Занятие 21


§108. Слитные глаголы (verba contracta)
§109. Слитные глаголы на άω
§110. Функции частицы ἄν
Περὶ Νιόβης. Ἀποϕθέγματα

§108. Слитные глаголы (verba contracta)

В так называемых слитных глаголах последние краткие гласные звуки основы α, ε, ο сливаются с соединительными гласными, суффиксами, личными окончаниями, ранее испытавшими слияние.

Поскольку ειν в инфинитиве не заключает в себе первоначального дифтонга, а является результатом слияния ε + εν, то в слитных глаголах йота в этой форме отсутствует.

В един. числе активного оптатива помимо обычных окончаний бывают окончания οίην, οίης, οίη.

В словаре у слитных галголов дается неслитная форма для выявления презенсной основы: νικάω побеждать, κοσμέω украшать, δηλόω обнаруживать.

§109. Слитные глаголы на άω

Правила слияния:

α + ε, η = αα + ο, ου, ω = ω
α + ει, ῃ = ᾳα + οι = ῳ

Глаголы на άω обычно отыменные: νίκη победа, νικάω побеждать.

Спряжение слитного глагола на άω

Activum
 IndicativusConjunctivus
 PraesensImperfectum 
S. 1. 
2. 
3. 
Pl. 1. 
2. 
3. 
νικῶ (άω)
νικᾷς (άεις)
νικᾷ (άει)
νικῶμεν (άομεν)
νικᾶτε (άετε)
νικῶσι(ν) (άουσι)
ἐνίκων (αον)
ἐνίκας (αες)
ἐνίκα (αε)
ἐνικῶμεν (άομεν)
ἐνικᾶτε (άετε)
ἐνίκων (αον)
νικῶ (άω)
νικᾷς (άῃς)
νικᾷ (άῃ)
νικῶμεν (άωμεν)
νικᾶτε (άητε)
νικῶσι(ν) (άωσι)
 
 OptativusImperativusInfinitivus
S. 1. 
2. 
3. 
Pl. 1. 
2. 
3. 
νικῴην (αοίην), -ῷμι
νικῴης (αοίης), -ῷς
νικῴη (αοίη), -ῷ
νικῷμεν (άοιμεν)
νικῷτε (άοιτε)
νικῷεν (άοιεν)
 
νίκα (αε)
νικάτω (αέτω)
 
νικᾶτε (άετε)
νικώντων (αόντων)
νικᾶν (άεν)
 
Participium
νικῶν (άων)
νικῶσα (άουσα)
νικῶν (άον)
 
Medium-passivum
 IndicativusConjunctivus
 PraesensImperfectum 
S. 1. 
2. 
3. 
Pl. 1. 
2. 
3. 
νικῶμαι (άομαι)
νικᾷ (άῃ)
νικᾶται (άεται)
νικώμεθα (αόμεθα)
νικᾶσθε (άεσθε)
νικῶνται (άονται)
ἐνικώμην (αόμην)
ἐνικῶ (άου)
ἐνικᾶτο (άετο)
ἐνικώμεθα (αόμεθα)
ἐνικᾶσθε (άεσθε)
ἐνικῶντο (άοντο)
νικῶμαι (άωμαι)
νικᾷ (άῃ)
νικᾶται (άηται)
νικώμεθα (αώμεθα)
νικᾶσθε (άησθε)
νικῶνται (άωνται)
 
 OptativusImperativusInfinitivus
S. 1. 
2. 
3. 
Pl. 1. 
2. 
3. 
νικῴμην (αοίμην)
νικῷο (άοιο)
νικῷτο (άοιτο)
νικῴμεθα (αοίμεθα)
νικῷσθε (άοισθε)
νικῷντο (άοιντο)
 
νικῶ (άου)
νικάσθω (αέσθω)
 
νικᾶσθε (άεσθε)
νικάσθων (αέσθων)
νικᾶσθαι (άεσθαι)
 
Participium
νικώμενος (αόμενος)
νικωμένη (αομένη)
νικώμενον (αόμενον)

В глаголах ζάω жить, πεινάω голодать, διψάω жаждать, χράω прорицать, χράομαι пользоваться слияние происходит в η, а не в α, потому что исторически основа этих глаголов оканчивалась на η: ζῇς, ζῇ, ζῆναι...

§110. Функции частицы ἄν

Частица ἄν, во многом соответствующая русской частице бы, употребляется с разными наклонениями и отглагольными частями речи.

а) индикатив с ἄν выражает противоположность действительности (casus irrealis): ἔλεγον ἄν я говорил бы (но я не говорю);

б) конъюнктив с ἄν выражает будущее действие или обобщение (casus futuralis): ὅστις ἂν λέγῃ всякий, кто будет говорить, кто бы ни говорил;

в) оптатив с ἄν выражает возможность (casus potentialis): λέγοιμι ἄν я мог бы сказать;

г) инфинитив или причастие с ἄν выражает возможность или противоположность действительности: λέγων ἄν тот, кто мог бы говорить, λέγειν ἄν με я мог бы говорить, я говорил бы.

