1
Ring taun sane kaping tiga panyeneng Ida Sang Prabu Yoyakim ring Yehuda, Ida Sang Prabu Nebukadnesar sang prabune ring Babel, ngebug kota Yerusaleme tur ngurung kotane punika.2 Ida Sang Hyang Widi Wasa manggayang Ida Sang Prabu Nebukadnesar ngaonang Ida Sang Prabu Yoyakim sarwi ngambil makudang-kudang arta branan Perhyangan Agunge. Ida Sang Prabu Nebukadnesar makta makudang-kudang tawanan mantuk ka Babel, tur ngenahang arta brana sane sampun rampas ida saking Perhyangan Agunge ring pura-puran dewan idane ring Babel.
3
Ida Sang Prabu Nebukadnesar mrentahang Dane Aspenas pangageng prakangge druene mangda dane milih makudang-kudang anak truna saking pantaran wong Israele sane matawan punika, inggih punika sane saking kulawarga puri miwah sulinggihe.4 Sane kapilih punika patut anak sane bagus, pradnyan, sampun polih paurukan sane becik, cacep tur nenten madue cacad, mangdane sang kapilih pantes jaga ngaturang ayah ring puri. Dane Aspenas patut ngurukang anake punika ngwacen miwah nulis nganggen basa Babel.
5 Sang prabu taler mrentahang, mangda nyabran rahina anake sane kapilih punika kawehin ajeng-ajengan pateh sakadi ajengan kulawargan ida sang prabu. Sasampune tigang warsa anake punika kalatih, ipun patut katangkilang ka ajeng ida sang prabu.
6 Ring pantaran anake sane kapilih punika, taler wenten Dane Daniel, Hananya, Misael miwah Dane Asarya. Dane sareng sami punika saking suku Yehuda.
7 Pangageng prakanggene ngicen pesengan sane lianan pabuat dane, inggih punika: Dane Daniel kapesengin Beltsasar, Dane Hananya kapesengin Sadrah, Dane Misael kapesengin Mesah, tur Dane Asarya kapesengin Abednego.
8
Dane Daniel sampun mastikayang ring kayun, mungguing dane nenten jaga ngletehin ragan danene malantaran ngajengang lungsuran, minakadinipun ajeng-ajengan miwah toya anggur saking puri. Punika awinanipun Dane Daniel mapinunas ring Dane Aspenas mangda dane ledang nulungin,9 tur Ida Sang Hyang Widi Wasa ngawinang Dane Aspenas sayang ring Dane Daniel.
10 Nanging Dane Aspenas kalintang ajerih ring sang prabu. Duaning punika dane tumuli mabaos ring Dane Daniel sapuniki: “Ida sang prabu sampun mutusang indik sane patut ajeng tur inum ragane. Yening ragane raris kanten nenten seger sakadi anake sane tiosan, sinah ida jaga ngamademang tiang.”
11
Sasampune punika, Dane Daniel raris rauh ring anake sane kapisara antuk Dane Aspenas buat miara Dane Daniel miwah sawitran danene sareng tiga punika, tumuli mabaos sapuniki:12 “Indayangja buktiang sajeroning dasa rahina. Icenja tiang nunas jangan miwah nginum toya ning kewanten.
13 Sasampun punika, bandingang raris tiang ring anake sane polih lungsuran ida sang prabu, tur sasampune punika rarisang margiang kaputusan ragane manut pamanggih ragane marep ring sikian tiange.”
14
Dane nglugrain sang patpat ngamargiang indike punika sajeroning dasa rahina.15 Sasampune puput sengkere punika, dane sareng patpat kanten segeran tur sitengan yen bandingang ring anake sane nunas lungsuran ida sang prabu.
16 Duaning punika ngawit saking rahinane punika sapanglanturipun, Dane Daniel miwah parasawitran danene punika kalugrain ngajengang jangan, sane kanggen ngentosin lungsuran ida sang prabu.
17
Ida Sang Hyang Widi Wasa mapaica kaweruhan miwah kapradnyanan ngeniang indik tatua-tatua ring sang patpat. Sajawining punika Dane Daniel taler polih panugrahan buat ngartiang ipian miwah wahyu.18
Ring pamuput taun sane kaping tiga, sakadi sengker sane kapaicayang antuk ida sang prabu, Dane Aspenas raris ngajak anake truna-truna punika makasami tangkil ring ajeng Ida Sang Prabu Nebukadnesar.19 Sang prabu tumuli mabebaosan ring anake truna-truna punika makasami, tur ida ledang ring Dane Daniel, Hananya, Misael miwah Dane Asarya langkungan ring sane tios-tiosan. Duaning punika, sang patpat raris kapangandikayang makarya ring puri.
20 Napi kewantenja indik sane katakenang antuk ida sang prabu, yadiastu indik sane sulit sami kuningin, tur kapradnyanan sang patpat punika langkungan kantos tikel ping dasa, yen bandingang ring kapradnyanan sakancan wiku miwah baliane sane wenten ring jagate irika.
21 Dane Daniel tetep kantun ring puri kantos Ida Sang Prabu Kores, ratune ring Persia ngaonang jagat Babele.
1
Ring taun sane kaping kalih panyeneng Ida Sang Prabu Nebukadnesar, ida raris nyumpena. Indike punika ngawinang ida rumasa osek ring kayun kantos ida nenten mrasidayang sirep.2 Duaning punika ida raris ngesengin parajuru tenung, paraanake pradnyan, parabalian miwah paratukang sulape mangda ipun ngartiang sumpenan idane. Rikala ipun sampun pada tangkil ring ajeng ida sang prabu,
3 ida raris ngandika ring ipun sapuniki: “Gelahe takut pesan teken unduk ipian gelahe. Gelahe dot makeneh nawang artin ipiane ento.”
4
Ipun raris pada matur ring ida sang prabu nganggen basa Aram sapuniki: “Mugi sang prabu dirga yusa! Rarisang nikayang ring titiang sumpenan palungguh iratu, tur titiang pacang ngartiang sumpenane punika.”5
Ida sang prabu tumuli ngandika ring ipun sapuniki: “Gelahe suba mutusang di kayun gelahe, mungguing paman ajak makejang ane patut ngorahang tur ngartiang ipiane ento teken gelahe. Yening paman tusing nyidayang, gelahe lakar munggal tur mukang-mukang paman muah umah pamane lakar dadiang gelahe dugdugan uug-uugan.6 Nanging yen paman nyidayang ngorahang ipiane ento tur bisa nerangang artinne, gelahe lakar ngicen paman makudang-kudang panugrahan muah tegak ane luih. Sawireh keto, ane jani tegarang orahang apa ane dadi ipian gelahe tur apa artin ipiane ento.”
7
Ipun sareng sami tumuli matur ring sang prabu sapuniki: “Yening palungguh iratu ngandikayang sumpenan palungguh iratune ring titiang, titiang pacang ngartiang sumpenane punika.”8
Ida sang prabu raris ngandika sada bangras kadi asapuniki: “Suba tawang gelahe, paman tuah ngalih apang makeloan dogen, sawireh paman nawang mungguing gelahe suba mutusang di keneh gelahe,9 lakar nibakang ane patut teken paman ajak makejang, yening paman tusing nyidayang ngorahang apa ane dadi ipian gelahe ento. Paman suba saigum buat melog-melog gelahe, sawireh paman ngajap-ajap apang unduke ento lakar melenan yening masane suba masalin. Nah tegarang orahang apa ipian gelahe ento, sasubane keto gelahe lakar pracaya mungguing paman masih ngaturang teken gelahe artin ipiane ento.”
10
Parajuru tenunge punika raris matur sapuniki: “Ring saduuring pretiwi nentenja wenten anak sane mrasidayang ngaturang ring palungguh iratu indik sane arsayang palungguh iratu punika. Yadiastu pararatu, wiadin ratu sane maha agung tur maha wisesa, tan wenten sane naenin ngarsayang paindikan sakadi punika ring parajuru tenung, parabalian miwah tukang sihirnyane.11 Sane arsayang palungguh iratu punika kalangkung sulit tur tan wenten anak sane mrasidayang ngaturang sajawining paradewa sane malinggih nentenja ring pantaran manusane.”
12
Malantaran punika, bendun ida sang prabu angarab-arab, tur ida nitahang buat nyirnayang sakancan parapangabih idane ring jagat Babel.13 Duaning punika titahe punika raris kajarwakang mungguing parapangabih ida sang prabu makasami pacang kasedayang, sapunika taler Dane Daniel miwah parasawitran danene.
14
Sasampune punika, Dane Daniel raris ngrauhin Dane Arioh komandan pasukan tabeng dadan ida sang prabu, sane kaprentahang buat nglaksanayang ukuman matine punika. Dane Daniel nangarin pisan15 nakenang ring Dane Arioh indik sane ngawinang sang prabu ngamedalang prentah sane keras punika. Dane Arioh raris nyritayang ring Dane Daniel sapariindike punika makasami.
16
Pramangkin Dane Daniel tangkil ring ida sang prabu tur mapinunas mangda kicen sela malih makudang-kudang rahina, mangda dane mrasidayang ngartiang sumpenan ida sang prabu punika.17 Sasampun punika Dane Daniel raris budal tur nyritayang indike punika ring parasawitran danene, inggih punika Dane Hananya, Misael miwah Dane Asarya.
18 Dane ngengken sang tiga mangda ngastawa nunas ica ring Ida Sang Hyang Widi Wasa, Widin langite, mangda ledang nyinahang indike sane pingit punika ring dane. Malantaran punika dane sareng patpat miwah parapangabih ida sang prabu sane tiosan ring Babel, nenten pacang kasedayang.
19 Ring wengi punika ugi, Ida Sang Hyang Widi Wasa, Widin langite, raris nyinahang indike sane pingit ring Dane Daniel, masrana wahyu tur dane raris ngluihang Ida Sang Hyang Widi Wasa kadi asapuniki:
20
“Ida Sang Hyang Widi Wasa maraga wicaksana tur maha kuasa! Luihangja Ida ngantos salami-laminipun.
21
Ida sane nguasain dauh miwah masane; Ida ngadegang wiadin nyurudang pararatune, tur Ida mapaica kawicaksanan miwah pangweruhan.
22
Ida nyinahang paindikan-paindikan sane dalem tur pingit; Ida wikan ring paindikan sane mengkeb ring petenge, tur Ida ngraga kalikub antuk galang.
23
Oduh Ratu Sang Hyang Widi Wasa, Widin leluur titiange, titiang muji miwah ngluihang Palungguh IRatu. Palungguh IRatu sampun mapaica kawicaksanan miwah kakuatan ring titiang. Palungguh IRatu sampun nagingin pinunas titiange, tur Palungguh IRatu sampun nyinahang ring titiang indik sane patut aturang titiang ring ida sang prabu.”
24
Sasampune punika Dane Daniel raris ngrauhin Dane Arioh, anak sane katitahang antuk sang prabu buat ngukum mati parapangabih ida sang prabune. Dane tumuli mabaos ring Dane Arioh sapuniki: “Sampunang ragane mademang ipun sareng sami. Ajakja tiang tangkil ring ajeng ida sang prabu, duaning tiang pacang ngaturang ring ida teges sumpenan idane!”25
Duk punika ugi Dane Arioh raris ngajak Dane Daniel tangkil ring Ida Sang Prabu Nebukadnesar, maduluran atur sapuniki: “Titiang sampun ngeniang satunggaling anak wong Yahudi sane katawan, sane mrasidayang ngaturang teges sumpenan druene ring iratu.”26
Ida sang prabu tumuli ngandika ring Dane Daniel (sane taler kaparabin Beltsasar) sapuniki: “Bisake paman nuturang teken gelahe, apa ipian gelahe ento tur kenken artin ipiane ento?”27
Dane Daniel tumuli matur sapuniki: “Inggih ratu sang prabu, tan wenten tukang sulap, tukang sihir, juru tenung, wiadin ahli bintang sane pacang mrasidayang ngaturang indike punika ring iratu.28 Nanging wenten satunggaling Widi ring suargan sane nyinahang sakancan sane pingit. Ida Sang Hyang Widi Wasa sampun nyinahang ring palungguh iratu indik sane pacang kasidan ring benjang wekas. Sane mangkin titiang pacang ngaturang ring palungguh iratu sumpenane punika, inggih punika wahyu sane sampun aksi palungguh iratu rikalaning sirep.
