1
Puniki pangandikan Sang Guru Pangajian, okan Ida Sang Prabu Daud, sane jumeneng nata ring Yerusalem.2
Sang Guru Pangajian ngandika sapuniki: Tan paguna. Uripe niki tan paguna, makasami nenten wenten gunanipun.3 Manusane rahina wengi tan mari makarya nuyuhang dewek, nanging napike pikolih katuyuhanipune punika?
4 Wenten katurunan sane tumbuh, tur wenten taler sane ical, nanging jagate tetep pateh kewanten.
5 Suryane setata endag, raris ieb tur digelis ngrereh genahipune endag malih.
6 Angine mampeh ngelodang wiadin mabalik ngalerang, kadi asapunika terus-tumerus mawali.
7 Sakancan tukade membah ka segara, nanging segarane tan naenin bek. Toyane mawali malih ka luanan tukade, tur mawali membah malih.
8 Makasami ngawinang manusane wadih, wadih pisan kantos tan prasida kabaosang. Panyingakane nenten naenin waneh nyingakin, tur karnane nenten naenin waneh mirengang.
9 Napija sane naenin wenten, jaga wenten malih, tur napija sane naenin kakardi antuk anake punika jaga kakardi malih. Tan wenten sane anyar ring jagate puniki.
10 Wenten anak mabaos sapuniki: “Indayangja cingakin, puniki paindikan sane anyar.” Nanging sujatinipun nenten anyar. Indike punika sampun wenten duke nguni sadereng iraga lekad.
11 Tan wenten anak sane eling ring indike sane sampun wenten duke nguni, tur pungkuran tan wenten anak sane pacang eling ring paindikan sane wenten ngawit saking mangkin ngantos rauh ring masane sane jaga rauh.
12
Tiang, Sang Guru Pangajian, naenin dados ratun wong Israele ring Yerusalem.13 Tiang sampun mutusang mungguing tiang pacang nureksain tur mlajahin saluiring paindikan sane kakardi ring jagate puniki. Ida Sang Hyang Widi Wasa sampun mapaica indik sane makewehin iraga.
14 Tiang sampun manggihin sakancan paindikan sane kakardi ring jagate puniki. Sane mangkin tiang nyritayang ring ragane, makasami punika tan wenten gunanipun, pateh sakadi nakep angine.
15 Ragane nenten pacang mrasidayang ngleserang sane bengkok, tur nenten pacang mrasidayang ngetang sane tan wenten.
16
Tiang mabaos ring manah kadi sapuniki: “Idewek suba dadi anak agung ane lebih wicaksana yan bandingang teken ane len-lenan, ane taen mrentah di Yerusalem malunan teken idewek. Idewek nawang apa ane madan kawicaksanan muah kaweruhan.”17 Tiang sampun mutusang buat mlajahin indik napi binan kaweruhan miwah kanambetane, tur napi binan kawicaksanan ring jugul apunggunge. Nanging pamuputipun, tiang rumasa tan bina sakadi anake sane nakep angin.
18 Yening ragane sayan wicaksana, ragane pacang sayan meweh. Sayan akeh ragane uning, ragane pacang sayan sungsut.
1
Tiang mamanah maliang-liang, tur ngulati napi sane kabaos bagia. Nanging pamuputipun tiang taler manggihin, mungguing indike punika tan wenten gunanipun.2 Tiang manggihin mungguing anake sane kedek punika nambet, tur kaliangane punika nenten ngawinang becik.
3 Pepineh tiange nglelana mrika-mriki ngrereh kawicaksanan. Tiang mamanah ngliangang idep tiange malantaran nginum anggur miwah masuka-sukan. Manahang tiang puniki indik sane pinih becik sane prasida kamargiang antuk imanusa sajeroning uripnyane sane cutet iriki ring mrecapada.
4
Tiang ngamargiang pakaryan sane ageng-ageng. Tiang ngwangun umah miwah mabian anggur pabuat dewek tiange.5 Tiang makarya abian miwah taman tur tandurin tiang soroh woh-wohan mawarni-warni,
6 tur tiang makarya tlabah buat ngecokin abian miwah tamane punika antuk toya.
7 Tiang sampun numbas panjak akeh pisan, tur akeh taler sane lekad ring umah tiange. Tiang maderbe ingon-ingon akeh pisan langkungan ring anak tios sane naenin wenten ring Yerusalem.
8 Tiang taler munduhang mas miwah perak saking arta branan karatone, saking jagat sane prentah tiang. Tiang ngrereh juru kidung lanang istri buat nglipur manah tiange, tur tiang maderbe sawatek anak luh-luh sane kadotang antuk anake muani.
9
Sawiakti wantah tiang luih, luihan ring sakancan anak sane naenin magenah ring Yerusalem, tur kawicaksanan tiange setata mikolihin tiang.10 Tiang mrasidayang molih napija sane dotang tiang. Tiang tan naenin nanggehang napija sane demenin tiang. Tiang pacang rumasa sumbung ring sakancan pakaryan tiange, tur punika makasami dados pikolih katuyuhan tiange.
11 Sasampun punika tiang raris minehin paindikan sane sampun margiang tiang, tur tiang uning mungguing paindikane punika makasami nenten wenten artinipun. Indike punika sakadi nakep angin sane nenten wenten pikenohipun.
12 Cutetipun, satunggiling ratu wantah mrasidayang ngamargiang paindikan sane sampun kamargiang antuk sang prabu sane dumunan. Punika awinanipun tiang raris minehin indik gunanipun kawicaksanan wiadin kabelogan wiadin jugul apunggung punika.
