1 Эң башында Кудай асман менен жерди жаратты.
2 Жер болсо көрксєз, ээн болчу, тєпсєз туңгуюкту караңгылык каптап турчу. Кудайдын Руху суу єстєндө калкып учуп жєрчє.
3 Ошондо Кудай: «Жарык болсун!» – деди. Жарык пайда болду.
4 Кудай жарыктын жакшы экенин көрєп, жарыкты караңгыдан ажыратты.
5 Кудай жарыкты «кєн», караңгыны «тєн» деп атады. Кеч кирип, таң атты: биринчи кєн өттє.
6 Анан Кудай: «Суулардын ортосунда аба мейкиндиги болсун, ал сууну суудан бөлєп турсун», – деди.
7 Ошентип, Кудай аба мейкиндигин жаратып, аба мейкиндигинин астындагы сууну аба мейкиндигинин єстєндөгє суудан бөлєп койду. Так ошондой болду.
8 Кудай аба мейкиндигин «асман» деп атады. Кеч кирип, таң атты: экинчи кєн өттє.
9 Анан Кудай: «Асман астындагы суулар бир жерге чогулсун, кургактык пайда болсун», – деди. Так ошондой болду.
10 Кудай кургактыкты «жер» деп атады, ал эми чогулган сууларды «деңиз» деп атады. Кудай мунун жакшы экенин көрдє.
11 Анан Кудай: «Жер өсємдєктөрдє, урук чачкан тєрдєє чөптөрдє, уругу жер єстєндө өз тєрє боюнча жемиш берген мөмөлєє дарактарды өстєрєп чыгарсын», – деди. Так ошондой болду.
12 Ошондо жер өсємдєктөрдє, урук чачкан тєрдєє чөптөрдє, өз тєрє боюнча жемиш берген мөмөлєє дарактарды өстєрєп чыгарды. Кудай мунун жакшы экенин көрдє.
13 Кеч кирип, таң атты: єчєнчє кєн өттє.
14 Анан Кудай: «Кєндє тєндөн ажыратуу єчєн, мезгилдерди, кєндөрдє, жылдарды белгилөө єчєн, асман мейкиндигинде чырактар болсун.
15 Алар жерге жарык берип турушу єчєн, асман мейкиндигинде чырак болушсун», – деди. Так ошондой болду.
16 Ошентип, Кудай эки чоң чыракты: кєндє башкаруу єчєн чоңураак чыракты, тєндє башкаруу єчєн кичирээк чыракты жана жылдыздарды жаратты.
17 Кудай аларды жерге жарык бериши єчєн,
18 кєн менен тєндє башкарышы єчєн, жарыкты караңгыдан ажыратышы єчєн, асман мейкиндигине жайгаштырды. Кудай мунун жакшы экенин көрдє.
19 Кеч кирип, таң атты: төртєнчє кєн өттє.
20 Анан Кудай: «Суу тирєє жандыктарга толсун. Жер єстєндө, асман мейкиндигинде канаттуулар учсун», – деди.
21 Ошентип, Кудай суудагы көп сандаган чоң балыктарды жана сойлоп жєрєєчє ар тєрдєє жандыктарды, ар кандай канаттууларды тєр-тєрє менен жаратты. Кудай мунун жакшы экенин көрдє.
22 Анан Кудай аларга мындай деп батасын берди: «Тукумдап көбөйгєлө, деңиз сууларын толтургула, канаттуулар да жерде көбөйєшсєн».
23 Кеч кирип, таң атты: бешинчи кєн өттє.
24 Анан Кудай: «Жер тирєє жандыктарды: малдарды, сойлоп жєрєєчє жаныбарларды, жер жаныбарларын тєр-тєрє менен чыгарсын», – деди. Так ошондой болду.
25 Ошентип, Кудай жер жаныбарларын тєр-тєрє менен, малдарды тєр-тєрє менен, сойлоп жєрєєчє жаныбарларды тєр-тєрє менен жаратты. Кудай мунун жакшы экенин көрдє.
26 Анан Кудай мындай деди: «Биздин бейнебиз боюнча өзєбєзгө окшоштуруп адам жараталы. Алар деңиздеги балыктарга, асмандагы канаттууларга, малдарга, жер єстєндө сойлоп жєрєєчє жаныбарларга, бєт жер єстєнө бийлик кылышсын».
27 Ошентип, Кудай өз бейнеси боюнча адам жаратты, аны Кудайдын бейнеси боюнча жаратты. Аларды эркек-аял кылып жаратты.
28 Анан Кудай аларга мындай деп батасын берди: «Укумдап-тукумдагыла, жер жєзєн толтургула, жерди ээлегиле жана деңиздеги балыктарга, асмандагы канаттууларга, жер єстєндө сойлоп жєрєєчє бардык жаныбарларга бийлик кылгыла».
29 Анан Кудай дагы мындай деди: «Мен силерге бєт жер єстєндөгє урук чачкан ар кандай өсємдєктөрдє, мөмөсєндө уругу бар ар кандай мөмөлєє дарактарды бердим, булар силерге азык болсун.
30 Ал эми бардык жер жаныбарларына, бардык асман канаттууларына, жер єстєндө сойлоп жєрєєчє ар кандай тирєє жаныбарларга бардык өсємдєктөрдє азык кылып бердим». Так ошондой болду.
31 Кудай өзє эмнени жаратса, ошонун бардыгы абдан жакшы экенин көрдє. Кеч кирип, таң атты: алтынчы кєн өттє.
1 Асман менен жер жана алардын бардык кошуундары ушундайча жаратылып бєткөн.
2 Ошентип, жетинчи кєнгө оогондо, Кудай өзєнєн иштерин бєтєрдє; өзєнєн бардык иштерин бєтєрєп, жетинчи кєнє эс алды.
3 Анан Кудай жетинчи кєнгө батасын берип, аны ыйыктады, анткени Кудай өзє жараткан жана жасаган бардык иштерин бєтєрєп, ошол кєнє эс алды.
4 Асман менен жердин жаратылуусу мындай болгон: Кудай-Теңир асман менен жерди жаратып жатканда,
5 жерде эч кандай бадал жок эле, эч кандай чөп өсө элек болчу, анткени Кудай-Теңир жер бетине жамгыр жаадырган эмес, жерди иштете турган адам да жок эле.
6 Бирок жерден буу көтөрєлєп, бєт жер бетин сугарып турган.
7 Анан Кудай-Теңир топурактан адам жаратып, анын жєзєнө өмєр демин єйлөдє, ошондо ал тирєє жан болуп калды.
8 Кудай-Теңир чыгыштагы Эйденге бак отургузуп, ал жерге өзє жараткан адамды жайгаштырды.
9 Андан кийин Кудай-Теңир топурактан көрєнєшє жакшы, жегенге жарактуу ар кандай мөмөлєє дарактарды өстєрєп чыгарды. Бактын ортосуна өмєр дарагын жана жакшылык менен жамандыкты таанытып билдире турган дарак өстєрєп чыгарды.
10 Эйденден бакты сугара турган дарыя агып чыкты. Ал ошол жерден төрт дарыяга бөлєндє.
11 Биринин аты – Пишон, ал алтын чыккан бєт Хабила жерин айланып агат.
12 Ал жердин алтыны да жакшы. Ал жерде жыпар жыттуу чайыр жана агат ташы бар.
13 Экинчи дарыянын аты – Гихон, ал бєткєл Куш жерин айланып агат.
14 Yчєнчє дарыянын аты – Хидекел, ал Ашурдун алдынан агып өтөт. Төртєнчє дарыя – Эфрат.
15 Эйден багын иштетсин жана сактасын деп, Кудай-Теңир адамды ошол бакка жайгаштырды.
16 Анан Кудай-Теңир адамга мындай деп осуят кылды: «Бактагы ар кандай дарактын жемишинен жесең болот,
17 бирок жакшылык менен жамандыкты таанытып билдире турган дарактын жемишинен жебе, анткени андан даам таткан кєнє өлєп каласың».
18 Анан Кудай-Теңир мындай деди: «Адамга жалгыз болуу жакшы эмес, ага ылайык жардамчыны жараталы».
19 Кудай-Теңир топурактан талаа жаныбарларын, асман канаттууларын жаратып, аларды кандай атай тургандыгын көрєє єчєн, адамга алып келди. Ар кандай тирєє жанга ал кандай ат койсо, анын аты ошондой болду.
20 Адам бардык малдарга: асман канаттууларына, талаа жаныбарларына ат койду, бирок ага ылайык жардамчы табылбады.
21 Ошондо Кудай-Теңир адамды катуу уктатып салды. Ал уктап жатканда, анын бир кабыргасын алып, ордун эт менен жаап койду.
22 Ошентип, Кудай-Теңир адамдан алынган кабыргадан аял жаратып, аны адамга алып келди.
23 Ошондо адам мындай деди: «Бул – менин сөөгємдөн чыккан сөөк, этимден чыккан эт. Ал “аял” деп аталат, анткени эркектен алынды».
24 Ошондуктан адам ата-энесин таштап, аялы менен биригет. Ошентип, экөө бир дене болот.
25 Адам менен аялы экөө тең жылаңач эле, бирок уялышчу эмес.
1 Кудай-Теңир жараткан бардык талаа айбанаттарынын ичинен жылан эң куу эле. Ал аялдан: «Кудай чын эле: “Бейиштеги эч бир дарактын жемишинен жебегиле”, – деп айтты беле?» – деп сурады.
2 Аял жыланга мындай деп жооп берди: «Дарактардын жемиштеринен жесек болот.
3 Кудай: “өлєп калбашыңар єчєн, бейиштин ортосундагы бир гана дарактын жемишинен жебегиле, ага тийбегиле”, – деген».
4 Ошондо жылан аялга: «Жок, өлбөйсєңөр,
5 бирок Кудай силердин анын жемишинен жеген кєнє көзєңөр ачылып, жакшылык менен жамандыкты билген Кудайдай болуп каларыңарды билет», – деди.
6 Аял дарактын жемишинин жегенге жакшы экенин, көзгө сєйкєм экенин көрдє. Ал билим бергендиктен, аялды өзєнө тартып турду. Аял анын жемишинен алып жеди. Анан кєйөөсєнө да берди, ал да жеди.
7 Ошондо экөөнєн тең көздөрє ачылып, өздөрєнєн жылаңач экенин билишти да, анжыр жалбырактарын бириктирип тигип, өздөрєнө алжапкыч жасап алышты.
8 Кєн салкын болуп турганда, бактын ичинде жєргөн Кудай-Теңирдин єнєн угуп, Адам менен аялы Кудай-Теңирдин жєзєнөн качып, бактагы дарактардын арасына жашынып калышты.
9 Ошондо Кудай-Теңир Адамды: «Сен кайдасың?» – деп чакырды.
10 Адам: «Бактан Сенин єнєңдє угуп, коркуп кеттим, анткени мен жылаңачмын, ошондуктан жашынып калдым», – деди.
11 Кудай андан: «Жылаңач экениңди сага ким айтты? Мен сага жегенге тыюу салган дарактын жемишинен жедиңби?» – деп сурады.
12 Ошондо Адам: «Сен берген аял мага дарактын жемишинен берди, мен жедим», – деп жооп берди.
13 Анан Кудай-Теңир аялдан: «Бул эмне кылганың?» – деп сурады. «Мени жылан азгырды, ошондуктан жедим», – деп жооп берди аял.
14 Ошондо Кудай-Теңир жыланга мындай деди: «Ушуну кылганың єчєн бардык малдардын, бардык талаа жаныбарларынын ичинен сага каргыш тийсин. Сен эми бооруң менен жылып, өмєрєң өткөнчө топурак жейсиң.
15 Аял экөөңөрдєн ортоңорго, экөөңөрдєн тукумуңардын ортосуна кастык коём. Аялдын тукуму сенин башыңды жанчыйт, сен болсо анын согончогун чагасың».
16 Аялга болсо мындай деди: «Кош бойлуу кезиңде кайгыңды көбөйткөндөн көбөйтөм. Балдарыңды ооруп төрөйсєң. Кєйөөңө тартылып турасың, ал сага єстөмдєк кылат».
17 Адамга болсо мындай деди: «Аялыңдын тилин алып, “андан жебе” деп, Мен сага осуят кылган дарактын жемишинен жегениң єчєн, сенин айыңан жер каргышка калды. Сен эми өмєрєң өткөнчө жерден азап менен азыктанасың.
18 Жер сен єчєн тикенек, отоо чөп өстєрєп чыгарат. Талаа өсємдєктөрє менен азыктанасың.
19 өзєң алынган жерге кайра барганыңча, маңдай териң менен нан таап жейсиң, анткени сен топураксың, топуракка кайра барасың».
20 Адам аялынын атын Обо койду, анткени ал жер єстєндө жашагандардын баарынын энеси болуп калды.
21 Кудай-Теңир Адамга жана анын аялына терини кийим кылып кийгизди.
22 Анан Кудай-Теңир мындай деди: «Мына, Адам Биздей болуп жакшылык менен жамандыкты билип калды. Эми ал колун сунуп, өмєр дарагынын жемишинен да жеп алып, тєбөлєккө жашап калбасын».
23 Ошентип, Кудай-Теңир аны өзє жаратылган топуракты иштетсин деп, Эйден багынан кууп чыкты.
24 Адамды кууп чыккандан кийин, чыгыштагы Эйден багынын жанына өмєр дарагына баруучу жолду кайтаруу єчєн, керупту жана айланып турган оттуу кылычты коюп койду.
1 Адам аялы Обого жакындады. Обонун боюна бєтєп, Кабылды төрөп: «Теңирдин жардамы менен уулдуу болдум», – деди.
2 Андан кийин анын бир тууганы Абылды төрөдє. Абыл койчу болду. Кабыл болсо дыйкан болду.
3 Арадан убакыт өттє, Кабыл жер жемиштеринен Теңирге тартуу алып келди.
4 Абыл да койлорунун төл башыларынан жана алардын майларынан алып келди. Теңир Абылга жана анын тартуусуна назарын салды.
5 Ал эми Кабылга жана анын тартуусуна назарын салган жок. Ошондо Кабылдын аябай ачуусу келип, өңє кумсарып кетти.
6 Теңир Кабылга: «Эмнеге ачууландың? Эмнеге өңєң кумсарып кетти?
7 Эгерде жакшы иш кылсаң, анда башыңды жерге салбайт элең да. Эгерде жакшы иш кылбасаң, анда босогоңдо кєнөө жатат. Ал сени өзєнө тартып жатат, бирок сен ага єстөмдєк кыл», – деди.
8 Кабыл бир тууганы Абылга жамандык ойлоду. Талаада жєрєшкөндө, Кабыл өз бир тууганы Абылга кол көтөрєп, аны өлтєрєп салды.
9 Ошондо Теңир Кабылдан: «Бир тууганың Абыл кайда?» – деп сурады. Ал: «Билбейм, мен эмне, бир тууганыма кароолчу белем?» – деп жооп берди.
10 Теңир ага мындай деди: «Сен эмне кылдың? Жерден бир тууганыңдын каны Мага боздоп жатат.
11 Ошондуктан эми сага бир тууганыңдын канын сенин колуңдан кабыл алууга оозун ачкан жердин каргышы тиет.
12 Мындан ары жер иштеткениңде, ал сага өз кєчєн бербейт. Жер бетинде куулуп, тентип жєргөн адам болосуң».
13 Ошондо Кабыл Теңирге: «Менин жазам чоң, көтөрө алгыс.
14 Сен азыр мени жер бетинен кууп жатасың. Мен эми Сенин жєзєңдөн жашынып, жер бетинде куулуп, тентип жєргөн адам болом, мага ким жолукса да, ал мени өлтєрөт», – деди.
15 Теңир ага: «Кабылды ким өлтєрсө, андан жети эселеп өч алынат», – деди. Кабылга жолуккан адам аны өлтєрєп койбошу єчєн, Теңир ага белги салып койду.
16 Ошентип, Кабыл Теңирден кетип, Эйдендин чыгыш жагындагы Нот деген жерге жайланышты.
17 Анан Кабыл аялына жакындады. Аялынын боюна бєтєп, Энохту төрөдє. Кабыл шаар куруп, ага өз уулу Энохтун атын берди.
18 Энохтон Ират төрөлдє. Ираттан Мыхайел төрөлдє. Мыхайелден Матушал төрөлдє. Матушалдан Лемек төрөлдє.
19 Лемек эки аял алды. Биринин аты Ада, экинчисиники Зила эле.
20 Ада Жабалды төрөдє, ал чатырда жашап, мал баккандардын атасы болду.
21 Анын бир тууганынын аты – Жубал, ал кыякчылар менен чоорчулардын атасы болду.
22 Зила Тубал-Кабылды төрөдє, ал жез менен темирден курал жасаган уста болду. Тубал-Кабылдын Наама деген карындашы бар эле.
23 Лемек аялдарына мындай деди: «Ада менен Зила! Мага кулак салгыла, Лемектин аялдары! Менин сөзємө көңєл бургула! Мага жамандык кылган эркекти, мага кайгы алып келген баланы өлтєрєп салдым.
24 Эгерде Кабыл єчєн жети эсе өч алынса, анда Лемек єчєн жетимиш жолу жети эсе өч алынат».
25 Адам аялына дагы жакындады. Ал уул төрөп: «Кудай мага Кабыл өлтєргөн Абылдын ордуна башка уул берди», – деп, анын атын Шет койду.
26 Шеттен да уул төрөлдє. Ал анын атын Энош койду. Ошондон баштап адамдар Теңирдин атын чакыра башташты.
1 Адамдын санжырасы мындай: Кудай адамды жаратканда, аны Кудайга окшоштуруп жаратты.
2 Аларды эркек-аял кылып жаратып, аларга батасын берди. Жараткан кєнє аларды «адам» деп атады.
3 Адам жєз отуз жашка чыкканда, анын бейнеси боюнча ага окшош уул төрөлдє. Ал ага Шет деген ат койду.
4 Шет төрөлгөндөн кийин, Адам сегиз жєз жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдє.
5 Адам бардыгы болуп тогуз жєз отуз жыл жашап көз жумду.
6 Шет жєз беш жашка чыкканда, андан Энош төрөлдє.
7 Энош төрөлгөндөн кийин, Шет сегиз жєз жети жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдє.
8 Шет бардыгы болуп тогуз жєз он эки жыл жашап көз жумду.
9 Энош токсон жашка чыкканда, андан Кейнан төрөлдє.
10 Кейнан төрөлгөндөн кийин, Энош сегиз жєз он беш жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдє.
11 Энош бардыгы болуп тогуз жєз беш жыл жашап көз жумду.
12 Кейнан жетимиш жашка чыкканда, андан Маалалел төрөлдє.
13 Маалалел төрөлгөндөн кийин, Кейнан сегиз жєз кырк жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдє.
14 Кейнан бардыгы болуп тогуз жєз он жыл жашап көз жумду.
15 Маалалел алтымыш беш жашка чыкканда, андан Жарет төрөлдє.
16 Жарет төрөлгөндөн кийин, Маалалел сегиз жєз отуз жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдє.
17 Маалалел бардыгы болуп сегиз жєз токсон беш жыл жашап көз жумду.
18 Жарет жєз алтымыш эки жашка чыкканда, андан Энох төрөлдє.
19 Энох төрөлгөндөн кийин, Жарет сегиз жєз жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдє.
20 Жарет бардыгы болуп тогуз жєз алтымыш эки жыл жашап көз жумду.
21 Энох алтымыш беш жашка чыкканда, андан Матушал төрөлдє.
22 Матушал төрөлгөндөн кийин, Энох Кудай алдында єч жєз жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдє.
23 Энох бардыгы болуп єч жєз алтымыш беш жыл жашады.
24 Энох Кудай алдында тєз жєрдє. Анан жок болуп кетти, анткени аны Кудай алып кетти.
25 Матушал жєз сексен жети жашка чыкканда, андан Лемек төрөлдє.
26 Лемек төрөлгөндөн кийин, Матушал жети жєз сексен эки жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдє.
27 Матушал бардыгы болуп тогуз жєз алтымыш тогуз жыл жашап көз жумду.
28 Лемек жєз сексен эки жашка чыкканда, андан уул төрөлдє.
29 Ал ага Нух деген ат коюп: «Теңир каргаган жерди иштетип, эмгектенип жатканыбызда, ал бизге сооронуч болсун», – деди.
30 Нух төрөлгөндөн кийин, Лемек беш жєз токсон беш жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдє.
31 Лемек бардыгы болуп жети жєз жетимиш жети жыл жашап көз жумду.
32 Нух беш жєз жашка чыкканда, андан Шем, Хам, Жепет төрөлдє.
1 Жер бетинде адамдар көбөйө баштаганда, алардан кыздар төрөлдє.
2 Кудайдын уулдары адамдардын кыздары чырайлуу экенин көрєп, ар бири өзєнєн тандаганын аялдыкка ала баштады.
3 Ошондо Теңир: «Менин Рухум адамдын ичинде тєбөлєккө болбойт, анткени алар – дене. Алардын жашы жєз жыйырма жыл болсун», – деди.
4 Ошол кезде жер бетинде алп адамдар болгон. Кудайдын уулдары адамдардын кыздарына жакындашканда, алар төрөп, алп адамдар көбөйгөн. Алар байыртадан эле кєчтєє, атактуу адамдар болушкан.
5 Теңир жер бетиндеги адамдардын абдан бузулганын, алардын бардык ойлору, жєрөгєндөгє каалоолору ар убакта жамандык экенин көрдє.
6 Ошондо Теңир жер бетине адамды жаратканына өкєнєп, өз ичинен өтө кайгырды.
7 Анан Теңир мындай деди: «Мен өзєм жараткан адамдарды жер бетинен жок кылам, адамдан тартып малга чейин: жер єстєндө сойлоп жєрєєчє жаныбарларды, асман канаттууларын жок кылам, анткени Мен аларды жаратканыма өкєнєп жатам».
8 Нух болсо Теңирдин алдында ырайым тапты.
9 Нухтун жашоосу мындай эле: Нух өз замандаштарынын ичинен адил, кемчиликсиз адам болгон. Нух Кудайдын алдында тєз жєргөн.
10 Нухтун Шем, Хам, Жепет деген єч уулу болгон.
11 Жер бети Кудайдын алдында бузулуп, жаман иштерге толуп кетти.
12 Кудай жерге көз жиберип, жердин абдан бузулганын, жердеги ар бир жандын терс жолго тєшкөнєн көрдє.
13 Ошондо Кудай Нухка мындай деди: «Менин алдымда ар бир жандын кєнє бєттє, анткени жер бети алардын жаман иштерине толуп кетти. Эми Мен аларды жер бетинен жок кылам.
14 Сен өзєңө гофер жыгачынан туюк кеме жаса. Кеменин ичин бөлєктөргө бөлєп, ичи-тышын чайыр менен капта.
15 Сен аны мындай жаса: кеменин узундугу єч жєз чыканак, туурасы элєє чыканак, ал эми бийиктиги отуз чыканак болсун.
16 Кеменин жогору жагын оюп, бир чыканак терезе чыгар, капталына эшик жаса. Ичин єч кабат кылып кур.
17 Эми Мен асман астындагы өмєр деми бар тирєє жандын баарын жер бетинен жок кылыш єчєн, топон суу каптатам. Жер бетиндегинин бардыгы өмєрєнөн ажырайт.
18 Бирок Мен сени менен келишим тєзөм. Кемеге сени менен кошо уулдарың, аялың жана уулдарыңдын аялдары кирсин.
19 Ошондой эле сени менен бирге тирєє калыш єчєн, кемеге бардык жаныбарлардан эркек-ургаачы кылып, тєгөйлөп киргиз.
20 Тирєє калышы єчєн, канаттуулардын тєр-тєрєнөн, малдардын тєр-тєрєнөн, жер єстєндө сойлоп жєрєєчє жаныбарлардын тєр-тєрєнөн тєгөйє менен киргиз.
21 Анан жегенге жарактуу ар кандай азыктан жыйып ал. Ал сага да, аларга да азык болот».
22 Нух бардыгын жасады: Кудай кандай буйруса, ал так ошондой жасады.
1 Ошондо Теңир Нухка мындай деди: «Бєт єй-бєлөң менен кемеге кир, анткени замандаштарыңдын ичинен сени өзємдєн алдымда адил деп таптым.
2 Жер єстєндө тукумун сактап калыш єчєн, ар бир адал малдын эркек-ургаачысынан жетини, адал эмес малдын эркек-ургаачысынан экини,
3 асман канаттууларынын эркек-ургаачысынан жетини ал.
4 Анткени жети кєндөн кийин Мен жер бетине кырк кєн, кырк тєн жамгыр төгєп, өзєм жараткан тирєє жандардын баарын жер бетинен жок кылам».
5 Теңир эмнени буйруса, Нух ошонун бардыгын жасады.
6 Жер бетин топон суу каптаганда, Нух алты жєз жашта эле.
7 Топон суу каптардын алдында Нух уулдары, аялы, келиндери менен кемеге кирди.
8 Адал жана адал эмес малдар, жер єстєндө сойлоп жєрєєчє жаныбарлар,
9 Кудай Нухка буйрук кылгандай, тєгөй-тєгөйє менен, эркек-ургаачы болуп, Нухтун кемесине киришти.
10 Жети кєн өткөндөн кийин жер бетин топон суу каптады.
11 Нухтун өмєр сєргөнєнө алты жєз жыл болгондо, экинчи айдын он жетинчи кєнє зор туңгуюктун бардык булактары атырылып ачылды, асман терезелери да ачылды.
12 Жер бетине кырк кєн, кырк тєн жамгыр төгєп турду.
13 Так ошол кєнє Нух уулдары Шем, Хам, Жепет менен, аялы жана келиндери менен кемеге кирди.
14 Алар менен кошо бардык жаныбарлар, тєр-тєрє менен малдар, жер єстєндө сойлоп жєрєєчє жаныбарлар, тєр-тєрє менен бардык учуп жєрєєчєлөр, бардык канаттуулар, бардык куштар,
15 өмєр деми бар тирєє жандыктардын баары тєгөйє менен Нухтун кемесине киришти.
16 Кудай Нухка буйругандай, бардык жаныбарлар эркек-ургаачы болуп кемеге киришти. Ошондо алардын артынан Теңир эшикти жапты.
17 Жер бетинде топон суу кырк кєнгө созулду. Суу көбөйєп, кемени көтөрдє. Кеме жерден жогору көтөрєлдє.
18 Суу болсо кєчөп, көбөйгөндөн көбөйө берди. Кеме суунун єстєндө калкып калды.
19 Суу жер бетинде кєчөгөндєктөн, асман астындагы бардык бийик тоолор суу астында калды.
20 Суу тоолордон он беш чыканактай жогору көтөрєлєп, аларды басып калды.
21 Жер бетиндеги кыбыр эткен бардык тирєє жандар: канаттуулар, малдар, жаныбарлар, жер єстєндө сойлоп жєрєєчє бардык жаныбарлар жана бардык адамдар өмєрєнөн ажырады.
22 Кургактыкта жашаган, таноосунда өмєр рухунун деми бар тирєє жандардын бардыгы кырылды.
23 Жер єстєндөгє тирєє жандын бардыгы кырылды: адамдан тартып малга чейин, сойлоп жєрєєчє жаныбарлар, асман канаттуулары – бардыгы кырылып, жер бетинен жок болду. Нух менен кемеге киргендер гана тирєє калышты.
24 Жер бетинде суунун деңгээли жєз элєє кєн бою улам жогорулап турду.
1 Кудай Нухту жана кемедеги бардык жаныбарлар менен малдарды эстеп, жер бетине шамал жиберди, ошондо суу тартыла баштады.
2 Тєпсєздєктөгє булактар менен асман терезелери жабылып, асмандан куйган жамгыр басылды.
3 Суу болсо акырындап жер бетинен кайта баштады. Жєз элєє кєндөн кийин суу тартыла баштады.
4 Кеме жетинчи айдын он жетинчи кєнє Арарат тоолорунун єстєнө токтоду.
5 Суу онунчу айга чейин тынымсыз тартылып, онунчу айдын биринчи кєнє тоо чокулары көрєндє.
6 Кырк кєндөн кийин Нух кемедеги өзє жасаган терезени ачып,
7 бир карганы коё берди. Карга кемеден учуп чыгып, жер кургагыча учуп кетип, кайра учуп келип турду.
8 Суунун жер бетинен тартылганын билиш єчєн, андан кийин көгєчкөндє коё берди.
9 Бирок көгєчкөн бутун коёрго жер таппай, кемеге кайрылып келди, анткени бєт жер бетин дагы эле суу каптап турган эле. Нух колун сунуп, көгєчкөндє кармап, кемеге киргизип алды.
10 Анан дагы жети кєн коё туруп, көгєчкөндє кайрадан коё берди.
11 Көгєчкөн ага кечке маал кайрылып келди. Анын тумшугунда зайтун дарагынын жаңы єзєлгөн жалбырагы бар эле. Ошондо Нух жер бетиндеги суунун тартылганын билди.
12 Ал дагы жети кєн коё туруп, көгєчкөндє коё берди, бирок ал ага кайрылып келген жок.
13 Нух алты жєз бир жашка чыкканда, биринчи айдын биринчи кєнєнө караганда, жер бетиндеги суу тартылды. Нух кеменин єстєн ачып караса, жердин єстє кургап калыптыр.
14 Экинчи айдын жыйырма жетинчи кєнєнө караганда, жер кургады.
15 Ошондо Кудай Нухка мындай деди:
16 «Кемеден сени менен кошо аялың, уулдарың жана келиндериң чыксын.
17 Жаныңдагы бардык тирєє жандыктарды: жаныбарларды, канаттууларды, малдарды, жер єстєндө сойлоп жєрєєчє жаныбарларды кошо алып чык. Алар жер бетине тарап, тукумдап көбөйєшсєн».
18 Ошентип, Нух менен бирге уулдары, аялы жана уулдарынын аялдары кемеден чыгышты.
19 Бардык жаныбарлар, жер єстєндө сойлоп жєрєєчє бардык жаныбарлар, бардык канаттуулар, жер бетинде кыбыр эткен бардык тирєє жандыктар тєр-тєрє менен кемеден чыгышты.
20 Ошондо Нух Теңирге курмандык чалынуучу жай куруп, ар кандай адал малдан, ар кандай адал канаттуудан алып келип, курмандык чалынуучу жайдын єстєнө бєтєндөй өрттөлєєчє курмандык чалды.
21 Теңир жагымдуу жытты искеди да, жєрөгєндө мындай деди: «Мындан ары адам єчєн жерди каргабайм, анткени адамдын ойлору жаш чагынан эле жаман. Мындан ары бардык тирєє жандарды топон суу менен кырбайм.
22 Мындан ары жерде жашоо болуп турганда, эгєє-себєє менен оруу-жыюу, суук менен ысык, жай менен кыш, кєн менен тєн токтобойт».
