1
Pitutur Ida Sang Prabu Salomo, ratun bangsa Israele, putran Ida Sang Prabu Daud, sapuniki:2
Pituture ene ngranayang cening ngresep teken kawicaksanan muah pitutur ane melah, buina ngranayang ngresep teken tuture ane dalem-dalem.3 Buina tuture ene masih nguruk cening apanga cening ririh, patut, adil muah jujur.
4 Pituture ene masih ngranayang anake ane tunan pepineh dadi dueg muah ngurukang bajang-bajange apanga dadi ririh.
5 Pabuat anake wicaksana, pituture ene makadadi imbuh kabisannyane muah pabuat anake widagda makadadi panuntunnyane,
6 apanga ia pada ngresep teken artin pituture ane enu makulit muah teken paundukan-paundukan ane edenganga teken anake wicaksana.
7
Apanga cening ngelah karirihan, paling maluna pesan cening patut astiti bakti teken Ida Sang Hyang Widi Wasa. Jlemane ane belog tusing bisa ngajiang kawicaksanan muah tusing nyak mlajah.8
Ih cening, padingehangja raos meme bapan ceninge.9 Pangajahnyane lakar menahin solah ceninge waluya buka gelungane ane melah muah buka kalunge ane ngranayang bagus goban ceninge.
10
Ih cening, yen ada jlema dursila ngoda cening, eda cening nyerah.11 Yening ia ngorahin kene: “Maija tututin tiang! Jalan iraga ngalih anak ane lakar matiang. Jalan iraga ngebug anak ane tan padosa, anggon nyalanang demen ati.
12 Disagete ia enu idup muah seger dikalane iraga matemu teken ia, ia lakar mati dikalane iraga nglawan ia.
13 Iraga lakar maan arta brana mawarna-warna tur umah iragane lakar bek misi jejarahan.
14 Maija bareng ajak tiang, ditu iraga lakar ngedum barang-barang malingan iragane.”
15
Ih cening, eda pesan cening nututin anake ane buka keto. Johangja iban ceninge uli sig anake ento.16 Ia tusing dadi andegang buat malaksana corah. Ia setata sregep buat lakar mamati-mati.
17 Tusing ada gunane cening masang jaring yen suba tepukina tekening kedise ane lakar juk cening ento.
18 Nanging anake ane buka keto, ia makena jeet pabuat dewekne padidi. Jeete ento lakar ngamatiang ia.
19 Unduk nyalanang kadursilan, setata ngepet patin jadmane dursila. Unduke ene lakar nibenin asing-asing anak ane nyalanang kawirosan.
20
Padingehangja! Kawicaksanane ento jerit-jerit di rurunge muah di pekene.21 Kawicaksanane jerit-jerit di gapuran kotane, buina di tongos rakyate mapauman, kene munyinne:
22
“Ia jlema belog! Buin makapidanke makelonne iba belog? Buin makapidanke makelonne iba enu demen nganistayang karirihane ento? Singke iba lakar taen mlajah?23 Padingehangja yen manira nglemekin iba. Manira lakar maang iba pitutur ane melah muah ngedumang kabisan manirane teken iba.
24 Manira suba ngaukin iba, ngundang iba apang teka, nanging iba tusing nyak madingehang. Iba tusing rungu teken manira.
25 Iba suba nglemenahang sakancan pitutur manirane, buina suba tusing nyak madingehang panglemek manirane.
26 Sawireh keto, yening iba katempuh baan kakewehan, manira lakar ngedekin iba. Manira lakar minjulin iba yen iba katibenin ala.
27 Rikalan kakewehane ento buka angin ribute nempuh iba, ngranayang keneh takut muah keweh, ditu iba nandang sangsara muah sakit ati.
28 Ditu mara iba lakar ngalih manira kema mai, nanging tusing lakar bakatang iba. Ditu iba lakar ngalih karirihan, nanging manira tusing lakar masaut.
29 Iba suba tusing maguna buat karirihane, buina iba suba setata tempal teken Ida Sang Hyang Widi Wasa.
30 Iba suba tusing nyak madingehang pitutur manirane muah suba tusing nyak ngrunguang panglemek manirane teken iba.
31 Sawireh keto, iba lakar muponin apaja ane pula iba tur laksanan ibane padidi lakar ngranayang iba sengkala.
32 Jlemane ane tusing ngelah pepineh lakar mati sawireh ia nulak kawicaksanan. Jlemane belog lakar kasirnayang baan perahne ane nglewa.
33 Nanging nyenja ane madingehang manira, ia lakar nemu rahayu. Ia lakar rahayu sawireh tusing ada ane patut takutina.”
1
Ih cening, idepangja pangajah bapane, tur eda pesan engsap teken unduk ane suba tunden bapa nglaksanayang.2 Padingehangja paundukan ane wicaksana muah tegarangja resepang.
3 Alihja karirihane muah ulatija pepinehe ane dalem.
4 Saratangja ngalih unduke ento buka sarat ceninge ngalih perak wiadin arta brana ane makebang.
5 Yening cening nyalanang unduke ento, cening lakar nawang apa artinne takut teken Ida Sang Hyang Widi Wasa, tur cening lakar nyidayang mlajahin unduk Ida Sang Hyang Widi Wasa.
6 Tuah Ida Sang Hyang Widi Wasa ane mapaica kawicaksanan, tur uli sig Idane tekan karirihane muah pangresepane.
7 Ida nyawisang pitulungan muah pasayuban pabuat anake ane patut muah jujur.
8 Ida nyayubin anake ane malaksana adil teken anak lenan, tur Ida ngraksa anake ane astiti bakti teken Ida.
9
Yening cening madingehang pitutur bapane, cening lakar nawang unduk ane patut, adil muah jujur. Cening lakar nawang unduk ane patut laksanayang cening.10 Cening lakar dadi wicaksana tur karirihan ceninge lakar ngranayang cening liang.
11 Pangresepan muah karirihan ceninge lakar nyayubin cening,
12 muah ngandeg cening uli nglaksanayang paundukan ane pelih. Pangresepan muah karirihane ento lakar ngejohang cening uli anake ane ngae pakewuh aji unduk ane raosanga, nah ento:
13 anak ane suba nilar laksana ane patut, tur nongos sajeroning dosa ane peteng dedet,
14 anak ane marasa liang nyalanang unduk ane tan patut muah demen teken paundukan ane jaat,
15 ane tuara nyandang gugu tur tuara nyandang cagerang.
16
Cening lakar nyidayang nglawan sakancan anake luh-luh ane nglemesin cening aji raos nyunyur manis,17 ane ngapus somahne padidi tur engsap teken janjinnyane ane suci.
18 Yening cening nututin ia ka umahne, sujatinne cening majalan sig margane ane ngungsi pati. Yening cening kema, mapiteges cening ngungsi ka pati loka.
19 Sawatek anake ane ka umah anake luh ento, ia tusing taen buin malipetan ka margane ane ngungsi idup.
20 Sawireh keto, cening patut nuutang tetuladan anake ane patut muah malaksana ane melah.
21 Anake ane patut, anake ane jujur, lakar idup di gumin iragane ene.
22 Nanging Ida Sang Hyang Widi Wasa lakar mancut urip anake dursila uli gumine, tur mancut anake madosa, buka ngabut entik-entikane uli di tanahe.
1
Ih cening, eda cening engsap teken pangajah bapane, tur tansah ingetja teken unduk ane tunden bapa nglaksanayang.2 Pangajah bapane lakar ngawinang cening muponin umur panjang muah gemuh landuh.
3 Eda pesan cening ngutang kapitresnan muah kasatian. Kalungangja kapitresnan muah kasatiane ento di baong ceninge, muah suratang di atin cening.
4 Yening cening nglaksanayang paundukane ento, cening lakar kasuecanin baan Ida Sang Hyang Widi Wasa muah katresnain baan manusa.
5
Suksrahja cening teken Ida Sang Hyang Widi Wasa aji saguluking keneh ceninge. Eda pesan cening ngandelang kabisan ceninge.6 Ingetangja Ida Sang Hyang Widi Wasa di saparilaksanan ceninge. Ida lakar matujuhin cening mambahan ane patut.
7 Eda pesan cening ngaden awak bisa nanging iringangja pakarsan Ida Sang Hyang Widi Wasa, tur kelidinja laksanane ane tan patut.
8 Yening cening malaksana buka keto, ento dadi pinaka ubad ane melah buat nguasang tatun ceninge, tur ngilangang rasa sakit ceninge.
9 Luihangja Ida Sang Hyang Widi Wasa malantaran ngaturang pamupon tanah ceninge ane paling melaha teken Ida.
10 Yening cening nyalanang unduke ento, jineng ceninge lakar bek misi gandum buina cening lakar ngelah anggur liu pesan kanti maliah-liah.
11
Ih cening, yen Ida Sang Hyang Widi Wasa nglemekin cening, melahang pesan madingehang tur agemja anggon painget.12 Ida Sang Hyang Widi Wasa nglemekin anake ane sayangang Ida, buka ibapa nglemekin pianakne ane sayanganga.
13 Bagia anake ane dadi wicaksana, anake ane molih pangresepan.
14 Sawireh ditu ia liunan maan bati, bandingang teken batin perake. Pabuat cening kawicaksanane ento maelan teken mase.
15 Kawicaksanane ento majian teken sesocan. Tusing ada barang ane nyamenin kawicaksanane ento.
16 Kawicaksanane ento ngranayang cening panjang umur, tur cening lakar muponin kasugihan muah kaluihan.
17 Kawicaksanane ento lakar ngranayang cening suka bagia tur muponin idup saha rahayu.
18 Bagia anake ane dadi wicaksana. Kawicaksanane ento lakar ngranayang ia idup.
19 Ida Sang Hyang Widi Wasa ngadakang pretiwine ento baan kawicaksanan Idane muah baan kaweruh Idane, Ida ngebatang langite di tongosne.