13 Tiang raris uning mungguing kawicaksanane punika becikan ring kabelogane, pateh sakadi galange becikan ring petenge.
14 Anake sane wicaksana uning ring tetujon pamarginnyane, nanging anake sane belog nenten uning ring tetujonipune. Nanging taler uning, mungguing nasib sane pateh jaga nibenin iraga makasami.
15 Tiang raris mapineh-pineh sapuniki: “Apa ane nibenin anake ane belog, ento masih lakar nibenin idewek. Yening keto, apa untungne dadi anak wicaksana?“ Tiang raris nyaurin sapuniki:”Tusing pesan ada.”
16 Tan wenten anak sane pacang eling ring anak wicaksana, kadi asapunika taler tan wenten anak sane pacang eling ring anak belog. Pungkuran iraga makasami jaga kalaliang. Iraga sareng sami pacang padem, yadiastun wicaksana wiadin belog.
17 Punika awinanipun uripe nenten pisan wenten artinipun pabuat tiang, duaning ring saluiring paindikane punika tiang wantah manggihin sangsara. Punika makasami nenten wenten gunanipun. Tiang sampun sakadi nakep angin.
18
Paindikan sane sampun kardi miwah punduhang tiang, punika nenten wenten artinipun pabuat tiang, duaning tiang ngwarisang paindikane punika pabuat anake sane pacang ngentosin tiang,19 tur iraga tan uning napike ipun wicaksana, napike belog. Nanging ipun pacang ngwarisin sane sampun kardi tiang, inggih punika sakancan sane punduhang tiang pabuat dewek tiange ring jagate puniki malantaran kawicaksanan tiange. Paindikane punika makasami nenten wenten gunanipun.
20 Punika awinanipun tiang nyelsel dewek, santukan tiang sampun makarya tuyuh pisan.
21 Ragane sarat makarya buat ngulati tetujon ragane, saking saguluking kawicaksanan, kaweruhan miwah kapradnyanan ragane, tur sasampune punika ragane patut ngwarisang indike punika ring anake sane nenten patut.
22 Ragane makarya tur makewuhin margin urip ragane. Napike sane pacang pikolihin ragane malantaran punika?
23 Sapanjang urip ragane, saluiring sane karyanin ragane wantah ngawinang meweh miwah sakit ati. Malahan rikalaning wengi pepineh ragane nenten mrasidayang degdeg. Punika makasami nenten pisan wenten gunanipun.
24
Sane pinih becik sane prasida kamargiang antuk manusane inggih punika mangan-nginum tur ngrasayang paindikan sane sampun puponin ipun. Sajeroning punika tiang uning mungguing punika makasami rauhnya saking Ida Sang Hyang Widi Wasa.25 Sapunapiang ragane jaga muponin pangan wiadin sutrepti yening tan kamertanin antuk Ida?
26 Ida Sang Hyang Widi Wasa mapaica kawicaksanan, kaweruhan miwah kaliangan ring anake sane ngawinang Ida ledang, nanging Ida ngandikayang anake madosa punika makarya, mupu lan nyimpen asilnyane, sasampune punika raris paicayang Ida ring anake sane ngawinang Ida ledang. Makasami punika tan wenten gunanipun, tan bina sakadi nakep angine.
1
Sakancan paindikan sane mamargi ring jagate puniki kamargiang ring masa sane sampun kapastikayang antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa.2
Ida mastikayang masa pabuat embas wiadin masa jaga padem, masa nandur miwah masa ngabut.
3
Masa buat ngamademang miwah masa ngwarasang, masa buat nguugang miwah masa ngwangun.
4
Ida mapaica masa kaduhkitan miwah masa masuka rena, masa buat matetangisan miwah masa buat masolah,
5
masa buat semara miwah masa ngeret semara, masa buat maras-arasan miwah masa tan maras-arasan.
6
Ida mapaica masa buat mapikolih miwah masa kicalan, masa buat nyimpen miwah masa ngutang-utang,
7
masa buat nyetset miwah masa buat nampel, masa bungkem miwah masa mabaos.
8
Ida mapaica masa buat nresnain miwah masa ngetingin, masa perang miwah masa dame.
9
Napike pikolih iragane malantaran sakancan pakaryan iragane?10 Tiang uning mungguing pakaryan paican Ida Sang Hyang Widi Wasa punika ngawinang iraga leleh.
11 Ida sampun mapaica masa-masa sane patut buat saluiring paindikan. Ida sampun mapaica idep ring iraga buat uning ring masa sane pacang rauh, nanging Ida nenten pacang mapaica pangresepan sane cukup pabuat iraga kantos iraga ngresep ring saluiring pakardin Idane.
12 Malantaran punika tiang uning mungguing sane prasida margiang iraga, inggih punika iraga patut liang tur sasida-sidaan makarya sabecik-becikipun sakantun iraga urip.
13 Iraga sareng sami patut mangan nginum tur muponin indik sane sampun karyanin iraga. Punika paican Ida Sang Hyang Widi Wasa.
14
Tiang uning mungguing saluiring pakaryan Ida Sang Hyang Widi Wasa jaga nglantur kantos salami-laminipun. Ragane nenten pacang mrasidayang ngwuwuhin wiadin ngirangin indike punika. Ida mapakardi kadi asapunika mangda iraga ajerih ring Ida.15 Saluiring sane wenten tur sane jaga wenten, makasami sampun wenten duke nguni. Ida Sang Hyang Widi Wasa ngardi mangda paindikan sane pateh kamargiang mawali-wali.