29
Risedek palungguh iratu sirep, iratu nyumpena ngeniang indik masa sane jaga rauh. Ida Sang Hyang Widi Wasa nyinahang ring iratu indik-indik sane pingit tur Ida makantenang ring iratu indik sane pacang kasidan.30 Sane mangkin pepingitane sampun kasinahang ring titiang, boyaja malantaran titiang pradnyanan ring anake sane tiosan, nanging mangda palungguh iratu prasida wikan ring teges sumpenan druene, tur malantaran punika palungguh iratu uning ring paindikan sane jaga nibenin palungguh iratu.
31
Inggih ratu sang prabu, ring wahyu punika, palungguh iratu ngaksi wenten bedogol sane ageng pisan majujuk ring ajeng palungguh iratune. Ipun ngendih ngreneb tur pakantenanipun ngresresin.32 Tendasnyane malakar antuk mas sane pinih becik tur tangkah miwah limannyane malakar antuk perak. Bangkiang miwah basangnyane malakar antuk temaga,
33 batisnyane malakar antuk besi, tur tlapakan batisnyane sane abagian malakar antuk besi tur abagian antuk tanah legit.
34 Risedek palungguh iratu mandreng ipun, jeg wenten batu ageng nentenja sangkaning wenten anak nglilikang, nglilik saking batu kaange, raris nibenin buntut bedogole sane malakar antuk besi miwah tanah legit punika kantos dekdek lidek.
35 Tan dumade besi miwah tanah legit, temaga miwah mase taler sareng nyag sakadi abune ring panyosohane rikalaning masan panes. Angine tumuli ngeberang ipun kantos tan wenten laadipune. Nanging batune punika sayan ngagengang kantos ngebekin jagate puniki.
36
Kadi asapunika panyumpenan palungguh iratu. Duh ratu sang prabu, sane mangkin titiang ngaturang piteges sumpenane punika.37 Duh ratu sang prabu, palungguh iratu maraga ratu sane pinih agung saking pantaran pararatune makasami. Widi sane murbeng langit sampun ngadegang iratu dados sang prabu, tur Ida mapaica kakuasan miwah kaluihan ring palungguh iratu.
38 Ida ngadegang palungguh iratu dados pamrentah sadaging mrecapada miwah sato lan paksine makasami, tur palungguh iratu makadados tendas bedogole sane malakar antuk mas punika.
39 Sasampun palungguh iratu, jaga wenten sang prabu sane nenten pateh kaluihannyane sakadi palungguh iratu, tur sasampun punika, ring undag sane kaping tiga, wenten sang prabu sane sakadi temaga, sane jaga nitah jagate sami.
40 Sasampune punika jaga wenten malih sang prabu sane kaping pat, inggih punika sane kawisesannyane sakadi besi, sane pacang ngrusak tur jaga ngenyagang saluiring sane wenten. Pateh sakadi besine sane ngenyagang sakancan sane wenten, sang prabu punika taler pacang ngamuk tur ngenyagang pararatune sane riinan ring ida.
41 Palungguh iratu taler ngaksi mungguing tlapakan miwah jrijin buntut bedogole punika abagian malakar antuk tanah legit tur sane malih abagian malakar antuk besi. Indike punika mapiteges mungguing kaprabone punika jaga mapah. Wenten pahan sane kuat sakadi besine, duaning ipun malakar antuk campuran besi miwah tanah legit.
42 Jrijinnyane sane abagian malakar antuk besi miwah sane abagian malakar antuk tanah legit, mapiteges mungguing kaprabone punika abagian jaga kuat tur sane abagian lemet.
43 Palungguh iratu taler ngaksi mungguing besine kacampur antuk tanah legit. Punika mapiteges mungguing pamrentah-pamrentah kaprabone punika mapakayun jaga nunggilang kulawargannyane malantaran pabuncingan, nanging ida nenten mrasidayang, pateh sakadi besine nenten mrasidayang macampur ring tanah legite.
44 Rikala masan pamrentah-pamrentahe punika, Ida Sang Hyang Widi Wasa sang murbeng akasa pacang ngadegang satunggaling kaprabon sane langgeng. Kaprabone punika nenten pacang naenin kaon nanging pacang ngaonang kaprabon-kaprabone iwau kantos basmi kerta, tur kaprabone sane asiki punika jaga langgeng kantos salami-laminipun.
45 Palungguh iratu ngaksi batune sane nglilik saking batu kaange punika, sane nenten wenten sane nglilikang miwah indik batune ngenyagang bedogole sane malakar antuk besi, temaga, tanah legit, perak miwah mas punika. Ida Sang Hyang Widi Wasa Sane Maha Agung ngandikayang ring palungguh iratu indik sane kasidan ring benjang wekas. Inggih titiang sampun ngaturang indik sumpenan palungguh iratune punika sategepipun tur titiang sampun ngaturang taler pitegesipun saha sujati.”
46
Irika sang prabu raris sumungkem ring ajeng Dane Daniel tumuli nitahang mangda ngaturang banten miwah aturan ring Dane Daniel.47 Sang prabu ngandika sapuniki: “Widin pamane, Widi ane paling agung di pantaran dewa-dewane. Ida maraga ratu di pantaran pararatune, buina Widi ane nyinahang unduk-unduk ane pingit. Gelahe nawang unduke ene sawireh paman suba nyidayang nerangang unduke ane pingit ene.”
48 Sasampune punika ida raris mapaica linggih sane luih ring Dane Daniel, tur mapaica hadiah-hadiah sane becik ring dane. Ida ngadegang dane dados pamrentah ring Babel, tur dados pangageng pangabih ida sang prabu.
49 Malantaran pinunas Dane Daniel, Dane Sadrah, Mesah miwah Abednego raris kadegang dados pamrentah ring Babel, nanging Dane Daniel tetep kantun ring purin ida sang prabu.
1
Ida Sang Prabu Nebukadnesar makarya bedogol sane malakar antuk mas, sane tegehnyane pitulikur meter, agengnyane tigang meter kirang akidik. Bedogole punika genahang ida ring tanah lapange ring Dura ring propinsi Babel.2 Sasampune punika sang prabu tumuli nauhin prakanggene mangda dane pada rauh inggih punika parapangeran, paragubernur, parakomisaris, parabendahara, parahakim, parajaksa miwah paraprakanggene sane tiosan sane wenten ring daerah-daerah. Dane sareng sami mangda nyarengin upacara mlaspas bedogole sane sampun kadegang antuk Ida Sang Prabu Nebukadnesar.
3 Sasampune paraprakanggene mapunduh buat jaga mlaspas bedogole punika saha pada ngadeg ring arepan bedogole punika,
4 raris wenten pacalang ida sang prabu adiri ngumumang antuk suara jangih, kadi asapunika: “Ih rakyat saluiring bangsa, sakancan sorohan miwah sakancan basa.
5 Ragane pacang mireng suaran trompet sane kasarengin antuk suaran kecapi, rebab, gambus, raris kasambung antuk suaran tetabuhan sane tiosan. Rikala tetabuhanne ngawitin matabuh, ragane sareng sami patut sumungkem tur nyumbah bedogol mas sane sampun kadegang iriki antuk Ida Sang Prabu Nebukadnesar.
6 Kala punika, sapasiraja sane tan sumungkem tur nyumbah bedogole punika, pacang kentungang ring grombong genine sane ngendih murub.”
7 Duaning punika, rikala wenten suaran tetabuhan, rakyate saking sakancan bangsa, sakancan sorohan miwah basa, makasami pada sumungkem tur nyumbah bedogol mas sane sampun kadegang antuk Ida Sang Prabu Nebukadnesar punika.
8
Makudang-kudang wong Babele ngunayang indike punika buat nalih wong Yahudine.9 Ipun matur ring Ida Sang Prabu Nebukadnesar asapuniki: “Mugi palungguh iratu dirga yusa.
10 Palungguh iratu sampun ngwedalang titah mungguing ritatkala tetabuhane matabuh, mangda sakancan anake pada sumungkem tur nyumbah bedogole punika,
11 tur asing-asing anak sane nenten nyak sumungkem saha nyumbah bedogole punika, ipun patut kacelepang ka grombong genine sane ngendih murub.
12 Wenten makudang-kudang wong Yahudi sane adegang iratu dados pamrentah propinsi ring Babel, inggih punika Sadrah, Mesah miwah Abednego nenten sairing ring titah palungguh iratu. Ipun nenten nyumbah dewan iratune, wiadin sumungkem ring bedogol sane sampun adegang palungguh iratu punika.”
13
Malantaran punika ida sang prabu raris duka tan kadi-kadi tur ida raris nitahang mangda sang tiga punika katangkilang ring ajeng idane.14 Ida tumuli ngandika ring sang tiga sapuniki: “Sadrah, Mesah muah Abednego, apake saja paman tusing nyak nyumbah dewan gelahe tur tusing nyak sumungkem teken bedogol mase ane jujukang gelahe ento?
15 Sawireh keto ane jani dikalane ningeh munyin trompet, suling, kecapi, rebab, gambus muah munyin tetabuhan ane lenan, sumungkemja tur sumbahja bedogole ento. Yening paman tusing nyak nyumbah prajani paman lakar kaclempungang ka grombong apine ane ngendih murub. Apa paman ngaden lakar ada widi ane nyidaang ngluputang paman?”
16
Dane Sadrah, Mesah miwah Abednego tumuli matur asapuniki: “Singgih ratu sang prabu, titiang nentenja pacang nindihin dewek titiange.17 Yening Ida Sang Hyang Widi Wasa sane sungsung titiang mrasidayang ngrahayuang titiang saking grombong genine sane ngendih murub miwah saking kakuasan palungguh iratune, janten Ida jaga ngluputang titiang.
18 Nanging yadiastun Ida nenten ngluputang titiang mangda palungguh iratu pawikan, mungguing titiang nenten jaga nyumbah bedogol mas sane sampun adegang iratu punika.”
19
Irika Ida Sang Prabu Nebukadnesar duka tan kadi-kadi, kantos prarain idane abang duaning dukan idane ring Dane Sadrah, Mesah miwah Abednego. Ida raris mrentahang mangda grombong genine kapanesang kantos tikel ping pitu panesipune yan bandingan ring biasanipun.20 Ida taler nitahang prajurit-prajurit sane pinih kuat saking pantaran wadua balan idane, mangda ipun negul tur ngentungang sang tiga ka grombong genine.
21 Prajurit-prajurite punika raris negul sang tiga. Panganggen sang tiga minakadinipun kawaca, jubah, sorban miwah sane lian-lianan kantun jangkep. Sasampune kategul, sang tiga raris kaclempungang ka grombong genine.
22 Santukan sang prabu mapaica prentah sane keras mangda grombonge kapanesang pisan, endih genine raris muunang pangawal-pangawale sane makta sang tiga ka grombonge punika.