1 Ошондо Кудай Нухка жана анын уулдарына мындай деп батасын берди: «Укумдап-тукумдап көбөйгєлө, жерге толгула.
2 Жер бетиндеги жаныбарлар, асмандагы канаттуулар, деңиздеги балыктар, жер бетинде кыбыр эткендин баары силерден коркуп, титиреп турушсун. Аларды силерге бердим.
3 Кыбыр эткен тирєє жандын бардыгы силерге азык болсун. өсємдєктє бергенимдей эле, силерге булардын бардыгын берип жатам.
4 Бирок тирєє жанды мууздабай туруп жебегиле, анткени кан – анын жаны.
5 Мен силердин каныңар єчєн – жаныңар єчєн жазалайм: адамдын канын төккөн мал болсо да, адам болсо да, бир тууганы болсо да, анын жазасын берем.
6 Ким адамдын канын төксө, анын каны да адамдын колу менен төгєлөт, анткени адам Кудайдын бейнеси боюнча жаратылган.
7 Силер болсо укумдап-тукумдагыла, жер бетине тарагыла, көбөйгєлө».
8 Кудай Нухка жана анын уулдарына мындай деди:
9 «Эми Мен силер менен жана силерден кийинки укум-тукумуңар менен,
10 силердин жаныңардагы бардык тирєє жандыктар: канаттуулар, малдар, бардык жер жаныбарлары, силер менен кошо кемеден чыккандар, бардык жаныбарлар менен келишим тєзөм.
11 Мындан ары эч бир тирєє жан топон суу менен кырылбайт деп, Мен силер менен келишим тєзөм. Мындан ары жер бетиндегинин баарын жок кыла турган топон суу болбойт».
12 Кудай дагы мындай деди: «Менин силер менен, бардык тирєє жандыктар менен укумдан-тукумга, тєбөлєккө тєзєп жаткан келишимимдин белгиси мындай:
13 Мен булут бетине көк желе тартам, ал Мени менен жердин ортосундагы келишимдин белгиси болот.
14 Мен жер бетине булут каптатканда, булут бетинде көк желе пайда болот.
15 Ошондо силер менен, бардык тирєє жандыктар менен тєзгөн өзємдєн келишимимди эстейм. Мындан ары бардык тирєє жандыктарды кырган топон суу болбойт.
16 Булут бетинде көк желе пайда болгондо, Мен аны көрєп, жер бетиндеги бардык тирєє жандыктар менен тєзгөн өзємдєн тєбөлєк келишимимди эстейм».
17 Ошентип, Кудай Нухка: «Жер бетиндеги бардык тирєє жандыктар менен тєзгөн келишимимдин белгиси мына ушул», – деди.
18 Кемеден чыккан Нухтун уулдары булар: Шем, Хам жана Жепет. Хам болсо Канаандын атасы болгон.
19 Бул єчөө – Нухтун уулдары, алардан бєт жер жєзєндөгє адамдар тараган.
20 Нух жер иштетип, жєзємзар отургузду.
21 Ал шарап жасап, андан ичип мас болуп, өз чатырында жылаңач жатты.
22 Атасынын жылаңач жатканын Канаандын атасы Хам көрєп калып, сыртка чыгып, эки бир тууганына айтты.
23 Шем менен Жепет болсо кийим-кечек алып, ийиндерине салып, арты менен барып, атасынын жылаңач денесин жабышты. Алар тескери карап тургандыктан, атасынын жылаңач этин көрєшкөн жок.
24 Нух ичкен шарабынан соолугуп тургандан кийин, кенже уулунун эмне кылганын билип калып, мындай деди:
25 «Канаанга каргыш тийсин! Ал өз бир туугандарынын алдында эң төмөнкє кул болсун».
26 Анан дагы мындай деди: «Шемдин Кудай-Теңирине алкыш! Канаан анын (Шемдин) кулу болсун.
27 Кудай Жепетти жайылтсын, ал Шемдин чатырларында жашасын. Канаан анын кулу болсун».
28 Нух топон суудан кийин єч жєз элєє жыл жашады.
29 Нух бардыгы болуп тогуз жєз элєє жыл жашап көз жумду.
1 Нухтун уулдары Шем, Хам жана Жепеттен тараган уруунун санжырасы мындай: топон суудан кийин алардан балдар төрөлдє.
2 Жепеттин уулдары: Гомер, Магок, Мадай, Жабан, Тубал, Мешех жана Тирас.
3 Гомердин уулдары: Ашкыназ, Рипат жана Тогарма.
4 Жабандын уулдары: Элиша, Таршыш, Китим жана Доданим.
5 Булардан аралдын элдери тарап, ар бири өз тили, өз уруусу, өз эли менен өз-өз жерлерине отурукташты.
6 Хамдын уулдары: Куш, Мисрайим, Пут жана Канаан.
7 Куштун уулдары: Себа, Хабила, Сапта, Раама жана Саптеха. Рааманын уулдары: Шеба жана Дыдан.
8 Куштан дагы Нимрот төрөлдє, ал жер жєзєндөгє адамдардын эң кєчтєєсє болду.
9 Ал Теңирдин алдында мыкты аңчы эле, ошондон улам «Теңирдин алдында Нимроттой мыкты аңчы» деп айтылып калган.
10 Башында анын падышачылыгын Шинар жериндеги Бабыл, Эрех, Акат жана Калней тєзгөн.
11 Нимрот ал жерден чыгып, Ашурга келип, Нинебини, Рехобот-Ирди, Келахты,
12 Нинеби менен Келахтын ортосуна чоң шаар – Ресен шаарын курду.
13 Мисрайимден луттуктар, Анамим, Лейабим, Наптухим,
14 патрустуктар, каслухимдер келип чыккан, алардан пелиштиликтер менен капторлуктар келип чыккан.
15 Канаандан төрөлгөндөр: тун уулу Сидон, Хет,
16 жебустуктар, аморлуктар, гиргештиктер,
17 хибиликтер, арктыктар, синиликтер,
18 арбалыктар, семариликтер жана хаматиликтер. Кийинчерээк Канаан уруулары туш-тушка чачырап кеткен.
19 Ошондо Канаан урууларынын чеги Сидондон тартып Герарга, Азага чейин, бул жерден Содом, Амор, Адма жана Себоимден тартып Лашага чейин болгон.
20 Уруулары, тилдери, жерлери боюнча Хамдын уулдарынан тараган элдер ушулар.
21 Жепеттин улуу агасы, бардык Эйбер уулдарынын атасы Шемдин да балдары болгон.
22 Шемдин уулдары: Эйлам, Ашур, Арпакшат, Лут, Рам.
23 Рамдын уулдары: Ус, Хул, Гетер жана Маш.
24 Арпакшаттан Шелах төрөлдє, Шелахтан Эйбер төрөлдє.
25 Эйберден эки уул төрөлдє. Биринин аты – Пелек, себеби анын тушунда жер бөлєндє. Анын бир тууганынын аты – Жоктан.
26 Жоктандан Алмадат, Шелеп, Хатсар-Мабет, Жерах.
27 Адорам, Узал, Дикла,
28 Обал, Абымайыл, Шеба,
29 Опир, Хабила жана Жобап төрөлдє. Булардын баары – Жоктандын уулдары.
30 Булар отурукташкан жерлер Мейшадан тартып чыгыш тоосу Сыпарга чейин болгон.
31 Уруулары, тилдери, жерлери боюнча Шемдин уулдарынан тараган элдер ушулар.
32 Нухтун уулдарынан тараган уруулардын санжырасы ушул. Топон суудан кийин жер єстєндө алардан элдер тараган.
1 Жер жєзєндө бир эле тил болгон, адамдар бир эле тилде сєйлөшкөн.
2 Алар чыгыштан көчєп чыгып, Шинар жеринен тєздєк таап, ошол жерге отурукташышты.
3 Анан алар бири-бирине: «Келгиле, кыш куюп, отко бышыралы», – дешти. Алар таш ордуна кыш, акиташ ордуна жер чайырын колдонушту.
4 Алар дагы: «Бєт жер жєзєнө тарап кетпешибиз єчєн, өзєбєзгө шаар жана асман тиреген мунара куралы, атыбызды чыгаралы», – дешти.
5 Ошондо Теңир адам уулдары куруп жаткан шаар менен мунараны көргөнє төмөн тєштє.
6 Теңир мындай деди: «Мына, бир эл, бардыгынын тили бир. Булардын баштаган иши ушул. Булар кылам дегенинен кайтышпайт.
7 Төмөн тєшєп баралы да, бири-биринин тилин тєшєнбөгєдөй кылып, ошол жерде булардын тилдерин аралаштырып салалы».
8 Ошентип, Теңир аларды ал жерден бєт жер жєзєнө таратып жиберди. Ошондо алар шаар курууну токтотушту.
9 Ошондон улам ага Бабыл деген ат берилди, анткени Теңир жер жєзєндөгє бардык тилдерди ошол жерде аралаштырды, Теңир аларды бєт жер бетине ошол жерден таратып жиберди.
10 Шемдин санжырасы мындай: топон суу каптагандан кийин, эки жыл өткөндө, Шем жєзгө чыкканда, андан Арпакшат төрөлдє.
11 Арпакшат төрөлгөндөн кийин, Шем беш жєз жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдє.
12 Арпакшат отуз беш жашка чыкканда, андан Шелах төрөлдє.
13 Шелах төрөлгөндөн кийин, Арпакшат төрт жєз єч жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдє.
14 Шелах отуз жашка чыкканда, андан Эйбер төрөлдє.
15 Эйбер төрөлгөндөн кийин, Шелах төрт жєз єч жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдє.
16 Эйбер отуз төрт жашка чыкканда, андан Пелек төрөлдє.
17 Пелек төрөлгөндөн кийин, Эйбер төрт жєз отуз жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдє.
18 Пелек отуз жашка чыкканда, андан Рейу төрөлдє.
19 Рейу төрөлгөндөн кийин, Пелек эки жєз тогуз жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдє.
20 Рейу отуз эки жашка чыкканда, андан Серук төрөлдє.
21 Серук төрөлгөндөн кийин, Рейу эки жєз жети жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдє.
22 Серук отуз жашка чыкканда, андан Нахор төрөлдє.
23 Нахор төрөлгөндөн кийин, Серук эки жєз жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдє.
24 Нахор жыйырма тогуз жашка чыкканда, андан Терах төрөлдє.
25 Терах төрөлгөндөн кийин, Нахор жєз он тогуз жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдє.
26 Терах жетимиш жашка чыкканда, андан Ыбрам, Нахор жана Аран төрөлдє.
27 Терахтын санжырасы мындай: Терахтан Ыбрам, Нахор жана Аран төрөлдє. Арандан Лот төрөлдє.
28 Аран өз атасы Терах тирєє кезинде, өзє туулган жерде, каздимдердин Ур шаарында көз жумган.
29 Ыбрам менен Нахор аял алышты. Ыбрамдын аялынын аты Сара, Нахордун аялынын аты Милка эле. Милка Арандын кызы болчу. Аран – Милка менен Исканын атасы.
30 Саранын боюна бєтпөгөндєктөн, балдары жок эле.
31 Канаан жерине баруу єчєн, Терах өз уулу Ыбрамды, Арандын уулу, небереси Лотту, өз уулу Ыбрамдын аялы, келини Сараны алып, каздимдердин Ур шаарынан чыкты. Харанга барып, ошол жерде туруп калышты.
32 Терах эки жєз бешке чыгып, Харанда көз жумду.
1 Теңир Ыбрамга мындай деди: «өз жериңен, өз туугандарыңан, атаңдын єйєнөн бөлєнєп чыгып, Мен көрсөткөн жерге бар.
2 Мен сенден улуу эл чыгарам, сага батамды берип, атыңды даңазалайм, сен аркылуу башкалар бата алышат.
3 Сага бата бергенге Мен батамды берем, сени каргаганды Мен каргайм. Жер жєзєндөгє бєт элдер сен аркылуу бата алышат».
4 Ыбрам Теңирдин айтканы боюнча жолго чыкты. Аны менен Лот да жолго чыкты. Ыбрам Харандан чыкканда, жетимиш беш жашта эле.
5 Ыбрам өзє менен кошо аялы Сараны, бир тууганынын уулу Лотту, Харанда тапкан бардык мал-мєлкєн, өздөрєнєн бардык кишилерин алып, Канаанды көздөй жол тартып, Канаан жерине келди.
6 Ыбрам Канаан жерин аралап өтєп, Шекем деген жерге чейин, Море деген эмен токоюна чейин келди. Ошол убакта ал жерде канаандыктар жашашчу.
7 Ошондо Теңир Ыбрамга келип, мындай деди: «Бул жерди Мен сенин укум-тукумуңа берем». Ыбрам Теңир келген жерге Ага арнап курмандык чалынуучу жай курду.
8 Ал жерден ал Бейтелдин чыгыш жагындагы тоого барып, ошол жерге өз чатырын тикти. Бейтел батыш тарапта, ал эми Ай чыгыш тарапта калды. Ал Теңирге курмандык чалынуучу жай куруп, Теңирдин атын чакырды.
9 Анан Ыбрам жыйналып, тєштєктє көздөй жолун улантты.
10 Ошол өлкөдө ачарчылык болду. Ачарчылык кєчөгөндєктөн, Ыбрам Мисирге жашап туруу єчєн жөнөдє.
11 Ал Мисирге жакындаганда, аялы Сарага мындай деди: «Сен келишимдєє, сулуу аялсың.
12 Мисирликтер сени көргөндө: “Бул – анын аялы”, – деп, мени өлтєрєп, сени тирєє калтырышат.
13 Сен карындашымын дегин, сенин аркаң менен мага жакшы болсун, сенин аркаң менен тирєє калайын».
14 Ыбрам Мисирге келгенде, мисирликтер Саранын абдан сулуу аял экенин көрєштє.
15 Сараны фараондун төрөлөрє да көрєп, фараонго мактап барышты. Анан Сараны фараондун єйєнө алдырып келишти.
16 Ошондо Саранын аркасы менен Ыбрамга жакшы болду. Ага майда жана бодо малдар, эшектер, кулдар, кєңдөр, качырлар жана төөлөр берилди.
17 Бирок Теңир Ыбрамдын аялы Сара єчєн фараонго жана анын єй ичине катуу ооруларды жиберди.
18 Ошондо фараон Ыбрамды чакырып, мындай деди: «Бул эмне кылганың? Эмне єчєн Саранын аялың экенин айткан жоксуң?
19 Эмне єчєн: “Ал менин карындашым”, – дедиң? Мен аны аялдыкка алып коё жаздадым. Мына, аялың, аны алгын да, кеткин».
20 Анан фараон Ыбрам жөнєндө өзєнєн кишилерине буйрук берди. Алар аны аялы жана колунда болгон бардык мал-мєлкє менен узатып жиберишти.
1 Ыбрам аялы жана өзєнєн кишилери менен Мисирден чыгып, тєштєктє карай жөнөдє. Аны менен Лот да жөнөдє.
2 Ыбрам малга да, кємєшкө да, алтынга да аябай бай эле.
3 Ал тєштєктөн Бейтелди көздөй жєрєп отуруп, Бейтел менен Айдын ортосундагы мурда чатыры турган жерге келди.
4 Курмандык чалынуучу жай курган мурдагы жерине келип, Ыбрам Теңирдин атын чакырды.
5 Ыбрам менен жєргөн Лоттун да майда жана бодо малы, чатырлары болгон.
6 Аларга бирге жашаганга жер тардык кылды, анткени алардын мал-мєлкє өтө көп болгондуктан, бирге жашоого мємкєн болбой калган эле.
7 Бир кєнє Ыбрам менен Лоттун койчуларынын ортосунда талаш болду. Ал жерде ошол кезде канаандыктар менен периздиктер жашап турушкан эле.
8 Ошондо Ыбрам Лотко мындай деди: «Сен экөөбєздєн, малчыларыбыздын ортосунда чыр-чатак болбосун, анткени экөөбєз тууганбыз.
9 Мына, бардык жер сенин алдыңда. Менден бөлєн. Эгерде сен сол тарапка кетсең, мен оң тарапка кетейин. Эгерде сен оң тарапка кетсең, мен сол тарапка кетейин».
10 Лот көз чаптырып, Иордандын бєт тегерек-четин көрдє. Теңир Содом менен Аморду жок кыла электе, Соарга чейинки бардык жерлер Теңирдин багындай, Мисир жериндей сугарылып турчу.
11 Ошондо Лот өзєнө Иордандын бєт тегерек-четин тандады да, чыгышты көздөй жөнөдє. Ошентип, алар бири-биринен бөлєнєштє.
12 Ыбрам Канаан жеринде жашап калды, ал эми Лот тегерек-четтеги шаарларда жашап, өз чатырларын Содомго чейин тикти.
13 Содомдун тургундары болсо Теңирдин алдында кєнөөгө баткан жаман адамдар эле.
14 Лот Ыбрамдан бөлєнєп кеткенден кийин, Теңир Ыбрамга мындай деди: «Азыркы турган ордуңдан тєндєккө, тєштєккө, чыгышка жана батышка көз чаптырып кара.
15 Анткени сен көрєп турган жердин бардыгын Мен сага жана сенин укум-тукумуңа тєбөлєккө берем.
16 Сенин укум-тукумуңду кумдай көп кылам. Ким кумду санай алат? Эгерде ал саналса, анда сенин укум-тукумуң да саналат.
17 Тургун да, мына бул жерди узун-туурасынан аралап чык, анткени Мен аны сага берем».
18 Ыбрам чатырын жыйнап, Хеброндогу Мамрей деген эмен токоюнун жанына барып жайланышты. Ал жерде Теңирге арнап курмандык чалынуучу жай курду.
1 Шинар падышасы Амрапелдин, Эласар падышасы Ариохтун, Эйлам падышасы Кедорламердин жана Гоим падышасы Тидалдын убагында мындай болду:
2 алар Содом падышасы Берага, Амор падышасы Биршага, Адма падышасы Шинапка, Себоим падышасы Шемейберге жана Бела (Соар) падышасына каршы согуш ачышты.
3 Алардын бардыгы азыркы Туздуу деңиз турган Соар өрөөнєнө чогулушту.
4 Алар он эки жыл бою Кедорламердин алдында кулчулукта болуп, он єчєнчє жылы козголоң чыгарышты.
5 Он төртєнчє жылы Кедорламер менен бирге падышалар келишти да, Аштарот-Карнайымдагы репалыктарды, Гамдагы зуздуктарды, Шабей-Кирийатайимдеги эймимдерди,
6 ошондой эле өздөрєнєн Сеир тоосунда жашаган хориликтерди чөлдєн жанындагы Эл-Паранга чейин талкалашты.
7 Алар ал жактан кайтып келишкенден кийин, Эйин-Мишпат булагына (Кадеш) келишип, амалыктыктардын бєт өлкөсєн жана ошондой эле Хасатсон-Тамарда жашаган аморлуктарды кыйратышты.
8 Анан Содом, Амор, Адма, Себоим жана Бела падышалары Соар өрөөнєндө аларга каршы согуш ачышты,
9 Эйлам падышасы Кедорламер, Гоим падышасы Тидал, Шинар падышасы Амрапел, Эласар падышасы Ариох болуп, төрт падыша бешөөнө каршы чыкты.
10 Соар өрөөнєндө чайыр чуңкурлары көп эле. Содом менен Амордун падышалары качып баратып, ошол чуңкурларга тєшєп кетишти. Ал эми калгандары тоолорго качып кетишти.
11 Жеңгендер Содом менен Амордун бардык мал-мєлкєн жана болгон азыгын талап-тоноп кетишти.
12 Содомдо жашаган Ыбрамдын иниси Лотту да мал-мєлкє менен кошо алып кетишти.
13 Тирєє калгандардан бирөө келип, эврей Ыбрамга кабар берди. Ал ошол кезде Ыбрамдын шериктештери болгон Эшкол менен Анейирдин бир тууганы аморлуктардын Мамрей деген эмен токоюнун жанында жашачу.
14 Ыбрам тууганынын туткунга алынганын укканда, єйєндө төрөлєп өскөн єч жєз он сегиз кулун куралдандырып, душмандарын Данга чейин кууп барды.
15 Ал кулдары менен топ-топко бөлєнєп алып, аларды тєн ичинде кол салып талкалады. Аларды Дамасктын тєндєк жагындагы Хобага чейин кууп барды.
16 Ошентип, ал өзєнєн тууганы Лотту, анын бєт мал-мєлкєн, ошондой эле аялдарды жана элди кайра алып келди.
17 Ал Кедорламерди жана аны менен жєргөн падышаларды жеңип келе жатканда, «падыша өрөөнє» деп аталган Шабей өрөөнєндө Содом падышасы анын алдынан тосуп чыкты.
18 Ошондо Шалем падышасы Малки-Седек нан менен шарап көтөрєп чыкты. Ал бардыгынан жогору турган Кудайдын ыйык кызмат кылуучусу эле.
19 Ал Ыбрамга мындай деп батасын берди: «Бардыгынан жогору турган Кудай, асман менен жердин Эгедери Ыбрамга батасын берсин,
20 душмандарыңды колуңа салып берген бардыгынан жогору турган Кудайга алкыш!» Ошондо Ыбрам ага бардык мал-мєлкєнєн ондон бир бөлєгєн берди.
21 Содом падышасы Ыбрамга: «Адамдарымды бер, мал-мєлктє алып кал», – деди.
22 Бирок Ыбрам Содом падышасына минтип айтты: «Сен: “Мен Ыбрамды байыттым”, – деп айтпашың єчєн, жигиттердин жегендеринен жана мени менен бирге барган кишилердин єлєшєнөн башка сенин эч нерсеңди, жибиң турмак, бут кийимиңдин боосун да албайм деп,
23 бардыгынан жогору турган Кудай-Теңирге, асман менен жердин Эгедерине колумду көтөрөм.
24 Анейир, Эшкол, Мамрей єчөө өз єлєштөрєн ала берсин».
1 Бул окуялардан кийин Теңир Ыбрамга көрєнєш аркылуу мындай деди: «Коркпогун, Ыбрам, Мен сенин калканыңмын, сенин сыйлыгың абдан чоң».
2 Ошондо Ыбрам мындай деди: «О, Эгедер Теңирим! Мага Сен эмне бересиң? Мен баласыз өтєп бара жатам, єй ишин башкаруучум – дамасктык ушул Элиезер.
3 Сен мага тукум берген жоксуң, ошондуктан єйємдөгє адам менин мураскорум».
4 Ошондо Теңирден ага мындай сөз айтылды: «Ал сенин мураскоруң болбойт, сенин мураскоруң өзєңдөн чыккан балаң болот».
5 Анан аны сыртка чыгарып, мындай деди: «Асманды карачы, эгерде жылдыздарды санай алсаң, санап чык. Сенин тукумуң ошончо болот».
6 Ыбрам Теңирге ишенди. Теңир анын ишенимин ага адилдик катары эсептеди.
7 Теңир Ыбрамга минтип айтты: «Бул жерди сенин ээлигиңе берєє єчєн, сени каздимдердин Ур шаарынан алып чыккан Теңир Менмин».
8 Ыбрам Андан: «Эгедер Теңирим! Мен бул жерге ээ болорумду эмнеден билем?» – деп сурады.
9 Теңир ага мындай деди: «Мага єч жылдык кунажын, єч жылдык эчки, єч жылдык кочкор, бактек жана жаш көгєчкөн алып кел».
10 Ал алардын бардыгын алып келди да, канаттуулардан башкасын экиге бөлєп, бөлєктөрдє бири-биринин тушуна койду.
11 Ошондо этке жырткыч куштар жабалактап учуп келишти, бирок Ыбрам аларды кубалап турду.
12 Кєн батарда Ыбрамды катуу уйку басты. Ошондо аны єрөй учурган коркунуч менен коюу караңгылык каптады.
13 Ошондо Теңир Ыбрамга мындай деди: «Билип ал, сенин укум-тукумуң бөтөн жерде келгин эл болот. Аларды кул кылып, төрт жєз жыл эзишет.
14 Бирок Мен аларды кул кылган элди жазалайм, ошондо алар ал жерден көп мал-мєлк менен чыгышат.
15 Ал эми сен ата-бабаларың жаткан жайга тынчтык менен кетесиң, бакыбат өмєр сєрєп, көргө коюласың.
16 Бул жерге алардын төртєнчє тукуму кайтып келет, анткени аморлуктардын мыйзамсыздыгы чегине жете элек».
17 Кєн батары менен караңгылык каптап, мештен чыккандай тєтєн менен от жалыны бири-биринин тушуна коюлган бөлєктөрдєн ортосунан өттє.
18 Бул кєнє Теңир Ыбрам менен мындай келишим тєздє: «Мен сенин укум-тукумуңа бул жерди, Мисир дарыясынан тартып улуу Эфрат дарыясына чейинки:
19 кейнилердин, кеназдыктардын, кадмонитсалыктардын,
20 хеттиктердин, периздиктердин, репалыктардын,
21 аморлуктардын, канаандыктардын, гиргештиктердин жана жебустуктардын жерин бердим».
1 Ыбрамдын аялы Сара төрөгөн жок. Анын Ажар деген мисирлик кєңє бар болчу.
2 Сара Ыбрамга мындай деди: «Теңир мени төрөбөс кылып койду. Менин кєңємдєн єстєнө кир, балким, мен андан балалуу болормун». Ыбрам Саранын тилин алды.
3 Ошентип, Ыбрамдын Канаан жеринде турганына он жыл болгондо, Ыбрамдын аялы Сара Ажар деген мисирлик кєңєн кєйөөсє Ыбрамга аялдыкка алып берди.
4 Ал Ажарга жакындады. Анын боюна бєттє. Боюна бєткөнєн билип, ал мырзайымы Сараны жек көрө баштады.
5 Ошондо Сара Ыбрамга мындай деди: «Менин таарынычыма сен кєнөөлєєсєң. Кєңємдє сага бердим эле. Ал болсо өзєнєн боюна бєткөнєн билип, мени жек көрө баштады. Экөөбєздєн ортобузга Теңир өзє сот болсун».
6 Ыбрам Сарага мындай деди: «Мына, кєңєң өз колуңда. Эмне кылам десең, өзєң бил». Ошондо Сара Ажарды кысымга ала баштады. Ажар андан качып кетти.
7 Теңирдин периштеси аны чөлдөгє булак суусунун жанынан, Шурга кеткен жолдогу булактын жанынан тапты.
8 Анан ага мындай деди: «Ажар, Саранын кєңє! Сен кайдан келдиң, кайда бара жатасың?» Ал: «Мен өзємдєн мырзайымым Сарадан качып бара жатам», – деп жооп берди.
9 Теңирдин периштеси ага мындай деди: «Мырзайымыңа кайра бар да, ага баш ий.
10 Укум-тукумуңду көбөйткөндөн көбөйтөм, көптєгєнөн санап чыккыс болот».
11 Теңирдин периштеси ага дагы мындай деди: «Азыр сенин боюңда бар, уул төрөйсєң, атын Ысмайыл деп коёсуң, анткени сенин кайгы-муңуңду Теңир укту.
12 Ал эл арасында жапайы эшектей болот. Ал баарына каршы, баары ага каршы болот. Ал өз бир туугандарынын жанында жашайт».
13 Ошондо Ажар: «Мен бул жерден мени көргөндє чын эле көрдєм», – деп, өзєнө сєйлөгөн Теңирге мындай деп ат койду: «Сен мени көрєп турган Кудайсың».
14 Ошон єчєн ал булак Бейир-Лакай-Ройи деп аталат. Ал Кадеш менен Береттин ортосунда жайгашкан.
15 Ажар Ыбрамга уул төрөп берди. Ыбрам Ажардан төрөлгөн уулунун атын Ысмайыл койду.
16 Ажар Ыбрамга Ысмайылды төрөп бергенде, Ыбрам сексен алты жашта эле.
1 Ыбрам токсон тогуз жашка чыкканда, Теңир ага келип, мындай деди: «Мен кудуреттєє Кудаймын. Менин алдымда тєз жєр, кемчиликсиз бол.
2 Мен сени менен келишим тєзөм, сени абдан көбөйтөм».
3 Ошондо Ыбрам жєзтөмөндөп жыгылды. Кудай аны менен сєйлөшєєсєн улантып, мындай деди:
4 «Сени менен тєзгөн Менин келишимим – бул Мен. Сен көптөгөн элдердин атасы болосуң.
5 Сенин атың мындан ары Ыбрам эмес, Ыбрайым болот, анткени Мен сени көптөгөн элдердин атасы кылам.
6 Мен сенин тукумуңду абдан көбөйтєп, сенден элдерди чыгарам, сенден падышаларды чыгарам.
7 Сенин, сенин тукумуңдун Кудайы Мен болом деп, Мен сени менен, сенин тукумуң менен тєбөлєк келишим тєзөм.
8 Ошентип, сага жана сенин тукумуңа сен келгин болуп жашап жаткан Канаан жерин тєбөлєккө берем, алардын Кудайы болом».
9 Кудай Ыбрайымга дагы мындай деди: «Сен Менин келишимимди сакта, сенин тукумуң да муундан муунга Менин келишимимди сактасын.
10 Мени менен силердин, сенин тукумуңдун, ортосунда тєзєлгөн, силер сактай турган Менин келишимим бул: бардык эркектериңер сєннөткө отургузулсун.
11 Сєннөткө отургузулгула, бул силер менен Менин ортомдогу келишимдин белгиси болот.
12 Сенин уругуңдан чыкпаган, кємєшкө сатылып алынган, бөтөн элдик жана сенин єйєңдө туулган ар бир эркек бала төрөлгөнєнө сегиз кєн болгондо сєннөткө отургузулсун. Бул муундан муунга сакталсын.
13 Сенин єйєңдө төрөлгөн жана кємєшкө сатылып алынган эркек аттуулар, сөзсєз, сєннөткө отургузулууга тийиш. Ошентип, Менин келишимим силердин денеңерде тєбөлєк келишим болот.
14 Сєннөткө отургузулбаган эркек өз элинин арасынан жок кылынат, анткени ал Менин келишимимди бузду».
15 Кудай Ыбрайымга дагы мындай деди: «Аялың Сараны Сара дебе, анын аты Саара болот.
16 Мен ага батамды берем. Андан сага уул берем. Саарага батамды берем, андан элдер, элдердин падышалары чыгат».
17 Ошондо Ыбрайым жєзтөмөндөп жыгылып: «Кантип эле жєзгө чыккан адамдан уул төрөлсєн? Токсон жаштагы Саара кантип эле төрөсєн?» – деп, ичинен кєлдє.
18 Ыбрайым Кудайга минтип айтты: «О, Сенин алдыңда Ысмайыл эле тирєє жєрсө экен!»
19 Кудай мындай деди: «Сага аялың Саара өзє уул төрөп берет. Сен ага Ыскак деген ат коёсуң. Мен аны менен жана анын кийинки укум-тукуму менен тєбөлєктєє келишим тєзөм.