16
Sajaba punika, tiang taler manggihin ring jagate puniki wenten kajaatan ring genah sane kapatut wenten kadilan miwah kapatutan.17 Tiang mabaos ring dewek tiange sapuniki: “Ida Sang Hyang Widi Wasa lakar nepasin anake ane patut patuh buka Ida nepasin anake ane jaat, sawireh sakancan paundukan, saluiring laksanane lakar kajalanang dikala masa ane suba pastiang Ida.”
18 Tiang uning mungguing Ida Sang Hyang Widi Wasa mintonin iraga, buat nyinahang mungguing iraga puniki nentenja becikan ring sakancan satone.
19 Pamuputipun manusa miwah satone pateh panadosipun. Sane asiki jaga padem pateh sakadi sane tiosan. Ipun patuh paturu pakardin Ida Sang Hyang Widi Wasa. Manusane nentenja becikan ring satone, santukan uripe punika nenten wenten gunanipun buat ipun makakalih.
20 Manusa wiadin satone ngungsi ka genahe sane pateh, inggih punika dados abu. Kawitipune pateh saking buk tur ipun taler pateh-pateh mawali ka buke.
21 Sirake sane uning mungguing jiwan manusane munggah tur angkihan satone raris tedun ka tanahe?
22 Malantaran punika tiang uning mungguing paindikan sane pinih becik sane patut margiang iraga inggih punika muponin asil pakaryan iragane. Tan wenten sane tiosan sane prasida lakonin iraga. Iraga nenten mrasidayang uning napi sane jaga wenten sasampun iraga padem.
1
Sasampun punika tiang malih nlektekin sakancan paindikan sane nenten adil sane mamargi ring jagate puniki. Jadmane sane katindes pada ngeling tur nenten wenten anak sane nyak nulungin ipun. Nenten wenten anak sane nulungin ipun, santukan anake sane nindes ipun madue kakuasan.2
Tiang rumasa iri ring anake sane sampun padem tur sirna. Ipun becikan sampun tan kantun tinimbang ring anake sane kantun urip.3 Nanging kantun becikan ring anak sane padem miwah urip, inggih punika anake sane nenten naenin embas ring jagate, sane durung naenin manggihin paindikan sane tan adil sane mamargi ring jagate puniki.
4
Tiang taler sampun mlajahin indik anake sane tuyuh pisan makarya mangda mrasidayang sida karya. Punika tanja tios santukan ipun iri ring pisaganipune. Nanging indike punika nenten pisan wenten gunanipun. Indike punika tan bina sakadi angine.5 Ipun maosang mungguing anake sane setata masidakep punika belog, tur manggayang dewekipune padem ulihan seduk.
6 Menawi yuakti kadi asapunika, nanging becikan yening madue wantah akidik, tur rumasa tentrem ring manah, tinimbang setata repot antuk tangane makakalih buat ngindayang jaga nakep angin.
7
Tiang taler uning mungguing wenten malih indik sane tiosan, sane tan paguna.8 Wenten anak muani padidian ipun kewanten. Ipun tan maderbe pianak tur tan maderbe nyama, nanging ipun setata makarya, tur nenten naenin lega ring kasugihan sane derbeang ipun. Buat sirake ipun makarya berat pisan, saha ngeret kaliangan manahipune? Indike puniki taler nenten wenten gunanipun, sajabaning ngawinang uripe puniki meweh.
9
Becikan makarya sareng kalih tinimbang ring anak wantah asiki, santukan yening sasarengan makarya, ngawinang akehan prasida kagarap.10 Yening sane adiri labuh, sane malih adiri prasida mangunang ipun. Nanging yening wantah newek raris labuh, yuakti kaon pisan, santukan nenten wenten anak sane pacang nulungin ipun.
11 Yening rauh masan dingine, anake sane sareng kalih nyidayang pules mapunduh kantos ipun prasida anget. Nanging sapunapianga jaga mrasidayang anget yening ipun wantah newek?
12 Anake sane padewekan prasida aluh kakaonang, nanging anake sareng kalih kantun nyidayang nglawan. Taline sane sampun madepuk tiga, punika meweh antuk megat.
13
[13-14] Menawi wenten anak mrasidayang matingtingan saking kamlaratannyane raris dados ratu ring guminnyane, wiadin bebas saking pangkeng raris nyeneng prabu, nanging yening rikala ipun sampun tua ipun nenten nyak nampi pitutur, ipun kantun kaonan ring anak wimuda sane tiwas nangingke pradnyan.14
15 Tiang sampun minehin sakancan jadmane sane urip ring jagate tur tiang uning mungguing saking pantaran jadmane punika wenten anak truna sane jaga ngentosin sang prabu.
16 Menawi wenten ratu sane mrentah rakyat katah pisan kantos tan keni antuk ngwilangin. Rikala ida sampun tan kantun, nenten wenten anak sane ngajiang pakaryan idane. Indike punika nenten wenten gunanipun, pateh sakadi nakep angine.
1
Pada yatnainja ragane rikala mamargi ngungsi ka Perhyangan Agung. Becikan ragane rauh ka Perhyangan Agung buat mlajah, tinimbang ring ngaturang aturan-aturan sakadi sane kamargiang antuk anake belog, inggih punika anake sane tan uning ring iwang lan patut.2 Pinehin dumun sadurung ragane mabaos, tur sampunangja gegison masesangi ring Ida Sang Hyang Widi Wasa. Ida wenten ring suargan tur ragane ring mrecapada. Duaning punika, sampunangja mabaos langkungan ring sane sapatutipun.
3 Sayan ragane sangsaya, sumingkin ragane nyumpena sane kaon-kaon, tur sayan akeh ragane mabaos, sayan akeh ragane jaga maosang paindikan sane nambet.