23 Nanging Dane Sadrah, Mesah miwah Abednego, kantun mategul maclempung ka tengah genine sane ngendih murub.
24
Tan dumade Ida Sang Prabu Nebukadnesar tumuli matangi kabatek antuk kagiat idane. Ida mataken ring paraprakanggen idane sapuniki: “Tusingke iraga suba negul jlema tuah ajaka tetelu laut ia clempungang iraga ka grombong apine?” Paraprakanggene tumuli matur asapuniki: “Inggih sawiakti ratu sang prabu.”25
Ida Sang Prabu tumuli malih mataken asapuniki: “Yen keto, ngudiang dadi gelahe nepukin ia ajaka patpat majalan di tengah apine? Ia tusingja mategul, tur pangenahne ia tusingja mapa, buina ane nomer pat pangenahne cara dewa.”26
Duaning punika Ida Sang Prabu Nebukadnesar raris lunga ka lawang grombong genine tumuli ngandika saha santer sapuniki: “Ih paman Sadrah, Mesah muah Abednego, paraparekan Widi Ane Maha Luur. Maija pesu!” Sang tiga tumuli digelis tangkil.27 Sakancan pangeran, gubernur, bupati miwah paraprakanggen sang prabu sane tiosan tumuli mapunduh tur medasin sang tiga, sane tan bintul antuk genine punika. Rambut sang tiga nenten puun, panganggennyane taler nenten puun, tur dane nenten pisan mambu andus.
28
Ida sang prabu tumuli ngandika sapuniki: “Luihangja Widin Sadrah, Mesah muah Abednegone. Ida ngutus malaekat Ida buat ngluputang anake ene, nah ento anak ane ngancangin tur andel teken Ida. Ia ajaka tetelu suba milih tulak teken prentah gelahe tur ngetohang uripnyane bandingang teken nyumbah dewa ane lenan teken Widinnyane.29
Ane jani gelahe mrentahang, mungguing yen ada anak wiadin bangsa, sorohan wiadin basa ane bani nganistayang Widin Sadrah, Mesah muah Abednego, ia lakar kapunggal tur kapukang-pukang, buina umahne lakar kadadiang dugdugan uug-uugan. Tusing ada Widi ane lenan ane nyidayang ngluputang buka kene.”30
Sasampune punika sang prabu raris ngunggahang linggih Dane Sadrah, Mesah miwah Abednego ring propinsi Babele.1
Ida Sang Prabu Nebukadnesar mapaica dedauhan katiba ring rakyate ring sakancan bangsa, sorohan miwah basa ring satungkabing rat sapuniki: “Swastiastu.2 Padingehangja unduk sakancan katawahan muah wahyu ane suba kasinahang teken gelahe baan Ida Sang Hyang Widi Wasa Ane Maha Luur.
3
Ambate agung wahyu ane kasinahang baan Ida Sang Hyang Widi Wasa teken iraga. Ambate mawisesa sakancan katawahan ane adakang Ida. Ida Sang Hyang Widi Wasa lakar jumeneng nata salawas-lawasne, tur Ida lakar nitah turun-temurun.
4
Gelahe muponin idup liang di purin gelahe, tur muponin suka wirya.5 Nanging dikalan gelahe sirep, gelahe maan ipian ane nengkejutin tur gelahe nepukin unduk ane ngresresin.
6 Gelahe lantas nauhin sakancan pangabih gelahe di Babel apanga ia ngorahang artin ipiane ento teken gelahe.
7 Parajuru tenung, ahli sihir muah balian, paratukang sulap muah ahli bintange lantas katangkilang di ajeng gelahe, tur gelahe ngorahang ipian gelahe ento, nanging ia ajaka makejang tusing nyidayang nerangang artin ipiane ento.
8 Sasubane keto Daniel lantas teka mai tangkil (ia masih kadanin Beltsasar manut parab dewan gelahe). Roh paradewane ane suci ngiangin ia, sawireh keto, gelahe nuturang teken ia ipian gelahe. Gelahe ngorahang teken ia kene:
9 Beltsasar, pangeden parajuru tenunge, gelah nawang mungguing roh dewa-dewane ane suci malingga sig pamane tur paman nawang unduke ane pingit. Kene ipian gelahe. Tegarang orahang artinne.
10
Dugas gelahe sirep, gelahe nepukin ada kayu gede malejer di basan tengah gumine.11 Kayune ento ngangsan ngedenang kanti ia nganteg ka langite tur sida katepukin baan anake di gumine makejang.
12 Donnyane melah pesan tur carangne nyeled kabatek baan liun buahne, cukup buat pangan anake di gumine makejang. Buron alase makejang pada metis di bongkolne, kedise pada masebun di carang-carangne, tur manusa muah sakancan gumatap-gumitipe pada ngamah buahne.
13
Sedek gelahe minehin wahyune ento, gelahe nepukin ada malaekat adiri tuun uli suarga, ane sayaga tur waspada pesan.14 Malaekate ento mawarah-warah baan suara santer buka kene: ‘Bahja punyan kayune ene tur tektekja carang-carangne. Liklisin donne tur brarakang buahne. Ulahja burone uli di bongkolne tur ulahja kedise apanga ia makaad uli carang-carangne.
15 Nanging depang tunggakne ditu mategul baan ante besi muah temaga. Depang ia enu ditu di tegale bareng-bareng ajaka padange. Ane jani depang damuhe nepen anake ene tur depang ia idup bareng-bareng ajaka buron muah entik-entikane.
16 Pitung tiban makelonne ia tusing lakar ngelah pepineh manusa, nanging pepineh buron.
17 Buka keto kaputusan malaekate ane kaliwat sayaga tur waspada ento. Sawireh keto orahinja sakancan manusane makejang apanga ia pada nawang, mungguing Ida Sang Hyang Widi Wasa Ane Maha Luur ane nguasain sakancan kaprabon manusane, tur Ida nyidayang maicayang kaprabone ento teken anake ane suba selik Ida, yadiastunja ia anak ane paling nista.’ ”
18
Ida Sang Prabu Nebukadnesar nglanturang pangandikan idane sapuniki: “Buka keto ipian gelahe. Nah ane jani paman Beltsasar, orahinja gelahe apa artin ipiane ento. Parapangabih gelahe tusing ada ane bisa nerangang teken gelahe sajabaning paman, sawireh roh dewa-dewane ane suci malingga sig pamane.”19
Sajeroning punika, Dane Daniel sane taler kaparabin Beltsasar kalintang sungsut kantos dane nenten mrasidayang matur. Sang prabu raris ngandika ring dane kadi asapuniki: “Paman Beltsasar edaja ipian muah artin ipiane ento kanti ngranayang paman sebet.” Dane Beltsasar tumuli matur sapuniki: “Inggih ratu sang prabu, pangajap-ajap titiange dumadak sumpena miwah tegesipun punika pacang nibenin meseh-meseh iratune, tur boya iratu sane keni.20 Tarune punika kalintang tegeh kantos rauh ka langite tur sida kaeton antuk asing-asing anake ring mrecapada.
21 Daunnyane kalintang becik tur wohnyane cukup yen katunas antuk manusane ring satungkabing rat. Sato alasane pada mateduh ring soripun, tur sawatek paksine masebun ring carang-carangipune.
22
Oduh ratu sang prabu, palungguh iratu sane dados taru sane tegeh tur kuat punika. Palungguh iratu sayan ngagungang kantos rauh ka langite, tur kakuasan palungguh iratu nguub mrecapadane sami.23 Risedek palungguh iratu mandreng tarune punika, wenten malaekat asiki tedun saking suargan maduluran pangandika sapuniki: ‘Bahja punyan kayune ento tur tektek muah nyagang, nanging depang enu tuedne ngatut di tanahe. Tegul tuedne baan ante besi muah temaga, tur depang ia ditu bareng-bareng ajaka padange. Depang damuhe nristisin anake ene tur depang ia nongos ditu bareng-bareng ajaka burone pitung tiban makelonne.’
24
Duh ratu sang prabu kadi asapunika piteges sumpenane punika, tur kadi asapunika pawarah Ida Sang Hyang Widi Wasa Sane Maha Luur ngeniang indik sane pacang nibenin iratu.25 Palungguh iratu pacang kakaonang saking pagubugan manusane, tur urip sareng-sareng ring sato alase. Pitung taun suenipun, palungguh iratu pacang ngrayunang padang sakadi banteng, tur merem ring tegale maraab langit, samaliha irika palungguh iratu pacang damuhan. Rikala punika palungguh iratu pacang ngangkenin mungguing Ida Sang Hyang Widi Wasa nguasain kaprabon manusane, tur Ida mrasidayang maicayang kaprabone punika ring anak sane selik Ida.
26 Malaekate punika nitahang mangda tued tarune punika kabanggayang kantun ring tanahe. Punika mapiteges mungguing palungguh iratu pacang malih nyeneng ratu yening palungguh iratu ngangkenin mungguing Ida Sang Hyang Widi Wasa nitah buanane makasami.
27 Duaning punika duh ratu sang prabu, ledang palungguh iratu nglaksanayang atur pawungun titiange. Wusanja ngardi dosa, margiangja indik sane patut, tur suecaninja anake sane tiwas-tiwas. Yening sampun kadi asapunika, palungguh iratu pacang nglantur muponin gemuh landuh.”
28
Indike punika makasami jaga nibenin Ida Sang Prabu Nebukadnesar.29 Maletan wantah roras sasih, rikala ida sedek mamargi ring teras duur purin idane ring Babel,
30 ida ngandika sapuniki: “Iwasinja, ambate geden kota Babele. Gelahe ngwangun kotane ene dadi ibukota, buat ngedengang kakuatan muah kawisesan, kamenangan muah kaluihan gelahe.”
31
Sadurung baose pegat saking cangkem idane, jeg wenten sabda saking suargan, kadi asapuniki: “Ih prabu Nebukadnesar, padingehangja sabdan Ulune! Ane jani kawisesan kaprabon kitane lakar kabancut uli sig kitane.32 Kita lakar kulah uli pagubugan manusane. Kita lakar idup bareng-bareng ajak burone, tur kita lakar ngamah padang patuh buka sampine, pitung tiban makelonne. Sasubane ento, kita lakar nawang mungguing Ida Sang Hyang Widi Wasa Ane Maha Luur nguasain sakancan kaprabon manusane, tur Ida nyidaang maicayang kaprabone ento teken anake ane selik Ida.”
33
Pramangkin sabdane punika kasidan. Ida Sang Prabu Nebukadnesar raris kasepekang saking pagubugan manusane tur ida ngrayunang padang sakadi bantenge. Anggan idane damuhan, tur rambut idane panjang sakadi bulun paksi garudane miwah nakan idane panjang sakadi kukun paksine.34
Ida Sang Prabu Nebukadnesar ngandika sapuniki: “Sasubane liwat pitung taune ento, gelahe nulengek ka langite, tur pepineh gelahe buin mabalik seger buka ane jani mula. Gelahe ngluihang Ida Sang Hyang Widi Wasa Ane Maha Luur, tur ngluihang saha nyumbungang Ida ane nyeneng salawas-lawasne, kene: ‘Ida Sang Hyang Widi Wasa pacang nitah salawas-lawasnya, tur kaprabon Idane pacang langgeng turun-temurun.35
Manusane ring mrecapada sami nenten wenten artinipun ring ayun Idane. Paramalaekate ring suargan miwah jadmane ring jagate wenten ring sor kakuasan Idane. Tan wenten anak sane mrasidayang nglawan pakarsan Idane wiadin mataken ngeniang indik sane laksanayang Ida.’