20 Мен сенин Ысмайыл жөнєндө айтканыңды да уктум. Эми Мен ага батамды берип, аны кайрып келем да, абдан көп кылып көбөйтөм. Андан он эки уруу башчысы төрөлөт. Мен андан улуу эл чыгарам.
21 Бирок Мен келишимимди келерки жылы ушул маалда Саара сага төрөп бере турган Ыскак менен тєзөм».
22 Ошондон кийин Кудай Ыбрайым менен сєйлөшєєсєн токтотуп, анын жанынан жогору көтөрєлєп кетти.
23 Ыбрайым өз уулу Ысмайылды, өз єйєндө төрөлгөндөрдє, кємєшєнө сатып алгандарды, өзєнєн єйєндөгє эркек аттуулардын баарын дал ошол кєнє Кудай айткандай кылып, сєннөткө отургузду.
24 Сєннөткө отургузулганда, Ыбрайым токсон тогуз жашта эле.
25 Ал эми анын уулу Ысмайыл сєннөткө отургузулганда, он єч жашта эле.
26 Так ошол кєнє Ыбрайым да, анын уулу Ысмайыл да сєннөткө отургузулду.
27 Аны менен бирге анын єйєндөгє эркек аттуулардын баары, анын єйєндө төрөлгөндөр жана бөтөн уруудан кємєшкө сатылып алынгандар сєннөткө отургузулду.
1 Теңир Мамрей деген эмен токоюнун жанында Ыбрайымга келди. Ал кєн ысыкта чатырдын кире беришинде отурган.
2 Ал башын көтөрєп караса, тушунда єч эркек киши турган экен. Аларды көрєп, чатырдын кире беришинен утурлай чуркап барып, аларга жерге чейин башын ийип таазим этти.
3 Анан мындай деди: «Эгедерим! Эгерде мен Сенин көз алдыңда ырайым тапкан болсом, кулуңдун жанынан кыя өтпө.
4 Азыр бир аз суу алып келип, бутуңарды жууп беришет. Ушул дарактын тєбєндө эс алгыла.
5 Мен тамак-аш алып келейин, кубаттанып алып, жолго чыккыла, анткени кулуңардын жанынан өтєп баратасыңар». Алар ага: «Айтканыңдай кыл», – дешти.
6 Ошондо Ыбрайым чатырга шашып кирип, Саарага мындай деди: «Бол тезирээк, эң жакшы ундан єч сата камыр жууруп, ачыткысыз нан жасай кой».
7 Анан Ыбрайым бадага чуркап барып, бир жакшы жаш музоону алып келип, уланга карматты. Улан аны даярдаганга шашты.
8 Анан май, сєт, бышырылган музоо этин алып келип, алардын алдына койду. Алар тамак жеп жатышканда, өзє алардын жанында, дарактын тєбєндө турду.
9 Алар андан: «Аялың Саара кайда?» – деп сурашты. Ал: «Ушул жерде, чатырда», – деп жооп берди.
10 Алардын бири мындай деди: «Мен келерки жылы ушул эле убакта сеникинде болом, ошондо аялың Саара уулдуу болот». Саара болсо анын артындагы чатырдын оозунда угуп турган эле.
11 Ыбрайым менен Саара картайып, улгайып калышкан эле. Сааранын аялдарга мєнөздєє нерсеси токтоп калган болчу.
12 Саара ичинен кєлєп: «Картайып калганда, мага ушундай сооронуч болмок беле? Мырзам да кары», – деди.
13 Ошондо Теңир Ыбрайымга мындай деди: «“Картайып калганымда кантип эле төрөйєн?” – деп, Саара эмне єчєн кєлдє?
14 Теңир єчєн кыйын нерсе барбы? Келерки жылы, айтылган мөөнөттө Мен сеникинде болом, ошондо Саара уулдуу болот».
15 Саара болсо: «Мен кєлгөн жокмун», – деп, мойнуна албай койду. Анткени ал коркуп кеткен эле. Бирок Ал: «Жок, сен кєлдєң», – деди.
16 Анан алар орундарынан турушту да, ал жерден Содомго жөнөштє. Ыбрайым аларды узатып коюу єчєн, алар менен кошо жөнөдє.
17 Ошондо Теңир мындай деди: «Мен кыла турган ишимди Ыбрайымдан жашырмак белем!
18 Ыбрайымдан улуу жана кєчтєє эл чыгары анык. Жер жєзєндөгє бардык элдер ал аркылуу бата алышат.
19 Анткени Мен аны өз уулдарына жана өзєнөн кийинки укум-тукумуна чындык жана адилеттєєлєк менен жашоону, Теңирдин жолунда жєрєєнє осуяттасын деп тандап алдым. Теңир Ыбрайымга айтканын орундатат».
20 Анан Теңир мындай деди: «Содом менен Амордун кєнөөсє абдан оор, алардан кордук көргөндөрдєн ыйы катуу.
21 Тєшєп көрөйєн, алардын кылып жаткан иштери Мага жеткен ыйчалык бекен же жокпу, билейин».
22 Ошентип, алар ал жерден бурулуп, Содомго кетишти. Ыбрайым болсо дагы эле Теңирдин алдында турду.
23 Анан Ыбрайым Теңирге жакын келип, мындай деди: «Кантип эле Сен адил адамды мыйзамсыз менен бирге жок кыласың?
24 Балким, бул шаарда элєє адил адам бардыр? Кантип эле Сен ал жердеги элєє адил адам єчєн аларга ырайым кылбай жок кыласың?
25 Мыйзамсызга эмне болсо, адилге да ошол болбошу єчєн, Сен адилди мыйзамсыз менен бирге жок кылбайсың, Сен эч качан андай кылбайсың! Бєт жер жєзєнєн Соту адилетсиз сот жєргєзмөк беле?»
26 Ошондо Теңир мындай деди: «Эгерде Мен Содом шаарынан элєє адил адам тапсам, анда Мен алар єчєн ал жерге ырайым кылам».
27 Ыбрайым: «Мен топурак жана кєл болсом да, Эгедериме сєйлөгөнгө батындым.
28 Эгерде элєє адилге бешөө жетпей калса, жетпеген беш адам єчєн Сен бєтєндөй шаарды кыйратасыңбы?» – деп сурады. Теңир ага: «Эгерде андан кырк бешти тапсам, кыйратпайм», – деп жооп берди.
29 Ыбрайым Теңир менен сєйлөшєєсєн улантып: «Мємкєн, ал жерден кырк адил адам табылар», – деди. Теңир ага: «Кырк адам єчєн да андай кылбайм», – деди.
30 Ыбрайым дагы: «Менин айта турган сөзємө Эгедерим каарданбаса экен. Мємкєн, ал жерден отузу табылар?» – деди. Теңир ага: «Эгер отузу табылса да, андай кылбайм», – деди.
31 Ыбрайым дагы: «Мен Эгедериме сєйлөгөнгө батындым. Мємкєн, ал жерден жыйырмасы табылар?» – деди. Теңир ага: «Жыйырмасы єчєн да андай кылбайм», – деди.
32 Ошондо Ыбрайым Теңирге: «Мен дагы бир жолу айтсам, Эгедерим каарданбаса экен. Мємкєн, ал жерден ону табылар?» – деди. Теңир ага: «Ону єчєн да жок кылбайм», – деди.
33 Ошондо Теңир Ыбрайым менен сєйлөшєєсєн токтотуп, анын жанынан кетти. Ыбрайым болсо өз єйєнө кайтып келди.
1 Лот Содомдун дарбазасынын жанында отурганда, жанагы эки периште кечинде Содомго келди. Лот аларды көрө коюп, тосуп алуу єчєн, ордунан туруп, жерге чейин башын ийип таазим этип, мындай деди:
2 «Мырзаларым! Кулуңардын єйєнө кирип, тєнөп кеткиле, бутуңарды жууп алгыла, эртең менен туруп, жолуңарды улантасыңар». Бирок алар: «Жок, биз көчөгө тєнөйбєз», – дешти.
3 Ал аябай өтєнєп сурангандыктан, алар аныкына бет алып, єйєнө келишти. Лот аларга сый көрсөттє, ачыткысыз нан жасады. Алар жешти.
4 Алар жата электе, содомдуктардын жаш-карысы дебей, шаардын бардык тегерек-четинен келген эл єйдє тегеректеп алышты.
5 Лотту чакырып, ага мындай дешти: «Сага тєнөккө келген кишилер кайда? Аларды бизге чыгарып бер. Биз аларга жакындайбыз».
6 Лот кире беришке чыгып, өзєнєн аркасынан эшикти бекитти.
7 Анан мындай деди: «Агайын-туугандар, жамандык кылбагыла.
8 Менин эркек көрө элек эки кызым бар, мен аларды чыгарып берейин, аларга каалаганыңарды кылгыла, бирок бул кишилерге тийбегиле, анткени булар менин єйємө келишти».
9 Бирок алар: «Бери кел. Карасаң муну, келгин болуп туруп соттошкусу бар! Эми биз сага аларга кылгандан да жаман кылабыз», – деп, Лотту жөөлөп, эшикти сындырмакчы болушту.
10 Ошондо жанагы кишилер колдорун сунуп, Лотту єйгө тартып киргизип, эшикти бекитип салышты.
11 Ал эми єйдєн кире беришиндеги адамдарды жашынан карысына чейин сокур кылып салышкандыктан, алар эшикти таба албай кыйналышты.
12 Жанагы кишилер Лотко мындай дешти: «Бул жерде дагы кимиң бар? Кєйөө балаң болобу, уулдарың болобу, кыздарың болобу, шаарда кимиң болбосун, бардыгын бул жерден алып чык.
13 Анткени биз бул жерди жок кылабыз. Анын тургундарынан кордук көргөндөрдєн зар-муңу Теңирге жетти, Теңир аны жок кылыш єчєн, бизди жиберди».
14 Ошондо Лот чыгып, болочок кєйөө балдарына мындай деди: «Тургула, бул жерден чыгып кеткиле, анткени Теңир бул шаарды жок кылат». Бирок кєйөө балдарына ал тамашалап жаткандай көрєндє.
15 Таң атары менен периштелер: «Шаардын мыйзамсыздыктары єчєн өлєп калбашың єчєн, ордуңан туруп, аялыңды жана колуңдагы эки кызыңды алып чык», – деп, Лотту шаштыра башташты.
16 Лот шашпагандыктан, жанагы кишилер Теңирдин ага болгон ырайымынан улам аны, аялын, эки кызын колдорунан алып, шаардын сыртына алып чыгышты.
17 Аларды сыртка чыгаргандан кийин, алардын бири мындай деди: «өз жаныңды сакта, артыңа кылчайып караба, бул тегеректин эч жерине токтобо, өлєп калбашың єчєн, тоого кач».
18 Бирок Лот аларга мындай деди: «Жок, Эгедерим!
19 Мына, Сенин кулуң Сенин алдыңда ырайым тапты, мага чоң ырайым көрсөтєп, менин өмєрємдє сактап калдың, бирок тоого качып кете албайм, анткени кырсыкка кабылып өлєп калышым мємкєн.
20 Качып барууга мына бул шаар жакын, ал чакан шаар эмеспи. Ошол жакка качайын, чакан шаар эмеспи. Аман калам».
21 Ошондо Ал ага: «Макул, сенин каалооң боюнча Мен сен айткан шаарды кыйратпайын.
22 Тезирээк ошол жакка кач, анткени сен ал жакка жетмейинче, Мен эч нерсе кыла албайм», – деди. Ошондон улам ал шаар Соар деп аталып калган.
23 Жер бетине кєн чыкканда, Лот Соарга келди.
24 Ошондо Теңир Содом менен Аморго асмандан Теңирден болгон кєкєрт менен отту жамгыр кылып төктє.
25 Ошентип, Теңир бул шаарларды, алардын тегерек-четин, адамдарынан тартып, өсємдєктөрєнө чейин кыйратып салды.
26 Аялы болсо Лоттун артынан келе жатып, кылчайып артын карады эле, туз мамыча болуп калды.
27 Ыбрайым эртең менен эрте туруп, мурун Теңирдин алдында турган жерине жөнөдє.
28 Ал Содом менен Аморго жана алардын тегерек-четине көз чаптырып караса, жерден мештин тєтєнєндөй болгон тєтєн көтөрєлєп жатыптыр.
29 Кудай бул тегеректеги шаарларды кыйратып жатып, Ыбрайымды эстеди да, Лот жашаган шаарларды кыйратып жатканда, ал жерден Лотту алып чыкты.
30 Лот Соардан чыгып, эки кызы менен бирге тоодо жашап калды, анткени ал Соарда жашагандан коркту. Ал эки кызы менен бирге єңкєрдө жашап турду.
31 Ошондо эжеси сиңдисине: «Атабыз картайды. Бєт жер жєзєнєн салты боюнча жер єстєндө бизге жакындай турган адам жок.
32 Ошондуктан атабызды шарапка тойгузуп, аны менен жатып, атабыздан тукум улайлы», – деди.
33 Алар ошол тєнє өз атасын шарапка тойгузушту. Анан эжеси кирип, өз атасы менен жатты. Атасы болсо анын качан жатып, качан туруп кеткенин билген жок.
34 Эртеси кєнє эжеси сиңдисине: «Мен кечээ атам менен жаттым. Бєгєн тєндө да аны шарапка тойгузалы. Анан сен кирип, аны менен жат, атабыздан тукум улайлы», – деди.
35 Алар бул тєнє да атасын шарапка тойгузушту. Анан сиңдиси кирип, өз атасы менен жатты. Атасы болсо анын качан жатып, качан туруп кеткенин билген жок.
36 Ошентип, Лоттун эки кызы тең өз атасынан кош бойлуу болуп калышты.
37 Эжеси уул төрөп, атын Маап койду. Ал – ушул кєнгө чейин Маап элинин атасы.
38 Сиңдиси да уул төрөп, атын Бен-Ами койду. Ал – ушул кєнгө чейин Амон элинин атасы.
1 Ыбрайым ал жерден чыгып, тєштєккө келип, Кадеш менен Шурдун ортосуна жайгашып, Герар жеринде убактылуу жашап турду.
2 Ыбрайым өз аялы Саараны: «Бул менин карындашым», – деди. Ошондо Герар падышасы Абы-Мелек киши жиберип, Саараны алдыртты.
3 Кудай Абы-Мелекке тєн ичинде тєшєндө келип, ага мындай деди: «Эми сен алган бул аял єчєн өлөсєң, анткени анын кєйөөсє бар».
4 Абы-Мелек болсо Саарага тийген жок. Ал мындай деди: «Эгедерим! Кантип эле Сен айыпсыз элди жок кыласың?
5 Ыбрайым мага: “Бул менин карындашым”, – деп, өзє айтпады беле? Саара да: “Ал менин агам”, – деген. Мен муну таза жєрөк, таза кол менен кылгам».
6 Ошондо Кудай тєшєндө ага мындай деди: «Сен муну таза жєрөк менен кылганыңды Мен билемин, ошондуктан сени ага тийгизбей, Мага каршы кєнөө кылуудан сактап калдым.
7 Аялды кєйөөсєнө азыр эле кайтарып бер, анткени ал – пайгамбар, ал сен єчєн сыйынсын, ошондо сен тирєє каласың. Эгерде кайтарып бербесең, анда билип кой, сен бардык адамдарың менен кошо, сөзсєз, өлөсєң».
8 Ошондо Абы-Мелек эртең менен эрте туруп, өзєнєн бардык кулдарын чакырып алып, бул сөздөрдєн бардыгын аларга угуза айтып берди. Алар абдан коркуп кетишти.
9 Анан Абы-Мелек Ыбрайымды чакырып алып, ага: «Эмне єчєн сен бизге мындай кылдың? Мага жана менин падышачылыгыма чоң кєнөө келтиргидей, сага эмне кєнөө кылдым эле? Сен туура эмес иш кылдың.
10 Сен бул ишти кандай ой менен кылдың эле?» – деди.
11 Ыбрайым мындай жооп берди: «Бул жерде Кудайдан коркуу жок болгондуктан, мени аялымдын айынан өлтєрєп коюшат деп ойлодум.
12 Ал, чын эле, менин карындашым. Экөөбєз аталаш бир тууганбыз, энебиз башка. Азыр болсо ал менин аялым.
13 Кудай мени атамдын єйєнөн жер кезєєгө алып чыкканда, мен ага: “Мага ырайым кылып, кайсы жерге келсек да, бардык жерде сен мени: "Бул менин агам" де”, – деп айткан элем».
14 Ошондо Абы-Мелек Ыбрайымга майда жана бодо мал, кулдарды жана кєңдөрдє берди. Аялы Саараны да ага кайра берди.
15 Анан Абы-Мелек мындай деди: «Мына, менин жерим сенин алдыңда. Каалаган жериңде жаша».
16 Саарага да мындай деди: «Мына, мен бир тууган агаңа миң кємєш шекел бердим. Бул сенин бєт элдин алдында ак экениңди билдирет, сен бардыгынын алдында акталдың».
17 Анан Ыбрайым Кудайга сыйынды. Ошондо Кудай Абы-Мелекти, анын аялын, кєңдөрєн сакайтты, алар төрөй башташты.
18 Анткени Теңир Ыбрайымдын аялы Саара єчєн Абы-Мелектин єйєндөгє бардык аялдарды төрөбөс кылып салган эле.
1 Теңир өзє айтканындай, Саарага назарын салып, ага айткан сөзєн аткарды.
2 Сааранын боюна бєтєп, Кудай айткан мезгилде, Ыбрайым картайган кезде, ага уул төрөп берди.
3 Ыбрайым өзєнєн Саарадан төрөлгөн уулуна Ыскак деген ат койду.
4 Кудай ага осуяттагандай, сегизинчи кєнє Ыбрайым өз уулу Ыскакты сєннөткө отургузду.
5 Уулу Ыскак төрөлгөндө, Ыбрайым жєз жашта эле.
6 Ошондо Саара: «Кудай мени кєлкє кылды. Мен жөнєндө ким укса да, кєлөт го.
7 “Саара бала эмизет”, – деп, Ыбрайымга ким айтмак? Бирок ал карыган кезде мен ага уул төрөп бердим», – деди.
8 Бала чоңоюп, эмчектен чыгарылды. Ыскак эмчектен чыгарылган кєнє Ыбрайым чоң той берди.
9 Саара мисирлик Ажардын Ыбрайымга төрөп берген уулунун Ыскакты шылдыңдап жатканын көрєп калып,
10 Ыбрайымга мындай деди: «Бул кєңдє уулу менен кошо кууп чык, анткени анын уулу менин уулум Ыскак менен бирге мураскор болбойт».
11 Ысмайыл жөнєндө айтылган бул сөз Ыбрайымга катуу тийди.
12 Бирок Кудай Ыбрайымга: «Уулуң менен кєңєң єчєн кайгырба. Сааранын айтканынын баарын кыл, анын тилин ал, анткени сенин тукумуң Ыскактан тарайт.
13 Кєңєңдєн уулунан да Мен эл жаратам, анткени ал сенин уулуң», – деди.
14 Ыбрайым эртең менен эрте туруп, тамак-аш жана бир чанач суу алып, Ажардын ийнине артып, баласын колуна берип, аны коё берди. Ажар кетип бара жатып, Бейер-Шеба чөлєндө адашып калды.
15 Чаначта суу калбай калгандыктан, баласын бадалдын тєбєнө калтырып,
16 жаа жебеси жеткидей, алыс барып отурду да: «Баланын өлгөнєн көргєм келбейт», – деп, анын каршысында отуруп алып, боздоп ыйлады.
17 Кудай баланын єнєн укту. Ошондо асмандан Кудайдын периштеси Ажарды чакырып: «Ажар, сага эмне болду? Коркпо, Кудай баланын єнєн жаткан жеринен укту.
18 Ордуңан туруп, баланы тургузуп, колунан ал, анткени Мен андан улуу эл чыгарам», – деди.
19 Кудай Ажардын көзєн ачты, ошондо ал суусу бар кудукту көрдє. Анан ал барып, чаначка толтура суу алып келип, балага ичирди.
20 Кудай бала менен болду. Ал чоңоюп, чөлдө жашап калды. Жаа тарткан мергенчи болду.
21 Ал Паран чөлєндө жашады. Энеси ага Мисир жеринен аял алып берди.
22 Ошол убакта мындай окуя болду: Абы-Мелек өзєнєн аскер башчысы Пихол менен келип, Ыбрайымга: «Эмне кылсаң да, бардык иште Кудай сени менен экен.
23 Сен азыр ушул жерде мага: “Сени да, уулуңду да, небереңди да таарынтпайм”, – деп, Кудай менен ант бер. Мен сага кандай жакшылык кылсам, сен да мага жана өзєң жашап турган жерге ошондой жакшылык кыл», – деди.
24 Ошондо Ыбрайым: «Ант берем», – деди.
25 Анан Ыбрайым Абы-Мелектин кулдары суусу бар кудукту тартып алганы єчєн, Абы-Мелекти жемеледи.
26 Абы-Мелек болсо: «Муну ким кылганын билбеймин, сен да мага айткан эмессиң. Мен ал жөнєндө ушуга чейин уккан эмесмин», – деди.
27 Ошондо Ыбрайым майда жана бодо малдан алып, Абы-Мелекке берди. Ошентип, экөө тынчтык келишимин тєзєштє.
28 Ыбрайым майда малдан жети козуну өзгөчө бөлєп койду.
29 Абы-Мелек болсо Ыбрайымдан: «Жети козуну бул жерге өзєнчө бөлєп койгонуң эмнең?» – деп сурады.
30 Ал ага: «Бул жети козуну менин колумдан ал, кудукту мен казганыма булар кєбө болсун», – деп жооп берди.
31 Ошондуктан ал бул жерди Бейер-Шеба деп атады, анткени бул жерде экөө антташты.
32 Ошентип, Бейер-Шебада тынчтык келишими тєзєлдє. Абы-Мелек менен аскер башчысы Пихол Пелишти жерине кайтышты.
33 Ыбрайым Бейер-Шебанын жанына токойчо отургузуп, ал жерде тєбөлєктєє Кудай-Теңирдин атын чакырды.
34 Ошентип, Ыбрайым Пелишти жеринде келгин болуп, көп жыл жашады.
1 Ушул окуялардан кийин Кудай Ыбрайымды сынады. Ал ага: «Ыбрайым!» – деди. Ыбрайым болсо: «Мына мен», – деди.
2 Ошондо Кудай мындай деди: «Жакшы көргөн жалгыз уулуң Ыскакты алып, Мориа жерине бар. Мен сага ал жердеги тоолордун бирин айтам, ошол жерде аны бєтєндөй өрттөлєєчє курмандыкка чал».
3 Ыбрайым эртең менен эрте туруп, эшегин токуп, өзє менен кошо малай балдарынан экөөнє жана уулу Ыскакты алып, жолго чыкты. Бєтєндөй өрттөлєєчє курмандык єчєн отун жарып алып, Кудай айткан жерге барды.
4 Yчєнчє кєнє Ыбрайым көз чаптырып, алыстан ал жерди көрдє.
5 Анан Ыбрайым малай балдарына: «Силер бул жерде эшек менен калгыла. Ал эми уулум экөөбєз тигил жакка барып, сыйынып, анан силерге кайтып келебиз», – деди.
6 Ыбрайым бєтєндөй өрттөлєєчє курмандыкка дайындалган отунду уулу Ыскактын жонуна артып, колуна от менен бычак алды. Анан экөө бирге жөнөдє.
7 Ошондо Ыскак атасы Ыбрайымга: «Ата!» – деди. Ал: «Мына мен, уулум», – деди. Ыскак: «От менен отун мына, ал эми бєтєндөй өрттөлєєчє курмандыкка чалынуучу козу кана?» – деп сурады.
8 Ыбрайым ага: «Уулум, Кудай өзєнө чалынуучу бєтєндөй өрттөлєєчє курмандыкка козуну өзє караштырат», – деп жооп берди. Алар андан ары жөнөштє.
9 Ошентип, алар Кудай айткан жерге келишти. Ыбрайым ал жерге курмандык чалынуучу жай куруп, отундарды коюп, өз уулу Ыскакты байлап, аны курмандык чалынуучу жайга, отундардын єстєнө жаткырды.
10 Анан Ыбрайым өз уулун мууздаш єчєн колун сунуп, бычагын алды.
11 Бирок асмандан Теңирдин периштеси: «Ыбрайым! Ыбрайым!» – деп чакырды. Ал: «Мына мен», – деди.
12 Периште ага: «Балаңа кол көтөрбө, ага эч нерсе кылба, анткени Мен эми сенин Кудайдан коркоруңду, Мен єчєн жалгыз уулуңду да аябаганыңды билдим», – деди.
13 Ыбрайым көз чаптырып караса, артында мєйєзє калың бадалга илинип калган бир кочкор турган экен. Ыбрайым басып барып, ал кочкорду алып, уулунун ордуна бєтєндөй өрттөлєєчє курмандыкка чалды.
14 Анан Ыбрайым ошол жердин атын Жахаба-ире деп атады. Ошондон улам «Жахаба тоосунда караштырылат» деген сөз айтылып калган.
15 Теңирдин периштеси асмандан Ыбрайымды экинчи ирет чакырып, мындай деди:
16 «өзєңдєн жалгыз уулуңду аябастан, ушул ишти кылганың єчєн, өзєм менен ант берем, – дейт Теңир.
17 Эми Мен сени алкагандан алкайм, сенин тукумуңду асмандагы жылдыздардай, деңиз жээгиндеги кумдай көбөйткөндөн көбөйтөм. Сенин тукумуң өз душмандарынын шаарларын ээлеп алат.
18 Менин тилимди алганың єчєн, сенин тукумуң аркылуу бєт жер жєзєнєн элдери бата алышат».
19 Анан Ыбрайым малай балдарына кайтып келип, алар менен бирге Бейер-Шебага жөнөдє. Ыбрайым Бейер-Шебада жашап турду.
20 Бул окуялардан кийин Ыбрайымга мындай кабар айтылды: «Милка да сенин бир тууганың Нахорго бул уулдарды төрөп берди:
21 тун баласы Усту, анын бир тууганы Бузду, Арамдын атасы Кемуелди,
22 Кесетти, Хазону, Пилдашты, Жидлапты жана Бетуелди.
23 Бетуелден Ребека төрөлдє. Ушул сегизин тең Ыбрайымдын бир тууганы Нахорго Милка төрөп берди.
24 Рейум аттуу кєң аялы да Тебахты, Гахамды, Тахашты жана Мааханы төрөдє».
1 Саара жєз жыйырма жети жыл жашады.
2 Ал Кирийат-Арбада, Канаан жериндеги азыркы Хеброндо көз жумду. Ыбрайым Саараны жоктоп ыйлап аза кєтєє єчєн келди.
3 Анан Ыбрайым маркумдун жанынан кетип, Хет уулдарына мындай деп айтты:
4 «Мен силердин араңарда келгинмин, жер которуп келген кишимин. Маркумумду көмєє єчєн, араңардан менчикке жер бергиле».
5 Хет уулдары Ыбрайымга мындай деп жооп айтышты:
6 «Мырзабыз, бизди укчу. Сен биздин арабызда Кудайдын төрөсєсєң. Маркумуңду биздин көрєстөнєбєздєн эң жакшы жерине кой. Маркумуңду көрєстөнєбєзгө коюуга эч кимибиз каршы болбойбуз».
7 Ошондо Ыбрайым ордунан туруп, ал жердин элине – Хет уулдарына таазим кылды.
8 Анан аларга мындай деп айтты: «Эгерде силер менин маркумумду коюуга макул болсоңор, анда менин сөзємдє угуп, мен єчєн Сохар уулу Эпрондон сурап бергиле.
9 Ал мага талаасынын четиндеги Махпел єңкєрєн силердин көзєңөрчө өз баасына менчикке сатсын, аны көрєстөн кылам».
10 Эпрон болсо Хет уулдарынын арасында отурган. Ошондо хеттик Эпрон өзєнєн шаарынын дарбазасынан кирген Хет уулдарынын баарына угуза Ыбрайымга мындай жооп айтты:
11 «Жок, мырзам, уксаң мени. Мен сага талаамды да берем, андагы єңкєрдє да берем, сага аны өз элимдин уулдарынын көзєнчө бекер эле берем, маркумуңду кой».
12 Ыбрайым ал жердин адамдарына таазим этип,
13 ал жердин элине угуза Эпронго мындай деп айтты: «Эгерде тил алсаң, сага талаа єчєн кємєш берейин. Аны ал, мен ал жерге маркумумду коёюн».
14 Эпрон Ыбрайымга мындай деп жооп айтты:
15 «Мырзам! Уксаң мени. Жер төрт жєз шекел кємєш турат. Мен єчєн да, сен єчєн да бул эмне болуп калыптыр? Маркумуңду көмө бер».
16 Ыбрайым Эпрондун айтканын угуп, Хет уулдарына угуза канча деп айтса, көпөстөр колдонгон төрт жєз шекел кємєштє Эпронго таразага тартып берди.
17 Ошентип, Мамрейдин каршысындагы Махпелдеги Эпрон талаасы, ал жердеги єңкєр, ошондой эле талаадагы жана анын бардык тегерек-четиндеги бак-дарактардын баары
18 анын шаарынын дарбазасы менен кирген бардык Хет уулдарынын көз алдында Ыбрайымдын ээлигине өттє.
19 Ошондон кийин Ыбрайым аялы Саараны Канаан жериндеги Мамрейдин (азыркы Хеброн) каршысындагы Махпел талаасындагы єңкєргө койду.
20 Ошентип, Хет уулдарынан алган андагы талаа менен єңкєр Ыбрайымдын менчик көрєстөнє болуп калды.
1 Ыбрайымдын жашы өтєп, карып калган. Теңир Ыбрайымга бардык жагынан батасын берди.
2 Ыбрайым єй ишин башкарган кулуна мындай деди: «Колуңду менин саныма коюп туруп,
3 уулума мен жашап жаткан Канаан жеринин кыздарынан аял алып бербейм деп, асман-жердин Кудайы болгон Теңир менен ант бер.
4 Менин жериме, менин мекениме барып, уулум Ыскакка аял алып келесиң».
5 Ошондо кулу ага мындай деди: «Эгерде ал аял бул жерге мени менен келгиси келбесечи? Анда уулуңду туулган жериңе кайра жиберишим керекпи?»
6 Ыбрайым ага: «Байкагын, уулумду ал жакка кайра жибербе.
7 Мени атамдын єйєнөн, туулган жеримден алып чыгып, мага: “Бул жерди сенин тукумуңа берем”, – деп убада кылган асман Кудай-Теңири сенин алдыңан өз периштесин жиберет, ошондо сен ал жерден уулума аял алып келесиң.
8 Эгерде аял сени менен келєєнє каалабаса, анда мага берген антыңдан кутуласың, бирок уулумду ал жакка кайра жибербе», – деди.
9 Ошондо кулу колун мырзасы Ыбрайымдын санына коюп, ошентип ант берди.