20 Kawicaksanan Idane ngranayang tukad-tukade pada membah muah guleme ngulungang ujan ka gumine.
21
Ih cening, agemja kawicaksanan muah kabinawan ceninge. Eda baanga ia kanti ilang uli dewek ceninge.22 Kawicaksanane muah kabisane ento lakar nyediang cening idup ane liang muah bagia.
23 Cening nyidayang mentas saha rahayu di mambahan ceninge, tur cening tusing lakar taen katanjung.
24 Dikalane cening lakar masare, cening tusing lakar jejeh, tur cening lakar pules aris dipetenge ento.
25 Cening tusing lakar keweh yen cening tan pararapan tempuh bencana, buka bencanane ane nempuh anake jaat, ane tekanne buka angin ribute.
26 Ida Sang Hyang Widi Wasa lakar ngrahayuang cening. Ida tusing lakar ngicen cening kena jeet.
27
Sasida-sidayan baan cening, tulunginja anak ane merluang pitulungan.28 Eda pesan tundena pisagan ceninge ngantiang kanti buin mani, yening cening nyidayang nulungin ia ane jani.
29 Edaja cening ngrincikang paundukan ane ngranayang pisagan ceninge sakit ati. Ia magubugan bareng-bareng ajak cening tur pracaya teken cening.
30 Eda cening ngawag-awag majaljal ngajak anak ane tusing taen ngae ala teken cening.
31 Edaja cening iri ati teken anak ane nyapa kadi aku muah edaja cening makeneh nyalanang ane buka keto.
32 Sawireh Ida Sang Hyang Widi Wasa duka pesan teken anake ane malaksana corah, nanging anake ane patut suecanin Ida.
33 Ida Sang Hyang Widi Wasa nemah pumahan anake ane dursila, nanging umah anake ane patut mertanin Ida.
34 Ida tusing nglinguang anake ane sombong, nanging Ida nyinahang sih sueca teken anake ane alap asor.
35 Anake wicaksana lakar muponin kaluihan, nanging anake belog sayan mawuwuh maan kimud.
1
Ih cening, padingehangja pangajah bapan ceninge, telebangja, pedas cening lakar maan pangresepan.2 Sakancan ane urukang bapa ento makejang melah, sawireh keto ingetangja ento makejang.
3 Dugas bapane enu cenik, wong tuan bapane ngelah pianak muani tuah bapa dogen.
4 Kene bapan bapane ngajahin bapa: “Ingetang pesan pitutur bapane tur eda pesan engsapanga. Jalanang buka ane orahang bapa teken cening, pedas cening lakar muponin idup.
5 Alihja kawicaksanan muah pangresepane ento! Eda pesan engsapanga muah lemenahanga pitutur bapane.
6 Eda pesan ngutang kawicaksanan, sawireh kawicaksanane ento lakar nyayubin cening. Tresnainja kawicaksanane ento, sawireh kawicaksanane ento lakar ngrahayuang cening.
7 Kawicaksanane ento patut dadi paundukan ane paling utamane ane patut laksanayang cening. Apaja ane alih cening, ulatija malu kawicaksanane.
8 Tresnainja kawicaksanane ento, pedas ia lakar ngranayang cening dadi luih. Gisija tekekang, sawireh kawicaksanane ento lakar ngranayang cening maji.
9 Kawicaksanane ento lakar dadi gelungan kamenangan ceninge.”
10
Ih cening, padingehangja munyin bapane! Telebangja tutur ane tuturang bapa teken cening, pedas cening lakar nutugang tuuh.11 Bapa suba ngurukang cening kawicaksanan muah laksana ane patut.
12 Yening cening majalan saha malaksana, tusing ada ane lakar nyadelin pajalan ceninge. Buina yen cening malaib, cening tusing lakar katanjung.
13 Ingetangja sai-sai apaja ane suba plajahin cening. Peplajahane ento makadadi idup ceninge, melahangja ngagem.
14 Edaja nuutang pajalan jlemane ane dursila, edaja nulad tetuladan jlemane ane jaat.
15 Eda pesan nyalanang ane buka keto. Johang iban ceninge uli paundukan ane corah. Kutangja unduke ane buka keto, tur lautangja majalan.
16 Jlemane ane jaat tusing lakar nyidayang pules, satondene ia maan malaksana ane tan patut. Ia lakar tusing dadi pules satondene ia maan nyakitin anak.
17 Kacorahan muah kabramantian mula dadi dedaaran muah inem-inemannyane.
18
Rurung ane entasina baan anake ane patut waluya buka suryane ane mara endag, sayan nglangang, kanti dadi kalitepet.19 Nanging mambahan anake ane corah ento peteng dedet waluya buka petenge. Ditu ia labuh, nanging tusing tawanga apa ane bakat tanjunga.
20
Ih cening, padingehangja apa ane orahang bapa. Padingehangja raos bapane.21 Eda baanga joh uli dewek ceninge. Ingetang tur simpen di tungtung atin ceninge.
22 Pituture ento lakar ngwetuang idup muah seger pabuat anake ane ngresepang.
23 Yatnainja dikalan ceninge mapineh. Idup ceninge kapastiang baan pepineh ceninge.
24 Edaja cening ngadu ada. Edaja cening mobab muah ngapus anak.
25 Eda tolah-tolih majalan ulihan keneh ceninge bimbang. Edaja cening nguntul ulihan kimud.
26 Rencanayang apang melah apa ane lakar laksanayang cening, tur apaja ane laksanayang cening pedas molih ane patut.
27 Impasinja kacorahane, tur eda tolah-tolih majalan. Eda pesan mimpas angan atapak uli rurunge ane beneh.
1
Ih cening, padingehang tur telebangja kawicaksanan muah pangresepan bapane,2 apanga cening nawang kengken patutne malaksana ane patut, tur raos ceninge lakar nyinahang mungguing cening ngelah karirihan.
3 Bibih kurenan anake lenan waluya buka madune manisne, tur yen ia ngaras, pangarasne alus, waluya buka lengis saitune.
4 Nanging yen suud keto, ia lakar ngalahin cening, tur cening enu nandang kaduhkitan muah sakit.
5 Ia lakar ngajak cening ka pati loka. Jalan ane entasina jalan ane ngungsi pati.
6 Ia tusing majalan di rurunge ane ngungsi idup, nanging ia ngumbara, tur tusing tawanga kenken lakar panadinne.
7
Ih cening, ane jani padingehangja munyin bapane, tur eda pesan engsapina tutur ane tuturang bapa.8 Johang iban ceninge uli umah anake eluh ento. Eda pesan cening kanti maekin jelanan umahne.
9 Yening cening kema, anak lenan lakar nyuang kaluihan ane suba taen gelahang cening, tur cening lakar mati truna, kamatiang baan jlema ane durjana.
10 Sasajaane wong sunantara lakar nyuang kasugihan ceninge makejang muah pikolih katuyuhan ceninge lakar dadi gelah anak lenan.
11 Cening lakar aduh-aduh kamati-ati di pedeman ceninge. Cening lakar berag-arig engkak-engkak.
12 Tur kala ditu mara cening lakar ngucap kene: “Ngudiang dadi tiang tusing nyak mlajah? Ngudiang dadi tiang tusing nyak kaglemekin baan anak len?
13 Tiang tusing madingehang munyin guru-gurun tiange, tiang tusing nyak ngrunguang dane.
14 Jani mara tiang marasa nemu kimud di arep anake liu.”
15
Satiaja cening teken somah ceninge padidi, tur tresnainja ia dogen.16 Pianak-pianak ane tumbuhang cening ngajak anak lenan, tusing lakar mapakardi ayu teken cening.
17 Pianak ceninge lakar ngelihang tur lakar nulungin cening, dongja wong sunantarane.
18 Sawireh keto masuka renaja cening ngajak somah ceninge tur purnayangja keneh ceninge ngajak anake luh ane ajak cening nganten dugase enu pada daa truna.
19 Nah ento anak luh ane jegeg tur bintak waluya buka kidange. Depangja kajegegannyane ngranayang cening liang. Depangja kapitresnannyane nglikub cening.
20 Ih cening, apa pikenohne cening tresna teken anak luh ane lenan? Apa pikenohne cening dot teken kajegegan kurenan anak len?
21 Ida Sang Hyang Widi Wasa ngaksi saparilaksanan ceninge. Kijaja pajalan ceninge, Ida tansah nyingak cening.
22 Dosan anake dursila ento satmaka jeet. Ia kejuk baan dosannyane padidi.
23 Ia mati sawireh ia tuara bisa ngaba awak, kabelogannyane ane bes ngliwat, lakar ngranayang ia enggal mati.
1
Ih cening, apake cening majanji dadi pagugu buat utang anak lenan?2 Apake cening suba kategul baan raos ceninge padidi, kajeet baan janjin ceninge padidi?
3 Ih cening, yen suba keto, cening suba dadi kakuasan anake ento, nanging kene caranne keles uli kakuasannyane ento. Enggalang kema sig anake ento, mapangedihja teken ia, apanga cening lebanga.
4 Eda cening pules wiadin mareren mangsegan.
5 Enggalang kelesang iban ceninge uli jeete ento, buka kedise wiadin kidange ane malaib uli arepan juru borose.
6
Anake mayus patut mlajah uli caran semute idup.7 Semute ento tusing ngelah pamimpin, pamucuk wiadin pamrentah,
8 nanging ia munduhang amah-amahane dikalaning masan endang, tur dimasan ujane ia suba ngelah bekel.
9 Buin amun apake makelonne anake glebag-glebug di pesareane? Buin pidanke ia lakar bangun?
10 Kene raosne: “Tiang lakar masare buin akejep! Tiang lakar nyidakepang liman tiange, tur mangsegan buin ajahan.”
11 Nanging dikalane ia pules, tiwase lakar nibenin ia buka anake kabegal baan begale ane masanjata.
12
Jlemane ane tan paguna tur jaat, kema mai ngaba raos bobab.13 Ia ngwangsitin aji kijapan lakar ngapus cening.