4 Duaning punika, yening ragane masesangi ring Ida Sang Hyang Widi Wasa, digelis ragane sasida-sidaan patut naur sesangine punika. Ida tan seneng ring anak sane belog. Taurja indik sane sampun sesangiang ragane.
5 Becikan ragane nenten masesangi, tinimbang ring ragane masesangi nanging nenten taur ragane.
6 Sampunang banggayanga baos ragane nuntun ragane buat ngamargiang dosa, kantos ragane patut matur ring panditan Ida Sang Hyang Widi Wasa, mungguing boyaja punika teges baos ragane. Napi awinanipun ragane ngawinang Ida Sang Hyang Widi Wasa duka? Napi awinanipun ragane manggayang Ida nyirnayang pakaryan ragane?
7 Yadiastu ping kudaja ragane nyumpena, wiadin ping kudaja ragane nglaksanayang pakaryan sane tan paguna wiadin amunapija baos ragane, ragane patut ajerih ring Ida Sang Hyang Widi Wasa.
8
Sampunangja ragane tengkejut yening ragane manggihin sang pamrentah nindes anak tiwas tur tan ngangkenin hak miwah kapatutanipune. Asing-asing pegawe kasayubin antuk sang sane ngereh ipun, tur makakalih punika taler kaprentah antuk sane tegehan pangkatnyane.9
Yadiastu sang prabu taler gumantung ring masan ngampung.10
Yening ragane kuduan ring jinah, ragane nenten pacang naenin kacukupan. Yening ragane meled mangda dados sugih, ragane nenten pacang naenin molih indik sane dotang ragane. Indike punika nenten wenten pikenohipun.11 Sayan ragane nyugihang, sayan akeh cangkem sane patut sopin ragane. Nenten wenten untungipun pabuat ragane sane maderbe, sajawining wantah ragane uning mungguing ragane sampun sugih.
12 Anake sane makarya yadian ipun cukup wiadin tan cukup polih pangan, nanging sakirang-kirangipun, ipun mrasidayang pules aris rikalaning wengi. Anake sugih ipun tansah sangsaya, sane ngawinang ipun nenten nyidayang pules.
13
Punika paindikan sane ngresresin sane panggihin tiang ring jagate puniki. Jadmane wenten sane nyimpen jinahnyane pabuat masa rikala ipun jaga merluang jinahe punika.14 Rikala masan lacuripune, jinahnyane ical tan pasisa kantos tan wenten sane prasida enjuhang ipun ring pianakipune.
15 Iraga nilarin jagate puniki pateh sakadi iraga rauh mriki, iraga tan makta punapa-punapi. Sajaba pakaryan iragane, tan wenten malih sane tiosan sane prasida pacang bakta iraga.
16 Nentenja yuakti kadi asapunika. Iraga pacang matilar sakadi iraga rauh mriki. Iraga tuyuh makarya tur iraga ngindayang nakep angin, nanging tan ngeniang punapa-punapi.
17 Iraga patut urip sajeroning peteng dedet, saha nandang sedih, sumangsaya, gedeg miwah sakit.
18
Wenten malih sane panggihin tiang. Indik sane pinih becik sane patut kamargiang antuk asing-asing anake, inggih punika mangan nginum miwah muponin indik sane sampun karyanin ipun sajeroning uripnyane sane cutet, sane sampun kapaicayang antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa ring ipun. Kadi asapunika wantah nasib manusane.19 Yening Ida Sang Hyang Widi Wasa mapaica kasugihan miwah arta brana saha nglugrain muponin indike punika, ipun patut matur panyuksma tur muponin asil pakaryannyane. Punika mula paican Ida Sang Hyang Widi Wasa.
20 Sakantune Ida Sang Hyang Widi Wasa mapaica kaliangan ring ipun, ipun nenten pacang sering sangsaya ngeniang indik uripnyane sane cutet punika.
1
Tiang uning mungguing wenten paindikan sane nenten adil mamargi ring jagate puniki.2 Ida Sang Hyang Widi Wasa pacang ngicen satunggiling anak kasugihan, kaluihan, arta brana, inggih punika saluiring sane dotang ipun, nanging Ida nenten nglugrain ipun ngrasayang indike punika. Tungkalikanipun, wong sunantara pacang ngrasayang indike punika. Indike punika nenten wenten gunanipun, samaliha nentenja patut.
3 Menawi wenten anak madue pianak satus diri, tur ipun panjang umur. Nanging yadiastu amunapija panjang tuuhnyane, yening ipun nenten naenin ngrasayang bagia tur nenten katanem ring kuburan kulawargannyane, buat tiang kantun becikan rarene sane wau embas raris padem tinimbang ring anake punika.
4 Nenten wenten gunanipun rarene punika embas, duaning ipun raris sirna ring peteng dedete tumuli kalaliang.
5 Ipun nenten naenin manggihin galang rikala rahina wiadin uning sane kawastanin urip, nanging yadiastu kadi asapunika sakirang-kirangipun, ipun kantun polih katentreman,
6 langkungan ring anake sane nenten pisan naenin ngrasayang kaliangan anake urip, yadiastu menawi ipun urip kalih tali taun suenipun. Cutetipun, sang kalih punika pacang ngungsi genahe sane pateh.
7
Anake ngaryanin sakancan pakaryannyane wantah mangda polih pangan nanging ipun nenten naenin cukup.8 Napike lebihipun anake wicaksana ring anake sane belog? Napi gunanipun anak tiwas uning caran anake muponin urip?
9 Indike punika tan wenten gunanipun, pateh sakadi nakep angin. Becikan sampun ragane cukup antuk paderben ragane, tinimbang ragane tansah ngedotang indik-indik sane tiosan.