10 Анан кулу өз мырзасынын төөлөрєнөн он төө алып, жөнөп кетти. Анын колунда мырзасынын ар кандай асыл буюмдары да бар эле. Ал туруп, Месопотамияга, Нахордун шаарына жөнөдє.
11 Ал шаардын сыртындагы кудуктун жанына кечке маал, аялдар суу алууга чыга турган мезгилде төөлөрєн чөктєрдє.
12 Анан ал: «Теңирим, Ыбрайым мырзамдын Кудайы! Ал кызды мага бєгєн жолуктура көр, менин мырзам Ыбрайымга ырайым кыла көр.
13 Мына, мен кудуктун жанында турам, шаардын кыздары суу сузуп алганы келе жатышат.
14 Мен кайсы кызга: “Кумураңды эңкейтчи, суу ичип алайын”, – десем, ал: “Ич, төөлөрєңдє да сугарып берем”, – десе, анда ошол кыз Сен өз кулуң Ыскакка дайындаган кыз экенин жана Сен менин мырзама ырайым кылганыңды билем», – деди.
15 Ал айтып бєтө электе эле, Ыбрайымдын бир тууганы Нахордун аялы Милка төрөгөн Бетуелдин кызы Ребека ийнине кумурасын көтөрєп, кудуктун жанына келди.
16 Кыз чырайлуу, эркек көрө элек кыз эле. Ал кудукка келип, кумурасын толтуруп алып, өйдө көздөй жөнөдє.
17 Ошондо кул кыздын астынан чуркап чыгып: «Кумураңдан кичине суу ичирчи», – деди.
18 Кыз: «Ич, мырзам», – деди да, ошол замат кумурасын ийнинен тєшєрєп, колуна алып, ага суу ичирди.
19 Кыз ага суу ичиргенден кийин: «Төөлөрєңдєн да суусуну кангыча сузуп келип берейин», – деди.
20 Анан ал ошол замат кумурасындагы сууну аштоого куя салып, кудукка кайра чуркап барып, анын бєт төөлөрєнө суу сузуп берди.
21 Жолуна Теңир батасын берген-бербегенин билгиси келгендиктен, ал киши унчукпай, кызды таң кала карап турду.
22 Төөлөр суу ичип бєткөндөн кийин, ал киши салмагы жарым шекел алтын болгон шакекти жана салмагы он шекел алтын болгон эки билерикти алып чыгып, мындай деп сурады:
23 «Кимдин кызысың? Айтчы мага, атаңдын єйєндө биз тєнөгөнгө орун барбы?»
24 Кыз ага: «Нахор менен Милканын уулу Бетуелдин кызымын», – деп жооп берди.
25 Анан дагы мындай деди: «Бизде жем-чөп көп. Тєнөгөнгө да орун бар».
26 Ошондо ал киши башын ийип таазим кылып, Теңирге табынып, мындай деди:
27 «Мырзам Ыбрайымдын Кудай-Теңирине алкыш! Ал менин мырзамды өзєнєн ырайымы менен акыйкатынан куру калтырбаптыр! Теңир мени тєз эле мырзамдын бир тууганынын єйєнө алып келди».
28 Кыз чуркап барып, муну энесинин єйєндөгєлөрєнө айтты.
29 Ребеканын Лабан деген бир тууган агасы бар эле. Лабан кудукту көздөй жанагы кишиге чуркап чыкты.
30 Ал карындашынын колуна салынган шакеги менен билериктерин көрєп жана карындашы Ребеканын «Бул киши мени менен ушинтип сєйлөштє» дегенин угуп, ал кишиге келсе, ал кудуктун жанында төөлөрє менен турган экен.
31 Ошондо Лабан ага: «Теңир батасын берген адам, єйгө кир. Эмнеге сыртта турасың? Мен сага єй, төөлөрєңө жай камдап койдум», – деди.
32 Ал киши єйгө кирди. Лабан төөлөрдє жайдактап, алардын алдына жем-чөп салып, ага жана аны менен бирге келгендерге буттарын жууганга суу берди.
33 Анын алдына тамак коюшту, бирок ал: «өз ишимдин жөнєн айтмайын жебеймин», – деди. Алар: «Айт», – дешти.
34 Ошондо ал: «Мен Ыбрайымдын кулумун.
35 Теңир менин мырзама батасын мол бергендиктен, ал бай адам болду. Ал ага кой да, өгєз да, кємєш да, алтын да, кул да, кєң да, төө да, эшек да берди.
36 Мырзамдын аялы Саара картайып калганда, ага уул төрөп берди. Мырзам уулуна өзєндө болгондун баарын берди.
37 Анан мырзам менден: “Уулума мен жашап жаткан жердеги Канаан кыздарынан аял алып бербе,
38 атамдын элине, менин туугандарыма барып, уулума аял алып келесиң”, – деп, ант алды.
39 Мен мырзама: “Эгерде ал кыз мени менен келбесечи?” – десем,
40 ал мага: “Мен табынган Теңир сени менен өз периштесин жиберип, жолуңду ачат, анан сен менин уулума туугандарымдан, атамдын элинен аял алып келесиң.
41 Сен менин туугандарымдыкына барып келгенден кийин, менин антымдан кутуласың. Эгерде алар беришпесе, анда да антымдан кутуласың”, – деген.
42 Мен бєгєн кудукка келип: “Теңирим, мырзам Ыбрайымдын Кудайы! Эгерде Сен менин жолумду ачкан болсоң,
43 анда мына, мен кудуктун жанында турам. Суу алганы келген кызга: "Кумураңдан кичине суу ичирчи", – дейм.
44 Ошондо ал мага: "Сен да ич, төөлөрєңө да сузуп берейин", – десе, анда мырзамдын уулуна Теңир белгилеп койгон кыз ошол”, – дедим.
45 Ичимден Кудайга ушинтип айтып бєтө электе эле, Ребека келди. Анын ийнинде кумурасы бар экен. Ал кудукка келип, суу сузуп алды. Ошондо мен ага: “Мага сууңдан берчи”, – дедим.
46 Ал ошол замат кумурасын ийнинен тєшєрєп: “Ич, төөлөрєңө да сузуп берейин”, – деди. Мага да берди, төөлөрємдє да сугарды.
47 Мен андан: “Кимдин кызысың?” – деп сурадым. Ал: “Нахор менен Милканын уулу Бетуелдин кызымын”, – деп жооп берди. Ошондо мен ага шакек менен билериктерди бердим.
48 Анан мен Теңирге башымды ийип таазим этип, мырзам Ыбрайымдын Кудай-Теңирине алкыш айттым. Ал менин мырзамдын уулуна бир тууганынын кызын алып берєє єчєн, мени тєз алып келди.
49 Менин мырзама ырайым жана акыйкаттык кылайын деген оюңар бар же жок экенин мага азыр эле айткыла? Айткыла, анан мен оңго же солго бурулуп кетейин».
50 Ошондо Лабан менен Бетуел: «Бул иш Теңирден. Биз сага жакшы да, жаман да айта албайбыз.
51 Мына, Ребека алдыңда турат. Аны алып, жолго чык. Теңир айткандай, ал мырзаңдын уулунун аялы болсун», – деп жооп беришти.
52 Ыбрайымдын кулу алардын сөзєн укканда, Теңирге жерге чейин башын ийип таазим этти.
53 Анан ал кул алтын-кємєш буюмдарды, кийимдерди алып чыгып, Ребекага берди. Агасы менен энесине да кымбат баалуу белектерди берди.
54 Ошентип, ал жанындагы кишилери менен конок болуп, тєнөп калды. Алар эртең менен турушканда, кул аларга: «Эми мени мырзама коё бергиле», – деди.
55 Бирок кыздын бир тууганы менен энеси: «Кызыбыз биз менен, жок дегенде, он чакты кєн болсун. Андан кийин жөнөйсєң», – дешти.
56 Бирок ал: «Мени кармабагыла, анткени Теңир менин жолумду ачкан. Мени коё бергиле, мырзама барайын», – деди.
57 Алар: «Кызды чакырып сурайлы, ал эмне дээр экен», – дешти.
58 Ребеканы чакырып, андан: «Бул киши менен барасыңбы?» – деп сурашты. Кыз: «Барам», – деп жооп берди.
59 Ошондо алар өздөрєнєн карындашы Ребеканы, анын эмчек энесин, Ыбрайымдын кулун, анын жанындагы кишилерди коё беришти.
60 Алар Ребекага: «Биздин карындашыбыз! Сенден миң-миңдеген тукум төрөлєп, укум-тукумуң душмандарыңдын турак жайларын ээлесин!» – деп батасын беришти.
61 Анан Ребека жана анын кызматчысы ордуларынан туруп, төөлөргө минип, тиги кишинин артынан жөнөштє. Ошентип, Ыбрайымдын кулу Ребеканы алып, жөнөп кетти.
62 Ыскак болсо Бейир-Лакай-Ройиге келди, анткени ал тєштєк жеринде жашап жаткан.
63 Кеч киргенде, Ыскак сыйынганы талаага чыгып, көз чаптырып караса, төөлөр келе жатыптыр.
64 Ребека Ыскакты көрө коюп, төөдөн тєшєп, кулдан:
65 «Бизди талаада тосуп келе жаткан ким?» – деп сурады. «Ал менин мырзам», – деп жооп берди кул. Ошондо Ребека чємбөттє алып, жамына калды.
66 Кул Ыскакка эмне кылганынын баарын айтып берди.
67 Ыскак кызды энеси Сааранын чатырына алып кирди. Ал Ребеканы алды, ал анын аялы болуп калды, ал кызды сєйєп калды. Ошентип, Ыскак энесинин кєйєтєнөн сооронду.
1 Ыбрайым Кетура деген аялды да алды.
2 Ал аялы ага Зимранды, Жокшанды, Мыданды, Мидианды, Ишпакты жана Шубахты төрөп берди.
3 Жокшандан Шеба менен Дедан төрөлдє. Дедандан ашурлар, летуштар, лумдар төрөлдє.
4 Мидиандын уулдары: Эйпа, Эйпер, Ханох, Абида жана Элдаа. Булардын баары – Кетуранын уулдары.
5 Ыбрайым өзєндө болгондун бардыгын Ыскакка берди.
6 Ал эми кєң аялдарынан төрөлгөн уулдарына белек берип, уулу Ыскактан бөлєп, көзєнєн тирєєсєндө эле чыгышка, чыгыш жерине жөнөтєп жиберди.
7 Ыбрайым жєз жетимиш беш жыл жашады.
8 Анан ал көз жумду. Ал бакыбат өмєр сєрєп, абдан карып, өмєргө тоюп, өз элине кошулду.
9 Уулдары Ыскак менен Ысмайыл аны Мамрейдин каршысындагы хеттик Сохар уулу Эпрондун талаасындагы Махпел єңкєрєнө коюшту.
10 Ал талааны Ыбрайым Хеттин уулдарынан сатып алган. Ошентип, ал жерге Ыбрайым менен аялы Саара коюлду.
11 Ыбрайым көз жумгандан кийин, Кудай анын уулу Ыскакка батасын берди. Ыскак Бейир-Лакай-Ройинин жанында жашап турду.
12 Сааранын кєңє мисирлик Ажардан төрөлгөн, Ыбрайымдын уулу Ысмайылдын санжырасы мындай:
13 Ысмайылдын уулдарынан тараган уруулардын аттары мына булар: Ысмайылдын туну – Ныбайот, андан кийин Кейдар, Адбаел, Мипсам,
14 Мишма, Дума, Маса,
15 Хадат, Тейма, Жетур, Напиш жана Кедма.
16 Булар – Ысмайылдын уулдары, булар – алардын отурукташкан айыл-кыштактарынын, конуштарынын аттары. Булар – алардын он эки уруусунун башчылары.
17 Ысмайыл жєз отуз жети жыл өмєр сєрєп, көз жумуп, өз элине кошулду.
18 Алар Ашурга бараткан жолдогу, Мисирдин алдындагы Хабиладан тартып Шурга чейинки жерлерде жашашкан. Алар бардык бир туугандарынын жанына отурукташышкан.
19 Ыбрайымдын уулу Ыскактын санжырасы мындай: Ыбрайымдан Ыскак төрөлгөн.
20 Ыскак Месопотамиядагы арамейлик Лабандын карындашы, арамейлик Бетуелдин кызы Ребеканы алганда, кырк жашта эле.
21 Ыскак Теңирге өз аялы жөнєндө сыйынды, анткени ал согончогу канабаган аял эле. Теңир аны угуп, аялы Ребеканын боюна бєттє.
22 Курсагында жаткан балдары тепкилеше баштаганда, ал мындай деди: «Эгер мындай боло турган болсо, анда мага жашоонун эмне кереги бар?» Анан Теңирден сураганы кетти.
23 Теңир ага мындай деди: «Курсагыңда эки уруу эл жатат, курсагыңдан эки башка эл чыгат. Бири экинчисинен кєчтєє болот, улуусу кичєєсєнө кызмат кылат».
24 Анын төрөр маалы келип төрөгөндө, курсагындагысы эгиз болуп чыкты.
25 Биринчиси теридей тєктєє, кызыл болуп төрөлдє. Анын атын Эйсап коюшту.
26 Андан кийин анын бир тууганы чыкты. Ал Эйсаптын согончогун кармай чыкты. Анын атын Жакып коюшту. Алар төрөлгөндө, Ыскак алтымыш жашта эле.
27 Балдар чоңоюшту. Эйсап мыкты аңчылык кылган талаа адамы болду. Ал эми Жакып чатырда жашаган, момун адам болду.
28 Ыскак Эйсапты жакшы көрчє, анткени илбээсиндин эти анын табити тарткан тамагы эле. Ребека болсо Жакыпты жакшы көрчє.
29 Жакып тамак бышырды, Эйсап болсо талаадан чарчап келди.
30 Анан Эйсап Жакыпка мындай деди: «Мага кызылынан, мына бул кызылынан жегенге берчи, анткени мен чарчадым». Ушундан улам ал Эдом деген атка конду.
31 Бирок Жакып: «Анда мага азыр тунгучтугуңду сат», – деди.
32 «Ачкадан өлєп баратам, мага тунгучтуктун эмне кереги бар?» – деди Эйсап.
33 Жакып ага: «Азыр эле мага ант бер», – деди. Ошондо Эйсап Жакыпка ант берип, ага өзєнєн тунгучтугун сатты.
34 Ошондон кийин Жакып Эйсапка нан коюп, жасмыктан жасалган тамак берди. Ал жеп-ичип, ордунан туруп кетти. Эйсап өзєнєн тунгучтугун баалаган жок.
1 Ыбрайымдын убагында болгондой эле, жер бетинде дагы ачарчылык болду. Ыскак Пелишти падышасы Абы-Мелекке бармак болуп, Герар жерине жөнөдє.
2 Теңир ага келип, мындай деди: «Мисирге барба, Мен сага айткан жерде жаша.
3 Ошол жерде келгин катары жаша. Мен сени менен болом, сага батамды берем, анткени сага жана сенин тукумуңа ошол жердин баарын берем, Мен сенин атаң Ыбрайымга берген антымды орундатам.
4 Сенин укум-тукумуңду асмандагы жылдыздардай көбөйтөм. Сенин укум-тукумуңа бул жердин баарын берем. Жер жєзєндөгє бардык элдер сенин уругуң аркылуу бата алышат.
5 Анткени Ыбрайым Менин айтканымды угуп, Мен аткар деп осуят кылганды, Менин буйруктарымды, көрсөтмөлөрємдє, мыйзамдарымды аткарды».
6 Ошентип, Ыскак Герарга отурукташты.
7 Ал жердин тургундары анын аялы жөнєндө сурашканда, ал: «Бул менин карындашым», – деп жооп берди. Ребека єчєн бул жердин тургундары мени өлтєрєп коюшат деп ойлоп, ал аны «менин аялым» деп айткандан коркту, анткени ал сулуу аял эле.
8 Бирок ал жерде көп убакыт жашагандан кийин, Пелишти падышасы Абы-Мелек терезеден Ыскактын өз аялы Ребека менен ойноп жатканын көрдє.
9 Ошондо Абы-Мелек Ыскакты чакырып: «Бул сенин аялың турбайбы, аны “карындашым” деп кантип айттың?» – деди. «Аялым єчєн мени өлтєрєп коюшат деп ойлодум», – деп жооп берди Ыскак.
10 Бирок Абы-Мелек: «Бул эмне кылганың? Эл арасынан бирөө сенин аялыңа жакындап коё жаздады, аз жерден бизди кєнөөгө тєртєп коё жаздадың», – деди.
11 Анан Абы-Мелек бєт элге буйрук берип, мындай деди: «Ким бул адамга жана анын аялына тийсе, ал өлєм жазасына тартылат».
12 Ыскак ошол жерге арпа сээп, ошол жылы жєз эселеп тєшєм алды, анткени Теңир ага ушинтип батасын берди.
13 Ошентип, Ыскак бай адам болду. Анын байлыгы көбөйгөндөн көбөйєп, абдан бай болду.
14 Анын майда жана бодо малы, айдоо жерлери көп болгондуктан, пелиштиликтер көз арта башташты.
15 Атасы Ыбрайымдын көзє тирєєсєндө, атасынын кулдары казган кудуктардын баарын пелиштиликтер уратып, топуракка толтуруп салышты.
16 Абы-Мелек да Ыскакка: «Бизден алыс кет, анткени бизден алда канча кєчтєє болуп алдың», – деди.
17 Ошондо Ыскак ал жерден кетип, чатырларын Герар өрөөнєнө тигип, ошол жерде отурукташып калды.
18 Атасы Ыбрайымдын убагында казылып, ал өлгөндөн кийин пелиштиликтер топурак толтуруп салган кудуктарды Ыскак кайрадан казып, аларды атасы атаган аттар менен атады.
19 Ыскактын кулдары өрөөндє казып жатып, ал жерден суусу бар кудук табышты.
20 Ошондо Герардын койчулары менен Ыскактын койчулары: «Бул биздин суу», – деп талашышкандыктан, ал анын атын Эйсек деп атады.
21 Дагы бир кудук казышты. Ал тууралуу да талашышкандыктан, ал анын атын Ситна деп атады.
22 Ошондо ал бул жерден кетип, башка кудук казды. Ал тууралуу талаш болгон жок. Ошондо ал: «Эми Теңир бизге кенен жер берди, биз эми жер бетинде көбөйө баштайбыз», – деп, ал кудукту Рехобот деп атады.
23 Ал жерден ал Бейер-Шебага көчтє.
24 Ошол тєнє Теңир ага келип, мындай деди: «Мен сенин атаң Ыбрайымдын Кудайымын. Коркпогун, анткени Мен сени мененмин. Кулум Ыбрайым єчєн сага батамды берип, сенин тукумуңду көбөйтөм».
25 Ошондо Ыскак ошол жерге курмандык чалынуучу жай куруп, Теңирдин атын чакырды. Ошол жерге чатырын тикти. Кулдары ошол жерге кудук казышты.
26 Ага Герардан Абы-Мелек өзєнєн досу Акузат жана аскер башчысы Пихол менен келди.
27 Ыскак аларга: «Силер мени жек көрєп, өзєңөрдєн араңардан кууп жибергенден кийин, мага эмнеге келдиңер?» – деди.
28 «Теңир сени менен экенин ачык көрдєк, ошон єчєн биз сени менен антташып, келишим тєзөлє.
29 Анткени биз сага тийбей, жакшылык гана кылып, сени тынчтык менен коё бергендей эле, сен да бизге жамандык кылба. Сен азыр Теңирдин батасына ээсиң», – дешти алар.
30 Ыскак алар єчєн той өткөрдє. Алар ичип-жешти.
31 Эртеси эртең менен эрте туруп, алар бири-бирине ант беришти. Ыскак аларды коё берди, алар аныкынан тынчтык менен жөнөп кетишти.
32 Ошол эле кєнє Ыскактын кулдары келип, өздөрє казган кудук тууралуу: «Биз суу таптык», – деп кабарлашты.
33 Ыскак ал кудукту Шеба деп атады. Ошондуктан ушул кєнгө чейин ал шаардын аты Бейер-Шеба деп аталат.
34 Эйсап кырк жашка чыкканда, хеттик Бейердин кызы Жейудитти жана хеттик Эйлондун кызы Басыматты аялдыкка алды.
35 Алар Ыскак менен Ребеканын башына тєшкөн кайгы болду.
1 Ыскак картайып, көзє начарлап калганда, тун уулу Эйсапты чакырып: «Уулум!» – деди. Ал ага: «Мына мен», – деди.
2 Ыскак уулуна мындай деди: «Мен эми картайып калдым, качан өлөрємдє билбейм.
3 Сен азыр куралдарыңды, саадагыңды, жааңды алып, талаага барып, мага илбээсин атып кел.
4 Мен жакшы көргөн тамакты бышырып, алдыма алып кел. өлөрдөн мурун сага батамды берейин».
5 Ыскак уулу Эйсапка ушул сөздөрдє айтып жатканда, Ребека угуп турган эле. Эйсап талаага илбээсин атып келгени жөнөп кетти.
6 Ребека болсо уулу Жакыпка: «Мен азыр бир тууганың Эйсапка атаңдын:
7 “Илбээсин атып келип, мага тамак бышырып бер. Мен аны жеп, өлөр алдымда Теңир алдында сага батамды берейин”, – дегенин уктум.
8 Эми, уулум, сага айта турган сөзємө кулак салып, айтканымды аткар.
9 Жайытка барып, эки жакшы улак алып кел. Мен алардын этинен атаңа жакшы көргөн тамагын жасап берейин.
10 Аны атаңа алып бар, ал жеп, өлөр алдында сага батасын берсин», – деди.
11 Жакып апасы Ребекага: «Бир тууганым Эйсап тєктєє, мен болсо тєксєзмєн.
12 Атам мени сыйпалап көрсө, мен анын алдында алдамчы болуп, бата ордуна каргыш алып калбайын», – деди.
13 Апасы уулуна: «Уулум, сага тие турган каргыш мага тийсин. Менин сөзємдє гана угуп, айтканымды алып кел», – деди.
14 Ал барып, апасына айтканын алып келди. Апасы анын атасына жакшы көргөн тамагын жасап берди.
15 Анан Ребека єйєнөн тун баласы Эйсаптын жакшы кийимдерин алып, кенже уулу Жакыпка кийгизди.
16 Ал эми колдору менен мойнун улактардын териси менен ороп койду.
17 Анан өзє жасаган тамак менен нанды уулу Жакыптын колуна берди.
18 Ал атасына кирип: «Ата!» – деди. Атасы: «Мына мен, сен кимсиң, уулум?» – деди.
19 Жакып атасына: «Мен тун уулуң Эйсапмын. Айтканыңды аткардым. өйдө болуп отуруп, мен алып келген илбээсиндин этинен же, анан мага батаңды бер», – деди.
20 Ошондо Ыскак уулунан: «Кантип бат эле таап келе койдуң, уулум?» – деп сурады. Ал ага: «Сенин Кудай-Теңириң өзє алдыман чыгарды», – деп жооп берди.
21 Анан Ыскак Жакыпка: «Жакын келчи, уулум, мен сени сыйпалап көрөйєн, сен уулум Эйсапсыңбы же ал эмессиңби?» – деди.
22 Жакып атасы Ыскакка жакын келди. Ал аны сыйпалап көрєп: «Yнє – Жакыптын єнє. Колу – Эйсаптын колу», – деди.
23 Ошентип, ал аны тааныган жок, анткени анын колдору бир тууганы Эйсаптыкындай тєктєє эле. Анан ага батасын берди.
24 Ал дагы бир жолу: «Эйсап, бул сенсиңби?» – деп сурады. Жакып болсо: «Ооба, менмин», – деп жооп берди.
25 Ошондо Ыскак ага: «Алып бер, мен уулум алып келген илбээсиндин этинен жеп, ага батамды берейин», – деди. Жакып ага тамакты алып берди, ал жеди. Ал шарап да алып келди, ал аны да ичти.
26 Анан атасы Ыскак ага: «Уулум, жакын келип, мени өпчє», – деди.
27 Ал ага жакын барып, аны өптє. Ошондо Ыскак анын кийиминин жытын сезип, ага мындай деп батасын берди: «Бул – Теңир батасын берген талаанын жытындай болгон уулумдун жыты.
28 Кудай сага асман шєєдєрємєн, жердин семизин берсин, нан менен шарапты мол берсин.
29 Элдер сага кызмат кылышсын, уруулар сага баш ийип таазим этишсин. Бир туугандарыңдын төрөсє бол, энеңдин уулдары сага баш ийип таазим этишсин. Сени каргагандар каргышка калышсын, алкагандар бата алышсын».
30 Ыскак Жакыпка батасын берип бєткөндөн кийин, Жакып атасы Ыскактын алдынан чыгып кетери менен, бир тууганы Эйсап аңчылыктан келди.
31 Ал да атасына тамак бышырып алып келип: «Тур, ата, уулуң алып келген илбээсиндин этинен же, анан мага батаңды бересиң», – деди.
32 Атасы Ыскак андан: «Сен кимсиң?» – деп сурады. Ал: «Мен тун уулуң Эйсапмын», – деп жооп берди.
33 Ошондо Ыскак аябай коркуп, калтырап кетип, мындай деди: «Сен келерден мурда мага илбээсиндин этин алып келген ким эле? Сен келгиче, мен анын бардык тамагынан жеп, ага батамды бердим, эми ал баталуу болот».
34 Эйсап атасынын сөздөрєн укканда, боздоп ыйлап жиберди. Анан: «Ата! Мага да батаңды бер», – деди.
35 Бирок ал: «Бир тууганың куулук менен келип, сенин батаңды алып кетти», – деди.
36 Ошондо Эйсап: «Ага Жакып деген ат бекеринен коюлган эмес тура, анткени ал мени эки жолу алдап кетти. Ал менин тунгучтугумду алды, эми менин батамды да алды», – деди. Анан ал атасынан: «Кантип эле сен мага батаңдан калтырган жоксуң?» – деп, дагы сурады.
37 Ыскак Эйсапка: «Мен аны сенин мырзаң кылдым, бардык бир туугандарыңды да ага кулчулукка бердим. Нан менен шарапты мол бердим. Эми сага эмне кыла алам, уулум?» – деп жооп берди.
38 Бирок Эйсап атасына: «Ата, кантип эле сенин бир эле батаң болсун? Мага да батаңды бер, ата!» – деп, озондоп ыйлады.
39 Ошондо атасы Ыскак ага мындай деп жооп берди: «Сен семиз жерде, асман шєєдєрємє менен сугарылган жерде жашайсың.
40 Кылычың менен жашап, бир тууганыңа кызмат кыласың, бирок ага каршы чыгып, мойнуңдан анын моюнтуругун алып таштай турган мезгил да келет».
41 Ошондо Эйсап атасы берген бата єчєн Жакыпты жек көрєп калды. Анан Эйсап ичинен: «Атамды жоктоп ыйлай турган кєндөр жакындап калды. Ошондон кийин бир тууганым Жакыпты өлтєрөм», – деди.
42 Ребекага тун уулу Эйсаптын сөздөрєн айтып келишти. Ошондо ал киши жиберип, кичєє уулу Жакыпты чакыртып: «Сени бир тууганың Эйсап өлтєргөнє жатат.
43 Эми, уулум, менин сөзємдє угуп, ордуңан тургун да, Харандагы менин бир тууганым Лабандыкына кач.
44 Бир тууганыңдын ачуусу тараганча, аныкында бир аз жашай тур.
45 Бир тууганыңдын сага болгон ачуусу тарап, ага кылгандарыңды унутсун. Анан мен киши жиберип, ал жактан сени алдырып алам. Бир кєндєн ичинде экөөңөн тең ажырап калгым келбейт», – деди.
46 Анан Ребека Ыскакка: «Хет кыздарынан улам мен жашоого ыраазы эмесмин. Эгерде Жакып да бул жердин кыздарынан, Хеттин ушундай кыздарынан аял алса, анда мен жашап эмне кылам?» – деди.
1 Ошондо Ыскак Жакыпты чакырып, ага батасын берип, мындай деп осуят кылды: «Канаан кыздарынан аял алба.
2 Ордуңан туруп, Месопотамияга, апаңдын атасы Бетуелдин єйєнө бар, ал жерден апаңдын бир тууганы Лабандын кыздарынан аял ал.
3 Кудуреттєє Кудай сага батасын берсин, сени укум-тукумдуу кылсын, сенден көптөгөн элдер тарасын.
4 Кудай Ыбрайымга берген батасын сага да, сенин укум-тукумуңа да берсин. Кудай Ыбрайымга берген, азыр сен жашап жаткан жерди мураска ал».
5 Ошентип, Ыскак Жакыпты коё берди. Ал Месопотамияга, Жакып менен Эйсаптын энеси Ребеканын бир тууганы арамейлик Бетуелдин уулу Лабандыкына жөнөп кетти.
6 Эйсап Ыскактын Жакыпка бата бергенин, аны Месопотамияга жөнөтєп жатып: «Ошол жерден аял ал, Канаан кыздарынан алба», – деп осуяттаганын,
7 Жакып атасы менен апасынын тилин алып, Месопотамияга жөнөп кеткенин көрдє.
8 Эйсап ошондой эле Канаан кыздары атасы Ыскакка жакпаганын көрєп,
9 Ысмайылга барып, Ыбрайымдын уулу Ысмайылдын кызы Махалатты, Ныбайоттун карындашын, эки аялынын єстєнө аялдыкка алды.
10 Жакып болсо Бейер-Шебадан чыгып, Харанга жөнөдє.
11 Анан ал бир жерге келип, ошол жерге тєнөмөкчє болду, анткени кєн батып калган эле. Ошол жердин таштарынан бирди алып, башына жаздап, ошол жерге жатты.
12 Ал уктап жатып, тєшєндө жерде тепкич турганын көрдє. Тепкичтин башы асманга тийип туруптур. Кудайдын периштелери тепкич менен тєшєп-чыгып жаткан экен.
13 Теңир тепкичтин єстєндө туруп: «Мен Теңирмин, атаң Ыбрайым менен Ыскактын Кудайымын. Сен жаткан жерди Мен сага жана сенин укум-тукумуңа берем,
14 сенин укум-тукумуң жер кумундай болот. Деңиз тарапка, чыгышка, тєндєккө, тєштєккө тарайсың. Сен аркылуу, сенин уругуң аркылуу жер бетиндеги бардык уруулар бата алышат.
15 Эми Мен сени мененмин. Сен кайда барбагын, бардык жерде сени сактаймын жана сени бул жерге кайра алып келемин. Мен айткандарымды орундатмайынча, сени таштабаймын», – деди.
16 Жакып ойгонуп: «Чын эле, Теңир бул жерде экен, мен болсо муну билген эмесмин!» – деди.
17 Анан коркуп кетип: «Бул жер өтө коркунучтуу экен. Бул жер жөнөкөй жер эмес, Кудайдын єйє, асман дарбазасы турбайбы!» – деди.