36
Sasubane keneh gelahe mabalik seger buka ane jati mula, kaluihan, kagungan muah kaunggulan kaprabon gelahe masih kulihang teken gelahe. Paraprakanggo muah parasulinggih gelahe pada nampi gelahe, tur gelahe buin nampi kakuasan purine malah agungan yen bandingang teken ane suba-suba.37
Ane jani gelahe Nebukadnesar muji, ngluihang tur nginggilang Ratun suargane. Sakancan ane margiang Ida ento patut tur adil, tur Ida nyidayang ngasorang asing-asing anak ane malaksana sumbung.”1
Sedek rahina anu rikalaning wengi Ida Sang Prabu Belsasar ngundang parasulinggih sareng siu diri mangda ngrauhin pestan idane sane ageng. Irika ida dane pada nginum anggur.2 Rikala ida dane sedek pada mainum-inuman, Ida Sang Prabu Belsasar raris ngandikayang mangda ngamedalang cangkir miwah jembung-jembung perak wiadin mas sane kabakta antuk Ida Sang Prabu Nebukadnesar ajin idane saking Perhyangan Agunge ring Yerusalem. Sang Prabu ngarsayang barang-barange punika, mangda ida, parasulinggih idane, pararabi miwah selir idane mrasidayang nginum nganggen cangkir miwah jembung-jembunge punika.
3 Sakancan cangkir miwah jembunge punika raris kamedalang, tur ida dane raris nginum anggur nganggen prabote punika,
4 sinambi muji dewa-dewa sane malakar antuk mas, perak, prunggu, besi, taru miwah batu.
5
Tan pararapan jeg wenten tangan kanten tur nulis ring tembok purine, ring genah lampu-lampune pada masunar galang pisan. Sang prabu ngaksi tangane punika sedekan nulis.6 Prarain idane pramangkin kembang lemlem tur ida rumasa ajerih pisan kantos lulud idane ngetor.
7 Ida tumuli nyerit ngandikayang mangda paratukang sihir, juru tenung, balian miwah paraahli bintange katangkilang. Sasampune dane pada rauh tangkil, sang prabu ngandika ring dane sapuniki: “Nyenja bisa maca tulisane ento tur bisa nerangang artinne teken gelahe ia lakar kasalukin busana kagungan sang prabu ane mawarna tangi, tur ia lakar kakalungin kalung kaluihan, buina kicen tegak muah kakuasan dadi anak ane nomer telu di kaprabone ene.”
8 Parapangabih idane raris pada nganampekin tulisane punika, nanging tan wenten sane midep ngwacen sesuratane punika, wiadin ngaturang tegesipun ring sang prabu.
9 Kabatek antuk ajerih idane, swabawan Ida Sang Prabu Belsasar sayan kembang lemlem, tur parasulinggih idane pada kablegbegan tan uning ring indik sane patut kamargiang.
10
Ibun ida sang prabu mireng uyute sane kakardi antuk sang prabu miwah parasulinggih idane, raris ida ngranjing ka genah pestane punika. Ibun idane mabaos ring sang prabu sapuniki: “Dewa sang prabu, mugi idewa dirga yusa. Sampunangja idewa tengkejut tur kembang lemlem kadi asapunika.11 Ring kaprabon idewane wenten anak adiri sane kalinggihin antuk roh dewa-dewa sane suci. Rikala ajin idewane jumeneng nata, anake punika nyinahang kapradnyanan, kaweruhan miwah kawisesan sakadi kawicaksanan paradewane punika. Ida Sang Prabu Nebukadnesar, ajin idewane sampun ngadegang dane dados pangageng juru tenung, paratukang sihir, tukang sulap miwah paraahli bintang-bintange.
12 Dane madue kaweruhan sane ngangobin, tur dane wicaksana, saha polih panugrahan buat ngartiang sakancan sumpena, nebag cecimpedan miwah nyinahang indik-indik sane pingit. Duaning punika rarisang esengin anake punika, inggih punika Daniel, sane kapesengin Beltsasar antuk ida sang prabu. Dane jaga ngaturang ring idewa teges tulisane punika makasami.”
13
Dane Daniel tumuli digelis katangkilang ring ajeng ida sang prabu, tur sang prabu raris ngandika ring dane, kadi asapuniki: “Apa paman ane madan Daniel, wong Yahudi ane katawan tur abana mai teken ajin gelahe uli tanah Yehuda?14 Gelahe ningeh paman kalingganin baan roh dewa-dewane ane suci, kantos paman dadi anak ane ririh, ngelah kaweruhan muah wicaksana.
15 Parapangabih gelahe muah ahli sihire makejang suba pada tangkil buat mamaca tulisane ento tur nerangang artinne teken gelahe, nanging ia ajaka makejang tusing nawang artinne.
16 Ane jani gelahe suba ningeh mungguing paman nawang unduk ane singid tur bisa nerangang unduk ane pingit. Yening paman bisa mamaca tulisane ento tur nyidayang nerangang artinne teken gelahe, paman lakar kasalukin busana kaprabon ane tangi, tur kakalungin kalung mas makatanda kaluihan, buina lakar kadadiang anak ane ngisi kakuasan nomer telu di kaprabone ene.”
17
Dane Daniel tumuli matur kadi asapuniki: “Banggayang sampun paicane punika mantuk ring ragan palungguh iratu, wiadin paicayangja paicane punika ring anak sane tiosan. Titiang pacang ngwacen tulisane punika pabuat iratu tur titiang pacang ngaturang tegesipun.18
Ida Sang Hyang Widi Wasa Sane Maha Luur sampun ngadegang ajin iratune Ida Sang Prabu Nebukadnesar dados ratu sane agung tur sampun maicayang ring ida kamulian miwah kawisesan.19 Ida kalintang luih kantos rakyat sakancan bangsa, sorohan miwah basane pada ajerih ring ida tur pada ngetor. Yening ida mapakayun ngamademang satunggiling anak, indike punika pacang kasidan, tur yening ida mapakayun manggayang anake kantun urip, punika taler kasidan. Ida kuasa nginggilang wiadin nganistayang anak manut pakarsan idane.
20 Nanging santukan ida raris sumbung, bengkung tur wirosa, singasanan idane raris kagingsirang tur ida kicalan kaluihan idane.
21 Ida sampun kasepekang saking pagubugan manusane, tur pakayunan idane dados sakadi pepineh satone. Ida urip sareng-sareng ring keledae alasane, ida ngrayunang padang sakadi banteng, tur ida merem maraab langit kantos damuhan. Pamuputipun ida raris ngangkenin mungguing Ida Sang Hyang Widi Wasa Sane Maha Luur nguasain sakancan kaprabon manusane tur Ida wenang maicayang kaprabone punika ring anak sane selik Ida.
22
Nanging palungguh iratu, sane dados putran idane nenten kayun ngandapang raga, yadiastu palungguh iratu uning indike punika makasami.23 Palungguh iratu malaksana nglawan Ida Sang Hyang Widi Wasa sane ring suargan, tur iratu sampun ngambil sakancan cangkir miwah jembung sane sampun kambil saking Perhyangan Agung Idane. Palungguh iratu, parasulinggih druene, pararabi miwah paraselir iratune sampun nginum nganggen cangkir miwah jembung punika, sinambi nyumbah dewa-dewa sane malakar antuk mas, perak, prunggu, besi, taru miwah batu, inggih punika dewa-dewa sane buta, bongol tur tan uning ring punapa-punapi. Nanging palungguh iratu nenten ngluihang Ida Sang Hyang Widi Wasa sane kuasa nguripang wiadin nyedayang iratu tur sane ngaksi saparilaksanan iratune.
24 Punika awinanipun Ida Sang Hyang Widi Wasa sampun ngutus tangane punika buat nulis kruna-krunane puniki.
25
Sesuratane punika masuara asapuniki: ‘Kitung-itung, katimbang, kadum.’26 Raris teges ipun sapuniki: Kitung-itung mapiteges mungguing Ida Sang Hyang Widi Wasa sampun ngetang indik masan kaprabon iratune tur jaga kapuputang.
27 Katimbang, mapiteges palungguh iratu sampun katimbang ring timbangane tur kakeniang ingan pisan.
28 Kadum mapiteges mungguing kaprabon iratune pacang kaepah tur kapaicayang ring wong Media miwah Persia.”
29
Irika digelis Ida Sang Prabu Belsasar raris nitahang paraparekan idane mangda Dane Daniel kasalukin busana kaprabon sane tangi, tur kantan danene kakalungin antuk kalung mas tanda kaluihane. Samaliha ida raris nglinggihang dane ring linggih sane nomer tiga ring kaprabon idane.30 Ring wengine punika ugi Sang Prabu Belsasar, ratune ring Babel kasedayang,
31 tur Ida Sang Prabu Darius wong Midiane sane mayusa nem dasa kalih taun raris ngrampas kaprabon idane.
1
Ida Sang Prabu Darius mapakayun jaga ngadegang gubernur satus kalih dasa diri buat ngenterang kaprabon idane makasami.2 Sajawining punika, sang prabu taler nyelik Dane Daniel kasarengin antuk anak tios malih kalih diri mangda dados pangageng paragubernur miwah ngetangang sakancan kaperluan ida sang prabu.
3 Irika raris sinah mungguing Dane Daniel nyidayang ngamargiang tugas becikan ring parapangageng miwah gubernure sane tiosan. Santukan dane kalintang wicaksana, sang prabu raris mapakayun jaga ngadegang Dane Daniel dados pamrentah sakuub kaprabon idane.
4 Parapangageng sane tiosan kadi asapunika taler paragubernure raris ngrerehin kiwangan Dane Daniel sajeroning ngetangang sakuub kaprabone, nanging nenten mrasidayang, santukan Dane Daniel anak sane andel pisan tur nenten naenin ngamargiang kiwangan wiadin malaksana tan jujur.
5 Dane sareng sami raris pada mabaos sapuniki: “Iraga tusing lakar nyidayang makatang pelihne Daniel, buat anggon nalih ia, sajabaning nganggon jalaran aji unduk agamannyane.”
6
Sasampune punika dane sareng sami raris tangkil ring Ida Sang Prabu Darius maduluran atur kadi asapuniki: “Oduh ratu sang prabu, mugi iratu dirga yusa.7 Titiang sareng sami sane ngenterang kaprabon druene, inggih parapangageng, paragubernur, parabupati miwah prakangge sane tiosan sampun pada saigum mapinunas mangda iratu ngwedalang prentah sane keras tur tegas. Wedalangja prentah mangda sajeroning tigang dasa rahina, sakancan anake tan wenang mapinunas wiadin ngastawa ring sinalih tunggaling dewa wiadin manusa, sajabaning ring palungguh iratu. Asing-asing anak sane tempal ring prentahe punika patut kentungang ka guane sane bek madaging singa.
8 Sane mangkin rarisang palungguh iratu ngwedalang prentahe punika, tur rarisang tanda tanganin, mangda paindikane punika dados prentah sane tegas, inggih punika dados undang-undang wong Media miwah wong Persia sane tan dados ubah.”
9 Irika sang prabu tumuli nanda tanganin prentahe punika.
10 Rikala Dane Daniel uning mungguing prentah punika sampun katanda tanganin, dane raris budal. Ring kamar danene sane ring loteng, wenten jendela sane mabukak marep ka Yerusalem. Irika ring jendelane sane mabukak biasanipun dane sumungkem ring Ida Sang Hyang Widi Wasa ping tiga arahina.
11
Rikala meseh-meseh Dane Daniel uning mungguing dane ngastawa ring Ida Sang Hyang Widi Wasa,12 dane sareng sami raris tangkil ring ajeng ida sang prabu buat nalih Dane Daniel. Dane sareng sami tumuli matur sapuniki: “Singgih ratu sang prabu, palungguh iratu sampun ngwedalang prentah mungguing sajeroning tigang dasa rahina sasampune prentahe punika katanda tanganin, asing-asing anak sane mapinunas ring satunggaling dewa wiadin jadma, sajabaning ring iratu, anake punika patut kentungang ka gua sane bek madaging singa.”