14 Buina dikalane ento ia masih ngrincikang kacorahan di tengah kenehne ane paling, muah dini ditu ngae kakewehan.
15 Malantaran ento, tan pararapan ia lakar katempuh bencana, tur ia lakar dekdek lidek.
16
[16-19] Ada pitung paundukan ane tuara kaledangin baan Ida Sang Hyang Widi Wasa, buina tusing pesan dadi tawah, nah ento: Sebeng ngagu.17
18
19
20
Ih cening, laksanayangja pitutur bapan ceninge muah edaja engsapina pangajah memen ceninge.21 Agemja raosnyane, tur buntilja di keneh ceninge.
22 Pangajahnyane ento lakar nuntun cening di jalan, nyayubin cening dikalaning peteng, muah mituturin cening dikalaning lemah.
23 Prentah-prentahnyane dadi galang ane masinar, panglemeknyane ngajahin cening kenken patutne cening malaksana.
24 Pituturnyane ento lakar ngejohang cening uli anake luh ane jaat, uli panglelunyuh kurenan anake ane lenan.
25 Eda cening kagoda baan kajegegannyane, eda cening kena jeet ulihan sledetan matannyane.
26 Anake muani nyidayang nyewa sundel aji roti abungkul, nanging mamitra ngajak kurenan anak lenan ento lakar nelahang pagelahannyane.
27
Nyidayangke cening ngejang api di tangkah ceninge, tur panganggon ceninge tusing puun?28 Nyidayangke cening mentas duur baane, tur batis ceninge tusing kebus?
29 Aketo masih bayanne yen medem ngajak kurenan anak lenan. Nyenja ane malaksana buka keto, ia lakar nampi palanne.
30 Anake tusing nganistayang malinge ane mamaling dedaaran ulihan ia seduk.
31 Nanging yen ia bakat juka, ia patut masilihin tikel ping pitu, ia patut nyerahang sakancan pagelahannyane.
32 Nanging anake ane mamitra ia tusing ngelah pepineh. Sujatinne ia ngrusak awakne padidi.
33 Ia lakar tusing maji tur kaala-ala. Ia lakar kanistayang salawas-lawasne.
34 Tusing ada buin sangetan gedeg basang anake muani, sajawining dikalan iane sangsaya teken somahne, tur tusing suud-suud ia makeneh ngwales.
35 Ia tusing lakar nyak nampi panebus. Yadian amun apaja liun panebusne, ento tusing lakar nyidayang nglemperang gedegnyane.
1
Ih cening, ingetangja pitutur bapane, tur eda pesan engsap teken unduk ane orahin bapa nglaksanayang.2 Laksanayangja pitutur bapane, pedas cening lakar muponin idup. Melahang pesan nuutang pangajah bapane, patuh buka cening ngemit paningalan ceninge.
3 Tekekang ngagem pangajah bapane sai-sai, tur suratang pangajahe ento di keneh ceninge.
4 Kenkenja cening matakeh marep teken nyaman ceninge luh, aketo masih patut takeh ceninge marep teken kawicaksanane ento. Buina kenkenja cening matakeh marep teken sawitran ceninge ane paling raketa, aketo masih patut takeh ceninge marep teken pangresepane.
5 Kawicaksanan muah pangresepane ento lakar ngejohang cening uli sig kurenan anake ane demen nglelunyuhin.
6
Sedek dina anu bapa nengok uli jendelan umah bapane,7 ditu bapa liu nepukin anak truna ane tunaan pepineh, tur ada aukud ane belog pesan.
8 Ia sedekan majalan paek teken pengkolane sig tongos anake luh ane buka keto. Ia ngliwat di samping umah anake luh ento,
9 nyanjaang sasubane saru mua.
10 Ditu laut anake luh ento teka nyagjagin ia. Anake luh ento mapayas buka sundele tur suba ngeka daya.
11 Ia anak luh ane wanen tur tusing ngelah kimud. Ia sai-sai majalan kema mai,
12 wiadin majujuk ngantiang di pengkolane. Dikenkene di jalane, dikenkene di pekene.
13 Ia laut ngelut tur niman anake truna ento, sambilanga nganengneng ia ngucap kene:
14 “Didinane jani tiang maturan, tur tiang liu ngelah be surudan.
15 Ento awanane tiang pesu ngantiang beli. Tiang dot katemu teken beli, tur ane jani suba kasidan.
16 Tiang suba ngebatang seprai uli Mesir ane mawarna-warna di pedeman tiange.
17 Buina suba isinin tiang wewangen luire: mur, gaharu muah kayu manis.
18 Jalanja beli singgah! Jalanja iraga matemu semara ngantos makalemah. Iraga lakar liang sajeroning saling gelut.
19 Kurenan tiange nuju tusing jumah. Ia luas joh tur makelo pesan.
20 Ia ngaba pipis liu pesan, tur ia tusing lakar mulih sajeroning patbelas dina.”
21 Aketo ia ngoda anake truna ento aji kajegegannyane, tur anake truna ento bakat kalelunyuhin baan raos manis.
22 Tan dumade anake truna ento laut nututin ia, waluya buka sampine kadandan ngungsi ka tongos jagale, tan bina buka kidange krejang-krejing majalan ka jeete,
23 ka tongos panahe ane lakar nebek lambungne. Ia waluya buka kedise ane ngungsi jaring, ia tusing nawang, mungguing idupne kabencanan.
24
Ih cening, sawireh keto ane jani padingehangja munyin bapane, telebangja apa ane orahang bapa.25 Eda pesan baanga anak luh ane buka keto ngalahang keneh ceninge, edaja kema mai nututin ia.
26 Ia suba liu pesan ngusakang anak muani, buina anake mati ulihan ia tusing kena baan metek liunne.
27 Yen cening kema ka umah anake luh ento, cening majalan ngungsi ka pati loka. Ento rurung patine ane paling bawaka.
1
Padingehangja! Kawicaksanane ento jerit-jerit, pepinehe ane melah kauk-kauk nagih apang padingehang.2
Kawicaksanane ento majujuk di pucak-pucak bukite, di sisin rurunge muah di pempatane.
3
Ia jerit-jerit di mambahane ane lakar ka kota, di sisin gapurane, kene munyinne:
4
“Ih manusa, manira ngidih teken iba, manira ngaukin sakancan anake ane di mrecapada.
5
Apake iba tonden kelih? Mlajahja apang dadi kelih. Apake iba belog? Mlajahja apanga iba ngelah pangresepan.
6
Padingehangja raos manirane ane melah-melah, saluiring ane orahang manira ento patut.
7
Apaja ane orahang manira ento kasujatian. Manira geting pesan teken ane bobab.
8
Sakancan ane orahang manira ento patut, tusing ada ane bobab wiadin ngapus.
9
Pabuat anak ane ngelah pangresepan, makejang ento suba terang. Pabuat anake ane suba nawang, makejang ento suba sinah.
10
Pilihja pangajah manirane anggo nyilurin perake. Pilihja pangresepane lebihan teken mase ane paling melaha.
11
Manira ene kawicaksanan, manira luihan tekening sesocane. Uli sakancan ane dotang iba, tusing ada ane nyamenin manira.12
Manira ene kawicaksanan, tur manira ngelah pangresepan, manira ngelah kaweruhan muah raos adil.
13
Buat ngluihang Ida Sang Hyang Widi Wasa, anake patut geting teken kajaatan. Manira geting teken kasombongan muah kangaguan, pajalan ane jaat muah raos ane bobab.
14
Manira ngrencanayang tur nglaksanayang ento. Manira ngelah pangresepan tur manira kuat.
15
Manira nulungin pararatune mrentah muah parapamrentahe ngae pidabdab ane melah.
16
Sakancan pamrentahe di mrecapada mrentah ulihan pitulungan manira, aketo masih paraprakanggone muah parasulinggihe.
17
Manira tresna teken anake ane tresna teken manira. Nyenja ngalih manira ia lakar matemu teken manira.
18
Manira ngelah kasugihan, kaluihan muah sidakarya ane lakar pakidihang manira.
19
Apaja ane bakatang iba sig manirane, ento melahan teken mase ane paling melaha, melahan teken perake ane paling murnina.
20
Manira mentas di jalane ane adil, tur manira nuut jalan kadilane.
21
Manira makidihang kasugihan manira teken anake ane tresna teken manira, tur ngebekin umahne aji arta brana.
22
Ida Sang Hyang Widi Wasa ngardi manira malunan teken sakancan ane ada tur manira dadi pangawit pakaryan Idane duke nguni.23
Manira kakardi paling maluna pesan, pangawit pesan, satonden gumine kakawitin.
24
Manira lekad malunan teken samudrane, satondene ada yeh klebutan.
25
Manira malunan lekad teken gunung-gununge, satondene bukit-bukite kapejang di tongosne,
26
satonden Ida Sang Hyang Widi Wasa ngardi pretiwi muah tegal-tegalannyane, wiadin satonden Ida ngardi tanah angan agemel.
27
Manira ada ditu dugas Idane mejang langite di tongosne, dugas Idane nyepat yeh pasihe nganteg ka tanggun gumine.
28
Dugas Idane ngenahang ambune di langite, dugas Idane mukak yeh klebutane di pasihe,
29
muah mrentahang yeh pasihe, apang di mebetne eda ngliwatin wates ane nikayang Ida. Manira ada ditu, dugas Idane masang dasar gumine.
30
Manira ada di samping Idane waluya buka undagine. Manira tansah ngranayang Ida ledang nyabran rahina. Manira setata liang di ayun Idane.
31
Manira liang ulihan gumine muah demen malantaran manusane.
32
Ih paraanak truna, ane jani padingehangja munyin manirane. Laksanayangja buka ane orahang manira, pedas iba lakar bagia.33
Resepangja ane suba plajahin iba. Wicaksanaja, edaja lemenahanga unduke ento.
34
Anake ane madingehang munyin manirane ia lakar bagia, nah ento anak ane nongos di jelanan manirane nyabran dina, ane ngantiang manira di kurin umah manirane.
35
Anake ane makatang manira, ia maan idup, tur Ida Sang Hyang Widi Wasa ledang teken ia.
36
Anake ane tuara makatang manira, ia nyakitin dewekne padidi. Asing-asing anak ane geting teken manira, ia tresna teken pati.”