18 Жакып эртең менен эрте туруп, башына жазданган ташты алып, аны эстелик кылып коюп, єстєнө зайтун майын куйду.
19 Анан ал жерди Бейтел деп атады. Ал эми шаардын мурунку аты Луз эле.
20 Ошондо Жакып мындай деп убада берди: «Эгерде Кудай мени менен болсо, бара жаткан ушул жолдо мени сактай турган болсо, мага жей турган нан, кие турган кийим берсе,
21 атамдын єйєнө тынчтык менен кайтсам жана Теңир менин Кудайым болсо,
22 анда мен эстелик кылып койгон мына бул таш Кудайдын єйє болот. О, Кудайым, ошондо мен Сага Сен берген бардык нерсенин ондон бир бөлєгєн берем».
1 Анан Жакып ордунан туруп, чыгыш уулдарынын жерине кетти.
2 Ал талаадан кудук көрдє, анын жанында єч короо кой жаткан эле, анткени малды ошол кудуктан сугарышчу. Кудуктун оозунда чоң таш бар эле.
3 Малдын баары ошол жерге чогулганда, кудуктун оозундагы ташты жылдырып, койлорду сугарышчу. Анан ташты кайрадан өз ордуна, кудуктун оозуна жылдырып коюшчу.
4 Жакып алардан: «Бир туугандарым! Силер кайдансыңар?» – деп сурады. Алар: «Биз Харанданбыз», – деп жооп беришти.
5 Ошондо Жакып алардан: «Силер Нахордун уулу Лабанды тааныйсыңарбы?» – деп сурады. Алар: «Тааныйбыз», – дешти.
6 Ал алардан дагы: «Ал аман-эсен жєрөбє?» – деп сурады. Алар: «Аман-эсен жєрөт. Тигине, кызы Рахел койлорун айдап келе жатат», – деп жооп беришти.
7 Жакып аларга: «Кєн батканча көп бар. Малды айдап келер маал боло элек. Койлорду сугарып алып, жайганы кеткиле», – деди.
8 «Бардык малды чогултмайынча, кудуктун оозундагы ташты жылдырышмайынча, койлорду сугара албайбыз», – дешти алар.
9 Жакып алар менен сєйлөшєп турганда, Рахел атасынын майда малын айдап келип калды, анткени ал кой кайтарып жєргөн эле.
10 Жакып таякеси Лабандын кызы Рахелди жана анын койлорун көргөндө, жакын келип, кудуктун оозунан ташты жылдырып, таякесинин койлорун сугарды.
11 Анан Жакып Рахелди өөп, өксөп ыйлап жиберди.
12 Ошондо Жакып Рахелге анын атасынын тууганы экенин, Ребеканын уулу экенин айтты. Рахел болсо чуркап барып, атасына айтты.
13 Лабан карындашынын баласы Жакып жөнєндө угуп, анын алдынан чуркап чыгып, кучактап өөп, өз єйєнө киргизди. Анан Жакып Лабанга болгон окуяны айтып берди.
14 Лабан болсо ага: «Чынында эле, сен менин өз сөөгєм, өз канымсың», – деди. Жакып аныкында толук бир ай турду.
15 Анан Лабан Жакыпка мындай деди: «Сен тууган болгонуң єчєн эле мага бекер кызмат кылышың керекпи? Айтчы, акыңа эмне берейин?»
16 Лабандын эки кызы бар эле. Улуусунун аты – Лея, кичєєсєнєн аты – Рахел.
17 Леянын көзє начар көрчє, ал эми Рахелдин мєчөсє келишимдєє, өңє татынакай эле.
18 Жакып Рахелди сєйєп калып: «Мен кенже кызың Рахел єчєн сага жети жыл кызмат кылам», – деди.
19 Лабан ага: «Аны бөлөк бирөөгө бергенден көрө сага бергеним жакшы. Меникинде жашай бер», – деди.
20 Ошентип, Жакып Рахел єчєн жети жыл кызмат кылды. Ал аны сєйгөндєктөн, бул жылдар ага бир нече кєндөй эле көрєндє.
21 Анан Жакып Лабанга: «Эми аялымды бер, анткени ага жакындаганга менин убактым келди», – деди.
22 Лабан ал жерде жашаган адамдардын бардыгын чакырып, той өткөрдє.
23 Кечинде ал кызы Леяны Жакыпка алып келди. Жакып ага жакындады.
24 Лабан өз кєңє Зилпаны кызы Леяга кызматчы кылып берди.
25 Эртең менен ал Лея болуп чыкты. Ошондо Жакып Лабанга: «Бул эмне кылганың? Мен сага Рахел єчєн кызмат кылбадым беле? Мени эмнеге алдадың?» – деди.
26 Лабан ага: «Биздин жерде улуусунан мурда кичєєсєн кєйөөгө бербейт.
27 Бул жуманы аякта. Андан кийин сага тигинисин да беребиз, сен ал єчєн дагы жети жыл меникинде кызмат кыласың», – деди.
28 Жакып ошондой кылды, бир жуманы аяктады. Анан Лабан кызы Рахелди да ага аялдыкка берди.
29 Лабан өз кєңє Биланы кызы Рахелге кызматчы кылып берди.
30 Жакып Рахелге да жакындады. Ал Леяга караганда Рахелди көбєрөөк сєйчє. Лабандыкында ал дагы жети жыл кызмат кылды.
31 Анын Леяны сєйбөгөнєн көрєп, Теңир Леяны балалуу кылды. Ал эми Рахелдин согончогу канаган жок.
32 Леянын боюна бєтєп, уул төрөп: «Теңир менин бактысыздыгыма назарын салды, эми кєйөөм мени жакшы көрөт», – деп, анын атын Рубейин койду.
33 Дагы боюна бєтєп, уул төрөп: «Мен анын сєйбөгөн аялы экенимди Теңир угуп, мага муну да берди», – деп, анын атын Шымон койду.
34 Дагы боюна бєтєп, уул төрөп: «Мына эми кєйөөм мага жабышат, анткени мен ага єч уул төрөп бердим», – деп, анын атын Леби койду.
35 Анан дагы боюна бєтєп, уул төрөп: «Мына эми мен Теңиримди даңктайм», – деп, анын атын Жєйєт койду. Ошондон кийин анын төрөтє токтоду.
1 Рахел өзєнєн Жакыпка бала төрөп бербей жатканын көрєп, эжесине көз артып, Жакыпка: «Мага бала бер, болбосо мен өлөм», – деди.
2 Жакып Рахелге ачууланып: «Сага бала бербеген Кудай менминби?» – деди.
3 Рахел ага: «Менин кызматчым Билага жакында, ал менин тиземе төрөп берсин, ал аркылуу мен да балалуу болоюн», – деди.
4 Ошентип, ал өзєнєн кызматчысы Биланы ага аялдыкка берди. Жакып ага жакындады.
5 Биланын боюна бєтєп, Жакыпка уул төрөп берди.
6 Ошондо Рахел: «Кудай мага калыстык кылып, менин єнємдє угуп, уул берди», – деп, анын атын Дан койду.
7 Рахелдин кызматчысы Биланын дагы боюна бєтєп, Жакыпка экинчи уулун төрөп берди.
8 Ошондо Рахел: «Эжем менен катуу кармашып, жеңип чыктым», – деп, анын атын Напталы койду.
9 Лея өзєнєн төрөтє токтоп калганын көрєп, өз кызматчысы Зилпаны Жакыпка аялдыкка берди.
10 Леянын кызматчысы Зилпа да Жакыпка уул төрөп берди.
11 Ошондо Лея: «Баш кошулду», – деп, анын атын Гат койду.
12 Леянын кызматчысы Зилпа Жакыпка экинчи уулун төрөп берди.
13 Ошондо Лея: «Бул менин багыма. Эми аялдар мени бактылуу дешет», – деп, анын атын Ашыр койду.
14 Рубейин буудайды оруп-жыюу маалында талаага чыгып, мандрагор таап алып, энеси Леяга берди. Ошондо Рахел Леяга: «Уулуң алып келген мандрагорлорду мага берчи», – деди.
15 Бирок Лея ага: «Кєйөөмдє тартып алганың аз келгенсип, уулум алып келген мандрагорлорду да тартып алгың келип жатабы?» – деди. Рахел ага: «Андай болсо уулуңдун мандрагорлору єчєн Жакып бєгєн тєнє сени менен жатсын», – деди.
16 Жакып кечинде талаадан келе жатканда, Лея алдынан тосуп чыгып: «Меникине кир, анткени мен сени уулумдун мандрагорлоруна сатып алдым», – деди. Бул тєнє Жакып Лея менен жатты.
17 Ошондо Кудай Леяны укту. Анын боюна бєтєп, Жакыпка бешинчи уулун төрөп берди.
18 Анан Лея: «Кызматчымды кєйөөмө бергеним єчєн Кудай мага тиешемди берди», – деп, анын атын Исахар койду.
19 Леянын дагы боюна бєтєп, Жакыпка алтынчы уулун төрөп берди.
20 Ошондо Лея: «Кудай мага эң сонун белек берди. Эми кєйөөм меникинде жашайт, анткени мен ага алты уул төрөп бердим», – деп, анын атын Забулун койду.
21 Андан кийин кыз төрөп, анын атын Дина койду.
22 Кудай Рахелди эстеди. Кудай анын єнєн угуп, аны балалуу кылды.
23 Рахелдин боюна бєтєп, уул төрөп: «Кудай мени шылдыңдан арылтты», – деди.
24 Ал: «Теңир мага дагы башка уул берет», – деп, анын атын Жусуп койду.
25 Рахел Жусупту төрөгөндөн кийин, Жакып Лабанга мындай деди: «Эми мени коё бер, мен өз ордума, өз жериме барайын.
26 Мага аялдарым менен балдарымды бер, мен алар єчєн сага кызмат кылдым. Эми мен кетейин, анткени сен менин сага кылган кызматымды билесиң».
27 Ошондо Лабан: «О, мен сенин алдыңда ырайым тапсам кана! Теңир мага сен єчєн бата бергенин билип турам», – деди.
28 Анан дагы: «Кызмат акыңды айт, эмне сурасаң, ошону берейин», – деди.
29 Жакып ага: «Мен сага кандай кызмат кылганымды, менин убагымда малың кандай көбөйгөнєн билесиң.
30 Мага чейин сенин малың аз эле, азыр көп болуп калды. Мен келгенден тартып, Теңир сага батасын берди. Эми мен качан өз єйєм єчєн иштейм?» – деди.
31 Ошондо Лабан: «Сага эмне берейин?» – деди. «Мага эч нерсе бербей эле кой. Менин айтканымды гана кылсаң, сенин койлоруңду кайрадан кайтарам.
32 Мен бєгєн койлоруңдун баарын аралап чыгам. Сен андан темгили бар, тагы бар малдын баарын, кара койлорду, ошондой эле темгили бар, тагы бар эчкилерди бөлєп кой. Ушундай мал менин кызмат акым болсун.
33 Кийин сен менин кызмат акымды көргөнє келгениңде, сага менин ордума адилеттигим айтып турсун. Мендеги темгили жок, тагы жок ар кандай эчкилер жана кара эмес койлор уурдалган болуп эсептелет», – деди Жакып.
34 «Жакшы болот, сен айткандай болсун», – деди Лабан.
35 Ошентип, Лабан ошол кєнє бардык ала-була, тагы бар текелерди, темгили бар, тагы бар эчкилерди, бир аз агы бар эчки-текелердин баарын, кара койлорду бөлєп алып, өзєнєн уулдарынын колуна өткөрєп берди.
36 Анан ал өзє менен Жакыптын ортосуна єч кєн жол жєрчє аралыкты белгиледи. Жакып болсо Лабандын калган кой-эчкилерин кайтарып калды.
37 Жакып жаш тал, бадам, чынар чырпыктарын алып, алардын кабыгын тилке-тилке кылып кесип, кесилген жерлерди агарта аарчыды.
38 Анан тилке салынган чыбыктарды малдын алдына, суу куюлуучу аштоолорго таштап койду. Ал жерге мал суу ичкени келчє. Алар ал жерге суу ичкени келип, чыбыктардын бет маңдайында уруктанышчу.
39 Ошентип, чыбыктардын бет маңдайында уруктанган малдан ала-була, темгили, тагы бар мал туулду.
40 Ошондо Жакып козуларды бөлєп алып, алардын бет маңдайына Лабандын ала-була жана кара койлорун койду. Ал өз малын өзєнчө кармап, Лабандын малына кошчу эмес.
41 Тыңыраак мал уруктанарда, чыбыктардын бет маңдайында уруктанышы єчєн, Жакып чыбыктарды малдын алдына, аштоолордун ичине таштап койчу.
42 Ал эми чабыр мал уруктанарда, чыбыктарды таштачу эмес. Ошондуктан Лабанга чабыр мал, Жакыпка тың мал тийип турду.
43 Ошентип, Жакып өтө бай адам болду. Анын көптөгөн майда малы, кєңдөрє, кулдары, төөлөрє, эшектери болгон.
1 Ошондо Жакып Лабандын уулдарынын мындай сөздөрєн укту: «Жакып биздин атабыздын бардык нерсесин ээлеп алды, ал ушул байлыктын баарын атабыздын мал-мєлкєнөн жыйып алды».
2 Жакып Лабандын жєзєн караса, ал аны мурдагыдай карабай калыптыр.
3 Ошондо Теңир Жакыпка: «Ата-бабаларыңдын жерине, өзєңдєн мекениңе кайт. Мен сени менен боломун», – деди.
4 Жакып киши жиберип, Рахел менен Леяны талаага, койлорунун жанына чакыртып алды.
5 Жакып аларга: «Мен атаңардын мурдагыдай карабай калганын көрєп турам. Бирок атамдын Кудайы мени менен болду.
6 Силер менин атаңарга бєт кєчєм менен кызмат кылганымды билесиңер.
7 Атаңар болсо мени алдап, кызмат акымды он жолу алмаштырды. Бирок анын мага жамандык кылуусуна Кудай жол берген жок.
8 Ал мага “Темгилдєє мал сенин кызмат акың болот” дегенде, малдын баары темгил тууду. Ал эми “Сенин кызмат акың ала-була мал болот” дегенде, малдын баары ала-була тууду.
9 Ошентип, Кудай малды атаңардан тартып алып, мага берди.
10 Бир жолу куут маалында, тєшємдө кууган текелердин баары ала-була, темгили, тактары бар текелер экенин көрдєм.
11 Кудайдын периштеси тєшємдө мага: “Жакып!” – деди. Мен: “Мына мен”, – дедим.
12 Ал мага: “Башыңды көтөрєп карачы, кууган текелердин баары – ала-була, темгили, тактары бар текелер, анткени Мен Лабандын сага эмне кылып жатканын көрєп турам.
13 Мен сага Бейтелде келген Кудаймын, ошол жерде сен эстеликтин єстєнө зайтун майын куюп, ошол жерде Мага убада бергенсиң. Эми ордуңан туруп, бул жерден чыгып, өз мекениңе кайт”, – деди».
14 Рахел менен Лея ага: «Атабыздын бизге бергидей, энчи, мурасы бар беле?
15 Ал бизди бөтөн катары санайт. Анткени ал бизди сатты, атєгєл, кємєшєбєздє да жеп койду.
16 Кудай атабыздан тартып алган байлыктын баары биздики жана балдарыбыздыкы. Ошондуктан Кудай сага айткандын бардыгын кыл», – дешти.
17 Ошондо Жакып ордунан туруп, балдары менен аялдарын төөлөргө мингизди.
18 Анан Месопотамиядан тапкан өзєнєн бардык мал-мєлкєн алып, Канаан жерине, атасы Ыскакка жөнөп кетти.
19 Лабан малын кыркканы кетери менен, Рахел атасынын жасалма кудайларын уурдап алды.
20 Жакып болсо арамейлик Лабанга өзєнєн кетерин айтпай, аны алдап кетти.
21 Ошентип, ал өзєнєн бардык мал-мєлкєн алып, дарыядан өтєп, Гилат тоосун карай бет алды.
22 Жакыптын кеткендигин Лабанга єчєнчє кєнє айтышты.
23 Ошондо ал жанына туугандарын алып, жети кєн бою кууп жєрєп отуруп, ага Гилат тоосуна келгенде жетти.
24 Кудай арамейлик Лабанга тєн ичинде тєшєндө келип: «Байкагын, Жакыпка жаман да, жакшы да айтпа», – деди.
25 Лабан Жакыпты кууп жетти. Жакып болсо чатырын тоого тигип алган эле. Лабан да туугандары менен чатырын Гилат тоосуна тикти.
26 Ошондо Лабан Жакыпка: «Бул эмне кылганың? Эмне єчєн мени алдадың, кыздарымды туткунга тєшкөндөрдөй кылып алып кеттиң?
27 Эмне єчєн жашыруун качтың? Эмне єчєн менден жашындың? Эмне єчєн мага айткан жоксуң? Мен сени той-тамаша өткөрєп, ыр ырдап, дап кагып, гусли чертип узатпайт белем?
28 Атєгєл, неберелерим менен кыздарымдын бетинен өптєргөн жоксуң. Сен ойлонбой иш кылдың.
29 Силерге жамандык кылууга кєчєм жетет, бирок атаңардын Кудайы кечээ мага: “Байкагын, Жакыпка жакшы да, жаман да айтпа”, – деди.
30 Кете берсең мейли эле, анткени атаңдыкында болууну абдан каалаптырсың, бирок эмне єчєн менин кудайларымды уурдап кеттиң?» – деди.
31 Жакып Лабанга мындай деп жооп берди: «Кыздарыңды менден тартып аласың го деп корктум.
32 Кудайларыңды кимден тапсаң, ал тирєє калбасын! Туугандарыбыздын көзєнчө меникинен издеп таап ал». Аларды Рахел уурдап алганын Жакып билген эмес эле.
33 Ошондо Лабан Жакыптын, Леянын, эки кєңдєн чатырларына кирип, издеп таба албады. Анан Леянын чатырынан чыгып, Рахелдикине кирди.
34 Рахел болсо жасалма кудайларды төөнєн чомунун астына катып, өзє єстєнө отуруп алган эле. Лабан чатырды бєт аңтарып, таба албады.
35 Рахел атасына: «Мырзам менин тура албаганыма ачууланбаса экен, анткени менде аялдарга мєнөздєє нерсе болуп жатат», – деди. Ал издеп-издеп, жасалма кудайларын таба албады.
36 Жакып ачууланып, Лабан менен айтыша кетти. Ал Лабанга мындай деди: «Менин артыман кууп келгидей, айыбым кайсы, кєнөөм кайсы?
37 Менин буюмдарымдын баарын карап чыктың, өзєңдєн кайсы буюмуңду таптың? Ушул жерде менин туугандарым менен өз туугандарыңдын алдында көрсөт. Алар экөөбєздєн ортобузда калыстык кылышсын.
38 Сага жыйырма жыл иштеп бердим, кой-эчкилериң бала салган жок, корооңдогу койлоруңдан жеген жокмун.
39 Жырткыч жара тарткандарын алып келген эмесмин, алар менин чыгашам эле. Кєндєз жоголсо да, тєндө жоголсо да, сен менден төлөтєп алып турдуң.
40 Кєндєз ысыктан, тєнкєсєн сууктан жапа чегип кыйналдым, тєн уйкумдан калдым.
41 Менин жыйырма жылым сенин єйєңдө ушинтип өттє. Мен сенин эки кызың єчєн сага он төрт жыл, малың єчєн алты жыл кызмат кылдым. Сен болсо менин кызмат акымды он жолу алмаштырдың.
42 Эгерде атам Ыбрайымдын Кудайы жана Ыскактын Коркунучу мени менен болбогондо, сен мени азыр да эч нерсе бербей, куру кол коё бермексиң. Кудай менин кайгымды жана маңдай тер, таман акымды көрєп, кечээ менин таламымды талашты».
43 Ошондо Лабан Жакыпка мындай деп жооп берди: «Кыздар – менин кыздарым. Балдар – менин балдарым. Мал – менин малым. Сен көрєп тургандын баары меники. Мен кыздарыма жана алар төрөгөн балдарга эми бир нерсе кылмак белем?
44 Азыр экөөбєз келишим тєзөлє, ал сен экөөбєздєн ортобузда кєбө болcун».
45 Жакып таш алып, аны эстелик кылып койду.
46 Анан Жакып өзєнєн туугандарына: «Таш жыйнагыла», – деди. Алар таш жыйнап, дөбө кылып єйєштє да, ошол дөбөгө отуруп алып тамактанышты.
47 Лабан аны «Жыгар-Саадут» (Кєбө дөбө) деп, Жакып болсо аны Гилат деп атады.
48 Анан Лабан: «Бєгєндөн баштап бул таш дөбө экөөбєздєн ортобузда кєбө болот», – деди. Ошондуктан ал жерди Гилат деп аташты.
49 Ал дөбө Миспа деп да аталат, анткени Лабан: «Сен экөөбєз бири-бирибизден бөлєнєп кеткенден кийин, Теңир менин єстємөн да, сенин єстєңөн да көз салып турсун.
50 Эгерде кыздарыма жаман мамиле кыла турган болсоң же кыздарымдын єстєнө аял ала турган болсоң, байкагын, экөөбєздєн ортобузда кєбө болчу адам жок, бирок ортобузда Кудай кєбө», – деди.
51 Ошентип, Лабан Жакыпка: «Мына бул дөбө менен мен койгон эстелик экөөбєзгө кєбө болот.
52 Бул дөбө менен бул эстелик кєбө: жамандык кылыш єчєн, бул дөбө менен бул эстеликтен сен тарапка мен өтпөйм, мен тарапка сен өтпөйсєң.
53 Ыбрайымдын Кудайы, Нахордун Кудайы, алардын ата-бабаларынын Кудайы ортобузда калыс болсун», – деди. Жакып атасы Ыскактын Коркунучу менен ант берди.
54 Анан Жакып тоодо курмандык чалып, туугандарын тамакка чакырды. Алар тамактанып, тоодо тєнөп калышты.
55 Лабан эртеси эртең менен эрте туруп, неберелери менен кыздарын өөп, аларга батасын берип жөнөп кетти. Ошентип, Лабан өз жерине кайтып келди.
1 Жакып болсо өз жолу менен кетти. Жолдо ага Кудайдын периштелери жолукту.
2 Жакып аларды көрєп: «Кудайдын аскерлери», – деди. Анан ал жерди Маханайим деп атады.
3 Жакып өзєнөн мурун Эдом аймагына, Сеир жериндеги бир тууганы Эйсапка кабарчыларын жөнөттє.
4 Аларга мындай буйрук берди: «Мырзам Эйсапка кулуң Жакып мындай дейт дегиле: “Мен Лабандыкында бєгєнкє кєнгө чейин жашап турдум.
5 Менин өгєздөрєм, эшектерим, майда малым, кулдарым, кєңдөрєм бар. Мен сенин алдыңда ырайым табуу єчєн, өзєм жөнєндө мырзама кабарлап коюуга киши жибердим”».
6 Кабарчылар Жакыпка кайра келип: «Биз бир тууганың Эйсапка бардык. Ал сени тосуп келе жатат, жанында төрт жєз адам бар», – деп айтышты.
7 Жакып абдан коркуп, тынчы кетти. Ал өзєнєн адамдарын, майда жана бодо малын, төөлөрєн эки топко бөлдє.
8 Ал: «Эгер Эйсап кол салып бир топту талкаласа, экинчи топ кутулуп кете алат», – деп ойлоду.
9 Анан Жакып Кудайга мындай деп кайрылды: «О, атам Ыбрайымдын Кудайы жана атам Ыскактын Кудайы, Теңирим, Сен мага: “өз жериңе, мекениңе кайт, Мен сени колдойм!” – дедиң эле.
10 Сенин өз кулуңа кылган бардык ырайымың менен жакшылыгыңа татыксызмын, анткени мен бул Иордандан жалгыз таягым менен өттєм эле, азыр болсо эки станым бар.
11 Мени бир тууганым Эйсаптын колунан куткар, анткени мен андан корком, ал келип, мени жана балдарымды энелери менен кошо өлтєрєп койбосун.
12 Сен мага: “Мен сени колдоп, укум-тукумуңду деңиз кумундай көбөйтєп, көптєгєнөн санап чыккыс кылам”, – деп айткансың».
13 Жакып ал тєнє ошол жерде тєнөдє. Анан ал өзєнєн мал-мєлкєнөн бир тууганы Эйсапка белек кылуу єчєн буларды алды:
14 эки жєз эчки, жыйырма теке, эки жєз кой, жыйырма кочкор,
15 отуз иңген ботолору менен, кырк уй, он өгєз, жыйырма ургаачы, он эркек эшек.
16 Кулдарына ар бир єйєрдє өзєнчө бөлєп берип, аларга: «Менин алдыма тєшкєлө, єйєрлөрдєн ортосунда аралык болсун», – деди.
17 Анан биринчи адамга минтип буйруду: «Бир тууганым Эйсап алдыңан чыгып: “Кимдин кулусуң? Кайда бара жатасың? Айдаган малың кимдики?” – деп сураса, сен:
18 “Сенин кулуң Жакыптыкы. Булар – мырзам Эйсапка жиберилген белек. Ал өзє да биздин артыбызда келе жатат”, – де».
19 Ошондой эле экинчисине да, єчєнчєсєнө да, єйєр-єйєр малдын артында бара жаткандардын бардыгына: «Эйсапка жолуксаңар, ушундай дегиле», – деп буйрук берди.
20 «Дагы мындай дегиле: “Кулуң Жакып да биздин артыбызда келе жатат”», – деди. Анткени ал ичинен: «Жөнөтєп жиберген белектерим менен анын жєрөгєн жумшартайын, андан соң жєз көрєшөйєн. Мємкєн, мени кабыл алар», – деп ойлогон.
21 Ошентип, белектерин жөнөтєп жиберди. Ал эми өзє ошол тєнє станда тєнөп калды.
22 Ошол тєнє ордунан туруп, эки аялын, эки кєңєн, он бир уулун алып, Жабок суусун кечип өттє.
23 Аларды шар суудан алып өттє, өзєнєн бардык мал-мєлкєн өткөрдє.
24 Ошентип, Жакып жалгыз калды. Ошондо таң атканга чейин Бирөө аны менен кармашты.
25 Ал Жакыпты жеңе албастыгын көрєп, аны менен кармашып жатканда, жамбаш тарамышына тийип, мертинтип койду.
26 Анан Ал: «Коё бер Мени, таң атып кетти», – деди. Жакып Ага: «Мага батаңды бермейинче, коё бербеймин Сени», – деди.
27 Ал Жакыптан: «Атың ким?» – деп сурады. Ал: «Жакып», – деп жооп берди.
28 Ошондо Ал мындай деди: «Ушундан тартып сенин атың Жакып эмес, Ысрайыл болот, анткени сен Кудай менен, адамдар менен кармашып, жеңип чыктың».
29 Жакып да: «Атыңды айт», – деди. Ал: «Эмне єчєн Менин атымды сурап жатасың?» – деди да, ошол жерде ага батасын берди.
30 Анан Жакып: «Мен Кудайды бетме-бет көрдєм, бирок тирєє калдым», – деп, ал жерди Пенуел деп атады.
31 Ал Пенуелден өтєп бара жатканда, кєн чыкты. Ал жамбашынан сылтып бара жатты.
32 Ошондуктан Ысрайыл уулдары азыркыга чейин жамбаштын тарамыштарын жешпейт, анткени Кармашуучу Жакыптын жамбаш тарамышына тийип, мертинтип койгон.
1 Жакып көз чаптырып, Эйсаптын келе жатканын көрдє. Анын жанында төрт жєз адам бар экен. Ошондо ал Леянын, Рахелдин жана эки кєңдєн балдарын өз-өзєнчө бөлєп койду.
2 Кєңдөрєн жана алардын балдарын алдыга койду, Леяны жана анын балдарын алардын артына, ал эми Рахел менен Жусупту алардын артына койду.
3 өзє болсо алардын алдына өтєп, бир тууганына жакын келгенче, жети ирет жерге чейин башын ийип таазим этти.
4 Ошондо Эйсап ага утурлай чуркап, аны мойнунан кучактап өпкєлөдє, анан экөө тең ыйлашты.
5 Эйсап анын аялдары менен балдарын көрєп: «Буларың ким?» – деп сурады. «Кудайдын кулуңа берген балдары», – деп жооп берди Жакып.
6 Ошондо кєңдөр менен алардын балдары жакын келип, ага таазим кылышты.
7 Лея да балдары менен келип таазим этти. Акырында Жусуп менен Рахел да келип таазим этишти.
8 Анан Эйсап андан: «Сен бул көп сандаган малды кандай максат менен жибердиң?» – деп сурады. Жакып ага: «Мырзамдын алдында ырайым табуу єчєн», – деп жооп берди.
9 Ошондо Эйсап ага: «Бир тууганым, өзємдєкє жетиштєє, өзєңдєкє өзєңдө калсын», – деди.
10 «Жок, эгерде мен сенин алдыңда ырайым тапкан болсом, белектеримди кабыл ал, анткени жєзєңдє көргөндө, Кудайдын жєзєн көргөндөй болдум, сен мага ырайым кылдың.
11 Менин сага алып келген тартуумду кабыл ал, анткени Кудай мага берди, менде баары бар», – деп, Жакып аны көндєрдє, Эйсап кабыл алды.
12 Анан Эйсап: «Ордубуздан туруп жөнөйлє. Мен сени менен жөнөйєн», – деди.
13 Жакып ага: «Мырзам өзє көрєп турат, балдарым жаш, ал эми майда жана бодо малым саан. Эгерде малды кєнє бою айдасак, анда бардык мал өлєп калат.
14 Мырзам өз кулунун алдында кете берсин, ал эми мен алдымда бара жаткан малдын жєрєшєнө жараша, балдарымдын басыгына жараша жай жол жєрєп, мырзама, Сеирге келейин», – деди.
15 «Жанымдагы кишилердин бир нечесин сени менен калтырайын», – деди Эйсап. «Алардын кереги эмне? Мен мырзамдын алдында ырайым тапсам эле болду», – деди Жакып.
16 Ошентип, Эйсап ошол эле кєнє өз жолу менен Сеирге кайтты.
17 Жакып болсо Сукотко келип, ошол жерде өзєнө єй куруп, малына бастырма тургузду. Ошондуктан ал жерди Сукот деп атады.
18 Жакып Месопотамиядан чыккандан кийин, Канаан жериндеги Шекем шаарына аман-эсен жетип, ошол шаарга жакын жайланышты.
19 Анан ал Шекемдин атасы Хамордун балдарынан жєз тыйынга жер сатып алып, чатырын тикти.
20 Ошол жерге курмандык чалынуучу жай куруп, ал жерди «Ысрайылдын Кудайы – кудуреттєє Кудай» деп атады.
1 Леянын Жакыптан төрөгөн кызы Дина ал жердин кыздарын көргөнє чыкты.
2 Аны ал жердин төрөсє хибилик Хамордун уулу Шекем көрєп, кармап алып, зордуктап койду.