Sang prabu tumuli ngandika sapuniki: “Beneh, ento prentah ane keras nah ento undang-undang wong Media muah wong Persia ane tusing dadi ubah.”13
Dane sareng sami malih matur ring sang prabu, kadi asapuniki: “Daniel salah tunggal saking jadmane sane maselong saking Yehuda, nenten ngajiang palungguh iratu tur ipun tan sairing ring titah sane wedalang palungguh iratu. Ipun ngastawa ping tiga sajeroning arahina.”14
Rikala sang prabu mireng indike punika, ida kalintang osek ring kayun tur ida raris ngrereh margi buat ngluputang Dane Daniel. Ida ngindayang mapakibeh kantos surup surya.15 Tan asue, meseh-meseh Dane Daniel raris tangkil malih ring ida sang prabu maduluran atur sapuniki: “Duh ratu sang prabu, palungguh iratu wikan mungguing manut undang-undang wong Media miwah wong Persiane, tan wenten prentah sane kawedalang antuk sang prabu sane dados kubah.”
16
Duaning punika, sang prabu raris mrentahang mangda Dane Daniel kejuk tur kapulang ka guane sane bek madaging singa. Sang prabu ngandika ring Dane Daniel sapuniki: “Dumadak Widin pamane ane sungsung paman saha satia lakar ngluputang paman.”17 Bungut bangbange punika katutup antuk batu, tur sang prabu ngecap batune punika antuk cap kaprabon idane ngraga miwah antuk cap parasulinggih idane, mangda tan wenten anak sane mrasidayang ngluputang Dane Daniel.
18 Sasampun punika, sang prabu raris mantuk ka puri, tur ida nenten merem awengi mepek, samaliha ida nenten marayunan tur ida nenten ngarsayang panglipur.
19
Palimunan pisan ida sang prabu raris matangi tur gegison lunga ka guane punika.20 Sarauhe ring guane punika, ida raris majeritan maduluran resres sapuniki: “Daniel, parekan Ida Sang Hyang Widi Wasa ane jumeneng langgeng, apake Widi ane sungsung paman saking satia ento nyidayang ngluputang paman uli singa-singane ento?”
21
Dane Daniel tumuli matur kadi asapuniki: “Mugi palungguh iratu dirga yusa.22 Ida Sang Hyang Widi Wasa sampun ngutus malaekat Idane buat nyamok bungut singa-singane punika, kantos ipun nenten pisan mencanen titiang. Ida ngardi punika, duaning Ida wikan mungguing titiang tan paiwang tur titiang nenten iwang pamantuka ring iratu.”
23
Kalintang egar pakayunan ida sang prabu, tur ida raris nitahang mangda Dane Daniel kamedalang saking guane punika. Sang kapangandikayang raris ngamedalang Dane Daniel, tur ipun pada manggihin mungguing Dane Daniel nenten pisan bered angon akidik, duaning dane andel ring Ida Sang Hyang Widi Wasa.24 Sasampun punika sang prabu raris nitahang mangda ngejuk anake sane nalih Dane Daniel makasami, tur ngentungang dane sasarengan ring rabi miwah oka-okan danene sareng sami ka guane sane bek madaging singa punika. Sadereng dane pada nganteg ring dasar guane, singa-singane sampun pada nyagrep dane tur makpak tulang-tulangnyane makasami.
25
Sasampune punika Ida Sang Prabu Darius raris ngirim surat ring rakyate saking sakancan bangsa, sorohan miwah basane ring satungkabing rat sane masuara asapuniki: “Suastiastu.26 Gelahe mrentahang ka sakuub kaprabon gelahe apang asing-asing anak ngajiang Widin Daniele. Ida ento maraga Widi ane jumeneng langgeng tur Ida lakar nitah salawas-lawasne. Kaprabon Idane tusing lakar taen uug, tur kawisesan Idane lakar tusing taen rered.
27 Ida ngrahayuang tur ngluputang, tur Ida ngardi katawahan muah praciri di suarga muah di mrecapada. Ida ngrahayuang Daniel kanti ia tusing kamatiang baan singa-singane.”
28
Dane Daniel muponin gemuh landuh sapanyeneng Ida Sang Prabu Darius miwah sapanyeneng Ida Sang Prabu Kores wong Persiane punika.1
Ring taun sane kaping pisan, sapanyeneng Ida Sang Prabu Belsasar ring Babel, tiang ngipi tur manggihin wahyu rikalaning wengi. Tiang tumuli nulis indik ipiane punika,2 tur puniki catetan-catetan indik sane kantenang tiang ring wengine punika. Angine mampeh nyatur arah nempuh toyan segarane.
3 Raris wenten sato ageng patpat medal saking segarane, tur rupanipun mabina-binayan asiki klawan sane tiosan.
4 Sane nomer siki kanten sakadi singane nanging maderbe kampid sakadi paksi garudane. Rikala tiang sedek nlektekang ipun, kampidnyane jeg keles. Ipun raris makejog tur majujuk sakadi jadma. Sapangrarisipun satone punika kawehin pepineh sakadi pepineh manusa.
5
Satone sane nomer kalih katon sakadi beruang sane majujuk nganggen buntutnyane sane ungkuran. Ipun nyanggem tulang iga tetiga ring bungutipune, tur wenten suara mabaos ring ipun sapuniki: “Nah lautang amah amunapaja iba nyidayang!”6
Rikala tiang nlektekin satone punika, wenten malih medal sato sane tiosan. Ipun kanten sakadi macan tutul, nanging ring tundunnyane wenten kampid patpat sakadi kampid paksine, tur matenggek patpat. Pakantenanipun sakadi anak sane maderbe kakuasan.7
Risedek tiang medasin ipun, jeg kanten satone sane kaping patpat. Ipun kalintang siteng, ageng tur nakutin pisan. Antuk gigi besinnyane sane ageng-ageng ipun makpak tetedannyane, tur sasampune punika ipun raris nyekjek tetedannyane punika. Mabinayan ring sato-satone sane tiosan punika, ipun maderbe tanduk adasa.8 Risedek tiang nlektekin tanduk-tanduknyane punika, ring selagan tanduk-tanduke punika raris tumbuh tanduk sane alit asiki. Tanduke sane alit punika ngabut tanduk-tanduke sane wenten irika tetiga. Tanduke sane alit maderbe mata sakadi matan jadma miwah maderbe bungut sane anggen ipun nyumbungang dewek.
9
Risedek tiang matolihan, jeg wenten makudang-kudang singasana sane kagenahang ring genahnyane. Sang sane jumeneng langgeng malinggih ring sinalih tunggil singasanane punika. Busanan Idane putih sakadi saljune tur rambut Idane bresih sakadi bulun biri-birine. Singasanan Idane magenah ring duur roda-roda genine sane ngendih murub,10 tur wenten tukad geni medal saking singasanane punika. Ida kancangin antuk jadma panyiu-panyiuan, samaliha wenten jadma yutaan akehipun majujuk ring ajeng Idane. Pangadilane tumuli kamimitin, tur cakepane pada kabukak.
11
Risedek tiang nlektekin indike punika, panggihin tiang tanduke sane alit punika kantun ngengkig nyumbungang dewek. Risedek tiang bengong, panggihin tiang satone sane nomer patpat punika sampun padem, tur bangkennyane kentungang ka genine kantos sirna.12 Sato-satone sane lianan kicalan kakuatannyane, nanging kantun kalugra urip rauh ring masa sane sampun kapastikayang.
13
Sajeroning wahyu ring wengine punika, panggihin tiang wenten kanten sakadi manusa. Anake punika tumuli nganampekin tiang, anggannyane kakaput antuk mega. Dane tumuli tangkil ring Sang sane jumeneng langgeng.14 Dane tumuli kapaicain kawisesan, kaluihan miwah kakuasan dados ratu kantos rakyat sakancan bangsa, sorohan miwah basa pacang ngancangin dane. Kawisesannyane pacang manggeh salawas-lawasnya, tur kaprabonnyane nenten pacang naenin sirna.
15
Wahyu-wahyu punika kalintang nengkejutin tiang, tur ngawinang manah tiange osek pisan.16 Tiang tumuli ngrauhin salah tunggal anake sane pada ngadeg irika tur nunas mangda dane nerangang teges wahyune punika makasami. Duaning punika dane raris nerangang artinipun ring tiang.
17 Sapuniki pangandikan danene: “Burone patpat ane gede-gede ento nah ento lakar ada kaprabon patpat madeg di jagate.
18 Tur parakaulan Ida Sang Hyang Widi Wasa Ane Maha Luur, lakar maan kakuasan dadi ratu tur mrentah kanti salawas-lawasne.”
19
Sasampun punika tiang meled uning langkungan ring punika ngeniang indik satone sane nomer patpat punika, sane rupanipun bina ring sane tiosan, inggih punika sato sane nakutin tur sane makpak tur ngenyagang tetedannyane, antuk kuku prunggu miwah gigi besi, tur sasampune punika raris nyekjekipun.20 Sajaba punika tiang taler meled uning ring indik tanduk-tanduk sane wenten ring tenggek satone punika kadi asapunika taler sane medal pungkuran, sane ngawinang tanduke sane lianan mabutan tetiga. Tanduke punika maderbe mata lan bungut tur ipun sumbung pisan. Ipun bangetan nakutin yan bandingang ring sane tios-tiosan.
21
Rikala pedasin tiang, tanduke punika jeg mayuda nglawan parakaulan Ida Sang Hyang Widi Wasa punika, tur kaulane punika raris kaon.22 Sasampune punika Sang Sane Jumeneng Langgeng raris rauh, tur Ida tumuli nepasin saha ngilonin parakaulan Widine Sane Maha Luur punika. Panemayannyane sampun rauh pabuat parakaulan Ida Sang Hyang Widi Wasa jaga nampi kakuasan dados ratu.
23
Katerangan sane sampun tampi tiang kadi asapuniki: “Burone ane nomer patpat ento, nah ento kaprabone ane patpat ane lakar madeg di jagate tur lakar bina teken kaprabone ane lenan. Kaprabone ento lakar nyekjek tur ngenyagang sakancan kaprabone ane di gumine.24 Tanduke ane dasa ento, nah ento pararatu ajaka dasa ane lakar mrentah kaprabone ento. Sasubane keto lakar ada buin ratu ane lenan. Ratune ento bina pesan teken pararatune ane maluan, tur ia lakar ngalahang raja tetelu.
25 Ia lakar matur nungkasin Ida Sang Hyang Widi Wasa, Widi Ane Maha Luur, tur nindes parakaulan Idane. Ia lakar negarang ngesehin pidabdab agaman kaulan Ida Sang Hyang Widi Wasa muah ngesehin rerainan-rerainannyane, tur parakaulan Ida Sang Hyang Widi Wasa lakar kakuasain baan rajane ento telung tiban tengah makelonne.
26 Sasubane keto, pangadilan suargane lakar nitahang tetepasan, tur ngambil kakuasan rajane ento muah ngenyagang ia kanti basmi kerta.
27 Kakuasan muah sakancan kaprabon saduuring pretiwi lakar kapaicayang teken parakaulan Ida Sang Hyang Widi Wasa Ane Maha Luur. Kakuasan kaprabone ento lakar tusing taen suud, tur sakancan pamrentah di gumine lakar ngancangin saha tinut teken parakaulan Ida Sang Hyang Widi Wasa.”