1
Kawicaksanane ento mangunang umahne, tur nyujukang adegane pepitu.2 Ia suba nampah wewalungan aukud buat mapesta. Ia suba nyampur anggurne aji basan anggur muah nabdabang mejannyane.
3 Ia suba ngutus panyeroannyane apang kauk-kauk uli tongose ane paling tegeha di kota, kene:
4 “Maija ih anak ane tan patastra.” Muah teken anake ane belog, kene munyinne:
5 “Maija, daarja dedaaran manirane muah inumja anggure ane suba basain manira.
6 Kalahinja seka-sekan anake belog-belog, pedas iba lakar idup. Tuutja mambahan pangresepane.”
7
Yening iba nglemekin anake sumbung, sinah iba lakar kanistayang. Yening iba nglemekin anak ane jaat, sinah iba maan sakit.8 Eda pesan nglemekin anake ane sumbung. Ulihan ento ia lakar gedeg teken iba. Nanging yen iba nglemekin anak ane wicaksana, ia lakar ngajiang iba.
9 Sakancan ane orahang iba teken anake ane dueg, ento lakar ngimbuhin kaduegannyane. Sakancan ane orahang iba teken anake ane patut, ento lakar ngimbuhin pangweruhannyane.
10
Apanga iba dadi wicaksana, pangawit pesan iba patut sairing teken Ida Sang Hyang Widi Wasa. Yen iba nawang Ida Hyang Maha Suci, iba lakar ngelah pangresepan.11 Kawicaksanane ento lakar nyambungin tuuh ibane.
12 Yening iba ngelah kawicaksanan, iba lakar dadi anak aget, nanging yening iba nulak kawicaksanane ento, iba lakar dadi anak ane nandang sangsara.
13
Kabelogane ento waluya buka anake luh ane belog punggung ane tusing ngelah kimud.14 Ia negak di jelanan umahne, wiadin di tongose ane paling tegeha di kota,
15 tur nyeritin anake ane ngliwat ditu, ane geleng ngitungang gegaennyane padidi, kene raosne:
16 “Ih anak ane tan patastra, maija singgah.” Teken anake ane belog, kene raosne:
17 “Yehe ane baan mamaling ento manis rasanne. Roti ane baan mamaling, jeenan rasanne.”
18 Anake ane kabencanen baan anake luh ento tusing nawang mungguing anake mati ane ka umah anake luh ento, anak ane suba macelep di tongose ane paling daleme di pati loka.
1
Pitutur Ida Sang Prabu Salomo kadi asapuniki: Pianak muani ane wicaksana ngranayang liang keneh bapannyane, nanging pianak muani ane belog ngranayang sakit keneh memenne.2
Kasugihan ane bakatang cening aji laksana ane tuara jujur, ngranayang cening tuara melah, nanging kajujurane ento ngranayang rahayu idup ceninge.3
Ida Sang Hyang Widi Wasa tusing ngendepin anake ane patut ento nandang seduk, nanging Ida tusing lakar ngamertanin sakancan ane kadotang baan anake ane dursila.4
Mayuse ento ngranayang cening tiwas, nanging antenge magarapan ngranayang cening sugih.5
Anake ane dueg munduhang gandum di masan manyine. Nanging anake ane mamules dogen di masan manyine, ento ngranayang ia kimud.6
Anake ane patut, ia lakar nampi merta. Munyin anake ane dursila ngemu kawirosan.7
Anake ane patut lakar kaingetang buka mertane, nanging anake ane dursila lakar enggal kaengsapin.8
Anake ane dueg, nyak nampi pitutur ane melah. Anake ane tusing bisa ngraos lakar kasirnayang.9
Anake ane jujur ento rahayu tur sutrepti, nanging anake ane tusing jujur ia lakar katangehan.10
Anake ane ngengkebang kapatutan ia lakar ngranayang kakewehan, nanging anake ane nglemekin gegalangan, ia ngae dame.11
Raos anake patut satmaka yeh klebutan ane idup, nanging raos anake dursila ngemu kawirosan.12
Getinge ento ngwetuang kakewehan, nanging kapitresnane ento murnayang kenehe ane sakit.13
Anake ane dueg ngraos madasar aji pangresepan, nanging anake belog patut kasisipang.14
Anake ane wicaksana, muponin sakancan pangweruhan, nanging yen anake belog ento ngraos, pedas lakar nekaang kakewehan.15
Kasugihane ento nyayubin anake sugih, tiwase ento nyirnayang anake tiwas.16
Pikolih anake ane malaksana ayu ento idup, nanging dosane ento ngranayang anake sayan ngae dosa.17
Anake ane nyak madingehang panglemek lakar idup, nanging anake ane tusing nyak ngaku kapelihane ia baya pesan.18
Anake ane muntil gedeg basangne, ia jlema bobab. Anake ane ngae pisuna, ia jlema belog.19
Sayan ngliunang cening ngraos, ngliunang lakar pelihne. Yen cening wicaksana, cening lakar mendep.20
Raos anake patut waluya buka perake murni. Pepineh anake ane dursila ento tan paguna.21
Raos anake patut ento lakar mapikenoh pabuat anake liu, nanging cening lakar ngamatiang iba ulihan kabelogan ceninge.22
Tuah mertan Ida Sang Hyang Widi Wasa dogen ane ngranayang cening sugih. Cening tusing lakar sugih aji katuyuhan ceninge.23
Malaksana ane pelih ento dadi dedemenan anake ane belog. Anake ane wicaksana ngulati kaliangannyane sajeroning kawicaksanan.24
Anake ane patut lakar nampi apaja ane dotanga, nanging anake ane jaat lakar nampi paundukan ane paling takutina.25
Dikalane ada angin ribut, jlemane ane jaat ento kampehang, nanging anake jujur setata rahayu.26
Edaja baanga anake ane mayus ngarap apa-apaan pabuat cening, ia lakar dadi buka cukane ane ngranayang ngilu gigin ceninge, wiadin buka anduse ane ngranayang ngaap paningalan ceninge.27
Sairingja teken Ida Sang Hyang Widi Wasa, malantaran ento cening lakar panjang umur. Jlemane ane jaat lakar mati satonden masannyane.28
Pangajap-ajap anake ane patut nuntun ia ngulati kaliangan, nanging jlemane ane jaat tusing ngelah pangajap-ajap.29
Ida Sang Hyang Widi Wasa nyayubin anake ane jujur, nanging Ida nyirnayang jlemane ane malaksana tan patut.30
Anake ane patut lakar setata nemu rahayu, nanging jlemane ane jaat lakar tusing nyidayang makitipan di gumine.31
Anake ane patut ngraosang kawicaksanan, nanging bungut ane ngucap jaat lakar bungkem.32
Anake ane patut nawang paundukan ane melah ane patut orahanga, nanging anake ane jaat, setata ngucapang paundukan ane nyakitin keneh.1
Ida Sang Hyang Widi Wasa duka teken anake ane nganggo dacin ane palsu, Ida ledang teken timbangan ane jujur.2
Anake ane sombong lakar enggal kanistayang. Melahan cening matilesang dewek.3
Yening cening patut, cening kadandan baan kajujurane. Anake ane tuara nyandang gugu, ia kusakang baan perahne ane tuara jujur.4
Kasugihane ento tusing nyidayang ngrahayuang cening dikalane cening makire mati, nanging kajujurane ento nyidayang ngrahayuang idup ceninge.5
Kajujurane ento ngranayang danganan idup anake patut, nanging anake ane dursila lakar ngranayang dewekne padidi labuh.6
Kapatutane ento ngrahayuang anake ane jujur, nanging anake ane tuara nyandang gugu ia kajeet baan lobannyane niri.7
Dikalan anake dursila mati, pangajap-ajapne masih barang mati. Kasugihane ane cageranga tusing nyidayang nulungin ia.8
Anake ane patut kasayubin uli kakewehane. Tungkalikane kakewehane ento lakar nibenin jlemane ane dursila.9
Cening sida kusakang baan raos jlemane ane tan pawidi, nanging kawicaksanan anake ane patut ento ngrahayuang cening.10
Saisin kotane pada liang yen anake jujur nemu aget, tur lakar ada suryak masuka rena yen anake ane dursila mati.11
Kotane dadi gede, yen anake patut ento ngamertanin kotane ento, nanging kotane lakar dadi uug ulihan raos jlemane ane jaat.12
Anake ane belog demen nganistayang anak. Yening cening dueg, cening lakar mendep.13
Anake ane ngae pisuna tusing nyandang gugu buat ngagem raos ane pingit, nanging cening dadi nyagerang anake ane satia tuu.14
Bangsane lakar labuh yen ia tusing ngelah pamimpin. Yen liu ngelah juru pitutur, ento marti sutrepti.15
Yening cening majanji lakar mayahin utang wong sunantara, cening lakar maselselan. Melahan cening magedi, yening cening tusing milu-milu ditu.16
Anak luh ane ajer ento kajiang, nanging anak luh ane tuara melah solahne ia anak luh nista.17
Yening cening maperah melah, cening ngaenang dewek ceninge apang kasayangang. Yening cening nyapa kadi aku, cening nyakitin dewek ceninge padidi.18
Jlemane ane dursila tusing saja maan apa-apaan, nanging yening cening malaksana patut, suba sinah cening nampi pikolih.19
Asing-asing anak ane pageh malaksana patut, ia lakar idup. Nanging asing-asing anake ane bengkung nglaksanayang ane tan patut, ia lakar mati.20
Ida Sang Hyang Widi Wasa duka teken anake ane malaksana corah, nanging Ida sueca teken anake ane malaksana patut.21
Cening patut pracaya, mungguing anake ane dursila lakar kasisipang, nanging anake ane patut lakar rahayu.22
Kajegegan anake luh yen tuara kadulurin baan tingkah solah ane melah waluya buka bungkung mase ane katelusukang di cunguh celenge.23
Apaja ane kenehanga teken anake ane patut, setata melah panadinne. Yen anake ane dursila makatang apa ane kenehanga, makejang anake pada pedih.24