3 Жакыптын кызы Динага анын көңєлє тєшєп, сєйєп калгандыктан, кыздын жєрөгєнө жаккан сөздөрдє сєйлөдє.
4 Анан Шекем атасы Хаморго: «Бул кызды мага аялдыкка алып бер», – деди.
5 Жакып кызы Динанын абийирин Хамордун баласы булгап койгонун укту, бирок уулдары талаада мал менен болгондуктан, алар келгиче унчуккан жок.
6 Анан Шекемдин атасы Хамор Жакып менен сєйлөшкөнє чыкты.
7 Жакыптын уулдары болсо талаадан келип, бул ишти укканда, капа болуп, аябай ачууланышты, анткени Шекем Жакыптын кызы менен жатып, Ысрайылдын намысын тебеледи, ал мындай кылбашы керек эле.
8 Хамор аларга мындай деди: «Уулум Шекемдин кызыңарга көңєлє тєшєп калыптыр, аны уулума аялдыкка бергиле.
9 Биз менен тууган болгула. Кыз алышып, кыз беришели.
10 Биз менен чогуу жашагыла, бул жер силердин алдыңарда турат, ал жерлерге отурукташып, чарба жєргєзєп, ээлик кылгыла».
11 Шекем Динанын атасы менен бир туугандарына: «Силердин алдыңарда ырайым тапсам эле болду, силер эмне десеңер, мен баарын берем.
12 Кандай калың бычып, эмне талап кылсаңар да берем, мага кызыңарды берсеңер эле болду», – деди.
13 Бирок Жакыптын уулдары Шекемге жана анын атасы Хаморго куулук менен жооп беришти, анткени ал алардын карындашы Динанын абийирин булгап койгон эле.
14 Жакыптын уулдары аларга: «Анте албайбыз, биз карындашыбызды сєннөткө отургузулбаганга бере албайбыз, анткени бул – биз єчєн маскарачылык.
15 Эгерде биздей болуп, силердин да бардык эркек аттууңар сєннөткө отургузулса гана макул болобуз.
16 Ошондо биз кыз алышып, кыз беришип, силер менен чогуу жашап, бир эл болобуз.
17 Эгерде сєннөткө отургузулганга макул болбосоңор, анда биз кызыбызды алып кетип калабыз», – дешти.
18 Бул сөздөр Хаморго жана анын уулу Шекемге жагып калды.
19 Улан муну аткарууга токтоосуз киришти, анткени Жакыптын кызын сєйєп калган эле. Шекем атасынын єйєндөгєлөрєнєн ичинен эң кадырлуусу эле.
20 Хамор жана анын уулу Шекем шаар дарбазасынын жанына келип, өз шаарынын тургундарына кайрылып, мындай деди:
21 «Бул адамдар биз менен тынчтыкта. Алар бул жерге отурукташып, чарба жєргєзө беришсин. Жер кенен. Алар менен кыз алышып, кыз беришели.
22 Биздин да бардык эркек аттууларыбыз алардай болуп сєннөткө отургузулган шартта гана бул адамдар биз менен жашап, бир эл болууга макул.
23 Алардын єйєр-єйєр малы да, мєлкє да биз єчєн эмеспи? Аларга макул гана болсок, биз менен жашап калышат».
24 Ошентип, Хамор менен анын уулу Шекемдин айткандарын шаар дарбазасынан чыккандын бардыгы угуп, эркек аттуулардын бардыгы, шаар дарбазасынан чыккандардын бардыгы сєннөткө отургузулду.
25 Yчєнчє кєнє, алар ооруп жатканда, Жакыптын эки уулу, Динанын бир туугандары Шымон менен Леби кылычтарын алып, шаарга тартынбастан кол салып, эркек аттуулардын баарын кырып салышты.
26 Хамордун өзєн да, уулу Шекемди да кылыч менен өлтєрєшєп, Шекемдин єйєнөн Динаны алып чыгып кетишти.
27 Жакыптын уулдары өлтєрєлгөндөрдєн шаарына келишти да, карындашынын абийирин булгагандыгы єчєн, шаарды тоноп кетишти.
28 Алар майда жана бодо малын, эшектерин, шаарда эмнеси болсо, талаада эмнеси болсо, бардыгын алып кетишти.
29 Алардын байлыктарын, балдарын, аялдарын туткундап, єйлөрєндө болгон нерсесинин бардыгын талап-тоноп кетишти.
30 Ошондо Жакып Шымон менен Лебиге мындай деди: «Силер мени кайгыга салдыңар, бул жердин тургундарына, канаандыктар менен периздиктерге мени жек көрєндє кылдыңар. Менин элим аз. Алар мага каршы чогулуп, мени өлтєрєп, єй-жайым менен жок кылышат».
31 Алар болсо: «Эмне єчєн ал биздин карындашыбызга сойкуга мамиле кылгандай мамиле кылышы керек?» – дешти.
1 Кудай Жакыпка мындай деди: «Ордуңан туруп, Бейтелге жөнө, ошол жерде жаша. Бир тууганың Эйсаптан качып бара жатканыңда сага келген Кудайга арнап, ошол жерге курмандык чалынуучу жай кур».
2 Ошондо Жакып өз єй-бєлөсє менен өз кишилерине мындай деди: «Бөтөн кудайларыңарды таштагыла, тазаланып, кийимиңерди алмаштыргыла.
3 Ордубуздан туруп, Бейтелге жөнөйлє. Башыма оор кєн тєшкөн кєнє мени угуп, мен жєргөн жолдо мени менен бирге болгон Кудайга курмандык чалынуучу жай курайын».
4 Алар Жакыпка өздөрєнєн бөтөн кудайларын, кулактарындагы сөйкөлөрєн беришти. Жакып аларды Шекемдин жанындагы эмен дарагынын тєбєнө көөмп салды.
5 Ошентип, алар жөнөп кетишти. Тегерек-четтеги шаарларга Кудайдын коркунучу туулуп, Жакыптын уулдарынын артынан куушкан жок.
6 Жакып өзєнєн кишилери менен Канаан жериндеги Лузга, башкача айтканда, Бейтелге келди.
7 Анан ал жерге курмандык чалынуучу жай куруп, ошол жерди Эл-Бейтел деп атады, анткени ал өз бир тууганынан качып бара жатканда, ошол жерде ага Кудай келген.
8 Ребеканын эмчек энеси Дебора каза болуп, Бейтелдин төмөн жагындагы эмендин тєбєнө коюлду. Жакып аны Алан-Бакут деп атады.
9 Жакып Месопотамиядан кайтып келгенден кийин, Кудай дагы келип, ага батасын берди.
10 Ошондо Кудай ага мындай деди: «Сенин атың Жакып. Мындан ары сенин атың Жакып эмес, Ысрайыл болот». Ошентип, ага Ысрайыл деген ат койду.
11 Кудай ага дагы: «Мен Кудаймын, Кудуреттєємєн. Укумдап-тукумдап көбөйө бер. Сенден көптөгөн элдер, падышалар чыгат.
12 Мен Ыбрайым менен Ыскакка берген жерди сага жана сенин укум-тукумуңа берем», – деди.
13 Анан Кудай андан, ага сєйлөгөн жерден көтөрєлєп кетти.
14 Ошондо Жакып өзєнө Кудай сєйлөгөн жерге таштан эстелик тургузуп, анын єстєнө куюлуучу курмандыкты куюп, анын єстєнө зайтун майын куйду.
15 Ошентип, ал Кудай өзєнө сєйлөгөн жерди Бейтел деп атады.
16 Анан алар Бейтелден жөнөп кетишти. Эфратага бир аз калганда, Рахел төрөдє. Анын төрөтє оор болду.
17 Ал төрөттөн кыйналып жатканда, аначы кемпир мындай деди: «Коркпо, анткени мунуң да уул болот».
18 Жаны чыгып бара жаткан Рахел баланын атын Бен-Они койду. Бирок баланын атасы анын атын Бенжемин койду.
19 Рахел өлєп, Эфратага бараткан жолдун боюна коюлду, башкача айтканда, Бейт-Лехемге коюлду.
20 Жакып анын мєрзөсєнєн єстєнө эстелик койду. Ал мєрзөнєн єстєндөгє эстелик бєгєнкє кєнгө чейин турат.
21 Анан Ысрайыл жолго чыгып, Эйдер мунарасынын ары жагына чатырын тикти.
22 Ысрайыл бул өлкөдө жашап турганда, Рубейин барып, атасынын кєңє Била менен жатып алды. Муну Ысрайыл укту. Жакыптын он эки уулу бар эле.
23 Леянын уулдары: Жакыптын туну Рубейин, андан кийинкилери Шымон, Леби, Жєйєт, Исахар жана Забулун.
24 Рахелдин уулдары: Жусуп менен Бенжемин.
25 Рахелдин кєңє Биланын уулдары: Дан менен Напталы.
26 Леянын кєңє Зилпанын уулдары: Гат менен Ашыр. Жакыптын бул уулдары Месопотамияда төрөлєшкөн.
27 Ошентип, Жакып атасы Ыскакка, Ыбрайым менен Ыскак жашаган Мамрейге, Кирийат-Арбага, башкача айтканда, Хебронго келди.
28 Ошондо Ыскак жєз сексен жашта эле.
29 Ыскак карылыгы жетип, өмєргө тоюп көз жумуп, өз элине кошулду. Аны уулдары Эйсап менен Жакып көргө коюшту.
1 Эйсаптын, башкача айтканда, Эдомдун санжырасы мындай:
2 Эйсап Канаан кыздарынан аял алды. Ал хеттик Эйлон кызы Аданы, хибилик Сибон уулу Ананын кызы Олибаманы жана
3 Ысмайыл кызы, Ныбайоттун карындашы Басыматты алды.
4 Ада Эйсапка Элипазды төрөп берди. Басымат Ребуелди төрөдє.
5 Олибама Жейушту, Жаломду жана Коракты төрөдє. Эйсаптын бул уулдары Канаан жеринде төрөлєштє.
6 Эйсап аялдарын, уулдарын, кыздарын, єйєндөгє бардык адамдарын, єйєр-єйєр малын, Канаан жеринде тапкан бардык мал-мєлкєн алып, бир тууганы Жакыптан бөлєнєп, башка жерге кетти.
7 Анткени алардын мал-мєлкє аябай көп болгондуктан, бирге жашай албай калышкан эле. Малынын көптєгєнөн аларга жашаган жери тардык кылды.
8 Эйсап Сеир тоосуна жайланышты. Эйсап – бул Эдом.
9 Сеир тоосундагы эдомдуктардын атасы Эйсаптын санжырасы мындай:
10 Эйсаптын уулдарынын аттары: Эйсаптын аялы Аданын уулу Элипаз жана Эйсаптын аялы Басыматтын уулу Ребуел.
11 Элипаздын уулдары: Тейман, Омар, Сепо, Гатам жана Кеназ.
12 Тимна Эйсаптын уулу Элипаздын кєңє болгон. Ал Элипазга Амалыкты төрөп берген. Эйсаптын аялы Аданын уулдары ушулар.
13 Ребуелдин уулдары: Нахат менен Зерах, Шама менен Миза. Булар – Эйсаптын аялы Басыматтын уулдары.
14 Эйсаптын аялы, Сибондун уулу Ананын кызы Олибама Эйсапка Жейушту, Жаломду жана Коракты төрөп берген.
15 Мына булар Эйсаптын уулдарынын башчылары: Эйсаптын тун уулу Элипаздын уулдары: Тейман башчы, Омар башчы, Сепо башчы, Кеназ башчы.
16 Корак башчы, Гатам башчы, Амалык башчы. Булар – Эдом жериндеги Элипаздын башчы уулдары. Булар – Аданын уулдары.
17 Эйсаптын уулу Ребуелдин уулдары булар: Нахат башчы, Зерах башчы, Шама башчы, Миза башчы. Булар – Эдом жериндеги Ребуелдин башчы уулдары. Булар – Эйсаптын аялы Басыматтын уулдары.
18 Эйсаптын аялы Олибаманын уулдары булар: Жейуш башчы, Жалом башчы, Корак башчы. Булар – Эйсаптын аялы, Ананын кызы Олибаманын башчы уулдары.
19 Булар – Эйсаптын уулдары жана алардын башчылары. Бул – Эдом өзє.
20 Бул жерде жашаган хорилик Сеирдин уулдары булар: Лотан, Шобал, Сибон, Ана,
21 Дишан, Эйсер жана Дишон. Булар – Эдом жериндеги Сеирдин уулдары хориликтердин башчылары.
22 Лотандын уулдары Хори менен Эймам болгон. Ал эми Лотандын карындашы – Тимна.
23 Шобалдын уулдары булар: Албан, Манахат, Эйбал, Шепо жана Онам.
24 Сибондун уулдары булар: Айа менен Ана. Атасы Сибондун эшектерин кайтарып жєрєп, чөлдөгє жылуу сууну тапкан Ана ушул.
25 Ананын балдары булар: Дишон жана Ананын кызы Олибама.
26 Дишондун уулдары булар: Хемдан, Эшпан, Итран жана Керан.
27 Эйсердин уулдары булар: Билан, Заабан жана Акан.
28 Дишандын уулдары булар: Ус жана Аран.
29 Хориликтердин башчылары булар: Лотан башчы, Шобал башчы, Сибон башчы, Ана башчы,
30 Дишон башчы, Эйсер башчы, Дишан башчы. Ушулар – Сеир жериндеги хориликтердин башчылары.
31 Ысрайыл уулдарынын падышачылык кылуусунан мурда Эдом жеринде падышачылык кылган падышалар булар:
32 Эдомдо Бейордун уулу Бела падышачылык кылган. Анын шаарынын аты – Динаба.
33 Бела өлгөндөн кийин, анын ордуна ботсралык Зерахтын уулу Жобап падыша болду.
34 Жобап өлєп, анын ордуна теймандыктардын жеринен Хушам падыша болду.
35 Хушам да өлєп, анын ордуна Маап талаасында мидиандыктарды жеңген Быдаттын уулу Адат падыша болду. Анын шаарынын аты – Абыт.
36 Адат да өлєп, анын ордуна Масрейкадан чыккан Самла падыша болду.
37 Самла да өлєп, анын ордуна дарыя жээгиндеги Рехоботтон чыккан Шабул падыша болду.
38 Шабул да өлєп, анын ордуна Акбардын уулу Баал-Канан падыша болду.
39 Акбардын уулу Баал-Канан да өлєп, анын ордуна Хадар падыша болду. Анын шаарынын аты – Пабу. Аялынын аты – Мейтабел, ал – Мей-Зааптын уулу Матрейданын кызы.
40 Уруулары боюнча, жерлери боюнча, аттары боюнча Эйсаптын башчы уулдарынын аттары булар: Тимна башчы, Алба башчы, Жетейт башчы,
41 Олибама башчы, Эйла башчы, Пинон башчы,
42 Кеназ башчы, Тейман башчы, Мипсар башчы,
43 Магдиел башчы, Ирам башчы. Булар – Эдом башчылары, өздөрє ээлик кылган жердеги айыл-кыштактардын башчылары. Эдомдуктардын атасы – Эйсап.
1 Жакып атасы жашаган Канаан жеринде жашап турду.
2 Жакыптын жашоосу мындай эле: Жусуп он жети жашында, өспєрєм чагында өзєнєн бир туугандары менен, атасынын аялдары Била жана Зилпанын уулдары менен мал кайтарчу. Жусуп атасына алардын жаман иштерин жеткирип турчу.
3 Ысрайыл Жусупту башка уулдарынан өзгөчө жакшы көрчє, анткени ал анын карыганда көргөн уулу эле. Ошон єчєн ага кооз кийим тиктирип берди.
4 Бир туугандары атасынын өздөрєнө караганда Жусупту көбєрөөк жакшы көрөрєн көрєшєп, Жусупту жек көрєп калышты. Аны менен бир тууганча сєйлөшө албай калышты.
5 Бир кєнє Жусуп тєш көрєп, тєшєн бир туугандарына айтып берди. Ошондон кийин алар аны ого бетер жек көрєп калышты.
6 Жусуп аларга мындай деди: «Мен көргөн тєшкө кулак салгылачы.
7 Тєшємдө биз талаада боо байлап жєрєптєрбєз, бир маалда менин боом тикесинен туруп калды. Ошондо силердин боолоруңар тегерете туруп, менин боомо жєгєнєп таазим этишти».
8 Ошондо бир туугандары: «Кантип эле сен бизге падышачылык кылып каласың? Кантип эле сен бизди бийлеп каласың?» – дешип, аны тєшє єчєн, айткан сөздөрє єчєн ого бетер жек көрєп калышты.
9 Ал дагы башка тєш көрєп, тєшєн бир туугандарына айтты: «Бєгєн мен дагы тєш көрдєм. Тєшємдө кєн менен ай жана он бир жылдыз мага жєгєнєп, таазим кылып жатыптыр».
10 Ал тєшєн атасы менен бир туугандарына да айтып берди эле, атасы урушуп, мындай деди: «Эмне деген тєш көргөнсєң? Кантип эле мен да, апаң да, бир туугандарың да сага келип, таазим кылып калалы?»
11 Бир туугандары ыза болушту, атасы болсо анын сөзєн жєрөгєнө тєйєп алды.
12 Бир туугандары атасынын малын Шекемге жайып кетишкенде,
13 Ысрайыл Жусупка: «Бир туугандарың Шекемде мал жайып жєрєшөт. Барып келчи, мен сени аларга жиберейин», – деди. Ал ага: «Мына мен», – деп жооп берди.
14 Атасы ага: «Барып, бир туугандарың аман-эсенби, малы тєгөлбє, көрєп, мага жообун алып кел», – деди. Ошентип, аны Хеброн өрөөнєнөн Шекемге жөнөттє. Жусуп Шекемге келди.
15 Ал талаада адашып жєргөндө, ага бирөө жолугуп, андан: «Эмне издеп жєрөсєң?» – деп сурады.
16 «Мен бир туугандарымды издеп жєрөм. Алар кайсы жерде мал жайып жєргөнєн айтып коёсуңбу?» – деди ал.
17 Ошондо жанагы киши: «Алар бул жерден кетишти, анткени мен алардын “Дотанга барабыз” дегенин уккам», – деди. Жусуп бир туугандарынын артынан жөнөп, аларды Дотандан тапты.
18 Алар Жусупту алыстан көрєшєп, ал жакындай электе эле, аны өлтєрєєнє чечип коюшту.
19 Анан алар бири-бирине: «Мына, тєш көргєч келатат.
20 Жєргєлө, азыр барып, аны өлтєрєп, чуңкурга таштап салалы, аны жырткыч айбан жеп кетти деп айтып коёбуз. Ошондо анын тєштөрє эмне болорун көрөбєз», – дешти.
21 Муну Рубейин угуп: «Жок, Жусупту өлтєрбөйбєз», – деп, аны алардын колунан куткарып калды.
22 Рубейин аларга: «Кан төкпөгєлө. Аны чөлдөгє чуңкурга таштап салгыла, ага кол көтөрбөгєлө», – деди. Ал бул сөздє Жусупту алардын колунан куткарып, атасына кайтарыш єчєн айтты.
23 Жусуп өзєнєн бир туугандарына келгенде, алар Жусуптун єстєнөн кооз кийимин сыйрып алышты.
24 өзєн болсо чуңкурга таштап жиберишти. Ал чуңкур бош болчу, анда суу жок эле.
25 Анан алар тамак жегени отурушканда, Гилат жактан келе жаткан Ысмайыл уулдарынын кербенин көрєштє. Алар төөлөрєнө жыпар жыттуу заттарды: стиракс, бальзам, ладан жєктөп алып, Мисирге алып бара жатышкан.
26 Ошондо Жєйєт бир туугандарына: «Бир тууганыбыздын канын төгєп, өлєгєн жашырып салгандан не пайда?
27 Жєргєлө, аны Ысмайыл уулдарына сатып жиберели, колубуз да булганбайт, анткени ал биздин бир тууганыбыз, каныбыз бир», – деди. Бир туугандары анын тилин алышты.
28 Мидиандык соодагерлер өтєп бара жатышканда, Жусупту чуңкурдан тартып алышып, Ысмайыл уулдарына жыйырма кємєш тыйынга сатып жиберишти. Алар болсо Жусупту Мисирге алып кетишти.
29 Рубейин чуңкурга кайра келип караса, чуңкурда Жусуп жок экен. Ошондо ал өз кийимдерин айрып жиберди.
30 Анан бир туугандарына келип: «Бала жок экен, эми мен кайда барам?» – деди.
31 Алар бир текени союп, Жусуптун кооз кийимин кан кылып,
32 атасына берип жиберишти. Анан атасына келип, мындай дешти: «Биз муну таап алдык, карасаң, бул кийим уулуңдуку эмеспи?»
33 Жакып анын кийимин таанып: «Бул – уулумдун кийими. Ал жырткычка жем болуптур, аны жырткыч жара тартып кеткен турбайбы», – деди.
34 Анан Жакып өз кийимин айрып, єстєнө зумбал кийип, уулун көп кєн жоктоп ыйлады.
35 Ошондо атасын сооротууга бєт уул-кыздары чогулду, бирок ал сооронгусу келбей: «Мен эми өлгөндөр жаткан жайга, уулума барганча кайгырып өтөм», – деди. Жусуптун атасы уулун ушинтип жоктоду.
36 Мидиандыктар болсо аны фараондун сарай кызматчысы, сакчылардын башчысы Потипарга сатып жиберишти.
1 Ошол убакта Жєйєт өз бир туугандарынан бөлєнєп кетип, адуламдык Хира деген кишинин жанына отурукташты.
2 Жєйєт ал жерден Шуа деген канаандык кишинин кызын көрдє. Аны аялдыкка алып, ага жакындады.
3 Анын боюна бєтєп, уул төрөдє. Жєйєт анын атын Эйир койду.
4 Дагы боюна бєтєп, уул төрөдє. Анын атын Онан койду.
5 Анан дагы уул төрөп, анын атын Шейла койду. Аны төрөгөн учурда Жєйєт Хезипте болчу.
6 Анан Жєйєт тун уулу Эйирге аял алып берди. Анын аты Тамар эле.
7 Жєйєттєн тун уулу Эйир Теңирге жакпагандыктан, Теңир аны өлтєрєп салды.
8 Ошондо Жєйєт Онанга мындай деди: «Бир тууганыңдын аялына жакында, кайын ини катары ага єйлөнєп, бир тууганыңдын тукумун ула».
9 Онан ал тукумдун өзєнєкє болбосун билгендиктен, бир тууганынын аялына жакындаганда, бир тууганынын тукумун улабаш єчєн, уругун жерге агызып салчу.
10 Анын бул кылганы Теңирдин алдында жийиркеничтєє болгондуктан, Ал аны да өлтєрєп салды.
11 Ошондо Жєйєт келини Тамарга: «Уулум Шейла эр жеткиче, өз атаңдыкында жесир катары жашап тур», – деди. «Ал да улуу агаларындай болуп өлєп калбасын», – деп ойлоду Жєйєт. Тамар кетип, өз атасыныкында жашап калды.
12 Көп убакыт өткөндөн кийин Шуанын кызы – Жєйєттєн аялы өлдє. Жєйєт сооронгондон кийин, койлорун кыркып жаткандарга өзє менен кошо досу адуламдык Хираны алып, Тимнага кетти.
13 Ошондо Тамарга: «Кайын атаң Тимнага койлорун кырктырганы келе жатат», – деп кабарлашты.
14 Тамар єстєндөгє жесирдин кийимин чечип, чємбөт жамынып, кымтыланып алып, Тимнага баруучу жолго, Эйнайим дарбазасынын жанына отуруп алды. Анткени Шейла эр жетсе да, өзєнєн ага аялдыкка алып берилбегенин көрдє.
15 Жєйєт аны көргөндө, сойку деп ойлоду. Анткени аял жєзєн жаап алган эле.
16 Жєйєт ага кайрылып келип: «Мен сени менен жатайын», – деди. Анткени келини экенин билген жок. Тамар андан: «Мени менен жатсаң, мага эмне бересиң?» – деп сурады.
17 «Короомдон бир улак берип жиберейин», – деди Жєйєт. Тамар андан: «Улагыңды берип жибергенче, кєрөөгө бирдеме калтырасыңбы?» – деп сурады.
18 «Кєрөөгө эмне берейин?» – деп сурады Жєйєт. «Мөөрєңдє, куруңду, колуңдагы таягыңды бер», – деди Тамар. Ал анын сураганын берип, ага жакындады. Андан Тамардын боюна бєттє.
19 Тамар турду да, чємбөтєн алып таштап, жесирдин кийимин кийди.
20 Жєйєт болсо адуламдык досунан улакты берип жиберип, аялдан кєрөөнє алдырмакчы болду, бирок ал аялды таппай койду.
21 Ал ошол жердин тургундарынан: «Эйнайимге бара жаткан жолдун боюндагы сойку кайда?» – деп сурады. Алар ага: «Бул жерде сойку болгон эмес», – деп жооп беришти.
22 Ал досу Жєйєткө кайрылып келип: «Мен аны таппай койдум. Ал жердин тургундары да: “Бул жерде сойку болгон эмес”, – дешти», – деди.
23 Ошондо Жєйєт: «Мейли, мен бергендерди ала берсин, элге кєлкє болбосок эле болду. Мен улакты берип жибердим, бирок сен аны таппай келдиң», – деди.
24 Арадан єч айга жакын убакыт өткөндөн кийин, Жєйєткө мындай дешти: «Келиниң Тамар бузулуп кетиптир, атєгєл, анын боюна да бєтєп калыптыр». Ошондо Жєйєт: «Аны элдин алдына алып чыгып, өрттөп жибергиле», – деди.
25 Тамарды алып жөнөшкөндө, ал кайын атасына мындай деп айттырды: «Бул буюмдар кимдики болсо, ошондон боюма бєттє». Анан мындай деди: «Бул мөөр, кур, таяк кимдики экенин таанычы».
26 Жєйєт таанып: «Ал мага караганда адилеттєєрөөк, анткени мен аны уулум Шейлага алып берген эмесмин», – деди. Андан кийин ал ага жакындаган жок.
27 Төрөт учурунда аялдын боюнда эгиз бала бар экени билинди.
28 Аял төрөп жатканда, кол көрєндє. Аначы кемпир: «Бул биринчи чыкты», – деп, анын колуна кызыл жип байлап койду.
29 Бирок ал колун кайра тартып алды. Ошондо анын бир тууганы чыкты. Аначы кемпир ага: «Сен кантип биринчи чыктың?» – деди. Анын атын Перес коюшту.
30 Андан кийин колуна кызыл жип байланган бир тууганы чыкты. Анын атын Зерак коюшту.
1 Жусуп болсо Мисирге жеткирилди. Аны алып келген Ысмайыл уулдарынын колунан фараондун сарай кызматчысы, сакчылардын башчысы, мисирлик Потипар сатып алды.
2 Теңир Жусуп менен болду. Ал иштеринде ийгиликке жетти, мисирлик мырзанын єйєндө жашады.
3 Теңир Жусуп менен экенин, кандай иш кылбасын, Теңир анын колуна ийгилик берип жатканын мырзасы көрдє.
4 Ошентип, Жусуп мырзасынан ырайым таап, ага кызмат кылып жєрдє. Ал Жусупту өз єйєнө башкаруучу кылып койду, өзєнєн колундагысынын баарын ага тапшырды.
5 Ал Жусупту өзєнєн єйєнө, колундагысынын баарына башкаруучу кылып койгондон тартып, Теңир Жусуп єчєн мисирлик мырзанын єйєнө батасын берди. Теңирдин батасы анын єйєндөгє жана талаасындагы бардык мал-мєлкєнєн єстєндө болду.
6 Ошентип, ал колундагысынын баарын Жусупка тапшырды. Анын барында ал жеген нанынан башка эч нерсе менен иши болбоду. Жусуп келишимдєє, сулуу жигит эле.
7 Мырзасынын аялынын Жусупка көзє тєшєп, ага: «Мени менен жат», – деди.
8 Бирок ал каршы болуп, мырзасынын аялына: «Мырзам менин барымда єйєндө эч нерсе менен иши жок, болгон нерсесинин бардыгын мага тапшырды.
9 Бул єйдө менден чоң эч ким жок. Ал сенден башкасына тыюу салган жок, анткени сен анын аялысың. Кантип мен ушундай жаман ишти кылып, Кудай алдында кєнөөгө батам?» – деди.
10 Ал аял Жусупка кєн сайын ушинтип айта берсе да, ал аны менен жатууга, аны менен бирге болууга макул болгон жок.
11 Бир кєнє Жусуп өз иштерин кылганы єйгө кирди. Ошол учурда єйдєн ичинде єйдөгєлөрдөн эч ким жок эле.
12 Аял аны кийиминен кармап: «Мени менен жат», – деди. Бирок ал сырткы кийимин аялдын колуна калтырып, сыртка качып чыкты.
13 Аял болсо Жусуптун сырткы кийимин калтырган бойдон сыртка качып чыкканын көрєп,
14 єйєндөгєлөрєн чакырып алып: «Карагылачы, ал биздикине бул эврейди бизди шылдыңдатмакка алып келиптир. Ал мени менен жатканы келиптир, бирок мен катуу кыйкырып жибердим.
15 Ал менин кыйкырганымды угуп, сырткы кийимин калтырып, сыртка качып чыкты», – деди.
16 Ошентип, аял мырзасы єйєнө келгенге чейин, Жусуптун сырткы кийимин өзєнө калтырып койду.
17 Анан кєйөөсєнө ушул эле сөздөрдє кайталады: «Сен биздикине алып келген эврей кулуң мени шылдыңдаганы келди.
18 Бирок мен чуу көтөрєп кыйкырып жибергенде, ал сырткы кийимин калтырган бойдон сыртка качып кетти».
19 Мырза аялынын оозунан «Сенин кулуң мага ушундай кылды» деген сөздє укканда, абдан ачууланды.
20 Ошондо мырзасы Жусупту падышанын туткундары жаткан зынданга салдырды. Ошентип, ал ошол зынданда жатты.
21 Теңир Жусуп менен болду. Ага ырайымын төгєп, зындан башчысынан ырайым таптырды.
22 Ошондо зындан башчысы зындандагы туткундардын бардыгын Жусуптун колуна берди. Жусуп ал жердеги бардык иштин єстєнөн башкаруучу болду.
23 Зындан башчысы ага тапшырылган иштерге кийлигишчє эмес, анткени Теңир Жусуп менен болуп, ал эмне кылбасын, бардык ишине ийгилик берип жатты.
1 Ошондон кийин Мисир падышасынын шарап сунуучусу менен нан сунуучусу өздөрєнєн мырзасынын – Мисир падышасынын алдында айыптуу болуп калышты.
2 Ошондо фараон сарайдагы өзєнєн эки кызматчысына: башкы шарап сунуучусу менен башкы нан сунуучусуна ачууланып,
3 аларды сакчылардын башчысынын єйєндөгє Жусуп камалган зынданга каматып салды.