10
Sakancan indik sane wenten sampun kapastikayang duke nguni, tur iraga sareng sami pada uning mungguing nenten wenten anak sane mrasidayang nglawan anak sane sitengan ring ipun.11 Sayan sue ragane matungkasan, punika sayan tan paguna, tur ragane nenten pacang sayan becik.
12 Sapunapianga anake pacang uning indik sane becikan pabuat imanusa sajeroning urip sane cutet tur tan paguna, inggih punika urip sane wantah nglintang sakadi lawate kewanten? Sapunapianga anake pacang uning indik sane pacang wenten ring jagate sasampune ipun padem?
1
Kabinawane punika becikan ring minyak wangine sane mael, tur rahina rikala ragane seda becikan ring rahina rikala ragane embas.2
Becikan lunga ka umah anake sane nandang kaduhkitan tinimbang ka genah anake sane mapesta, santukan uripe punika patut tansah mapakeling mungguing sang pati setata nyantosang iraga makasami.3
Kasedihane masebeng sedih, nangingke indike punika ngawinang pangresepan ragane sayan dalem.4
Anake sane setata minehin kaliangan, punika anak sane belog. Anake sane wicaksana maminehin indik pademe.5
Becikan ragane madue anak sane pradnyan sane setata mapakeling ring ragane, tinimbang ring madue anak sane belog sane setata makidung muji ragane.6
Yening anake belog kedek, tan bina sakadi suaran duine sane kapuunang antuk geni. Punika nenten wenten gunanipun.7
Yening anak wicaksana melog-melog anak lian, ipun malaksana sakadi anak belog. Yening ragane nampi suap, ragane ngrusak tingkah solah ragane.8
Pamuput saluiring paindikan, becikan ring pangawitipun. Sabare punika becikan ring sumbunge.9
Tanggesja kabremantian ragane. Anake sane muntil kapelihan anak punika nambet pisan.10
Sampunangja mataken sapuniki: “Napi awinannyane becikan indike sane nguni ring paindikan sane mangkin?” Pitakene punika boyaja pitaken anak pradnyan.11
Asing-asing anak sane urip, ipun patut wicaksana. Indike punika waluya kadi nampi warisan,12 tur ngawinang ragane rumasa tentrem pateh sakadi madue jinahe. Kawicaksanane ngawinang ragane rahayu, tur dados pangawit kaweruhane.
13
Pikayuninja indik sane sampun kakardi antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa. Nyidayangke anake ngleserang sane kalengkongang antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa?14 Pada liangja yening ragane sedek ngrasayang indik sane becik, tur yening ragane katempuh antuk kamewehan, elingja, mungguing Ida Sang Hyang Widi Wasa mapaica kaliangan miwah kamewehan, tur ragane nenten uning ring indike sane pacang wenten sawusan punika.
15
Urip tiange sampun tan wenten gunanipun, nanging ring uripe punika tiang manggihin sakancan paindikan. Menawi anake becik sane padem dumunan, tur anake sane jaat kantun urip.16 Duaning punika sampunangja bes becik wiadin bes wicaksana, santukan indike punika pacang nyedayang ragane.
17 Nanging sampunang taler bes jaat wiadin bes belog, santukan indike punika pacang ngawinang ragane seda sadurung panemayanipun.
18 Sampunang ragane bes becik wiadin bes kaon. Yening ragane astiti bakti ring Ida Sang Hyang Widi Wasa, ragane pacang labda karya ring saluiring pamargin ragane.
19
Kawicaksanane lebih maguna pabuat anake, tinimbang ring pamrentah sareng dasa ngenterang kota siki.20
Tan wenten jadma ring jagate puniki sane mrasidayang wantah mapakardi becik tur nenten naenin ngardi iwang.21
Sampunang nglinguang baos sakancan jadmane. Menawita ragane pacang mireng mungguing rencang ragane nyelekang ragane,22 tur ragane raris eling ring raga mungguing ragane sering pisan nyelekang anak tios.
23
Tiang sampun ngunayang kawicaksanan tiange buat natasin indike punika makasami. Tiang sampun kapastikayang dados wicaksana, nanging tiang tan mrasidayang.24 Sirake anake sane pacang uning indik teges uripe puniki? Indike punika kalintang dalem pabuat iraga, tur meweh pisan antuk ngresepang.
25 Nanging tiang sampun nyerahang dewek tiange ring kaweruhan tur tiang tansah mlajah. Tiang sampun mastiang buat ngrereh kawicaksanan tur ngrereh pasaur buat sakancan pitaken sane wenten ring dewek tiange. Tiang meled mlajahin kajaatan miwah jugul apunggung punika.
26
Tiang manggihin mungguing anake luh kaonan ring indik pademe. Tresnanipune sane edengang ipun ring ragane punika pacang ngejuk ragane, tan bina sakadi jeet wiadin jaringe. Limanipune sane ngelut ragane tan bina sakadi antene sane negul ragane. Anake sane kaledangin antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa jaga mrasidayang luput, nanging jadmane sane madosa juk ipun.27 Sang Guru Pangajian mabaos sapuniki: Tiang manggihin indike punika sakakidik sajeroning tiang ngrereh pasaur pabuat pitaken manah tiange.
28 Tiang ngrereh pasaur-pasaur sane tiosan nanging tiang tan polih punapa-punapi. Tiang manggihin anak lanang adiri sane nyandang ajiang ring pantaran anak sane siu diri, nanging tiang nenten manggihin anak istri sane kadi asapunika.