Ada anak ane ngutang-ngutang pipisne, nangingke ia sayan nyugihang. Nanging anak lenan ane tet pesan nganggon pipisne, ia sayan niwasang.25
Danaja, pedas cening lakar gemuh landuh. Tulunginja anake lenan, pedas cening lakar katulungin.26
Anake ane nyimpen gandum buat ngalih aji maelan, ia temaha baan anake liu, nanging anake ane nabdabang buat ngadep gandumne, ia pujina baan anake liu.27
Yen tetujon ceninge melah, cening lakar ajianga teken anake, nanging yening cening ngati-ati kakewehan, kakewehan ane lakar temuang cening.28
Anake ane ngandelang kasugihane, ia lakar ulung buka don kayune dimasan ujane.29
Anake ane ngawinang nyamannyane keweh, pamragatne ia lakar tusing ngelah apa-apaan. Anak ane belog lakar setata dadi panjak anake ane wicaksana.30
Kapatutane ento ngranayang idup, nanging kabremantiane ento ngranayang mati.31
Anake ane patut ia mapikolih dini di gumine. Ulihan ento cening lakar pracaya mungguing jlemane ane dursila muah dosa lakar kasisipang.1
Anake ane tresna teken kaweruhan, ia demen korahin yen ia pelih. Nanging anake ane belog ia pedih yening ia kaglemekin.2
Ida Sang Hyang Widi Wasa ledang teken anake ane patut, nanging Ida nyisipang anake ane ngrincikang jaat.3
Kajaatane ento tusing ngranayang sutrepti, nanging anake ane patut ia tetep kukuh bakuh.4
Anake luh ane melah ia dadi kaliangan muah sesumbungan somahnyane, nanging anake luh ane ngranayang somahne kimud, waluya buka berunge di tengah tulangne.5
Anake ane jujur lakar malaksana melah teken cening. Anake ane dursila tuah makeneh ngapus cening.6
Raos anake dursila mamati-mati, nanging raos anake ane patut ngrahayuang anake ane kabencanan.7
Anake ane dursila nemu sangsara tur tusing ngelah katurunan, nanging kulawargan anake ane patut lakar idup lanus.8
Yening cening dueg, cening lakar kapuji. Yening cening belog, anake lakar nganistayang cening.9
Melahan dadi anak biasa ane magarapan buat ngalih pangupa jiwa, bandingang teken mapi-mapi dadi anak agung, nanging makenta.10
Anake ane patut miara ubuh-ubuhannyane, nanging anake ane dursila gemes pesan teken ubuh-ubuhane.11
Petani ane anteng magarapan, ia cukup ngelah dedaaran, nanging ambate belogne ane ngutang-ngutang gae buat ngarap gegaen ane tan paguna.12
Sakancan ane dotanga baan jlemane ane dursila singja ada lenan teken nglaksanayang paundukan ane jaat, nanging anake ane patut nu tetep kukuh bakuh.13
Jadmane ane dursila kena jeet ulihan raosne padidi, nanging anake ane jujur nyidayang luput uli kakewehan.14
Apaja ane raosang muah laksanayang cening, aketo lakar dadi pikolih ceninge. Cening lakar nampi apa ane patut tampi cening.15
Anake ane belog setata ngaden dewekne beneh. Anake ane wicaksana demen ningehang pitutur.16
Yening anake belog kapelihang, ia enggal pesan nuturang dewekne kema mai. Anake ane midep tusing lakar ngrunguang bebinjulan anake.17
Yening cening nuturang kapatutan, cening nglaksanayang kadilan, nanging bobabe ngranayang ane tuara adil.18
Raose ane tuara kapinehin nyidayang natunin, patuh buka pedange, nanging raos ane wicaksana baan ngucapang, ento nyidayang nyegerang.19
Bobabe ento bawak tuuhne, nanging kapatutane ento enu samakelo-kelonne.20
Anake ane ngrincikang kajaatan ia lakar tengkejut pesan, nanging anake ane mapakardi ayu lakar muponin kaliangan.21
Tusing ada paundukan ane jele ane lakar nibenin anake ane patut, nanging anake ane dursila, lakar setata nemu kakewehan.22
Ida Sang Hyang Widi Wasa duka teken anake bobab, nanging Ida ledang teken anake ane tuon teken munyinnyane.23
Anake ane midep, teleb ngagem paundukan ane tawanga, nanging anake ane belog ngedengang kabelogannyane.24
Unduk anteng magarapan lakar ngranayang cening sugih, nanging yening mayus lakar ngranayang cening dadi panjak.25
Katakutane ento nyidayang nyuang kaliangan ceninge, nanging raos ane melah lakar ngranayang cening suka rena.26
Anake ane patut dadi panuntun timpalnyane, nanging mambahan anake ane jaat ngawinang ia pada kasasar.27
Yening cening mayus, cening tusing lakar makatang ane kepung cening, nanging yening cening magarapan, cening lakar maan kasugihan.28
Kapatutane ento dadi mambahan ane ngungsi idup. Kadursilane ento mambahan ane ngungsi pati.1
Ipianak ane wicaksana nyak madingehang panglemek bapannyane, nanging anake ane sombong tusing nyak ngaku kapelihannyane.2
Anake ane patut lakar kamertanin sakancan ane orahanga, nanging anake ane demen ngapus, tusing betek-betek ngambekang kawirosan.3
Tangarinja apa ane orahang cening tur yatnainja idup ceninge. Anake ane ngraos ngawag-awag ento ngusakang dewekne padidi.4
Anake ane mayus, tusing taen lakar maan sawatek ane dotanga. Anake ane anteng lakar mapikolih apaja ane kenehanga.5
Anake ane jujur tusing demen teken bobab, nanging raos anake ane jaat ngranayang kimud muah nista.6
Kapatutane ento nyayubin anake ane tan padosa. Kadursilane ngranayang labuh anake madosa.7
Ada anak ane matakeh buka anak sugih, nanging ia tusing ngelah apa-apa. Anake ane lenan matakeh buka anak lacur, nanging ia ngelah kasugihan.8
Anake ane sugih patut migunayang pipisnyane buat ngrahayuang idupnyane, nanging tusing ada anak mencanen anak tiwas.9
Anake ane patut waluya buka galange ane masinar terang. Anake ane dursila waluya buka lampune ane kelap-kelip ane nagih mati.10
Gunan kasombongane ento tusing ada lenan sajabaning ngae kakewehan. Melahan cening ngidih pitutur.11
Kasugihan ceninge ane bakatang cening aji aluh, ento lakar enggal ilang, nanging ane bakatang cening aji tuyuh makelo tuuhne.12
Yen pangajap-ajape ento nyag, kenehe masih nyag. Nanging yen ane dotang ento kasidan, ngranayang cening bek baan liang.13
Yening cening nulak pitutur ane melah, cening lakar nemu pakeweh. Tuutangja pituture ento pedas cening lakar rahayu.14
Pangajah anake ane wicaksana ento dadi yeh klebutan idup. Pangajahe ento lakar nulungin ngrahayuang cening, dikalane cening nemu baya.15
Kaduegane ento ngranayang anake kajiang, nanging anake ane tusing nyandang gugu, ia waluya mentas di mambahane ane ngulati karusakan.16
Anake ane midep setata mapineh malu satondene ia malaksana, nanging jlemane ane belog ngedengang kabelogannyane.17
Utusan ane tuara nyandang gugu ngranayang kakewehan, nanging anake ane nyandang cagerang, ngranayang dame.18
Anake ane tusing nyak mlajah, ia lakar tiwas tur kimud. Asing-asing anak ane nyak ningehang panglemek, ia lakar kajiang.19
Ambate melahne yen cening muponin apa ane kenehang cening! Anake ane belog tusing nyak suud nyalanang ane jaat.20
Melahan matimpal ngajak anak ane wicaksana, tur cening lakar dadi wicaksana. Yening cening masawitra ngajak anak ane belog, cening lakar nemu sengkala.21
Kakewehane ento nututin anake ane madosa saparilampahnyane, nanging anake ane patut lakar kapikolihin aji paundukan ane melah.22
Anake ane patut lakar ngelah kasugihan ane warisanga teken cucunnyane, nanging kasugihan anake ane madosa, lakar makisid ka tongos anake ane patut.23
Tegalane ane tusing magarap mupuang pangan liu pesan pabuat anake lacur, nanging anake ane tuara adil tusing maang ngarap tegalane ento.24
Yening cening tusing nglemekin pianak ceninge, cening tusing tresna teken ia. Yening cening tresna teken ia, cening patut nglemekin ia.25
Anake ane patut ngelah dedaaran, nanging anake ane dursila setata nandang seduk.1
Pumahane ento karajegang baan anake luh ane wicaksana, nanging kabelogannyane ngranayang pumahane uug.2
Jujurja cening, ento nyinahang mungguing cening astiti bakti teken Ida Sang Hyang Widi Wasa. Yen cening tusing jujur, ento nyinahang mungguing cening tusing astiti bakti.3
Kasumbungan anake belog ngranayang ia liu pesan mamunyi. Anake ane wicaksana kasayubin baan raosne.4
Yening tusing ada sampi ane lakar ngedeng tenggala, jineng ceninge lakar puyung. Nanging ulihan sampine ento jinenge ento lakar bek misi padi.5
Saksi-saksi ane satia tuu setata nuturang paundukan ane sasajaan, nanging saksi ane palsu tusing nyidayang nuturang apa-apaan, sajawining paundukan ane bobab.6
Anake ane mrekak tusing lakar nyidayang dadi wicaksana, nanging anak ane dueg aluh ia mlajah.7
Johang iban ceninge uli anake ane belog, tusing ada ane nyandang plajahin cening uli anake ento.8
Apa kranane anake ane dueg ento wicaksana? Sawireh ia nawang apa ane patut laksanayanga. Apa kranane anake ane belog ento belog pesan? Sawireh ia setata ngaden awakne bisa.9