4 Сакчылардын башчысы Жусупту аларга кызмат кылууга дайындады. Жусуп аларга кызмат кылды. Алар бир нече убакыт камакта жатышты.
5 Бир кєнє Мисир падышасынын зынданда камалып жаткан шарап сунуучусу менен нан сунуучусу тєш көрєштє. Экөө тең бир тєндө өз-өзєнчө тєш көрдє. Ар бирине өзгөчө мааниси бар тєш кирди.
6 Жусуп эртең менен аларга кирип, алардын тынчы кетип турганын көрдє.
7 Ошондо ал мырзасынын єйєндө өзє менен бирге камакта жаткан фараон сарайынын кызматчыларынан: «Эмне єчєн бєгєн маанайыңар пас?» – деп сурады.
8 Алар ага: «Биз тєш көрдєк. Чечмелеп берер киши жок», – дешти. Жусуп аларга: «Тєштє Кудай чечмелейт эмеспи? Мага айтып бергилечи», – деди.
9 Ошондо Жусупка башкы шарап сунуучу өз тєшєн мындай деп айтып берди: «Тєшємдө бет алдымда жєзєм сабагы туруптур.
10 Жєзєм сабагынын єч бутагы бар экен. Ал бєрдөп, гєл ачып, мөмө байлады, анан анын мөмөлөрє бышты.
11 Фараондун чөйчөгє да менин колумда экен. Мен жєзємдөн алып, фараондун чөйчөгєнө сыгып, чөйчөктє фараонго сундум».
12 Жусуп ага мындай деди: «Тєштєн чечмелениши мындай: єч бутак – бул єч кєн.
13 Yч кєндөн кийин фараон сени бошотуп, кайрадан ордуңа коёт. Ошондо сен мурункудай эле ага чөйчөк сунасың.
14 Сага жакшы болгондо, мени эсте. Мага жакшылык кылып, мен жөнєндө фараондун эсине салып, мени бул єйдөн чыгарып ал.
15 Анткени мен эврейлердин жеринен уурдалып келгем. Зынданга салынгыдай, бул жакта да мен эч нерсе кылган эмесмин».
16 Башкы нан сунуучу Жусуптун тєштє жакшы чечмелегенин көрєп: «Мен да тєш көрдєм. Тєшємдө тордолгон єч себетти башыма көтөрєп алыптырмын.
17 Yстєнкє себетте фараондун наабайчы жасаган ар кандай тамагы бар экен. Башымдагы себеттеги тамакты канаттуулар чокулап жатышыптыр», – деди.
18 Ошондо Жусуп ага мындай деп жооп берди: «Мунун чечмелениши мындай: єч себет – бул єч кєн.
19 Yч кєндөн кийин фараон сенин башыңды алып, жыгачка асат. Канаттуулар денеңди чокуп жешет», – деди.
20 Yч кєндөн кийин фараондун туулган кєнє болуп, ал өзєнєн бардык кызматчыларына той берди. Ошондо ал өзєнєн башкы шарап сунуучусу менен башкы нан сунуучусун эстеди.
21 Шарап сунуучусун мурдагы ордуна койду, ошондо ал чөйчөккө шарап куюп, фараонго сунду.
22 Ал эми башкы нан сунуучусун, Жусуп чечмелегендей, жыгачка астырып салды.
23 Бирок башкы шарап сунуучу Жусуп жөнєндө эстеген жок, аны унутуп койду.
1 Арадан эки жыл өткөндөн кийин фараон тєш көрдє. Тєшєндө ал дарыянын жээгинде туруптур.
2 Дарыядан көрєнєшє жакшы, семиз жети уй чыгып, камыштын арасында оттоп жєрєптєр.
3 Алардан кийин көрєнєшє начар, арык жети уй чыгып, дарыянын жээгинде оттоп жєргөн тиги уйларга кошулду.
4 Анан көрєнєшє начар, арык уйлар көрєнєшє жакшы, семиз уйларды жеп салды. Ошондо фараон ойгонуп кетти.
5 Анан ал кайра уктап, дагы тєш көрдє. Тєшєндө бир сабактан бадырайган, жакшынакай жети баш буудай өсєп чыкты.
6 Алардан кийин чєрєшкөн, чыгыш шамалы кєйгєзєп кеткен жети баш буудай өсєп чыкты.
7 Анан чєрєшкөн буудай баштары бадырайган, дандуу жети баш буудайды жеп салды. Ошондо фараон ойгонуп кетип, мунун тєш экенин тєшєндє.
8 Эртең менен фараондун тынчы кетип, Мисирдин бардык сыйкырчылары менен акылмандарын киши жиберип чакыртып алып, аларга өзєнєн тєшєн айтып берди, бирок эч ким анын тєшєн чечмелей алган жок.
9 Ошондо башкы шарап сунуучу тура калып, фараонго мындай деди: «Кєнөөмдє азыр эстеп жатам.
10 Фараон кулдарына ачууланып, мени жана башкы нан сунуучуну сакчылардын башчысынын єйєндөгє зынданга каматып салган эле.
11 Ошондо биз бир тєндө тєш көргөнбєз, ага да, мага да өзгөчө мааниси бар тєштөр кирген.
12 Ал жерде сакчылардын башчысынын кулу, жаш эврей жигит биз менен бирге болгон. Биз ага көргөн тєштөрєбєздє айтып бергенбиз, ошондо ал ар бирибизге тєшєбєздє чечмелеп берген.
13 Ал кандай чечмелесе, ошондой болуп чыкты: мен өз ордума кайтып келдим, тигини болсо асышты».
14 Ошондо фараон киши жиберип, Жусупту алдыртты. Аны зындандан шашылыш тєрдө чыгарышты. Ал чачын алдырып, кийимин которуп, фараонго келди.
15 Фараон Жусупка мындай деди: «Мен тєш көрдєм, бирок аны эч ким чечмелей алган жок. Сени тєш чечмелей алат деп уктум».
16 Жусуп фараонго мындай деп жооп берди: «Мен эмес, Кудай аны фараонго жакшылыкка чечмелеп берет».
17 Анан фараон Жусупка тєшєн айтты: «Тєшємдө мен дарыя жээгинде туруптурмун.
18 Дарыядан көрєнєшє жакшы, семиз жети уй чыгып, камыштын арасында оттоп жєрдє.
19 Алардан кийин арык, көрєнєшє эң начар, кыржыйган жети уй чыкты. Мен бєтєндөй Мисир жеринен андай арык уйларды көргөн эмесмин.
20 Анан жети арык уй мурдагы жети семиз уйду жеп салды.
21 Семиз уйлар алардын ичине кирип кетти, бирок алардын ичине кирип кеткени билинген жок. Алардын көрєнєшє баштагыдай эле арык бойдон калды. Анан мен ойгонуп кеттим.
22 Анан дагы тєш көрдєм. Тєшємдө бир сабактан бадырайган, жакшынакай жети баш буудай өсєп чыкты.
23 Алардан кийин ичке, чєрєшкөн, чыгыш шамалы кєйгєзєп кеткен жети баш буудай өсєп чыкты.
24 Анан чєрєшкөн буудай баштары бадырайган жети баш буудайды жеп салды. Мен муну сыйкырчыларга айттым, бирок эч кимиси чечмелей алган жок».
25 Ошондо Жусуп фараонго мындай деди: «Фараондун тєштөрєнєн мааниси бир: Кудай эмне кыларын фараонго билдириптир.
26 Жети семиз уй – бул жети жыл. Жети баш дандуу буудай – бул жети жыл. Экөө бир тєш.
27 Семиз уйлардын артынан чыккан кыржыйган, арык жети уй – бул да жети жыл. Ошондой эле чєрєшкөн, чыгыштын шамалы кєйгєзєп кеткен жети баш буудай – бул ачарчылыктын жети жылы.
28 Мына ошондуктан мен фараонго: “Кудай эмне кыларын фараонго көрсөттє”, – дедим.
29 Азыр бєткєл Мисир жерине мол тєшємдєє жети жыл келе жатат.
30 Андан кийин жети жылдык ачарчылык келет. Мисир жериндеги бул мол тєшємдєн баары унутулуп, жерди ачарчылык жабыркатат.
31 Ошондо молчулуктан кийин келген ачарчылыктын кесепетинен жердеги мурунку молчулук билинбей калат, анткени ачарчылык аябай катуу болот.
32 Ал эми фараондун тєшєнєн эки ирет кайталанышы Кудай сөзєнєн чындык экенин жана жакын арада Кудай аны орундатарын билдирет.
33 Эми фараон акылдуу, даанышман адам караштырып көрєп, аны Мисир жерине эл башчы кылып койсун.
34 Фараон жер-жерлерге көзөмөлдөөчєлөрдє коюп, мол тєшємдєє жети жылда Мисир жериндеги тєшємдєн бештен бир бөлєгєн жыйноого буйрук берсин.
35 Алар келе жаткан жакшы жылдардагы эгиндин баарын азык єчєн фараондун карамагына жыйнап, шаарларга чогултуп алышсын да, сактап турушсун.
36 Бул азык Мисир жеринде боло турган жети жылдык ачарчылыкта жер жєзє ачарчылыктан кырылып калбаш єчєн камдалган азык болсун».
37 Бул сөз фараонго жана анын кызматчыларынын бардыгына жакты.
38 Ошондо фараон кызматчыларына мындай деди: «Кудайдын Руху бар ушундай адамды таба алабызбы?»
39 Анан фараон Жусупка мындай деди: «Кудай сага ушунун бардыгын ачып бергендиктен, сендей акылдуу, сендей даанышман адам жок.
40 Сен менин єйємдє башкарасың, сенин сөзєңдє бєт элим угат, бирок мен сенден тактым менен жогору турам».
41 Ошентип, фараон Жусупка: «Мен сени бєткєл Мисир жерине эл башчы кылып коём», – деди.
42 Анан фараон колунан шакек мөөрєн чыгарып, Жусуптун колуна салды. Yстєнө зыгыр буласынан кийим кийгизип, мойнуна алтын чынжыр такты.
43 Анан аны өзєнєн арабаларынын экинчисине отургузууга, элге: «Таазим кылгыла!» – деп жар салууга буйрук берди. Ошентип, фараон аны бєткєл Мисир жерине эл башчы кылып койду.
44 Анан фараон Жусупка: «Мен фараонмун, бєткєл Мисир жеринде сенсиз эч ким эч нерсе кылбайт», – деди.
45 Фараон Жусупка Сапенат-Панейах деген ат койду. Ага аялдыкка Оондун буткана кызматчысы Потипердин кызы Асинатты алып берди. Жусуп бєткєл Мисир жерин аралаганы чыкты.
46 Жусуп Мисир падышасы фараондун алдына келгенде, отуз жашта эле. Жусуп фараондон чыгып, бєткєл Мисир жерин аралап чыкты.
47 Жер мол тєшємдєє жети жылда ар бир баш буудайдан кочуш толтура дан берип жатты.
48 Ошондо ал Мисир жеринде болгон тєшємдєє жети жылдын ичиндеги бардык эгинди жыйнап, шаарларга жыйып койду. Ар бир шаарга ошол шаардын тегерегиндеги талаанын эгинин жыйдырды.
49 Ошентип, Жусуп абдан көп эгин жыйды. Эгин деңиз кумундай көп болгондуктан, санаганын да токтотту, анткени санак жетпей калды.
50 Ачарчылык келгенге чейин, Жусуп эки уулдуу болду. Аларды ага Оондун буткана кызматчысы Потипердин кызы Асинат төрөп берди.
51 «Кудай менин бардык азабымды, атамдын єйєн унуттурду», – деп, Жусуп тун уулунун атын Менаше койду.
52 «Кудай мени азап чеккен жеримде жемиштєє кылды», – деп, экинчисинин атын Эпрайым койду.
53 Ошентип, Мисир жериндеги мол тєшємдєє жети жыл өтєп кетти.
54 Анан Жусуп айткан жети жылдык ачарчылык келди. Бардык жерде ачарчылык болду, бирок Мисир жери нандан өксєгөн жок.
55 Мисир жеринде да ачарчылык башталганда, эл фараондон эгин сурап боздой баштады. Ошондо фараон бєткєл мисирликтерге: «Жусупка баргыла, ал эмне десе, ошону кылгыла», – деди.
56 Бєт жер жєзєндө ачарчылык болду. Жусуп бардык кампаларды ачып, Мисир элине эгин сата баштады. Ачарчылык Мисир жеринде кєчөгөндөн кєчөй берди.
57 Ошондо Мисирге Жусуптан эгин сатып алыш єчєн, бардык өлкөлөрдөн келип жатышты, анткени ачарчылык бєт жер жєзєндө кєчөп турган эле.
1 Жакып Мисирде эгин бар экенин угуп, уулдарына: «Эмне бири-бириңерди карап отурасыңар?
2 Мен Мисирде эгин бар деп уктум. өлбөй тирєє калышыбыз єчєн, ошол жакка барып, эгин сатып келгиле», – деди.
3 Ошондо Жусуптун он бир тууганы Мисирге эгин сатып келгени жөнөп кетишти.
4 Бирок Жусуптун бир тууганы Бенжеминди Жакып аларга кошуп жиберген жок. Анткени ал: «Бул да кырсыкка учурап калбасын», – деди.
5 Ошентип, Ысрайылдын уулдары башкалар менен кошо эгин сатып алууга келишти, анткени Канаан жеринде ачарчылык болуп жаткан эле.
6 Жусуп болсо ал жердин башкаруучусу болгондуктан, жер жєзєндөгє бардык элге эгин сатып жаткан. Жусуптун бир туугандары келип, жерге чейин ийилип, ага таазим этишти.
7 Ошондо Жусуп бир туугандарын көрєп, аларды тааныды, бирок таанымаксан болуп: «Кайдан келдиңер?» – деп, зекий сурады. Алар: «Канаан жеринен, азык сатып алганы келдик», – дешти.
8 Жусуп бир туугандарын тааныды, бирок алар аны таанышкан жок.
9 Ошондо Жусуп алар жөнєндө көргөн тєштөрєн эстеп, аларга: «Силер чалгынчысыңар, бул жердин начар жерлерин көргөнє келдиңер», – деди.
10 Алар: «Андай эмес, таксыр, кулдарың азык сатып алганы келишти.
11 Биз бардыгыбыз бир атанын балдарыбыз. Биз чынчыл адамдарбыз. Кулдарың чалгынчы болгон эмес», – дешти.
12 Жусуп аларга: «Жок, силер бул жердин начар жерлерин көргөнє келдиңер», – деди.
13 Алар: «Биз, сенин кулдарың, он эки бир тууганбыз. Биз Канаан жеринде жашаган бир адамдын балдарыбыз, кенже бир тууганыбыз азыр атабыздын жанында, ал эми бирөө жок болду», – дешти.
14 Жусуп аларга: «Силер чалгынчысыңар деп, мен ошон єчєн айткам.
15 Эми силер минтип сыналасыңар: фараондун өмєрє менен ант берем, эгерде бул жерге кенже бир тууганыңар келбесе, силер бул жерден чыкпайсыңар.
16 Араңардан бирөөнє жибергиле, ал барып, бир тууганыңарды алып келсин. Силер болсо камала турасыңар. Ошондо силердин айтканыңар чын же калп экени билинет. Чын болбосо, фараондун өмєрє менен ант берем, силер чалгынчысыңар», – деди.
17 Ошентип, Жусуп аларды єч кєнгө каматып койду.
18 Yчєнчє кєнє Жусуп мындай деди: «Эми мындай кылсаңар, тирєє каласыңар, анткени мен Кудайдан корком.
19 Эгерде силер чынчыл адамдар болсоңор, анда бирөөңөр силер камалган єйдө камалып турсун. Калганыңар ачка отурган єй-бєлөңөргө эгинди жеткиргиле.
20 Айтканыңар чын болсо, өлгєңөр келбесе, кенже бир тууганыңарды алып келгиле». Алар так ошондой кылышты.
21 Ошондо алар бири-бирине: «Биз бир тууганыбызга кылган кєнөөбєз єчєн жазаланып жатабыз. Биз анын жаны кыйналып турганын көргөнбєз, ал бизге жалынып-жалбарганда, аны укпай койгонбуз, ошон єчєн башыбызга ушул кайгы тєштє», – дешти.
22 Рубейин аларга мындай деди: «“Балага каршы кєнөө кылбагыла”, – деп айтпадым беле? Бирок силер тил албай койгонсуңар. Мына эми анын каны єчєн жазаланып жатабыз».
23 Алар болсо Жусуптун тєшєнєп турганын билишкен жок, анткени алардын ортосунда тилмеч бар эле.
24 Жусуп бурулуп, нары басты да, ыйлап жиберди. Анан кайра келип, алар менен сєйлөшєп, алардын ичинен Шымонду алып, бир туугандарынын көзєнчө байлатып салды.
25 Анан Жусуп: «Булардын каптарына эгин толтуруп, ар биринин каптарына кємєштөрєн кайра салып, жолго жетерлик азык бергиле», – деп буйрук берди. Аларга так ошондой кылышты.
26 Алар эгиндерин эшектерине артып, ал жерден жөнөп кетишти.
27 Жолдо тєнөгөнє токтошкондо, алардын бири эшегине жем бермек болуп, каптын оозун чечип, оозунан өзєнєн кємєшєн көрдє.
28 Анан ал бир туугандарына: «Менин кємєшємдє кайра салып коюшуптур. Мына, ал менин кабымда экен», – деди. Ошондо алардын тынчы кетип, коркконунан калтырашып, бири-бирине: «Кудайдын бизге бул эмне кылганы?» – дешти.
29 Алар Канаан жерине, атасы Жакыпка келип, болгон окуялардын баарын мындай деп айтып беришти:
30 «Ал жердин башкаруучусу зекий сєйлөп, бизди чалгынчы катары эсептеди.
31 Ошондо биз ага: “Биз чынчыл адамдарбыз, биз чалгынчы болуп көргөн эмеспиз.
32 Биз бир атадан он эки бир тууганбыз. Бир бир тууганыбыз жок болгон, кенже бир тууганыбыз азыр Канаан жеринде, атабыздын жанында”, – дедик.
33 Анан ал жерди башкарган адам бизге: “Силердин чынчыл адам экениңерди мен мындан билейин: бир туугандарыңардын бирин мага калтырып, калганыңар эгинди алып, ачка отурган єй-бєлөңөргө жеткиргиле.
34 Анан кенже бир тууганыңарды мага алып келгиле. Силердин чалгынчы эмес, чынчыл экениңерди ошондо билип, бир тууганыңарды колуңарга берем, ошондо силер бул өлкөгө ээн-эркин келип-кетсеңер болот”, – деди».
35 Алар каптарын бошотуп жатканда, ар биринин кабынан кємєш салынган тєйєнчөктөрє чыкты. Кємєш салынган тєйєнчөктөрєн көрєшкөндө, өздөрє да, атасы да коркуп кетти.
36 Ошондо атасы Жакып аларга: «Силер мени балдарымдан айрыдыңар. Жусуптан айрылдым, Шымондон да айрылдым, эми Бенжеминди алып кеткиңер барбы?! Мунун баары менин башыма тєшкөн мєшкєл!» – деди.
37 Рубейин атасына мындай деди: «Эгерде мен сага Бенжеминди алып келбесем, эки уулумду өлтєрєп сал. Аны менин колума тапшыр, мен аны кайра алып келем».
38 Жакып аларга: «Уулум силер менен барбайт, анткени агасы өлєп, өзє жалгыз калды. Эгерде силер бараткан жолдо бул да кырсыкка учураса, ак баскан башыма кайгы кошуп, өлгөндөр жаткан жайга жибересиңер», – деди.
1 Жер жєзєндө ачарчылык кєчөдє.
2 Алар Мисирден алып келген эгинди жеп бєтєшкөндөн кийин, атасы уулдарына: «Дагы барып, бир аз азык сатып келгиле», – деди.
3 Ошондо Жєйєт атасына мындай деди: «Ал киши бизге чечкиндєє тєрдө: “Эгерде силер менен кошо бир тууганыңар келбесе, көзємө көрєнбөгєлө”, – деген.
4 Эгерде инибизди биз менен кошо жиберсең, барып, сага азык сатып келебиз.
5 Эгерде жибербей турган болсоң, анда барбайбыз, анткени ал киши: “Эгерде силер менен кошо бир тууганыңар келбесе, көзємө көрєнбөгєлө”, – деген».
6 Ошондо Ысрайыл аларга: «Эмнеге мага ушундай жамандык кылдыңар? Ал кишиге дагы бир инибиз бар деп, эмнеге айттыңар?» – деди.
7 Алар: «Ал киши биз жөнєндө, єй-бєлөбєз жөнєндө сураштырып: “Атаңар дагы эле тирєєбє? Бир тууганыңар барбы?” – деди. Ал бизге суроо бергенинен улам жооп бердик. Анын бизге иниңерди алып келгиле дээрин кайдан билдик?» – деп жооп беришти.
8 Жєйєт атасы Ысрайылга: «Баланы мени менен жибер, биз ордубуздан туруп, жолго чыгалы, анан биз да, сен да балдарыбыз менен кошо өлбөй тирєє калабыз.
9 Ал єчєн мен жооп берем, аны менден сурайсың. Эгерде мен аны алып келип, алдыңа койбосом, өмєр бою сенин алдыңда айыптуу бойдон калайын.
10 Биз минтип кечиктирбегенде, эмгиче эки барып келмекпиз», – деди.
11 Атасы Ысрайыл аларга мындай деди: «Андай болсо мындай кылгыла: өзєңөр менен кошо бул жердин мөмө-жемишинен алып, ал кишиге белек катары бир аз бальзам, бир аз бал, стиракс менен ладан жыгачтарынын чайырынан, мистеден, бадам жаңгагынан алып барып бергиле.
12 Колуңарга мурункудан башка кємєш алгыла. Ал эми кабыңардын оозуна кайра салып койгон кємєштє өз колуңар менен кайра бергиле, мємкєн, бул жаңылыштыктан болгондур.
13 Бир тууганыңарды алгыла да, туруп, ошол кишиге кайра баргыла.
14 Кудуреттєє Кудай силерди ал кишиден ырайым таптырсын, ал Шымон бир тууганыңарды да, Бенжеминди да коё берсин. Эгерде баласыз өтө турган болсом, баласыз эле өтөйєн».
15 Ошентип, бул адамдар ушул белектерди, мурункудан эки эсе көп кємєш жана Бенжеминди алып, Мисирге жөнөштє. Алар Жусуптун алдына келишти.
16 Жусуп алардын арасынан Бенжеминди көрєп, өз єйєнєн башчысына мындай деди: «Бул адамдарды єйгө киргизип, мал союп, тамак бышыр, анткени бул адамдар мени менен тєштөнєшөт».
17 Ошондо ал адам Жусуп айткандай кылып, бул кишилерди Жусуптун єйєнө киргизди.
18 Жусуптун єйєнө киргизишкенинен улам, бул кишилер коркуп кетишип: «Бул кабыбызга кайра салынган мурунку кємєштөр єчєн болуп жатат. Кыйкым таап, бизди айыпка жыгып, кулга айландырып, эшектерибизди тартып алыш єчєн єйгө киргизишти», – дешти.
19 Ошондо алар Жусуптун єй башкаруучусуна жакын келишип, ага эшиктин жанынан мындай деп сєйлөй башташты:
20 «Кулак салчы, мырза, биз мурун да азык сатып алганы келгенбиз.
21 Жолдо тєнөгөн жерибизде каптарыбызды ачсак, ар бирибиздин кємєшєбєз каптарыбыздын оозунда экен, салмагы кемибептир. Азыр биз аларды өз колубуз менен кайра бергени келдик.
22 Ал эми азык сатып алыш єчєн, башка кємєш ала келдик. Каптарыбызга кємєшєбєздє ким салып койгонун билбейбиз».
23 Ал: «Тынчсызданбай эле койгула, коркпогула. Силердин Кудайыңар, атаңардын Кудайы, кабыңарга кенч салып берди. Мен силердин кємєшєңөрдє алгам», – деди да, аларга Шымонду алып келди.
24 Анан ал киши буларды Жусуптун єйєнө киргизип, суу берди. Алар буттарын жуушту. Ал булардын эшектерине да жем берди.
25 Алар белектерин тєшкө маал, Жусуп келер убакытка жакын даярдап коюшту, анткени ошол жерде тамактанышарын угушкан эле.
26 Жусуп єйєнө келгенде, алар колдорундагы белектерин єйгө алып кирип, ага беришти, анан жерге чейин ийилип таазим этишти.
27 Жусуп алардын ден соолугун сурады. Анан мындай деди: «Силер айткан кары атаңар кєєлєє-кєчтєєбє, дагы эле тирєєбє?»
28 Алар: «Сенин кулуң, биздин атабыз кєєлєє-кєчтєє, тирєє», – деп жооп беришти. Анан баш ийип таазим этишти.
29 Жусуп өзєнєн энесинин уулу, бир тууганы Бенжеминди көрєп: «Бул силер айткан кенже бир тууганыңарбы?» – деди. Анан ага кайрылып: «Уулум, Кудайдын ырайымы сени менен болсун!» – деди да,
30 шашылыш чыгып кетти, анткени бир тууганына болгон сєйєєсє артып, ыйлап жибере жаздаган эле. Ички бөлмөгө кирип, ошол жерде ыйлады.
31 Анан бетин жууп, кайра чыкты. өзєн колго алды да: «Тамак тарткыла», – деди.
32 Ага өзєнчө, аларга өзєнчө жана бирге тєштөнгөн мисирликтерге өзєнчө тамак тартышты, анткени мисирликтер єчєн эврейлер менен бирге отуруп тамактануу жийиркеничтєє болчу.
33 Аларды Жусуптун алдына улуулата отургузушту, ошондо бул адамдар таң калып, бири-бирин карашты.
34 Жусуп аларга тамак тарттырып жатты, аларга караганда Бенжеминге беш эсе көп тартылды. Алар Жусуп менен бирге тойгончо ичип-жешти.
1 Анан Жусуп єй башкаруучусуна мындай деп буйрук берди: «Бул адамдардын каптарына алып кете алышынча эгин толтуруп, ар биринин кємєшєн өз-өз кабына салып кой.
2 Ал эми менин кємєш чөйчөгємдє кенжесинин кабынын оозуна эгин сатып алган кємєшє менен кошо салып кой». Yй башчысы Жусуптун айтканындай кылды.
3 Эртең менен жарык киргенде, аларды эшектерине мингизип жөнөтєп жиберишти.
4 Алар шаардан узай электе, Жусуп єй башкаруучуга мындай деди: «Жөнө, бул адамдарды кууп жет. Кууп жеткениңде, аларга: “Эмне єчєн жакшылыкка жамандык менен жооп бердиңер?
5 Бул мырзамдын аш иче турган чөйчөгє эмеспи? Ал бул чөйчөк менен төлгө ачат. Силер жаман иш кылдыңар!” – де».
6 Ал кууп жетип, аларга ушул сөздөрдє айтты.
7 Алар ага: «Мырзабыз эмне єчєн мындай сөздөрдє айтып жатат? Жок, кулдарың мындай иштерди кылбайт.
8 Каптарыбыздын ооздорунан тапкан кємєштөрдє биз Канаан жеринен сага кайра алып келбедик беле. Эми кантип мырзаңдын єйєнөн кємєш же алтын уурдамак элек?
9 Сенин кулдарыңдын кимисинен табылса, ал өлєм жазасына тартылсын жана биз мырзабызга кул бололу», – дешти.
10 Ал: «Жакшы болот, силер кандай айтсаңар, ошондой болсун: чөйчөк кимден табылса, ал мага кул болуп калат, ал эми силер айыптуу болбойсуңар», – деди.
11 Алар каптарын шашылыш тєрдө жерге тєшєрєштє. Ар бири өз кабын ачты.
12 Єй башчысы бир туугандардын каптарын улуусунукунан баштап кичєєсєнєкєнө чейин тинтип чыкты. Чөйчөк Бенжеминдин кабынан табылды.
13 Ошондо алар өз кийимдерин айрып, ар бири өз жєгєн эшегине артып, шаарга кайтып келишти.
14 Анан Жєйєт бир туугандары менен Жусуптун єйєнө келди. Ал єйєндө экен. Алар анын алдына келип, жерге жыгылышты.
15 Жусуп аларга: «Бул эмне кылганыңар? Силердин эмне кылганыңарды мендей адам, сөзсєз, билип коёрун билген жок белеңер?» – деди.
16 «Мырзабызга эмнени айтмак элек? Эмне демек элек? Эмне деп актанмак элек? Кудай кулдарыңдын айыбын ачты. Эми биз да, чөйчөктє алган адам да мырзабыздын кулу болобуз», – деди Жєйєт.
17 Бирок Жусуп мындай деди: «Жок, мен мындай кылбайм. Кимдин колунан чөйчөк табылса, ошол мага кул болот, ал эми силер атаңарга тынчтык менен бара бергиле».
18 Ошондо Жєйєт ага басып келип, мындай деди: «Мырзам, кулуңдун сөзєнө кулак салсаң экен. Кулуңа каарданбасаң экен, анткени сен фараондай эле адамсың.
19 Мырзам кулдарынан: “Атаңар же бир тууганыңар барбы?” – деп сурады эле.
20 Биз мырзабызга: “Биздин карыган атабыз жана анын карыганда көргөн кенже уулу бар, бир тууганы өлєп, ал бир энеден жалгыз калды. Аны атасы жакшы көрөт”, – дегенбиз.
21 Сен болсо кулдарыңа: “Аны мага алып келгиле, мен көрөйєн”, – дедиң.
22 Биз мырзабызга: “Бала атасын таштай албайт. Эгерде ал атасын таштап кетсе, анда атасы өлєп калат”, – дедик.
23 Бирок сен кулдарыңа: “Эгерде кенже иниңер силер менен кошо келбесе, мындан ары көзємө көрєнбөгєлө”, – дедиң.
24 Биз сенин кулуңа – атабызга барып, мырзабыздын сөздөрєн айттык.
25 Анан атабыз: “Дагы барып, бир аз эгин сатып келгиле”, – деди.
26 Биз ага: “Биз бара албайбыз. Эгерде кенже бир тууганыбыз биз менен барса, барабыз, анткени кенже бир тууганыбыз биз менен барбаса, тиги кишинин жєзєн көрєєгө болбойт”, – дедик.
27 Ошондо сенин кулуң – биздин атабыз мындай деди: “Аялым мага эки уул төрөп бергенин силер билесиңер.
28 Бирөөнөн ажырадым, ошондо: “Чын эле, ал жырткычка таланса керек”, – дедим эле. Анткени мен аны бєгєнкє кєнгө чейин көрө элекмин.
29 Эми муну да алсаңар, бул да бир кырсыкка учураса, карыган кезимде кайгыга салып, өлгөндөр жаткан жайга жибересиңер”.
