῇ. 14. Πολυμαθία νοῦν οὐ διδάσκει. 15. Τὴν ἀρχὴν ὁρίζει τῷ Κύρῳ πρὸς ἕω μὲν ἡ Ἐρυθρὰ θάλαττα, πρὸς ἄρκτον δὲ ὁ Εὔξεινος πόντος.

Упражнения. Просклонять: ὁ ἁπλοῦς νόμος, ἡ ἀργυρᾶ ζώνη, τὸ μέγα ἄστρον, ὁ ἰσχυρὸς λεώς.

Занятие 6