Anake ane belog tusing nawang teken dewek madosa, nanging anake ane patut setata ngulati pangampura.10
Kaliangan ceninge ento dadi gelah ceninge padidi, tur kakewehan ceninge masih dadi gelah ceninge padidi. Tusing ada anak ane lakar ajak cening bareng-bareng negen.11
Umah anake ane patut lakar nu majujuk kukuh bakuh, yadian umah anake dursila uug.12
Jalane ane kaden cening jalan ane beneh, dikenkenne nuntun cening ngungsi pati.13
Kedeke nyidayang ngengkebang kasedihan. Yen kaliangane ento ilang ditu setata ada kasedihan.14
Anake ane jaat lakar muponin pala karmannyane. Anake ane patut lakar kapikolihin manut laksanannyane.15
Anake ane belog ia lakar pati gugu, nanging anake ane midep ia minehin tindakannyane.16
Anake ane wicaksana tangar tur ngejohang dewek uli kakewehane, nanging anake ane belog tusing pati rungu tur gangsaran tindak.17
Anake ane brangsongan nglaksanayang paundukan ane tan papuara, nanging anake ane wicaksana ia madedayan.18
Anake ane tan patastra lakar muponin kabelogannyane, nanging anake ane dueg lakar kapikolihin baan kaduegannyane.19
Anake ane dursila lakar nyumbah nunas ica teken anake ane patut.20
Tusing ada anak demen teken anak tiwas, yadiapinja pisagannyane padidi, nanging anake ane sugih liu ngelah timpal.21
Yen cening makeneh nemu bagia, olasinja anake ane tiwas. Yen cening nganistayang anak len, ento dosa.22
Cening lakar kagugu muah kajiang baan anak lenan, yening cening malaksana ayu. Yening cening malaksana tan patut, sasajaane cening ngae pelih.23
Magarapangja, pedas cening lakar molih pangupa jiwa. Yen cening ngraos kema mai, cening lakar tiwas.24
Anake ane wicaksana kapikolihin aji kasugihan, nanging anake belog kasub baan kabelogannyane.25
Satunggaling saksi nyidayang ngrahayuang anak yen ia nuturang ane patut, nanging yen ia nuturang paundukan ane bobab, ia mencanen anak.26
Astiti bakti teken Ida Sang Hyang Widi Wasa ngranayang anake muah kulawargannyane pada degdeg tur rahayu.27
Apake cening makeneh ngelidin sang pati? Astiti bakti teken Ida Sang Hyang Widi Wasa, ento ane dadi empul kauripane.28
Kagungan ida sang prabu, gumantung teken liun panjak idane. Yen tusing ada panjak, sang prabu tusing ada ajinne.29
Yen cening madedayan, cening wicaksana. Nanging yening cening brangsongan, sujatinne cening ngedengang kabelogan ceninge.30
Kenehe ane demen ngranayang awake seger, nanging iri atine waluya buka berunge ane tusing dadi was.31
Yening cening ngala-ala anak lacur, cening nganistayang Ida Sang Hyang Widi Wasa ane ngardi anake ento. Nanging ambek piolas teken anake tiwas, ento makadadi astiti baktin ceninge teken Ida.32
Anake dursila tan urungan lakar labuh ulihan kacorahannyane, nanging anake ane patut kasayubin baan kapolosannyane.33
Sakancan pepineh anake ane dueg ento ngemu kawicaksanan. Anake ane belog tusing pesan nawang kawicaksanan.34
Kadilane ento ngranayang bangsane ento agung, nanging dosane ento ngranayang bangsa-bangsane ento nista.35
Pararatune ledang teken prayogia ane ririh, nanging ida nyisipang anake ane ngawinang ida kimud.1
Pasaut ane banban ngranayang rered gedeg basange, nanging pasaut ane bangras mangunang gedeg basang.2
Yen anake wicaksana ngraos, uli raosne ento sinah, mungguing kabisane ento dadi paundukan ane nutdut keneh, nanging anake ane belog mesuang munyi puyung.3
Ida Sang Hyang Widi Wasa ngaksi saananing paundukan, yadian dijaja tongosne. Ida nyingak iraga apake iraga malaksana ayu wiadin corah.4
Raos ane alap asor ngranayang idup, nanging raos ane bangras ngenyagang keneh.5
Belog pesan yen cening nglemenahang pangajah bapan ceninge. Wicaksana pesan cening, yen cening nampi panglemeknyane.6
Anake ane patut nyimpen kasugihannyane, nanging jadmane dursila kelangan kasugihane rikalaning ia katempuh kakewehan.7
Karirihane ento kalumbrahang baan anake wicaksana, tusingja baan anake ane belog.8
Ida Sang Hyang Widi Wasa ledang yen anake ane patut ngastawa, nanging Ida duka teken aturan anak ane dursila.9
Ida Sang Hyang Widi Wasa duka teken pajalan jlemane ane dursila, nanging asih sueca teken anake ane nglaksanayang paundukan ane patut.10
Yen cening nglaksanayang paundukan ane pelih, cening lakar kasisipang sanget pesan. Cening lakar mati yen cening tusing dadi glemekin.11
Yadianja pati lokane masih tusing nyidayang ngengkebang paundukan ane ada ditu uli di ayun Ida Sang Hyang Widi Wasa. Yen keto apake manusane nyidayang ngengkebang pepinehne uli di ayun Ida Sang Hyang Widi Wasa?12
Anake ane suba tusing demen kaglemekin, ia tusing taen ngidih pepineh teken anake ane wicaksanaan teken ia.13
Dikalan anake liang ia pada makenyiran, nanging dikalannyane sedih, ia pada mrungus.14
Anake ane ririh ia demen mlajah, nanging anake ane belog suba lega baan kabeloganne.15
Idup anake ane tiwas tan mari mapiuleh, nanging anake ane bagia setata muponin idup liang.16
Melahan dadi anak tiwas ane astiti bakti teken Ida Sang Hyang Widi Wasa, bandingang teken anak sugih ane nemu kakewehan.17
Melahan madaar jukut dogen ngajak anak ane tresnain cening, bandingang teken madaar be ane paling jeena maduluran basang gedeg.18
Basange ane brangsongan ngranayang ieg, nanging pepinehe ane banban ngranayang dame.19
Yen cening mayus, cening lakar nemu kakewehan saparilampah ceninge, nanging yening cening jujur, cening lakar tusing keweh.20
Pianak muani ane wicaksana ngranayang bapannyane bagia, tuah anake ane belog dogen ane tusing ngajiang memennyane.21
Jlemane belog marasa bagia baan kabelogannyane, nanging anake ane wicaksana lakar nglaksanayang paundukan ane patut.22
Tampija sakancan pituture ane katiba teken cening, pedas cening lakar labda karya. Yen tusing buka keto cening lakar tusing sida karya.23
Ambate melahne yening iraga madingehang raose ane beneh ane kapesuang di panemayannyane.24
Anake ane wicaksana mentas di mambahane ane ngungsi idup, tusing sig mambahane ane ngungsi pati.25
Ida Sang Hyang Widi Wasa lakar nguugang umah anake ane mrekak, nanging Ida nyayubin pagelahan anake ane balu.26
Ida Sang Hyang Widi Wasa duka teken pepineh ane corah, nanging Ida ledang teken raos ane alap asor.27
Yening cening makeneh ngalih bati aji pekel, cening lakar ngawanang kulawargan ceninge nemu kakewehan. Edaja cening nampi suap apanga dawanan tuuh ceninge.28
Anake ane patut ia mapineh malu satonden ia masaut. Anake ane dursila gangsar pesan masaut, nanging unduke ento ngranayang keweh.29
Yen anake ane patut ento ngastawa, Ida Sang Hyang Widi Wasa ledang mirengang, nanging Ida tan nglinguang anake ane jaat.30
Sebenge ane makenyir ngranayang bagia, tur ortane ane melah ngranayang keneh ceninge liang.31
Yen cening nyak madingehang dikalan ceninge kaglemekin, cening dadi anak wicaksana.32
Yen cening tusing nyak mlajah, cening nyakitin dewek ceninge padidi. Yen cening nyak nampi panglemek, cening lakar dadi sayan wicaksana.33
Astiti bakti teken Ida Sang Hyang Widi Wasa ento pinaka peplajahan. Cening patut ngasorang dewek ceninge satondene cening kajiang baan anake.1
Iraga dadi ngrencanayang, nanging Ida Sang Hyang Widi Wasa ane wenang mutusang.2
Cening ngaden sakancan laksanan ceninge ento patut, nanging Ida Sang Hyang Widi Wasa ane nepasin pepineh ceninge.3
Tunasja apang Ida Sang Hyang Widi Wasa ngamertanin rencanan ceninge, pedas cening lakar sida karya dikalan ceninge nglaksanayang rencanane ento.4
Sakancan ane kakardi baan Ida Sang Hyang Widi Wasa suba ngelah dumannyane suang-suang, tur duman jlemane dursila ento karusakan.5
Ida Sang Hyang Widi Wasa duka teken asing-asing anak ane mrekak, Ida tusing lakar ngluputang ia uli pasisip.6
Subakti muah satia tuuja, pedas Ida Sang Hyang Widi Wasa lakar ngampurayang dosan ceninge. Sairingja teken Ida Sang Hyang Widi Wasa, malantaran ento tusing ada paundukan jaat ane lakar nempuh cening.7
Yening cening ngledangin pakayun Ida Sang Hyang Widi Wasa, cening nyidayang nadiang musuh-musuh ceninge sawitra.8
Melahan ngelah abedik pikolih aji jujur, bandingang ngelah liu pikolih aji pekel.9
Cening dadi ngae rencana-rencana, nanging Ida Sang Hyang Widi Wasa nuntun laksanan ceninge.10
Sang prabu ngandika majalaran kakuasan uli luur. Kaputusan idane ento setata patut.11
Ida Sang Hyang Widi Wasa ngarsayang timbangan muah dacin ane beneh muah sakancan dedagangan ane jujur.12
Pararatune tan wenang ngangkebin kajaatan, sawireh kadilane ngranayang pamrentahe ento kukuh bakuh.13