29 Puniki makasami sane uningin tiang, inggih punika: Ida Sang Hyang Widi Wasa sampun ngardi iraga jujur tur polos, nanging iraga sane ngawinang dewek iragane meweh.
1
Wantah anake sane wicaksana sane uning ring teges sakancan paindikane. Kawicaksanane ngawinang ipun makenyung tur semunnyane nenten mrungus.2
Margiangja sapangandikan ida sang prabu, tur sampunang gegison masesangi ring Ida Sang Hyang Widi Wasa.3 Ida sang prabu nyidayang ngamargiang sapakayunan idane. Duaning punika dohangja ragane saking ajeng idane, sampunangja malinggih ring genahe sane baya kadi asapunika.
4 Ida sang prabu malaksana madasar antuk kakuasan, tur tan wenten anak sane mrasidayang nglawan pakardin idane.
5 Sakantun ragane ngiringang titah-titah idane, ragane pacang rahayu. Anake sane wicaksana uning masa miwah carannyane ngamargiang titahe punika.
6 Asing-asing paindikan wenten masa miwah carannyane ngamargiang, nanging wantah akidik sane uningin iraga.
7 Tan wenten saking pantaran iragane sane uning ring indik sane pacang kasidan benjang-pungkur, tur tan wenten anak sane nuturang ring iraga.
8 Nenten wenten anak sane mrasidayang ngluputang dewek saking patine, wiadin ngurungang panemayannyane pacang padem. Ring payudane punika iraga nenten pacang nyidayang luput, iraga nenten mrasidayang makelid saking margine punika.
9
Puniki makasami ton tiang rikala tiang minehin paindikan-paindikan sane wenten ring jagate puniki, inggih punika jagat sane kagenahin antuk makudang-kudang jadma sane maderbe kakuasan tur jadmane sane tiosan raris tindes ipun.10 Saking wiakti tiang sampun manggihin jadmane jaat katanem ring kuburannyane, nanging rikala tiang mawali saking setrane, anake pada muji ipun ring kota-kota genahipune ngamargiang kajaatan. Indike punika nirgawe pisan.
11
Napike awinanipun jadmane tansah nyadia jaga ngamargiang indik sane dursila? Duaning kadursilane punika nenten digelis polih pasisip.12 Menawi jadmane sane jaat sampun ngamargiang kacorahan kantos ping satus tur ipun kantun urip. Tiang uning sapuniki baosipune: “Yening ragane astiti bakti ring Ida Sang Hyang Widi Wasa, saluiring paindikan pacang mamargi saha becik,
13 nanging indike punika nenten pacang karasayang antuk anake jaat. Uripnyane jaga sakadi lawate tur ipun jaga padem sakantun ipun bajang, duaning ipun nenten astiti bakti ring Ida Sang Hyang Widi Wasa.”
14 Nanging nentenja wiakti kadi asapunika. Indayangja cingakin indike sane wenten ring jagate. Ring sapunapine, anake sane patut sane keni pasisip sane patut katampi antuk anake jaat, tur anake sane jaat nampi pikolih anake patut. Punika sane baosang tiang indik sane tan paguna.
15
Punika awinanipun tiang purun ngaturang ring ragane mungguing patut anake muponin kaliangannyane niri, santukan kaliangannyane sane prasida rasayang ipun ring uripnyane inggih punika mangan nginum tur ngliangan idepnyane. Sakirang-kirangipun, imanusa nyidayang ngamargiang indike puniki pinaka upah katuyuhannyane sajeroning urip sane kapaicayang antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa ring jagate puniki.16
Rikala tiang mapakibeh mangda dados anak sane wicaksana tur mlajahin indik sane mamargi ring jagate, tiang raris uning mungguing ragane pacang magadang rahina wiadin wengi,17 tur nenten pacang mrasidayang uning ring indik sane kamargiang antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa. Yadiastu kadi asapunapija ragane mapakibeh, ragane nenten pacang mrasidayang ngresep. Menawi anake sane wicaksana maosang mungguing ipun uning, nanging makayuaktinne ipun nentenja uning.
1
Tiang banget tur sue pisan minehin ngeniang sakancan indike puniki, panggihin tiang mungguing Ida Sang Hyang Widi Wasa nureksain laksanan anake sane wicaksana miwah anake sane patut, rauhing kapitresnan miwah gedegipune. Nenten wenten anak sane uning ring indik sane jaga nibenin ipun.2 Paindikan sane nibenin jadmane makasami mabina-binayan. Anake sane patut miwah sane jaat katibenin nasib sane pateh, yadiastu anak becik wiadin kaon, sane ngagem agama wiadin sane nenten, sane ngaturang aturan wiadin sane nenten. Anake sane becik nentenja becikan ring anak sane madosa, tur anake sane masumpah nentenja becikan ring anake sane tan masumpah.
3 Nasib sane pateh jaga nibenin jadmane makasami, tur indike punika pateh kewanten ring paindikan sane iwang sane mamargi ring jagate puniki. Sakantun jadmane urip pepinehnyane bek madaging kajaatan miwah kanambetan, tur tan dumade ipun raris padem.
4 Nanging anake sane urip ring jagat jadmane sane urip, ipun kantun maderbe pangajap-ajap. Asune sane kantun urip, becikan ring singane sane sampun padem.
5
Mula wantah anak sane urip uning mungguing ipun pacang padem, nanging anake sane padem nenten uning ring punapa-punapi. Ipun nenten pacang polih upah malih, tur ipun kalaliang pisan.6 Kapitresnannyane, gedeg miwah indriannyane sami pada sareng-sareng ring ipun. Ipun nenten pacang malih sareng ngrasayang indik-indik sane mamargi ring jagate puniki.