Περὶ Νιόβης

Νιόβη, Διὸς ἐγγόνη, Ἀμϕίονος τοῦ τῶν Θηβαίων βασιλέως γυνή, υἱοὺς μὲν ἑπτὰ, θυγατέρας δ' ἴσας ἔχουσα, εἰς ὕβριν ἧκεν. Ὁρῶσα οὖν Θηβαίας, τὴν Λητὼ θυσίαις καὶ εὐχαῖς τιμώσας, ἠρώτα, τίνα θεῶν τιμῷεν. Ἐκεῖναι μὲν δὴ ἔλεγον· «Τὴν Λητὼ τιμῶμεν καὶ τὼ παῖδε (dualis) Ἀπόλλωνα καὶ Ἄρτεμιν.» Ἡ δὲ Νιόβη ἐβόα· «Τὴν Λητὼ μὴ τιμᾶτε, ὦ γυναῖκες καὶ παρθένοι Θηβαῖαι. Εἰ δὲ τολμῷτε τιμᾶν αὐτήν, τιμωρίαν ὑπομένοιτ' ἄν· ἐγὼ γὰρ καὶ εὐγενείᾳ ἐκείνην νικῶ καὶ πολὺ πλείους ἔχω παῖδας.» Αἱ μὲν Θηβαῖαι, *ἀκούσασαι ταῦτα, οὐκ ἐτόλμων τῇ Λητοῖ θύειν. Ἡ δὲ Λητώ, *ἀκούσασα τὴν ὕβριν Νιόβης, κελεύει Ἀπόλλω καὶ Ἄρτεμιν πάντας τοὺς παῖδας Νιόβης κατατοξεύειν. Οἱ μὲν οὖν Νιόβης παῖδες ὑπ' Ἀπόλλωνος καὶ Ἀρτέμιδος *ἐτελεύτησαν, αὐτὴ δὲ ἡ Νιόβη πέτρα γίγνεται, ἣ καὶ νῦν δακρύει.

*ἀκούσασαι, ἀκούσασα, ἐτελεύτησαν — формы аориста, прошедшее время совершенного вида (§120).

Ἀποϕθέγματα

Διονυσίου κόλαξ τις βλέπων τὸν τύραννον μετά τινων ϕίλων γελῶντα (ἀπεῖχε δ' ἀπ' αὐτῶν τοσοῦτον, ὥστε μὴ ἀκούειν) καὶ αὐτὸς ἐγέλα. Ἐρωτῶντος δὲ τοῦ Διονυσίου, διὰ τί οὐκ ἀκούων τῶν λεγομένων γελᾷ, ἔλεγεν· «Ὑμῖν πιστεύω τὰ λεγόμενα γελοῖα εἶναι».

Διογένης, ὀδυρομένου τινὸς ἐπεὶ ἐπὶ ξένης ἔμελλε τελευτᾶν, ἔλεγεν· «Τί ὀδύρῃ, ὦ μάταιε; πανταχόθεν γὰρ ἡ ὁδός ἐστιν ἡ αὐτὴ εἰς Ἅιδου».

Δημάρατος, ἀνθρώπου τινὸς πονηροῦ κόπτοντος αὐτὸν ἀκαίροις ἐρωτήμασιν, καὶ τόδε πολλάκις ἐρωτῶντος τίς ἄριστος εἴη (§112) Σπαρτιατῶν, ἔλεγεν· «Ὅς σοι ἀνομοιότατος».

1. Οἱ Σπαρτιᾶται ἐτίμων μάλιστα τοὺς νικῶντας καὶ τοὺς ὑπὲρ τῆς πατρίδος ἐν μάχῃ τελευτῶντας. 2. Ὡς Ὅμηρος λέγει, Νέστωρ πάντων τῶν Ἀχαιῶν μάλιστα ὑπ' Ἀγαμέμνονος διὰ τὴν γνώμην καὶ τὸ γῆρας ἐτιμᾶτο. 3. Εἴθε πάντες οἱ διδάσκαλοι ὑπὸ τῶν μαθητῶν κατ' ἀξίαν τιμῷντο. 4. Πολλοὶ τὰ πρὸ τῶν ποδῶν οὐχ ὁρῶσιν. 5. Ὁ ἔλεϕας τῷ μυκτῆρι χρῆται ὥσπερ χειρί. 6. Φίλους μὴ ταχὺ κτῶ. 7. Λέγουσι τοὺς Συβαρίτας πολυτελέσι χρῆσθαι τραπέζαις. 8. Οἱ πολέμιοι, δόρατα ἔχοντες παχέα καὶ μακρά, ὅσα ἀνὴρ ἂν ϕέροι μόλις, τούτοις ἐπειρῶντο ἀμύνεσθαι. 9. Ὁπόσα ϕάρμακα οὐκ ἰᾶται, σίδηρος ἰᾶται, ὁπόσα σίδηρος οὐκ ἰᾶται, πῦρ ἰᾶται· ὁπόσα πῦρ οὐκ ἰᾶται, ταῦτα χρὴ νομίζειν ἀνίατα (Ἱπποκράτης). 10. Τίς ἂν ᾤετο ταῦτα γίγνεσθαι; 11. Τίς οὐκ ἂν θαυμάζοι τὴν τῶν Σπαρτιατῶν ἀνδρείαν; 12. Ὡς ἂν βούληται, πάντα γίγνεται. 13. Ὅ τι ἂν πράττῃς, τούτων ὡς κάλλιστα καὶ προθυμότατα ϕρόντιζε. 14. Πῶς ἄν τις τολμῴη ἐρίζειν ὑμῖν; 15. Ὡς αἰσχρὸν εὖ ζῆν ἐν πονηροῖς ἤθεσιν. 16. Ῥᾷον ἐρωτᾶν ἢ ἀποκρίνεσθαι. 17. Μὴ ἐξαπατῶμεν ἡμᾶς αὐτούς.

Упражнения. Проспрягать во всех формах презенсной системы глагол τιμάω. Определить следующие формы (в скобках указано количество одинаковых форм с разными значениями): ἀγαπῶ (3), ἀγαπᾷ (4), ἀγαπώντων (2), ἀγαπῶσι (3), ἠγάπων, ἀγαπῶν, ἀγαπῴη.

Занятие 22