30 Эгерде мен сенин кулуңа – атама барганда, жанындай көргөн баласы жаныбызда болбосо,
31 анда ал баласы жок экенин көрєп, өлєп калат, кулдарың сенин кулуңду – чачын ак баскан атабызды кайгыга малып, өлгөндөр жаткан жайга жиберет!
32 Анын єстєнө, мен, кулуң, бала єчєн жооп берєє милдетин алып: “Эгерде аны сага алып келбесем, анда мен сенин алдыңда өмєр бою айыптуу болоюн”, – деген элем.
33 Ошондуктан мен, кулуң, бул баланын ордуна сага, мырзама, кул болуп калайын, бала болсо бир туугандары менен кете берсин.
34 Анткени бала жанымда болбосо, атама кантип барам? Атамдын башына тєшкөн кайгыны кантип карап турам?»
1 Ошондо Жусуп жанында тургандардын алдында өзєн кармай албай: «Менин жанымда турган адамдардын бардыгы чыксын», – деп кыйкырып жиберди. Жусуп бир туугандарына өзєнєн ким экенин айтканда, жанында эч ким жок эле.
2 Ал катуу ыйлап жибергендиктен, аны мисирликтер да, фараондун єй ичи да укту.
3 Анан Жусуп бир туугандарына: «Мен Жусупмун, деги атам тирєєбє?» – деди. Бирок бир туугандары жооп бере албай калышты, анткени алар анын алдында коркуп турушту.
4 Ошондо Жусуп бир туугандарына: «Мага жакын келгилечи», – деди. Алар жакын келишти. Ал: «Мен Жусупмун, силердин Мисирге сатып жиберген бир тууганыңармын.
5 Бирок азыр кайгырбагыла, мени бул жакка сатып жибергениңерге өкєнбөгєлө, анткени Кудай силердин өмєрєңөрдє сактап калыш єчєн, мени бул жакка силерден мурун жиберди.
6 Анткени жер єстєндө ачарчылык башталганына эки эле жыл болду, дагы беш жыл жер да айдалбайт, эгин да орулбайт.
7 Силерди жер єстєндө калтырыш єчєн жана улуу куткаруу иши менен өмєрєңөрдє сактап калуу єчєн, Кудай мени силерден мурун жиберди.
8 Ошондуктан мени бул жакка силер эмес, Кудай жиберди. Ал мени фараондун атасы, анын бєт єйєнєн мырзасы, бєткєл Мисир жеринин эгедери кылып койду.
9 Атама тезирээк баргыла да: Уулуң Жусуп мындай дейт дегиле: “Кудай мени бєткєл Мисир жерине мырза кылып койду. Мага тез кел.
10 Сен Гошен деген жерде жашайсың. Сен уулдарың, уулдарыңдын уулдары, майда жана бодо малың менен, өзєңдєн бардык мєлкєң менен менин жанымда болосуң.
11 Ошол жерде мен сени багам, анткени дагы беш жыл ачарчылык болот. өзєң да, єйєң да, кишилериң да жакырданып кетпесин”.
12 Силерге өз оозум менен айтып жатканымды өзєңөр да, бир тууганым Бенжемин да өз көзє менен көрєп турат.
13 Атама Мисирдеги бєткєл атак-даңкымды, көргөнєңөрдєн бардыгын айтып баргыла да, атамды тезирээк бул жерге алып келгиле», – деди.
14 Анан ал бир тууганы Бенжеминди мойнунан кучактап ыйлады. Бенжемин да аны мойнунан кучактап ыйлады.
15 Анан бардык бир туугандарын өпкєлөп, аларды кучактап ыйлады. Андан кийин бир туугандары аны менен сєйлөшєштє.
16 Жусуптун бир туугандары келгендиги тууралуу кабар фараондун єйєнө жетти. Бул кабар фараонго да, анын кулдарына да жакты.
17 Ошондо фараон Жусупка мындай деди: «Бир туугандарыңа мындай деп айт: “Малыңарга жєк артып, Канаан жерине жөнөгєлө.
18 Атаңарды да, єй-бєлөңөрдє да алып, мага келгиле. Мен силерге Мисирдин эң жакшы жерин берем, силер семиз жердин жемишинен жейсиңер”.
19 Сага болсо аларга мындай деп айтууңду буйрук кылам: “Мындай кылгыла де: Балдарыңар менен аялдарыңар єчєн Мисир жеринен араба алгыла, атаңарды алып келгиле.
20 Буюмдарыңар єчєн өкєнбөгєлө, анткени силерге бєткєл Мисир жериндеги эң жакшы нерселерди берем”».
21 Ысрайыл уулдары ошондой кылышты. Жусуп аларга фараондун буйругу боюнча арабаларды, жол азыктарын берди.
22 Ар бирине алмаштырып кийгидей кийим берди. Бенжеминге болсо єч жєз кємєш тыйын жана беш сыйра кийим берди.
23 Ал эми атасына Мисирдин эң жакшы жер-жемиштери жєктөлгөн он эшек, эгин жана атасынын жолуна камдалган тамак-аш жєктөлгөн он ургаачы эшек жөнөттє.
24 Жусуп бир туугандарын ошентип коё берди. Алар жөнөп кетишти. Аларга: «Жолдо урушпай баргыла», – деди.
25 Алар Мисирден чыгып, Канаан жерине, атасы Жакыпка келип, ага:
26 «Жусуп тирєє экен, азыр ал бєткєл Мисир жерин башкарып турат», – дешти. Бирок Жакып кош көңєл мамиле кылып койду, анткени аларга ишенген жок.
27 Алар ага Жусуптун айткан сөздөрєнєн бардыгын айтып беришти. өзєн алып кетиш єчєн Жусуп жөнөткөн арабаларды көргөндөн кийин гана алардын атасы Жакыптын руху жандана тєштє.
28 Ошондо Ысрайыл мындай деди: «Уулум Жусуп тирєє экенине эми ишендим, көзєм өтө элегинде барып, аны көрєп калайын».
1 Ошентип, Ысрайыл өзєнєн бардык мал-мєлкє менен жолго чыгып, Бейер-Шебага келди да, атасы Ыскактын Кудайына курмандык чалды.
2 Ошондо Кудай Ысрайылды тєнкє көрєнєштө: «Жакып! Жакып!» – деп чакырды. Ал: «Мына мен», – деп жооп берди.
3 Кудай ага мындай деди: «Мен Кудаймын, атаңдын Кудайымын. Мисирге баргандан коркпо, анткени ошол жерде Мен сенден улуу эл жаратам.
4 Мен Мисирге сени менен барам. Мен сени ал жерден кайра алып чыгам. Жусуп сенин көзєңдє өз колу менен жабат».
5 Ошондо Жакып Бейер-Шебадан чыкты. Ысрайылдын уулдары атасы Жакыпты, балдарын, аялдарын арабаларга салып, алып жөнөштє. Жакыпты алып келєє єчєн, ал арабаларды фараон жиберген эле.
6 Ошентип, алар Канаан жеринде тапкан мал-мєлкєн алып, Мисирге келишти. Ал жерге Жакып жана анын бєт тукуму келди.
7 Ал өзє менен бирге Мисирге уулдары менен неберелерин, кыздары менен жээндерин, бардык тукумун алып келди.
8 Мисирге келген Ысрайыл уулдарынын аттары мындай: Жакып жана анын уулдары: Жакыптын туну Рубейин.
9 Рубейиндин уулдары: Ханох жана Палу, Хесрон жана Карми.
10 Шымондун уулдары: Жемуел, Жамин, Ойат, Жахин, Сохар жана канаандык аялдан төрөлгөн Шабул.
11 Лебинин уулдары: Гейиршон, Каат жана Мерари.
12 Жєйєттєн уулдары: Эйир, Онан, Шейла, Перес жана Зерак, бирок Эйир менен Онан Канаан жеринде өлгөн. Перестин уулдары: Кесрон менен Хамул.
13 Исахардын уулдары: Тола жана Пуба, Аюб жана Шимрон.
14 Забулундун уулдары: Серет, Эйлон жана Жахлиел.
15 Булар – Месопотамияда Леянын Жакыптан төрөгөн уулдары жана анын кызы Дина. Анын бардык уул-кыздары – отуз єч жан.
16 Гаттын уулдары: Сипон жана Хаги, Шуни жана Эспон, Эйри, Ароту жана Арейли.
17 Ашырдын уулдары: Имна жана Ишпа, Ишпи жана Бирия, алардын карындашы Серак. Бириянын уулдары: Хебер жана Малкиел.
18 Булар – Зилпанын уулдары. Зилпаны Лабан өз кызы Леяга берген. Ал Жакыпка он алты бала төрөп берген.
19 Жакыптын аялы Рахелдин уулдары: Жусуп жана Бенжемин.
20 Мисир жеринде Жусуптан Менаше менен Эпрайым төрөлдє. Аларды ага оондук буткана кызматчысы Потипердин кызы Асинат төрөп берди.
21 Бенжеминдин уулдары: Бела, Бехер жана Ашбел. Гейра жана Нааман, Эйхи жана Рош, Мупим, Хупим жана Арт.
22 Булар – Рахелдин Жакыптан төрөгөн уулдары, бардыгы болуп он төрт жан.
23 Дандын уулу: Хушим.
24 Напталынын уулдары: Жахсиел жана Гуни, Жетсер жана Шилем.
25 Булар – Биланын уулдары. Биланы Лабан өз кызы Рахелге берген. Ал Жакыпка бардыгы болуп жети бала төрөп берген.
26 Жакып менен бирге Мисирге келгендердин, Жакыптын уулдарынын аялдарынан башка, анын өз канынан чыккандардын саны бардыгы болуп алтымыш алты жан эле.
27 Жусуптан Мисирде эки уул төрөлгөн. Жакыптын Мисирге келген кишилеринин саны бардыгы болуп жетимиш жан.
28 Гошенге жол көрсөтсєн деп, Жакып Жєйєттє Жусупка өзєнөн мурун жиберди. Алар Гошенге келишти.
29 Жусуп арабасын кошуп, атасы Ысрайылды тосуп алганы Гошенге жөнөп кетти. Ал атасын көргөндө, аны мойнунан кучактап, көпкө чейин ыйлады.
30 Ошондо Ысрайыл Жусупка: «Эми өлсөм болот, сенин жєзєңдє көрдєм, сен тирєє экенсиң», – деди.
31 Жусуп бир туугандарына жана атасынын єй-бєлөсєнө: «Мен барып, фараонго кабарлап: “Канаан жериндеги бир туугандарым менен атамдын єй-бєлөсє мага келишти.
32 Алар – койчулар, мал багышат. Алар майда жана бодо малын, бардык мал-мєлкєн ала келишти”, – деп айтайын.
33 Эгерде фараон силерди чакырып: “Силердин кесибиңер эмне?” – деп сураса,
34 силер: “Сенин кулдарың биз да, аталарыбыз да жаш чагыбыздан бєгєнкє кєнгө чейин мал багып келгенбиз”, – деп айткыла. Ошондо Гошен жеринде жашап каласыңар. Анткени мисирликтер єчєн койчулардын баары жийиркеничтєє», – деди.
1 Жусуп фараонго келип, мындай деп кабарлады: «Канаан жеринен атам менен бир туугандарым майда жана бодо малы менен, өздөрєнєн бардык мал-мєлкє менен келишти. Азыр алар Гошен жеринде».
2 Анан ал бир туугандарынын арасынан бешөөнє алып барып, фараонго тааныштырды.
3 Ошондо фараон анын бир туугандарынан: «Силердин кесибиңер эмне?» – деп сурады. Алар фараонго: «Сенин кулдарың биз да, аталарыбыз да койчубуз», – деп жооп беришти.
4 Алар фараонго: «Биз бул жерге жашаганы келдик, анткени кулдарыңдын малына жайыт жок, Канаан жеринде катуу ачарчылык болуп жатат. Ошондуктан кулдарыңа Гошен жеринде жашоого уруксат бер», – дешти.
5 Ошондо фараон Жусупка кайрылып, мындай деди: «Атаң менен бир туугандарың сага келди.
6 Мисир жери кол астыңда. Атаң менен бир туугандарыңды эң жакшы жерге жайгаштыр. Алар Гошен жеринде жашашсын. Эгерде алардын арасында жөндөмдєє кишилер бар экенин билсең, аларды менин малымдын єстєнөн көз салуучу кылып дайында».
7 Анан Жусуп атасы Жакыпты фараонго алып келип тааныштырды. Жакып фараонго батасын берди.
8 Фараон Жакыптан: «Канча жашка келдиң?» – деп сурады.
9 Жакып фараонго: «Жер бетинде келгин болуп жашаганыма жєз отуз жыл болду. Ата-бабаларымдын жер бетинде келгин болуп жашаган жашына жеткен жокмун, аз жашадым, азаптуу кєндөрдє өткөрдєм», – деди.
10 Жакып фараонго батасын берип, фараондукунан чыкты.
11 Ошентип, Жусуп атасы менен бир туугандарын Мисир жерине жайгаштырып, фараон айткандай, жер соорусу Раамсес аймагын алардын энчисине берди.
12 Жусуп атасы менен бир туугандарын, атасынын бєт єй-бєлөсєн ар бир єй-бєлөдөгє кишинин санына жараша эгин менен камсыз кылып турду.
13 Ачарчылык аябай кєч алгандыктан, бєт жер жєзєндө эгин тєгөнєп, Мисир жери да, Канаан жери да жабыркады.
14 Жусуп эгин сатып, Мисир жери менен Канаан жериндеги кємєштєн баарын жыйнап, фараондун єйєнө киреше кылып киргизди.
15 Ошентип, кємєш Мисир жери менен Канаан жеринде тєгөндє. Мисирликтердин бардыгы Жусупка келип: «Бизге нан бер, сенин алдыңда өлгөнєбєздєн эмне кереги бар, анткени кємєшєбєз тєгөндє», – дешти.
16 Жусуп аларга: «Кємєшєңөр тєгөнсө, малыңарды айдап келгиле, эгинди малга айырбаштайм», – деди.
17 Ошондо алар Жусупка малдарын айдап келишти. Жусуп аларга жылкыларынын, майда жана бодо малдарынын, эшектеринин ордуна эгин берип турду. Ал жылы аларды берген малынын ордуна эгин менен камсыз кылып турду.
18 Ошентип, ал жыл да өттє. Кийинки жылы да алар Жусупка келип: «Мырзабыздан жашырбайбыз, кємєшєбєз тєгөндє, бєт малыбыз да мырзабыздын колунда. Мырзабыздын алдында өзєбєз менен жерибизден башка эч нерсебиз калган жок.
19 Сенин көз алдыңда өзєбєз өлєп, жерибиздин ээн калганынын эмне кереги бар? өзєбєздє да, жерибизди да эгинге сатып ал. Биз жерибиз менен фараонго кул бололу, өлбөй тирєє калышыбыз єчєн, жерибиз ээн калбашы єчєн, бизге єрөн бер», – дешти.
20 Ошондо Жусуп бєткєл Мисир жерин сатып алып, фараондун карамагына өткөрдє. Ачарчылык кыйнагандыктан, мисирликтердин баары өз талааларын сатышты. Ошентип, жер фараондун карамагына өттє.
21 Фараон Мисирдин бир четинен экинчи четине чейин жашаган элди кул кылып алды.
22 Жусуп буткана кызматчыларынын гана жерлерин сатып алган жок, анткени буткана кызматчылары фараондон жер алууга тийиш эле. Алар фараон берген жер менен оокат кылышкан, ошондуктан жерлерин сатышкан жок.
23 Ошондо Жусуп элге кайрылып: «Мына эми мен силерди да, жериңерди да фараондун карамагына өткөрдєм. Мына бул єрөндє алып, жериңерге эккиле.
24 Тєшємдє жыйнаганыңардан кийин, анын бештен бир бөлєгєн фараонго бергиле, ал эми төрт бөлєгє талаага сепкениңерге, өзєңөр жегениңерге, єйєңөрдө жашагандарыңарга, балдарыңардын жегенине калсын», – деди.
25 Алар Жусупка: «Сен биздин өмєрєбєздє сактап калдың. Мырзабыздын алдында ырайым табалы, фараонго кул бололу», – дешти.
26 Ошентип, Жусуп Мисир жеринде бєгєнкє кєнгө чейин кєчєндө болгон мындай мыйзам чыгарды: «Фараонго таандык болбогон буткана кызматчыларынын жеринен башка жерлерден алынган тєшємдєн бештен бир бөлєгє фараонго берилсин».
27 Ысрайыл Мисирдеги Гошен жерине отурукташып калгандан кийин, укумдап-тукумдап, абдан көбөйдє.
28 Жакып Мисир жеринде он жети жыл жашап, жєз кырк жети жашка чыкты.
29 Ысрайылдын өлөр убагы жакындаганда, уулу Жусупту чакырып, мындай деди: «Эгерде мен сенин алдыңда ырайым тапкан болсом, мага ырайым жана акыйкаттык кылып, сенин сөөгєңдє Мисирге калтырбайм деп, колуңду саныма коюп ант бер.
30 Ата-бабаларым жаткан жерге жатайын, мени Мисирден алып чыгып, ошолордун көрєстөнєнө кой». Жусуп атасына: «Айтканыңдай кылам», – деди.
31 Атасы ага: «Ант бер», – деди. Баласы ага ант берди. Ысрайыл төшөгєнєн башында тизесин бєктє.
1 Ошондон кийин Жусупка: «Атаң ооруп жатат», – дешти. Ошондо ал Менаше жана Эпрайым деген эки уулун алып, атасына жөнөдє.
2 Жакыпка: «Сага уулуң Жусуп келе жатат», – деп кабарлашты. Ысрайыл бар кєчєн жыйнап, төшөгєнө отурду.
3 Анан Жакып Жусупка мындай деди: «Кудуреттєє Кудай Канаан жериндеги Лузда мага келип, батасын берген.
4 Кудай мага: “Мен сени укум-тукумдуу кылам, сенден көптөгөн элдерди жаратам, бул жерди сенин тукумуңа тєбөлєк ээлик кылууга берем”, – деген.
5 Мисирге, сага келгениме чейин, сенин Мисир жеринде туулган эки уулуң – Эпрайым менен Менаше эми менин уулдарым болот, Рубейин менен Шымон сыяктуу эле булар меники болот.
6 Сенден төрөлө турган, булардан кийинки балдар сеники болот. Ал балдар өз єлєштөрєндө өз бир туугандарынын аттары менен аталышат.
7 Мен Месопотамиядан келе жатканда, Канаан жеринде, жолдо, Эфратага бир аз жете бербей, өз колумда Рахелим көз жумду. Мен анын сөөгєн ошол жерге, Эфратага бара жаткан жолдо жашырдым, азыр ал жер Бейт-Лехем деп аталат».
8 Анан Ысрайыл Жусуптун балдарын көрєп: «Булар кимдер?» – деп сурады.
9 Жусуп атасына: «Булар менин уулдарым, буларды Кудай мага ушул жерден берди», – деп жооп берди. Ошондо Жакып ага: «Аларды мага жакын алып келчи, мен аларга батамды берейин», – деди.
10 Карылыктан Ысрайылдын көзєнєн курчу кетип, жакшы көрө албай калган эле. Жусуп уулдарын ага жакын алып келди. Жакып аларды кучактап өптє.
11 Ошондо Ысрайыл Жусупка: «Сенин жєзєңдє көрөм деп ємєттөнгөн эмес элем, бирок Кудай мага уулдарыңды да көрсөттє», – деди.
12 Жусуп уулдарын атасынын алдынан алып, ага башын ийип таазим этти.
13 Анан Жусуп Эпрайымды оң колуна алып, Ысрайылдын сол колуна алып келди, Менашени сол колуна алып, Ысрайылдын оң колуна алып келди.
14 Эпрайым кичєє болсо да, Ысрайыл оң колун анын башына, ал эми сол колун Менашенин башына койду. Менаше тун уул экенин билип турса да, ал колдорун ошондой койду.
15 Анан Жусупка батасын берип, мындай деди: «Аталарым Ыбрайым менен Ыскак табынган Кудай, мени жаралганымдан бєгєнкєгө чейин сактап келген Кудай,
16 мени ар кандай жамандыктан куткарган Периште бул балдарга батасын берсин. Булар менин атым менен, аталарым Ыбрайым менен Ыскактын аты менен аталышсын, жер бетинде укумдап-тукумдап көбөйєшсєн».
17 Жусуп атасынын оң колун Эпрайымдын башына койгонун көрєп, капа болду. Ал Эпрайымдын башынан атасынын колун алып, Менашенин башына коймокчу болуп, атасынын колун кармады да:
18 «Ата, андай эмес! Туну – бул. Оң колуңду мунун башына кой», – деди.
19 Бирок атасы ага макул болбой: «Билем, уулум, билем, андан да эл чыгат, ал да улуу эл болот, бирок кичєєсє андан чоң болот, андан чоң уруу тарайт», – деди.
20 Ысрайыл ошол кєнє аларга батасын берип, мындай деди: «Ысрайыл сенин атыңды атап: Кудай сага Эпрайым менен Менашеге кылганындай кылсын», – деп батасын берет. Ошентип, ал Эпрайымды Менашеден жогору койду.
21 Анан Ысрайыл Жусупка мындай деди: «Менин көзєм өтєп баратат. Бирок Кудай силер менен болот, силерди ата-бабаңардын жерине кайра алып барат.
22 Аморлуктардын колунан кылычым менен, жаам менен тартып алган бир тилке жерди сени бир туугандарыңан артык көрєп, сага берем».
1 Анан Жакып уулдарын чакырып: «Чогулуп келгиле, силерге алдыда эмне болорун айтып берейин.
2 Жакыптын уулдары, чогулуп келгиле, кулак салгыла, атаңар Ысрайылды уккула», – деди.
3 «Рубейин, менин тунум! Сен менин кєч-кубатымсың, кєчємдєн башатысың, кадыр-баркың артып, кудуретке жеттиң.
4 Бирок сен суудай ташкындадың, ошондуктан тунгучтугуңдан айрыласың. Анткени атаңдын жаткан жерине кирип, төшөгєн булгадың.
5 Шымон менен Леби экөө бир тууган, алардын кылычтары – катаалдыктын куралдары.
6 Мен алардын кеңешине катышпайм, алардын жыйынына атак-даңкым кошулбайт. Анткени алар ачууга алдырып, эркектерди өлтєрєштє, өз каалоолору боюнча букалардын тарамыштарын кесишти.
7 Алардын каарына наалат, анткени ал катаал. Алардын ачуусуна каргыш тийсин, анткени ал жаалдуу. Аларды Жакыптын арасына таратам, Ысрайылдын арасына чачам.
8 Жєйєт! Сени бир туугандарың көкөлөтө макташат. Колуң душмандарыңдын мойнунда болот. Атаңдын уулдары сага таазим кылышат.
9 Жаш арстан Жєйєт уулум олжого тоюп, туруп келе жатат. Ал керилип, арстан сымал, ургаачы арстан сымал жатты. Аны ким тургуза алат?
10 Элдештирєєчє келмейинче, Жєйєттєн колунан бийлик таягы тєшпөйт, тукумунан мыйзам чыгаруучу кетпейт. Ага элдер баш ийишет.
11 Ал жєзєм сабагына кодигин байлайт, эң мыкты жєзєм сабагына ургаачы эшегинин баласын байлайт. Шарапка кийимин, жєзєм ширесине жамынчысын жууйт.
12 Шараптан көздөрє жылтырап, сєттөн тиштери агарат.
13 Забулун деңиз жээгинде, кемелер токтоочу жайдын жанында жашайт, анын чеги Сидонго чейин жетет.
14 Исахар – эки суунун ортосунда жаткан кєчтєє эшек.
15 Ал бейпилдик жакшы экенин, жер жагымдуу экенин көрдє: жєк көтөрєє єчєн ийинин тосуп, салык төлөө єчєн эмгек кыла баштады.
16 Дан Ысрайылдын бир уруусу катары өз элине калыстык кылат.
17 Дан жолдо жаткан жылан, жолуңдан чыккан уулуу жылан болот, атынын бутун чакса, чабандес чалкасынан кетет.
18 Теңирим, Сенин жардамыңдан ємєттөнөм!
19 Гатты калың эл кысымга алат, бирок ал аны артынан калбай кууп чыгарат.
20 Ашырдын тамак-ашы кенен болот, ал падышаныкындай тамак таап келип турат.
21 Напталы – келишимдєє жейрен, оозунан ширин сөз чыгат.
22 Жусуп – жемиштєє дарактын бутагы, булактын жанындагы жемиштєє дарактын бутагы. Анын шак-бутактары дубалдан ашып жайылат.
23 Жаа тарткычтар аны капа кылышты, ага кастык кылып, жаа тартышты,
24 бирок анын жаасы катуу бойдон калды. Жакыптын кудуреттєє Кудайы, Ысрайылдын Кайтаруучусу жана тиреги колдогондуктан, анын колунун булчуңдары бекем.
25 Атаңдын Кудайы сага да жардам берсин. Кудуреттєє Кудай сени жогорудан асман баталары менен, төмөндө туңгуюк башаттары менен алкасын, азыркы жана келечектеги укум-тукумуңа батасын берсин.
26 Байыркы тоолордун, тєбөлєктєє дөбөлөрдєн баталарынан көп эсе артык турган атаңдын баталары менен батасын берсин. Ушул баталар Жусуптун башында жана бир туугандарынын арасынан тандалгандын башында болсун.
27 Бенжемин – жырткыч карышкыр, эртең менен карактаганын жейт, кечинде олжосун бөлєштєрөт».
28 Ысрайылдын он эки уруусу мына ушулар жана аларга атасынын айткандары да ушулар. Аларды алкап, ар бирине өз батасын берди.
29 Анан аларга мындай осуят кылды: «Мен эми өз элиме кошулганы бара жатам. Мени хеттиктердин Эпрон талаасындагы єңкєргө, ата-бабаларымдын жанына койгула.
30 Канаан жериндеги, Мамрейдин алдындагы, Махпел талаасындагы єңкєрдє талаа менен кошо Ыбрайым көрєстөн єчєн хеттик Эпрондон сатып алган.
31 Ал жерге Ыбрайымды жана аялы Саараны коюшкан. Ал жерге Ыскак менен Ребеканы коюшкан. Ал жерге мен Леяны койгом.
32 Ал талаа жана талаадагы єңкєр Хет уулдарынан сатылып алынган».
33 Ошентип, Жакып уулдарына осуяттарын айтып бєттє да, буттарын төшөккө коюп, жан берип, өз элине кошулду.
1 Жусуп атасын басып жыгылып, ыйлап, аны өпкєлөдє.
2 Анан Жусуп дарыгер кызматчыларына атасын бальзамдоого буйрук берди. Дарыгерлер Ысрайылды бальзамдашты.
3 Арадан кырк кєн өттє, анткени бальзамдап катырууга кырк кєн керек эле. Мисирликтер жетимиш кєн аза кєтєп ыйлашты.
4 Аны жоктоп ыйлаган кєндөр аяктагандан кийин, Жусуп фараон сарайындагыларга мындай деп кайрылды: «Эгерде мен силердин алдыңарда ырайым тапкан болсом, анда фараонго мындай дегиле:
5 “Атам менден мындай деп ант алган эле: "Менин көзєм өтєп бара жатат. Мени Канаан жеринде өзєм єчєн казган көргө койгула". Мен эми ошол жерге барып, атамды коюп келєєнє каалар элем”».
6 Ошондо фараон: «Атаңа берген антың боюнча барып, атаңды коюп кел», – деди.
7 Жусуп атасын койгону жөнөдє. Аны менен фараондун кызматчылары, єйєндөгє аксакалдар жана Мисир жериндеги аксакалдар,
8 өзєнєн бєт єй-бєлөсє, бир туугандары жана атасынын єйєндөгєлөр кетишти. Гошен жеринде балдары менен майда жана бодо малдарын гана калтырышты.
9 Аны менен бирге арабалар менен атчандар кошо жөнөшкөндєктөн, эл абдан көп болду.
10 Алар Иордандын жанындагы Горен-Аататка жеткенде, ал жерде да чоң ый, чоң өкєрєк болду. Жусуп атасын жоктоп жети кєн ыйлады.
11 Ошондо ал жерде жашаган канаандыктар Горен-Аататтагы ыйды угуп: «Мисирликтер аябай жоктоп ыйлашты», – дешти. Ошондуктан ал жер Иордандагы «мисирликтердин ыйы» деп аталып калды.
12 Жакыптын уулдары атасы кандай айтса, ошондой кылышты.
13 Уулдары аны Канаан жерине алып барып, Мамрейдин алдындагы, Махпел талаасындагы єңкєргө коюшту. Ыбрайым аны талаа менен бирге хеттик Эпрондон менчик көрєстөн кылыш єчєн сатып алган.
14 Атасын койгондон кийин, Жусуп бир туугандары менен, өзє менен бирге атасын койгону баргандар менен Мисирге кайтып келди.
15 Жусуптун бир туугандары атасы өлгөндөн кийин: «Жусуп бизди жек көрєп калса эмне болот? Ага кылган жамандыгыбыз єчєн өч алгысы келсечи?» – дешип,
16 Жусупка мындай деп айттырып жиберишти: «Атаң өлөр алдында:
17 “Жусупка минтип айткыла: "Бир туугандарың сага жамандык кылышты, алардын айыбы менен кєнөөсєн кечир", – деген. Эми атаңдын Кудайынын кулдарынын айыбын кечир”». Бул сөздөрдє айтып жатышканда, Жусуп ыйлады.
18 Бир туугандары өздөрє да келип, анын алдына жыгылып: «Эми биз сенин кулуңбуз», – дешти.
19 Жусуп аларга: «Коркпогула, анткени мен Кудайдан корком.
20 Силер мага жамандык ойлодуңар эле, Кудай аны жакшылыкка айлантты. Көп сандаган адамдардын өмєрєн сактап калыш єчєн, ушуну ишке ашырды.
21 Ошондуктан коркпогула. Мен силерди бала-бакыраңар менен кошо багам», – деди. Ошентип, Жусуп алардын көңєлєн тынчтандырып, жєрөк жылыткан сөздөрдє айтты.
22 Жусуп Мисирде атасынын єй-бєлөсє менен жашады. Ал жєз он жыл жашады.
23 Ал Эпрайымдын єчєнчє тукумуна чейин көрдє, ошондой эле Менашенин уулу Махирдин уулдары да анын көзє тирєєсєндө төрөлєштє.
24 Жусуп бир туугандарына мындай деди: «Менин ичер суум, көрөр кєнєм аз калды, бирок Кудай силерге келип, силерди бул жерден алып чыгып, Ыбрайымга, Ыскакка жана Жакыпка убада кылган жерге жеткирет».
25 Анан Жусуп Ысрайыл уулдарынан мындай деп ант алды: «Кудай силерге келет, ошондо силер менин сөөгємдє бул жерден алып кеткиле».
26 Ошентип, Жусуп жєз он жашында көз жумду. Аны Мисирде бальзамдап, табытка салып коюшту.