7
Rarisangja ajengang ajeng-ajengan ragane tur pada bagiaja. Lanturang inem anggur ragane tur masuka renaja. Indike punika makasami patut ring ayun Ida Sang Hyang Widi Wasa.8 Edengangja mungguing ragane setata bagia tur liang.
9 Puponinja uripe puniki sareng-sareng ring anak luh sane tresnain ragane sakantun muponin urip tan paguna, inggih punika urip sane kapaicayang antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa ring ragane puniki. Puponinja rahina-rahinane sane tan paguna punika, santukan punika sane pacang tampi ragane pabuat kamewehan ragane.
10 Garapja saha santep pakaryan ragane, duaning ring pati loka genah sane ungsi ragane punika nenten pacang wenten laksana, pepineh, kaweruhan miwah kawicaksanan.
11
Wenten malih indik sane tiosan sane uningin tiang, inggih punika mungguing anake sane palaibnyane becat, nenten setata pacang menang malomba, tur sane wanen nenten setata menang ring payudan. Anake sane wicaksana nentenja setata maderbe pangan. Anake sane dueg nentenja setata dados sugih, tur anake sane pradnyan nentenja setata polih linggih sane tegeh. Nasib sane tan becik taler nibenin anake suang-suang.12 Ragane nenten pacang naenan uning indik panemayan ragane. Sakadi paksine tan pararapan jeg ipun keni jeet, sakadi ulame keni jaring, kadi asapunika giliran lacure tan pasamodana pacang nibenin iraga.
13
Wenten malih paindikan sane tiosan panggihin tiang, inggih punika conto indik kadi asapunapi kawicaksanane kaperluang ring jagate puniki.14 Wenten kota alit sane penduduknyane wantah akidik. Raris wenten satunggaling ratu sane mawisesa ngebug kotane punika. Ida ngiter kotane punika tur nyadia pacang nguugang temboknyane.
15 Wenten anak tiwas sane magenah irika, sakewanten ipun dueg tur nyidayang ngrahayuang kotane punika. Nanging tan wenten anak sane ngrunguang ipun.
16 Tiang sampun sering maosang, mungguing kawicaksanane becikan ring kasitengane. Nanging tan wenten anak nyak minehin wiadin ngrunguang baos anak tiwas yadiastu ipun wicaksana.
17 Becikan miragiang baos dabdab anake sane wicaksana, tinimbang miragiang baos pamrentah ring paruman parajadmane sane jugul apunggung.
18 Kawicaksanane ngardi kabecikan langkungan ring sanjatane, nanging anake sane dursila mrasidayang ngrusakang sane katah.
1
Bangken buyunge nyidayang ngawinang minyak wangine abotol dados mangkug, tur kabelogan sane akidik nyidayang ngawinang usak kawicaksanane sane pinih ageng.2
Sampun ketah yening anake wicaksana ngardi indik sane patut, tur anak sane belog malaksana iwang.3 Kabelogannyane jaga kuningin antuk wong sunantara sane manggihin ipun ring margi. Ipun manggayang anake makasami uning mungguing ipun jadma belog.
4
Yening pamrentah ragane duka ring ragane, sampunang jeg nilar linggih ragane, santukan kiwangan sane ageng jaga prasida kampurayang yening ragane sabar.5
Puniki wenten satunggaling indik sane tan adil sane sampun panggihin tiang ring jagate, inggih punika indik sane tan adil sane kakardi antuk pamrentah-pamrentahe.6 Anake sane belog kicen tegak dados panguasa, tur anake sane sugih-sugih tan kajiang.
7 Tiang naenin manggihin iparekan negakin kuda tur parasulinggihe mamargi sakadi iparekan.
8
Yening ragane nyongcong bangbang, ragane pacang ulung ring bangbange punika. Yening ragane nguugang tembok, ragane pacang cotot lelipi.9 Yening ragane ngandik batu, ragane pacang matatu keni batu. Yening ragane ngandik saang, ragane pacang keni tampalan.
10 Yening kapak ragane puntul tur nenten sangih ragane, janten ragane pacang tuyuh ngandikang kapake punika. Becikan rencanayang dumun sadurung makarya.
11 Tan wenten gunanipun ragane midep ngebohang ula, yening ragane manggayang ipun riinan nyotot ragane.
12 Baos anake sane wicaksana ngawinang ipun kajiang, nanging anake sane belog kusakang antuk baosipun niri.
13 Ipun ngamimitin baosnyane antuk baos sane ngacuh tur muputang baosnyane antuk baos sane cuah-cauh.
14 Anake sane belog nenten wus-wusan mabaos. Tan wenten anak sane uning ring indik sane wenten ring benjang pungkur tur tan wenten anak sane nyidayang nyritayang ring iraga indik sane pacang wenten sasampune iraga padem.
15
Wantah anake sane kalintang nambet buat manggihin marginipune budal sane setata matuyuhin deweknyane makarya.16
Satunggaling panegara pacang katempuh antuk kamewehan yening ratunnyane kantun wimuda tur parapamimpinnyane mapesta awengi mepek.17 Nanging satunggaling panegara pacang aget yening madue ratu sane midep mutusang ngraga, tur parapamimpinnyane majengan manut masan anak majengan, sane setata yatna ring raga saha nenten mapunyah-punyahan.