28
Kadi asapunika raris puput makasami. Tiang rumasa tengkejut pisan kantos muan tiange kembang, tur tiang mingitang indike punika ring manah tiange.1
Ring taun sane kaping tiga panyeneng Ida Sang Prabu Belsasar, tiang polih wahyu buat kaping kalihipun.2 Ring wahyu punika, tan dumade tiang ngrasayang dewek tiange wenten ring kota sane matembok panyengker, inggih punika kota Susan ring wewidangan Elam. Tiang sedekan majujuk ring sisin Tukad Ulaine,
3 tur irika ring sisin tukade punika panggihin tiang wenten biri-biri muani asiki sane tandukipun makakalih dawa-dawa pisan, nanging tanduknyane sane asiki dawanan tur ungkuran tumbuh ring sane tiosan.
4 Panggihin tiang biri-birine muani punika nyenggot ngauhang, ngalerang miwah ngelodang, tan wenten sato sane nyidayang mapas ipun wiadin ngelidang deweknyane saking kakuasanipune. Ipun malaksana sakita karepipune, tur sumingkin nyapa kadi aku.
5
Rikala tiang sedek minehin napi piteges paindikane punika, jeg wenten kambing muani asiki, makebles saking kauh. Palaibipune becat pisan, kantos buntutipune nenten nganteg tanah. Ipun maderbe tanduk asiki sane sada ngonjol ring selagan matanipune.6 Ipun ngrauhin biri-birine muani punika, inggih punika biri-biri muani sane ton tiang majujuk ring sisin tukade, tur nyablug ipun antuk panelas kakuatanipune.
7 Tiang ngatonang kambinge punika nyablug biri-birine punika. Ipun sengitan pisan tur ipun nyenggot biri-birine punika tur ngelungang tanduk biri-birine makakalih. Biri-birine punika nenten maderbe kakuatan jaga nglawan. Ipun bah ring tanahe tur kajekjek, tur tan wenten anak sane mrasidayang ngluputang ipun.
8
Kambinge punika raris dados sumingkin nyapa kadi aku, nanging rikala ipun sampun kalintang mawisesa, tandukipune raris elung, tur ring laad tanduke punika raris tumbuh tanduk patpat sane tawah, tur tumbuhnyane nyatur arah.9 Saking salah tunggal tanduke sane patpat punika raris tumbuh tanduk alit asiki sane kakuasannyane nglinggahang ngungsi ngelodang, nganginang miwah ngungsi ka Jagat Prajanjiane.
10 Ipun dados kuat pisan kantos nyidayang magegebug nglawan wadua balan suargane miwah bintang-bintange kantos makudang-kudang bintang-bintange punika prasida kulungang ka tanahe tur kajekjek.
11 Malahan ipun taler nyidayang ngarepin pamucuk wadua balan suargane tur ipun ngrampas aturan sane nyabran rahina katur ring dane. Sajaba punika Perhyangan Agunge taler kaletehin.
12 Irika rakyate pada ngardi dosa, santukan aturan sane patut katurang nyabran rahina miwah agama sane sujati sampun kentungang ka tanahe. Tanduke punika sida karya ring sakancan laksanannyane.
13
Sasampune punika tiang miragi satunggaling malaekat mataken ring timpalnyane sapuniki: “Buin makapidan makelonne unduke ane ngenah sig wahyune ene lakar enu nglantur buka keto? Buin amunapake makelonne dosa ane ngresresin ento nyilurin aturane ane katurang sadina-dina? Buin makapidanke makelonne wadua balan suargane muah Perhyangan Agunge lakar kajekjek?”14
Malaekat sane tiosan tumuli masaur sapuniki: “Unduke ene lakar nglantur 1.150 lemeng makelonne. Kala ento tusing lakar ada aturan ane katurang sabilang nyanjaang wiadin semengan. Sasubane ento mara Perhyangan Agunge lakar buin kabenahin.”15
Risedek tiang mineh-minehin indik teges wahyune punika, tan dumade jeg wenten anak ngadeg ring arepan tiange.16 Tiang tumuli miragi suaran anak majeritan ring Tukad Ulaine kadi asapuniki: “Ih Gabriel, terangangja teken ia artin wahyu ane tepukina ento!”
17 Malaekat Gabriel tumuli rauh tur ngadeg ring samping tiange. Tiang kalintang ajerih kantos tiang bah ring tanahe.
Dane raris ngandika ring tiang sapuniki: “Ih manusa, telebangja artinne. Wahyune ento nerangang unduk pamragat gumine.”18 Risedek dane ngandika, tiang raris bah niwang ring tanahe. Nanging dane raris ngusud tiang tumuli nyujukang tiang,
19 maduluran pangandika kadi asapuniki: “Manira ngorahin kita kenken lakar unduk panadin pidukan Ida Sang Hyang Widi Wasa. Wahyune ento numplek teken unduk pamragat gumine.
20
Biri-biri muani ane tepukin kita matanduk dadua ento nyinahang kaprabon Media muah Persiane.21 Kambinge ento nyinahang kaprabon Yunani, tur tanduke ane tawah ane ada di selagan matannyane, nah ento rajannyane ane pangawit.
22 Tanduke ane patpat ane tumbuh sasubane tanduke ane pangawit ento lung, nyinahang mungguing kaprabone ento lakar dadi patpat, nanging kaprabon-kaprabone ento tusingja kuat buka ane pangawit.
23
Yen suba paek panemayan kaprabon-kaprabone ento lakar uug, tur ia suba dadi jaat pesan buina suba patut kena pasisip, ditu lakar ada ratu ane bengkung, angkara murka muah dueg ngapus.24 Ratune ento lakar dadi kuat pesan, nanging tusingja ulihan kakuatannyane niri. Ia lakar ngae uug maglaturan, tur sakancan laksanannyane sida karya. Ia lakar ngenyagang anake ane kuat-kuat muah ngenyagang parakaulan Ida Sang Hyang Widi Wasa.
25 Baan ririhne, ia lakar setata sida karya ngadokang daya upayannyane. Ia lakar nyumbungang dewekne tur tan pasamodana ia ngenyagang anak liu pesan. Malahan ia lakar nglawan Sang Ratuning Pararatu, nanging ia lakar kasirnayang baan kakuatan ane tidongja uli manusa tekanne.
26 Wahyu unduk aturan dikalaning sore muah semengan ane suba katerangang teken kita pasti lakar kasidan. Sakewala ane jani pingitangja malu, sawireh enu buin makelo pesan unduke ento mara lakar kasidan.”
27
Sasampune punika tiang rumasa leleh tur gelem makudang-kudang rahina suenipun. Sawusan punika tiang malih ngarap pakaryan sane kapitegenang antuk sang prabu ring tiang, nanging wahyune punika tansah ngawinang manah tiange bingung tur tiang tan mrasidayang ngresep ring indike punika.1
Ida Sang Prabu Darius, wong Media, putran Ida Sang Prabu Ahasweros jumeneng ratu ring kaprabon Babele.2 Ring taun sane kaping pisan panyeneng idane, tiang mlajahin cakepan-cakepan sane suci tur tiang minehin indik karusakan kota Yerusaleme sajeroning pitung dasa taun punika, sakadi sane sampun kasabdayang antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa malantaran Nabi Yeremia.
3 Tiang raris nguleng ngastawa ring Ida Sang Hyang Widi Wasa, tur banget mapinunas ring Ida, samaliha tiang nganggen pangangge kaduhkitan, tur negak ring buke.
4 Tiang ngastawa ring Ida Sang Hyang Widi Wasa, Widin tiange, saha ngangkenin dosa-dosan bangsan tiange.
Sapuniki atur tiange: “Oduh Ratu Sang Hyang Widi Wasa, Palungguh IRatu kalangkung agung, tur titiang ngluihang Palungguh IRatu. Palungguh IRatu satia ring prajanjian Palungguh IRatune, tur Palungguh IRatu nyinahang sih pasuecan sane tan rered ring paraanak sane astiti bakti ring Palungguh IRatu miwah ngamargiang sapatitah Palungguh IRatune.5
Titiang sampun ngardi dosa, tur titiang ngamargiang paindikan sane jaat miwah malaksana iwang. Titiang sampun tungkas ring sapatitah Palungguh IRatune sane patut laksanayang titiang, tur titiang sampun nilar margi sane patut, sane sampun patujuhang Palungguh IRatu ring titiang.6 Titiang sampun tan miragiang pawarah paranabi parekan Palungguh IRatune, sane mabaos sajeroning parab Palungguh IRatune ring pararatun titiange, ring parapamrentah, paraleluur miwah bangsan titiange makasami.
7 Oduh Ratu Sang Hyang Widi Wasa, Palungguh IRatu setata ngamargiang sane patut, nanging titiang setata makta dewek titiange ring paindikan sane nista. Sampun sapatutipun titiang sane magenah ring Yehuda, ring kota Yerusalem miwah sakancan bangsa Israele sambehang Palungguh IRatu ring panegara sane nampek wiadin sane doh, santukan titiang nenten satia ring Palungguh IRatu.
8 Duh Ratu Sang Hyang Widi Wasa, pararatun titiange, parapamrentah miwah leluur titiange sampun nglaksanayang paindikan sane ngawinang kimud tur madosa ring Palungguh IRatu.
9 Palungguh IRatu kalintang kawelas arsan tur ledang ngampurayang, yadiastu titiang sampun brontak nglawan Palungguh IRatu.
10 Oduh Ratu Sang Hyang Widi Wasa, Widin titiange, titiang sampun tan miragiang sabdan Palungguh IRatu rikala Palungguh IRatu ngandikayang titiang mangda titiang urip ninutin pidabdab-pidabdab Palungguh IRatune sane sampun paicayang Palungguh IRatu malantaran paranabi parekan Palungguh IRatune.
11 Sakancan bangsa Israel sampun mamurug pidabdab-pidabdab Palungguh IRatune tur nenten pisan nyak miragiang pangandikan Palungguh IRatune. Titiang sampun madosa pamantuka ring Palungguh IRatu, tur malantaran punika Palungguh IRatu nibakang temah ring titiang sakadi sane sinurat ring pidabdab-pidabdab Dane Musa, parekan druene.
12 Palungguh IRatu ngamargiang sakadi sane sampun sabdayang Palungguh IRatu pabuat titiang miwah parapamrentah titiange. Palungguh IRatu nyisipang kota Yerusaleme bangetan yan bandingang ring kota-kota sane lianan ring saduuring pretiwi,
13 tur nyisipang titiang antuk sakancan pasisip sane kasuratang ring cakepan pidabdab Dane Musa. Nanging rauh mangkin, duh Ratu Sang Hyang Widi Wasa, Widin titiange, titiang nenten taler ngawinang IRatu ledang malantaran titiang ngutang dosa-dosan titiange wiadin ngamargiang kapatutan Palungguh IRatune.
14 Oduh Ratu Sang Hyang Widi Wasa, Widin titiange, Palungguh IRatu sedia jaga nibakang pasisip ring titiang, raris Palungguh IRatu ngamargiang indike punika, duaning Palungguh IRatu tansah nglaksanayang paindikan sane patut, tur titiang nenten nglinguang Palungguh IRatu.
15
Oduh Ratu Sang Hyang Widi Wasa, Widin titiange. Palungguh IRatu nyinahang kawisesan Palungguh IRatu sajeroning Palungguh IRatu nantan parakaulan Palungguh IRatune medal saking Mesir miwah kakuatan Palungguh IRatu punika tansah kelingang. Titiang sampun madosa, tur titiang sampun malaksana iwang.16 Palungguh IRatu sampun melanin titiang duke nguni, duaning punika sampunangja malih Palungguh IRatu duka ring kota Yerusaleme. Kotane punika dados kotan Palungguh IRatune tur bukit Palungguh IRatune sane suci. Panegara-panegarane sane wenten ring sailehnyane, pada nganistayang kota Yerusaleme miwah parakaulan Palungguh IRatune, uli krana dosa-dosan titiange miwah kajaatan sane sampun kalaksanayang antuk paraleluur titiange.