Ida sang prabu ledang mireng paundukan ane patut, tur ida sueca teken anake ane nguningayang ane patut.14
Anake ane wicaksana lakar mapakibeh apanga ida sang prabu rumasa bagia. Yen ida duka, sinah ada sinalih tunggal anak ane lakar mati.15
Kaledangan ida sang prabu waluya buka guleme ane ngemu ujan dimasan panese, tur ditu ada idup.16
Melahan, sasajaan tuah melahan ngelah kawicaksanan muah karirihan, bandingang teken ngelah mas muah perak.17
Anake ane patut, mentas di mambahane ane joh teken kacorahane. Wireh keto tangarin kijaja cening lakar majalan, unduke ento lakar ngrahayuang cening.18
Ngagune ento ngranayang karusakan, tur mrekake ngranayang labuh.19
Melahan dadi anak ngasorang dewek tur nista, bandingang teken dadi anak mrekak tur maan duman jejarahan.20
Resepangja peplajahan ane suba plajahin cening, pedas cening lakar labda karya. Suksrahja teken Ida Sang Hyang Widi Wasa pedas cening lakar bagia.21
Anake ane wicaksana muah seleb, kabinawa baan pangresepannyane. Sayan manis raosne, sayan kagugu baan anake.22
Kawicaksanane ento dadi empul idup anake ane wicaksana, nanging negarang ngurukang anak ane belog ento tuah ngutang-ngutang gae dogen.23
Anake ane dueg mapineh malu satonden ia mesuang raos, dadinne apaja ane orahanga patut kagugu.24
Raose ane alap asor ento waluya buka madune, manis rasanne muah ngranayang seger.25
Jalan ane kaden cening beneh, dikenkene ngungsi pati.26
Rasan basangne ane seduk, ngranayang buruhe pada sarat magarapan, sawireh ia makeneh ngilangang sedukne.27
Jlemane dursila ngalih jalan lakar nyelekang anak lenan, tur munyinnyane bek misi kajaatan.28
Pisunane ento kasebarang baan jlemane dursila. Ia ngranayang kakewehan muah ngusakang pasawitran.29
Anake ane ngambekang kawirosan, ngapus timpalnyane tur nuntun ia ngungsi bencana.30
Tangarinja anake ane makenyir muah ngijepin cening. Ia ngadut pepineh ane corah di kenehne.31
Umur panjang makadadi pikolih anake ane patut, ubannyane makadadi gelungannyane.32
Melahan dadi anak sabar, bandingang teken dadi anak mawisesa. Melahan mrentah dewek ceninge padidi, bandingang teken mrentah kotane makejang.33
Anake mulang undi buat makeneh nawang pakarsan Ida Sang Hyang Widi Wasa, nanging Ida Sang Hyang Widi Wasa ngraga ane ngamastiang kaputusan Idane.1
Melahan madaar roti ane tuh akebis kadulurin baan keneh sutrepti, bandingang teken ngelah dedaaran ane jaen-jaen abale kadulurin baan kakewehan.2
Parekan ane ririh lakar mrentah okan pamekelne ane tan paguna, tur ia lakar maan duman waris.3
Mas muah perake kauji aji api, nanging keneh manusane kauji baan Ida Sang Hyang Widi Wasa.4
Jlemane dursila madingehang pepineh ane corah muah anake ane bobab madingehang pepineh ane bobab.5
Yening cening ngedekin anak ane tiwas, cening nganistayang Ida Sang Hyang Widi Wasa ane ngardi anake ento. Cening lakar kasisipang yen cening marasa liang ningalin anak ane kena sengkala.6
Anake odah marasa bangga kenehne ningalin cucunne, patuh buka anake cerik bangga kenehne ningalin bapanne.7
Anake ane kajiang tusingja ia mobab, tur anake ane belog tusing ngelah paundukan ane maguna ane nyandang orahanga.8
Ada anak ane ngaden suape ento satmaka kasaktian. Ia pracaya kasaktiane ento nyidayang nyalanang sapakenehnyane.9
Yen cening makeneh apang anake demen teken cening, ampurayangja ia yen ia pelih marep teken cening. Ngadut kapelihan anak ento ngusakang pasawitran.10
Anake ane dueg liunan ia mlajah uli panglemek anake, bandingang teken anake ane belog maan peplajahan ulihan katigtig kanti ping satus.11
Sang pati lakar nekain anake dursila ane setata ngae kakewehan, buka tekan utusane ane bangras.12
Melahan nepukin inan beruang ane kelangan panakne, bandingang teken nepukin anak belog ane iuh ngitungang gegaen ane tidong-tidong.13
Yening cening nglawan kapatutan aji kacorahan, kacorahane ento tusing lakar taen makisid uli umah ceninge.14
Kawit iege ento waluya buka kawit uug empelane. Melahan suudang satondene ia ngedenang.15
Ngukum anak ane tan padosa wiadin mebasang jlemane ane dursila, makadadua ento kadukain baan Ida Sang Hyang Widi Wasa.16
Tusing ada gunanne anak ane belog mesuang pipis buat meli peplajahan, sawireh ia tusing ngelah pepineh.17
Parasawitrane setata ia ngedengang kapitresnannyane. Apa gunanne ngelah nyama yen ia tusing nyak bareng-bareng negen kakewehan.18
Tuah jlemane ane tusing ngelah pepineh dogen ane majanji lakar negen utang anak lenan.19
Demen teken dosa patuh teken demen ngae kakewehan. Yen cening sai-sai nyumbungang dewek, waluya cening ngalih kakewehan.20
Asing-asing anak ane mapineh muah ngraos corah, tusing ada paundukan ane melah lakar nibenin ia sajawining bencana.21
Tusing ada lenan, sajawining kasedihan muah kaduhkitan pabuat ibapa ane pianakne nglaksanayang paundukan ane jaat.22
Kaliangane ento ngranayang cening seger. Sebenge ane setata mrungus, ngranayang mati ngreres.23
Hakim ane pekel nampi suap aji silib, sawireh keto kadilane lantas tusing kalaksanayang.24
Anake ane dueg ngulati paundukan ane wicaksana, nanging jlemane ane belog magarapan tan parencana.25
Ipianak ane belog ngawinang bapannyane sedih muah ngranayang memennyane maselselan sangat pesan.26
Tusing beneh anake ane tan padosa kenain denda. Kadilane lakar usak yen anake ane patut ento kukum.27
Anake ane andel teken dewekne padidi tusingja sai-sai ngraos dogen. Anak ane madedayan ngelah pangresepan ane beneh.28
Pamragatne pesan, yadianja ia belog, ia lakar kadena wicaksana muah dueg, yen ia nongos tur mendep.1
Anak ane tusing nyak bareng-bareng teken anak lenan, ia tuah demen teken dewekne padidi dogen. Anake ento lakar tusing adung teken paundukan ane adanina patut baan anake lenan.2
Anake ane belog tusing pati rungu, apake ia ngresep teken salah tunggil paundukan apa tusing. Ane dadi pangaptinnyane tuah lakar ngedengang kabisannyane.3
Dosa muah kimude ento majalan bareng-bareng. Yen cening ngutang kaluihane, ditu cening lakar kanistayang.4
Raos anake bisa dadi empul kawicaksanan, dalem buka pasihe, tis buka tukade.5
Tusing patut ngelonin anak ane pelih, tur nyadelin anake ane tan padosa buat nampi kadilan.6
Yen ada anak belog ngawitin maiegan, ento mapiteges ia nagih tigtig.7
Yening anake belog ngraos, ia nyelekang dewekne padidi. Ia kena jeet uli krana raosne padidi.8
Pisunane ento melah pesan rasanne, kantos dot atine makeneh nelebang.9
Anake ane mayus patuh jaatne buka anake ane demen ngrusak.10
Ida Sang Hyang Widi Wasa waluya buka menarane ane kukuh bakuh, ane kaungsi baan anake ane patut, apanga ia rahayu.11
Anake ane sugih, ngaden mungguing kasugihannyane ane nyayubin ia, waluya buka tembok ane tegeh tur kukuh bakuh ane ngiter kotane.12
Tusing ada anak ane kajiang, sajawining yen ia ngalap asor. Anake mrekak ia ngungsi karusakan.13
Satondene cening masaut, melahang malu madingehang. Yening tusing buka keto, cening lakar adanina belog muah nista.14
Dot ceninge makeneh idup ento mabayunin cening rikalaning cening sakit, nanging yen cening tusing nu ngelah keneh idup, pangajap-ajap ceninge ane panyuudko masih ilang.15
Anake ane dueg setata dot tur sedia lakar mlajah.16
Apake cening makeneh tangkil teken anak ane kajiang? Abang iban ceninge aturan pedas aluh lakar baan cening tangkil.17
Anake ane ngucap simalu sajeroning maprakara, setata ia magoba beneh, satunden musuhne masaut nimpalin raosne.18
Yening ada anak ajaka dadua ane pada mawisesa saling dalih di pangadilan, melahan mulang undi anggon mragatang wicarannyane ento.19
Tulunginja nyaman ceninge, sinah ia lakar nyayubin cening waluya buka tembok kotane ane kukuh bakuh. Nanging yening cening maiegan ngajak ia, ia lakar ngunebin cening jelanan.20
Sanun ceninge idup, tan urungan cening lakar negen karma palan raos ceninge.21
Apaja ane raosang cening, ento nyidayang nglantangang wiadin mawakang tuuh ceninge. Sawireh keto cening patut nampi karma palan raos ceninge.22
Yen cening maan kurenan, cening maan barang ane melah. Ento nyinahang mungguing Ida Sang Hyang Widi Wasa sueca teken cening.23
Yen anake tiwas ngraos, ia musti ngasor nunas lugra, nanging yen anake sugih masaut, ia ngucap bangras.24
Ada pasawitran ane tuara langgeng, nanging ada sawitra ane lebihan kapitresnannyane, bandingang teken nyama tugelan.1
Melahan dadi anak lacur nanging jujur, bandingang teken dadi anak belog turing bobab.2
Kasantepan ane tusing kadulurin baan kabisan ento tuara melah. Gangsaran tindak lakar ngranayang cening nemu kakewehan.3