18
Yen anake kalintang mayus ngengsubin raab umahnyane, umahe punika pacang tuduhan tur digelis pacang macepol.19
Pestane ngawinang ragane rumasa bagia tur anggure ngawinang ragane liang, nanging ragane nenten pacang mrasidayang rumasa bagia miwah liang, yening tan wenten jinah.20
Sampunang nyacad sang prabu yadiastu cara sesingidan, tur sampunang nyacad anak sugih yadiastu ragane praragan ring taban genahe sirep. Menawi wenten paksi sane pacang ngaturang indike punika, tur maosang sane sampun baosang ragane.1
Gunayangja jinah ragane sajeroning madedagangan ring dura negara, janten pungkuran ragane pacang polih kuntungan.2 Simpenja jinah ragane ring makudang-kudang genah, santukan ragane nenten uning ring kalacuran sane pacang nibenin ragane ring jagate.
3
Kijaja lakuna bah wit tarune, ipun pacang nylempang ring genahnyane pungkat. Yening guleme sampun padet, sabehe jaga ulung.4 Yening ragane nyantosang kantos angin miwah masane becik, ragane nenten pacang nandur punapa-punapi tur nenten pacang naenin mupu punapa-punapi.
5 Ida Sang Hyang Widi Wasa ngardi sakancan sane wenten, tur ragane nenten mrasidayang ngresep langkungan ring punika. Ragane taler nenten uning indik mimitan ipun wenten urip ring garba wasan anake istri sane mobot.
6 Napike ragane matetanduran rikala semeng miwah nyoreang? Ragane nenten naenin uning punapike tetandurane punika tumbuh becik wiadin entikannyane sane asiki becikan ring sane tiosan.
7
Becik pisan yening ragane polih ngrasayang galang rahinane sane ngulangunin.8 Matur panyuksmaja nyabran taun sajeroning ragane urip. Elingangja mungguing amunapija suennyane ragane urip, masan pademe punika suean ring punika. Nenten wenten indik sane patut jantosang ragane.
9
Ih anak truna, gunayangja saha becik masa trunan ragane. Masuka renaja rikalaning ragane kantun wimuda. Laksanayangja indik sane dotang ragane tur ulurinja indrian ragane. Nanging elingangja mungguing Ida Sang Hyang Widi Wasa pacang nyisipang ragane malantaran saluiring paindikan sane margiang ragane.10
Sampunang banggayanga wenten paindikan sane makewehin wiadin ngawinang ragane nandang sakit. Ragane nentenja sue pacang kantun bajang.1
Duaning punika, elingja ring Sang Sane Ngardi ragane, rikala ragane kantun wimuda, sadurung rahina miwah taun kasedihane rauh, rikala ragane mabaos mungguing tan wenten kaliangan ring uripe puniki.2 Rikala masan kasedihane punika, sunaran surya, sasih miwah bintang-bintange jaga remrem pabuat ragane, tur guleme sane ngemu sabeh jaga tansah nglikub ragane.
3 Sapangrarisipun anake sane setata nindihin ragane pacang ngetor, tur cokor ragane sane mangkin kantun siteng jaga sayan lemet. Untun ragane sane anggen ragane makpak ajeng-ajengan pacang dados langah pisan, tur panyingakan ragane pacang slamur, tur nenten mrasidayang ngeton saha terang.
4 Karnan ragane pacang bongol, tur nenten mrasidayang mireng suara uyut ring margine. Akidik pisan ragane mrasidayang mireng suaran pangilesan rikala ipun ngiles, wiadin suaran tetabuhane rikalaning katabuh, kadi asapunika taler suaran paksine sane nundun ragane saking sirep ragane.
5 Ragane pacang ajerih ring genahe sane tegeh-tegeh, tur baya pisan rikala mamargi. Rambut ragane jaga magentos dados putih. Meweh pisan ragane pacang makta sikian ragane, tur kadotan ragane sami pacang ical. Iraga pacang ngungsi ka genahe mararian sane pamuput, tur sasampun punika jaga wenten suaran anak ngeling ring margine.
6 Rante perake pacang pegat, tur lampu mase pacang ulung tur belah. Talin semere pacang pegat, tur jun-june pacang mabrarakan.
7 Awak iragane pacang mawali ka buk tanahe, tur angkihan uripe pacang mawali ring Ida Sang Hyang Widi Wasa, sane sampun maicayang punika ring iraga.
8
Saking yuakti wantah tan paguna. Kadi asapunika baos Sang Guru Pangajian. Indike punika makasami tan wenten pikenohipun.9
Nanging santukan Sang Guru Pangajian punika anak sane wicaksana, dane tetep ngurukang rakyate indik sane uningin dane. Dane mlajahin sloka tur saha jujur ngulati kawiaktianipun.10 Sang Guru Pangajian mapakibeh polih kruna-kruna panglipur, nanging kruna-kruna sane suratang dane punika makasami jujur.
11 Baos anak sane wicaksana tan bina kadi tungked pangangone sane tajep pisan sane kanggen ngetakang biri-biri, tur sloka-slokannyane pateh sakadi muncuk pacek pakune sane macelep rikalaning kagebug. Punika makasami sampun kapaicayang antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa, Sang Pangangon iragane sane tunggal.
12
Duh cening, wenten malih indik sane tiosan sane patut pedasin cening. Sesuratan ring buku-bukune nenten wenten puputipun, tur yen bes akeh mlajah, punika pacang ngawinang cening lesu.13
Pamuputipun, wenten wantah asiki patut baosang, inggih punika: “Ajerihja ring Ida Sang Hyang Widi Wasa, tur laksanayangja titah-titah Idane, santukan jadmane makasami kakardi buat ngamargiang indike punika.14 Ida Sang Hyang Widi Wasa pacang nepasin sakancan laksanan iragane, yadiastu becik wiadin kaon, yadiastu sane margiang iraga sesingidan.”