17 Oduh Ratu Sang Hyang Widi Wasa, pirengangja pangastawan miwah pinunas titiange. Becikangja malih Perhyangan Agung Palungguh IRatune sane sampun rusak punika. Becikangja Perhyangan Agung Palungguh IRatune, kantos anake pada uning mungguing Palungguh IRatu maraga Widi.
18 Oduh Ratu Sang Hyang Widi Wasa, pirengangja atur titiange. Suryaninja titiang tur cingakja kamewehan sane nibenin titiang miwah kasangsaran sane katandangin antuk kota sane nyungsung parab Palungguh IRatune. Titiang ngastawa ring Palungguh IRatu duaning Palungguh IRatu kalintang welas arsa, boyaja sangkaning titiang sampun ngamargiang paindikan sane patut.
19 Oduh Ratu Sang Hyang Widi Wasa, pirengangja atur titiange tur ampurayangja titiang. Duh Ratu Sang Hyang Widi Wasa, pirengangja atur titiange tur rarisangja Palungguh IRatu malaksana. Sampunang masangke, mangda sakancan anake jaga uning mungguing Palungguh IRatu punika Sang Hyang Widi Wasa. Kota miwah bangsane puniki druen Palungguh IRatu.”
20
Tiang terus ngastawa ngangkenin dosa-dosan tiange miwah dosa-dosan bangsan tiange Israel, tur mapinunas ring Ida Sang Hyang Widi Wasa, Widin tiange mangda Ida ledang macingak malih ring Perhyangan Agung Idane.21 Risedek tiang ngastawa, malaekat Gabriel sane ton tiang ring wahyune sane riinan, makeber tedun ngrauhin tiang ring genah tiange. Kala punika masan anake ngaturang aturan rikalaning sore.
22 Dane tumuli ngandika sapuniki: “Daniel, manira teka mai buat nulungin kita apanga kita ngresep teken wahyune ento.
23 Dikalane kita mapinunas teken Ida Sang Hyang Widi Wasa, Ida suba nyaurin kita. Ida asih sueca teken kita, ento awanane manira nekain kita buat nekedang teken kita sabdan Idane ento. Ane jani padingehangja, manira lakar nerangang wahyune ento.
24
Pitung dasa taun ping pitung dasa makelonne suba kapastiang baan Ida Sang Hyang Widi Wasa buat mebasang bangsan kitane muah kota sucin kitane uli dosa muah kajaatannyane. Dosannyane lakar kampurayang, tur kadilan ane langgeng lakar kadegang buat negepang ramalan muah wahyune ento, tur Perhyangan Agunge lakar buin kasuciang.25 Ingetang tur resepangja ento. Ngawit uli ada titah buat buin ngwangun kota Yerusaleme nganti teked panemayan rauh pamimpin seselikan Ida Sang Hyang Widi Wasa, ento pitung taun ping pitu lakar makelonne. Kota Yerusaleme lakar buin kawangun tur misi jalan-jalan muah benteng ane kuat. Kotane ento manggeh sajeroning 62 taun ping pitu, nanging masane ento masan keweh.
26 Di pamuput masane ento, pamimpin seselikan Ida Sang Hyang Widi Wasa lakar kasedayang nganggon cara ane tusing adil. Kota muah Perhyangan Agunge lakar kanyagang baan wadua balan satunggaling pamrentah ane kuat. Tekan pamragat gumine lakar buka tekan blabare, ngaba perang muah uug ane suba kapastiang baan Ida Sang Hyang Widi Wasa.
27 Pamrentahe ento lakar ngae prajanjian ane kuat ngajak makudang-kudang bangsa pitung taun makelonne, tur sasuban prajanjiane ento kajalanang telung tiban tengah, pamrentahe ento lakar nyuudang sakancan banten aturane. Ia lakar ngejang barang ane ngresresin pesan di pucak Perhyangan Agunge tur lakar tetep ada kanti pamrentahe ento lakar kapragatang aji pamragat ane suba kasediaang baan Ida Sang Hyang Widi Wasa.”
1
Ring taun sane kaping tiga panyeneng Ida Sang Prabu Kores ring Persia, wenten sabda sane katampi antuk Dane Daniel, sane mapesengan Beltsasar. Sabda punika mula saking sujati, nanging meweh antuk ngresepang. Indike punika katerangang ring Dane Daniel sajeroning wahyu.2
Rikala punika tiang kaduhkitan tigang minggu suenipun.3 Tiang nenten nunas ajengan wiadin ulam, tur nenten nginum anggur lan nenten nyuahin bok tiange kantos tigang minggu suenipun.
4
Ring tanggal patlikur, sasih sane kaping pisan ring taun punika, tiang majujuk ring sisin Tukad Tigrise sane ageng punika.5 Rikala tiang matolihan, jeg ton tiang wenten anak sane nganggen busana kain lenen tur nganggen pepetet sane malakar antuk mas sane becik.
6 Anggannyane masinar sakadi intene, tur prarainnyane masunaran sakadi cayan kilape miwah panyingakannyane ngendih sakadi genine. Tangan miwah cokornyane masunaran ngreneb sakadi prunggune masepuh, tur suarannyane makuug sakadi geluran anake sareng akeh.
7
Wantah tiang kewanten sane ngeton wahyune punika. Paraanake sane sareng-sareng ring tiang nenten ngeton punapa-punapi, nanging ipun pada ajerih tur malaib mengkeb.8 Tiang kakutang irika padewekan saha nyantosang wahyune sane ngangobin punika. Tiang nenten maderbe bayu, tur muan tiange magentos kantos tan wenten anak sane uning ring tiang.
9 Rikala miragi suarannyane, tiang raris bah niwang ring tanahe tur malingeb nylempang irika.
10 Sasampun punika raris wenten tangan ngambil tur mangunang saha nyujukang tiang, nanging tiang kantun ngejer.
11
Sang malaekat ngandika ring tiang sapuniki: “Daniel, Ida Sang Hyang Widi Wasa asih sueca teken kita. Bangunja tur padingehangja apang melah unduk ane lakar orahang manira teken kita. Manira suba kutus buat nekain kita.” Rikala sang malaekat ngandika kadi asapunika tiang raris majujuk nanging kari ngejer.12
Sang malaekat tumuli nglanturang pangandikane sapuniki: “Daniel, edaja takut. Ida Sang Hyang Widi Wasa suba mireng pangastawan kitane ngawit uli pangawit kita ngasorang dewek kitane buat ngulati pangresepan. Manira teka buat ngisinin pangastawan kitane.13 Malaekat ane nyaga raja Persiane nglawan manira slikur lemeng makelonne. Sasubane keto Mikael nah ento salah tunggal pamimpin malaekate rauh nulungin manira, sawireh manira suba makutang di Persia padidian.
14 Manira teka buat maang kita pangresepan apang kita nawang unduk ane lakar nibenin bangsan kitane di mani wekas, nah ento wahyu buat unduk ane lakar teka ento.”
15
Rikala sang malaekat ngandika kadi asapunika, tiang wantah nguntul tan nyidayang matur.16 Malaekate punika sane pakantenannyane sakadi manusa raris nyujuh saha ngusud bibih tiange. Tiang raris matur ring dane sapuniki: “Inggih ratu, wahyune punika ngawinang titiang leleh tur tan mari ngetor.
17 Titiang tan bina sakadi parekan sane majujuk ring ajeng gustinnyane. Sapunapiang titiang jaga matur ring iratu? Titiang tan maderbe kakuatan wiadin nenten wenten angkihan sane kantun ring dewek titiange.”
18
Malih dane ngusud tiang, tur tiang raris rumasa segeran akidik.19 Sang malaekat tumuli ngandika sapuniki: “Ida Sang Hyang Widi Wasa asih sueca teken kita, sawireh keto edaja sumangsaya wiadin takut.”
Rikala dane ngandika kadi asapunika, tiang malih rumasa nyegerang tumuli matur sapuniki: “Oduh ratu, rarisang nikayang indik sane buat nikayang iratu. Iratu sampun ngawinang titiang rumasa seger.”20
[20-21] Dane raris ngandika sapuniki: “Apake kita nawang apa kranane manira nekain kita? Tusingja len tuah lakar nerangang teken kita unduk ane suba matulis di Cakepan Kasujatian. Ane jani manira lakar buin malipetan buat masiat nglawan paramalaekat ane nyaga gumi Persiane. Sasubane ento paramalaekat ane nyaga gumi Yunanine lakar teka. Ditu tusing ada anak ane lakar nulungin manira sajabaning Mikael malaekat ane nyaga bangsa Israele.1
Dane mula patut nulungin muah melanin manira.2 Buina apaja ane orahang manira ento makejang tuah sujati.”
Sang malaekat tumuli ngandika kadi asapuniki: “Lakar ada buin tetelu pararatu ane mrentah gumi Persiane, tur sasubane ento lakar ada ane nomer patpat, ane sugihan yan bandingang teken ratune ane lenan. Dimasan sedeng ngendih kakuasan muah kasugihannyane, ia lakar nglawan kaprabon Yunanine.3
Sasubane ento lakar ada ratu ane sura dira. Ia lakar mrentah kaprabon ane gede pesan tur ia lakar malaksana sakita karepnyane.4 Nanging dimasan sedeng ngendih kakuasannyane, kaprabone lakar uug tur kadum dadi patpat. Pararatu ane tusing katurunannyane lakar ngentinin ia, nangingke pararatune ento tusingja patuh kakuasane buka ia.
5
Sang prabu ane uli di gumine Kelod lakar dadi kuat. Nanging salah tunggal senapatinnyane lakar kuatan teken ia, tur lakar mrentah kaprabon ane gedenan teken ento.6 Sasubane makudang-kudang taun sang prabu ane uli di gumine Kelod lakar makanti sraya ngajak sang prabu ane uli di gumine Kaja tur ia lakar ngantenang pianakne luh ngajak ratun gumine Kaja. Nanging pakantinnyane tusingja langgeng tur pianakne luh ento, teked kayang kurenannyane, pianak-pianaknyane muah sakancan parekan ane nututin ia lakar kamatiang.
7 Tusing buin amun apa makelonne, nyamannyane lakar madeg ratu. Ia lakar maperang nglawan wadua balan ratune ane uli di gumine Kaja tur masuk ka bentengnyane muah ngalahang wadua balan ratune ane uli di gumine Kaja.
8 Ia lakar ngrampas arca-arcan dewa-dewannyane muah prabot-prabot mas muah perak gelah dewa-dewane ento. Sasubane ada dame makudang-kudang taun,
9 sang prabu ane uli di gumine Kaja lakar ngebug gumin ratune ane uli di gumine Kelod nanging ia kalah di pasiatan laut malipetan mulih.
10
Parapianak sang prabu ane uli di gumine Kaja pada makinkin lakar masiat tur ia ajaka makejang munduhang wadua bala liu pesan. Salah tunggal rajane ento lakar mamuuk buka blabare tur ia ngebug tembok benteng musuhnyane.11 Kabatek baan gedeg basangne, sang prabu ane uli di gumine Kelod lakar maperang nglawan ratune ane uli di gumine Kaja, tur ngalahang wadua balan ratune ane uli di gumine Kaja ane liu ento.
12 Ratune ane uli di gumine Kelod lakar sumbung baan kamenangannyane muah baan liunne ia maan ngamatiang prajurit musuh, nanging ia tusingja lakar nglantas menang dogen.
13
Ratune ane uli di gumine Kaja lakar malipetan mulih tur ia lakar munduhang buin wadua bala ane liunan teken ane suba liwat ento. Yen panemayane ane melah suba teka, ia lakar buin mabalik, ngajak wadua bala liu pesan, ane ngagem sanjata sregep pesan.14 Sasubane ento liu anake lakar brontak nglawan ratune ane uli di gumine Kelod. Buina makudang-kudang anak ane wirosa uli di pantaran bangsan kitane, Daniel, lakar brontak malantaran wahyu ane tepukina, nanging ia lakar kalah.
15 Ditu ratune ane uli di gumine Kaja lakar ngurung tur ngalahang kota ane mabenteng. Paraprajurit ratune ane uli di gumine Kelod tusingja lakar terus nyidaang masiat yadiastunja prajurit ane paling melaha masih tusing nyidaang nglawan.
16 Wadua balan ratune ane uli di gumine Kaja ane magegebug ento lakar malaksana sakita karepnyane, tur tusing ada ane nyidayang nglawan. Ia lakar ngaug gumi Prajanjiane tur nguasain gumine ento makejang.
17
Sasubane keto, ratune ane uli di gumine Kaja laut ngrencanayang lakar luas magegebug ngajak wadua balannyane makejang. Sasubane keto, buat nguugang kaprabon musuhne, ia lakar makanti sraya ngajak rajan kaprabone ento, tur nyerahang pianaknyane ane luh buat kantenang teken rajane ento. Nanging rencanannyane ento tusing lakar sida karya.18 Sasubane keto ia lakar ngebug bangsa-bangsane ane nongos di pasisi, tur ngalahang makudang-kudang bangsa. Nanging lakar ada pamimpin uli dura negara ane lakar ngalahang ia, tur mragatang kasumbungannyane. Sasajaane ia lakar ngwales kasumbungan ratune ane uli di gumine Kaja ento.
19 Ratune ane uli di gumine Kaja ento lakar malipetan ka guminnyane, kota-kota ane mabenteng, nanging ditu ia lakar kakalahang, tur ditu lakar pragat uripnyane.
20
Ia lakar kaganti baan raja ane lenan, ane lakar ngutus prakanggonnyane buat nindes rakyate baan pajeg, apang sida mawuwuh kasugihan kaprabonnyane. Tusingja buin amun apa makelonne, rajane ento lakar kamatiang, nanging tusingja di arepan anak liu wiadin di pasiatan.”21
Sang malaekat tumuli nglanturang pangandika kadi asapuniki: “Ratu uli di gumine Kaja ane madeg sasubane ento, anak ane jaat, ane tusing pantes dadi raja, nanging tan pasangkan ia jeg nyidayang dadi raja ulihan duegne ngadokang pangindrajala.22 Asing-asing anak ane bani nglawan ia, yadiastuja Sang Pandita Agung Ida Sang Hyang Widi Wasa, lakar kakaadang tur kasirnayang.
23 Ia lakar ngapus bangsa-bangsa ane lenan aji ngajakin makanti tur ia lakar sayan kuat yadiastu ia mrentah bangsa ane cenik.
24 Ia lakar tan pasamodana ngebug daerah ane gemuh landuh tur ia lakar nglaksanayang unduk ane tusing taen kalaksanayang baan paraleluurnyane. Sasubane keto ia lakar ngadumang arta brana jejarahan ajaka parapangiring-pangiringne. Ia lakar ngrencanayang buat ngebug makudang-kudang benteng, nanging ia tusing matuuh amunapa.
25
Baan wanenne ia lakar munduhang bala wadua liu pesan buat ngebug ratune ane uli di gumine Kelod, ane suba majaga lakar nglawan aji wadua bala ane liu tur kuat. Nanging ratune uli di gumine Kelod lakar kena daya tur tusing lakar sida karya.26 Parapangabihne ane leket teken ia lakar ngenyagang ia. Liu pesan prajuritne lakar mati, tur wadua balannyane lakar kasirnayang.
27 Sasubane ento rajane makadadua ento lakar bareng-bareng matamiu, nanging kenehne paturu jaat, tur ia lakar saling apus. Ia ajaka dadua tusing lakar maan amun tetujonnyane, sawireh tonden masanne.
28 Ratune ane uli di gumine Kaja lakar mulih ngaba jejarahan ane bakatanga, tur makeneh nguugang agaman parakaulan Ida Sang Hyang Widi Wasa. Ia lakar malaksana sakita karepne, tur sasubane ento ia lantas mulih ka guminnyane.
29
Sasubane ento ia buin lakar magegebug ka gumine Kelod. Nanging di masane ento unduke lakar masalin.30 Bangsa Romane lakar teka makapalan tur nglawan ia, tur ia lakar kawisian.
Ditu ia lakar malipetan mulih maduluran basang gedeg, laut makeneh nguugang agaman parakaulan Ida Sang Hyang Widi Wasa. Ia lakar ngidepang pitutur anake ane suba ngutang agamane ento.31 Makudang-kudang prajuritne lakar ngletehin Perhyangan Agunge. Ia ajaka makejang lakar nyuudang aturan-aturane ane katurang sabilang dina, tur ia lakar ngejang ditu barang-barang ane nyenebin.
32 Baan pangindrajalannyane ia lakar maan bantuan uli anake ane suba murang agama, nanging anake ane ngiring Ida Sang Hyang Widi Wasa lakar maperang nglawan ia.
33 Parapamimpin rakyate ane wicaksana lakar ngadumang kawicaksanannyane teken makudang-kudang anak ane lenan. Nanging tusingja amunapa makelonne, makudang-kudang anake wicaksana ento lakar mati di pasiatan wiadin mati kaborbor, tur ada masih ane karampok muah katawan.
34 Dikalan anake pada kamatiang, parakaulan Ida Sang Hyang Widi Wasa lakar maan pitulungan abedik, yadiastuja liu anake ane bareng-bareng teken ia ento malaksana buka keto tuah buat ngitungang dewekne padidi dogen.
35 Makudang-kudang anake ane wicaksana ento lakar mati, nanging malantaran ento rakyate lakar pada kasuciang. Unduke ento lakar nglantur kanti teka masan pamragate, nah ento masa ane suba kapastiang baan Ida Sang Hyang Widi Wasa.
36
Ratune ane uli di gumine Kaja ento lakar malaksana sakita karepne. Ia lakar nyumbungang dewek, ngorahang ibane agungan teken paradewane, tur ngorahang ibane agungan teken Ida Sang Hyang Widi Wasa Ane Maha Luur. Ia lakar nyidaang malaksana buka keto kanti teka masanne Ida Sang Hyang Widi Wasa ngukum ia. Ida Sang Hyang Widi Wasa lakar nglaksanayang sakancan ane suba rencanayang Ida.37 Rajane ento lakar tusing ngrunguang dewa ane kasungsung baan paraleluurne muah dewa ane kasungsung baan anake luh-luh. Sasajaane ia lakar tusing ngrunguang dewa-dewane makejang, sawireh ia ngaden dewekne agungan teken sakancan dewane ento.
38 Tungkalikane, ia lakar nyungsung dewa ane nyaga benteng-bentengne. Ia lakar ngaturang mas, perak, inten muah aturan ane luih teken dewa ane tusing taen kasungsung baan leluurne.
39 Ia lakar nunden rakyate ane nyungsung dewa sunantara buat nyaga benteng-bentenge. Ia lakar nginggilang anake ane nyak kaprentah, tur maang anake ento tegak ane tegeh muah tanah makadadi upahne.
40
Yen panemayan pamragat ratune ane uli di gumine Kaja suba makire teka, ratune ane uli di gumine Kelod lakar ngebug ia tur ratune ane uli di gumine Kaja lakar nglawan aji kakuatannyane makejang, nah ento aji kreta-kreta perang, jaran muah makudang-kudang kapal. Ia lakar ngebug makudang-kudang panegara buka pajalan blabare.41 Malahan ia lakar ngebug gumi Prajanjian tur ngamatiang anak panglaksaan, nanging panegara Edom, Moab muah sisan gumi Amone lakar luput.
42 Dikalane ia magegebug ka panegara-panegarane ento, panegara Mesire masih tusing lakar luput.
43 Ia lakar ngrampas arta branan Mesire ane makebang, nah ento mas, perak muah arta brana ane mael-mael. Ia masih lakar ngalahang panegara Libia muah Sudan.
44 Sasubane ento lakar ada orta uli kangin muah uli kaja ane ngranayang ia takut, tur ia lakar sahasa ngamuk masiat tur ngamatiang jlema liu pesan.
45 Malahan ia lakar nyujukang kemahe ane gede pesan di selagan pasih klawan gunung tongos Perhyangan Agunge. Nanging ia lakar mati, tur tusing ada anak ane nulungin ia.”
1
Sang malaekat sane mabusana kain lenen tumuli ngandika sapuniki: “Kala ditu malaekate ane luih nah ento Dane Mikael ane nyaga bangsan kitane lakar ngenah nyalantara. Sasubane ento lakar ada masa kakewehan, nah ento masa ane paling keweha sasukat ada bangsa-bangsa. Yen masane ento suba teka, bangsan kitane ane adane mungguh di cakepan Ida Sang Hyang Widi Wasa lakar pada rahayu.2 Liu uli di pantarannyane ane suba mati-mati lakar buin idup. Ada makudang-kudang ane lakar muponin idup langgeng, tur ada abagian ane lakar nampi kanistan ane langgeng.
3 Parapamimpinne ane wicaksana lakar masunaran buka cayan langite. Buina anake ane nguruk anake liu buat nglaksanayang ane patut, ia lakar masunaran salawas-lawasne buka bintang-bintange.”
4
Dane malih ngandika ring tiang sapuniki: “Nah ane jani, Daniel, tutupja cakepane ento tur isininja segel kanti neked kapamragat gumine. Dimasane jani liu anake lakar matuglig mapakibeh apang ia nawang unduk ane lakar teka ento.”5
Sasampune punika tiang raris manggihin wenten anak sareng kalih ngadeg ring sisin tukade. Sane asiki ring sisin tukade drikian tur sane malih asiki ring sisinnyane sane drikaan.6 Salah tunggal saking pantarannyane mataken ring malaekat sane ngadeg ring tukade sapuniki: “Malih pidanke indike sane ngangobin puniki pacang puput?”
7
Sang malaekat tumuli ngangkat tangan danene makakalih ka langite tur masumpah sajeroning parab Ida Sang Hyang Widi Wasa sane maraga langgeng. Sapuniki pangandikan sang malaekat: “Buin telung tiban tengah. Yen kasangsaran parakaulan Ida Sang Hyang Widi Wasa suba pragat, unduke ento makejang lakar suba kasidan.”8
Tiang miragi pangandikan sang malaekat punika, nanging tiang nenten ngresep tegesnyane. Duaning punika, tiang raris mataken sapuniki: “Nanging duh ratu sapunapi jaga pamuput indike punika makasami?”9
Sang malaekat tumuli ngandika kadi asapuniki: “Daniel, ane jani kita patut magedi, sawireh sabdane ene patut kapingitang tur kengkebang kanti pamragat gumine ento teka.10 Liu anake lakar kasuciang. Anake ane jaat tusing lakar nyidayang ngresep, nanging ia lakar terus malaksana jaat. Tuah anake ane wicaksana dogen ane lakar ngresep.
11
Uli dimasan aturane sadina-dina ento kasuudang, nah ento ngawit uli dimasan unduke ane nyenebin ento, 1.290 dina lakar makelonne.12 Bagia anake ane enu satia kanti 1.335 dina makelonne.
13
Nah kita, Daniel, satiaja kita kanti kapanyuud. Kita lakar mati, nanging kita lakar buin nampi upah kitane dipamragat gumine.”