Ada makudang-kudang anak ane ngusakang dewekne padidi malantaran laksanannyane ane belog tur sasubane keto ia melihang Ida Sang Hyang Widi Wasa.4
Anake sugih setata maan sawitra anyar, nanging anake tiwas tusing nyidaang miara pasawitrannyane teken sawitrannyane ane tuah abedik.5
Yening cening bobab di pangadilan, cening lakar kukum. Ditu cening tusing nyidaang luput.6
Makejang anake dot kaledangin baan anake ane kajiang, makejang anake dot masawitra ngajak anake ane dana.7
Yadian nyama tugelanko masih tuara demen teken nyamanne ane tiwas, wireh keto singja nyalahang, yen ia tuara ngelah sawitra. Yadian amun apaja saratne ia ngalih sawitra, ia tusing maan angan adiri.8
Dadija cening anak ane dana tur plajahinja apa ane sida baan cening mlajahin tur ingetangja ane suba plajahin cening, pedas cening lakar nemu gemuh landuh.9
Anak ane bobab di pangadilan, tusing lakar nyidayang luput uli ukuman, ia suba kukum.10
Anake ane belog tusingja lakar idup masuka-sukan, tur ipanjak tusingja patut mrentah anak agung.11
Yening cening midep, pedas cening nanggehang gedeg basang ceninge. Yen ada anak ane pelih marep teken cening, melah pesan yen cening tusing muntil pelih anake ento.12
Pidukan ida sang prabu waluya buka geluran singane, nanging kaledangan idane tan bina buka ujane ane kajap-ajap baan anake.13
Pianak ane belog ngranayang bapannyane usak, tur kurenan ane demen ngamigmig waluya buka yehe ane paketeltel tan papegatan.14
Anake muani nyidayang nampi warisan umah muah pipis uli wong tuannyane, nanging tuah Ida Sang Hyang Widi Wasa dogen ane nyidayang ngicen ia somah ane midep.15
Mayusangja iban ceninge, yen cening mula makeneh mayus. Lautang suba mamules, sakewala cening lakar nandang seduk.16
Agemja pidabdab Ida Sang Hyang Widi Wasa, ento lakar nawanang tuuh ceninge. Yen cening nglemenahang pidabdabe ento, cening lakar mati.17
Yen cening makidihang teken anak tiwas, waluya cening masilihang teken Ida Sang Hyang Widi Wasa, tur Ida ane lakar ngulihang teken cening.18
Urukja pianak ceninge ngidepang munyi sanun iane cerik. Yen tusing keto cening ane nulungin ia ngusakang awakne padidi.19
Yen ada anak ane brangsongan, depang ia nampi pala karmannyane. Yen cening ngluputang ia uli kakewehan, tan urungan cening lakar buin nulungin ia.20
Yen cening nyak madingehang pitutur tur demen mlajah, manian cening lakar dadi wicaksana.21
Anake dadi ngrencanayang paundukan magenepan, nanging pakarsan Ida Sang Hyang Widi Wasa ane lakar mamargi.22
Nista pesan yen dadi anak loba. Melahan dadi anak tiwas bandingang teken anak ane bobab.23
Sairingja teken Ida Sang Hyang Widi Wasa, pedas cening lakar panjang umur, bagia muah luput uli kasengkalan.24
Ada makudang-kudang anak ane mayus pesan buat ngesopin bungutne padidi dedaaran.25
Mrekake ento patut kukum, apanga anake ane tusing nawang paundukan ane melah, nyidayang maan peplajahan. Yening cening wicaksana, cening lakar mlajah dikalane cening kaglemekin.26
Tuah anake ane tusing ngelah kimud tur nista dogen ane nyakitin bapanne, wiadin nundung memenne uli jumahne.27
Ih cening, yen cening suud mlajah, cening lakar enggal nglemenahang paundukan ane suba tawang cening.28
Tusing ada kadilan, yen saksine ento suba sedia buat nyakitin anak. Jlemane dursila tresna teken kajaatan.29
Anake ane mrekak, pasti lakar katigtig.1
Bes liu nginum anggur ngranayang cening belog tur liunan munyi. Dadinne belog pesan yen cening mamunyah.2
Takutja teken sang prabu ane duka, patuh buka takut teken singane ane aung-aung. Nundun pidukan idane satmaka nebek iba.3
Anake ane belog enggal pesan ngawitin maiegan. Kaluihane ento joh uli sig iane.4
Petani ane kaliwat mayus ngarap carikne dikerta masane, dimasan manyine ia tusing lakar maan pamupu.5
Pepineh anake waluya buka yehe ane di semere dalem, nanging anake ane midep nyidayang nimba yehe ento.6
Asing-asing anak ngorahang dewekne ane paling tresnana wiadin paling satiana, nanging tegarangja alih apa saja ada anak ane buka keto.7
Aget ipianak ane ngelah bapa jujur muah nyalanang ane patut.8
Sang prabu malinggih di kursi pangadilane, wikan teken kacorahan rikala ida ngaksi kacorahane ento.9
Adake anak ane saja bani ngorahang, mungguing tungtung atinne ning tur ia suba ngutang dosannyane?10
Ida Sang Hyang Widi Wasa duka teken anak ane nganggo timbangan muah panakehan ane tuara jujur.11
Malantaran laksanannyane, anake cerikko nyidayang nyinahang, kenken sasajaane ia. Cening nyidayang nyinahang, apake ia sujati jujur wiadin patut.12
Ida Sang Hyang Widi Wasa suba mapaica paningalan teken iraga buat anggon ningalin muah kuping buat anggon madingehang.13
Yen waktun ceninge anggon cening pules dogen, cening lakar dadi anak tiwas. Santepangja magarapan, pasti cening lakar liu ngelah dedaaran.14
Langganane setata ngorahang ajin barange ento mael pesan, nanging disubane ia makaad, ia laut ngajumang dewekne uli krana barangne ane bakatanga ento.15
Yen cening nawang unduk ane raosang cening, waluya cening ngelah barang ane majian teken ajin mas wiadin sesocane.16
Anak ane belog, ia majanji lakar mayahin utang wong sunantara, tur nyerahang pagelahannyane dadi wala.17
Apaja ane bakatang cening aji mamekel, di kenkene bisa ngliangin cening waluya buka dedaaran ane paling jaena, nanging manian unduke ento waluya buka biase ane mantet bibih ceninge.18
Alihja pituture ane melah, pedas cening lakar sida karya. Edaja cening luas ka pasiatan tan parencana.19
Pisunane tusing nyidayang ngagem paundukan ane pingit. Johang iban ceninge uli anak ane liunan munyi.20
Yen cening nemah wong tuan ceninge, idup ceninge lakar pragat, waluya buka endih lampune ane ilang di petenge.21
Kasugihan ceninge ane bakatang cening ulihan aluh, ento tan paguna pabuat cening.22
Eda cening padidi ane ngwales kapelihan anake. Suksrahja teken Ida Sang Hyang Widi Wasa, pedas Ida lakar matutang cening.23
Ida Sang Hyang Widi Wasa duka teken anake ane nganggon timbangan muah dacin ane palsu.24
Ida Sang Hyang Widi Wasa ngamastiang mambahan iragane. Yening keto kenkenangake anake lakar ngresep unduk pajalan idupnyane?25
Melahang pesan minehin, satonden ceninge masesangi ngaturang aturan teken Ida Sang Hyang Widi Wasa, apang eda cening maselselan dimani wekas.26
Sang prabu ane wicaksana, lakar wikan nyen sujatinne ane pelih, tur ida tusing lakar sayang nyisipang anake ento.27
Ida Sang Hyang Widi Wasa maicayang pepineh muah tungtung ati teken iraga. Iraga tusing nyidayang ngengkebang ento uli dewek iragane.28
Sang prabu lakar kukuh kakuasan idane, sanun pamrentahan idane jujur, adil muah satia.29
Iraga angob teken kasitengan anake truna tur ngajiang uban anake odah.30
Di kenkene sakite nyidayang ngesehin laksanan iragane.1
Ida Sang Hyang Widi Wasa aluh pesan nitah pakayunan ida sang prabu patuh buka Ida nitah embahan tukade.2
Cening ngaden, mungguing sakancan laksanan ceninge ento patut, nanging ingetangja mungguing Ida Sang Hyang Widi Wasa nepasin keneh ceninge.3
Laksanayangja paundukan ane patut muah jujur, ane ngranayang ledang pakayunan Ida Sang Hyang Widi Wasa, lebihan teken aturane ane katur teken Ida.4
Jadmane dursila kereh baan kasumbungan muah kangaguannyane, tur unduke ento kadanin dosa.5
Melahang pesan ngrencanayang, pedas cening lakar liu mapikolih. Yen cening gangsaran tindak, cening tuara lakar taen maan pikolih ane cukup.6
Kasugihan ane bakatang cening ulihan pekel, ento lakar ilang, sasuban ceninge mati.7
Jadmane dursila suba kukum baan kabremantiannyane niri. Ia tusing nyak nglaksanayang paundukan ane patut.8
Anake pekel ngentasin mambahan ane lekak-lekok. Anake ane tan padosa nglaksanayang paundukan ane patut.9
Melahan nongos di raab umahe, bandingang teken nongos bareng-bareng di umahe abesik ngajak somah ane crewet.10
Jlemane dursila setata dot malaksana corah. Ia tusing bisa madalem anak lenan.11
Yen anake mrekak nampi ukuman, kayang anake ane tuara ngelah pepineh maan peplajahan. Anake ane wicaksana lakar mlajah uli paundukan ane plajahina.12
Ida Sang Hyang Widi Wasa ane maraga patut, wikan teken paundukan ane kalaksanayang di pumahan jlemane dursila, tur Ida lakar ngateh jlemane dursila ento ngungsi karusakan.13
Yening cening tusing nyak madingehang jeritan anake lacur, jeritan ceninge katulung-tulung masih tusing lakar kapadingehang.14
Yening ada anak pedih teken cening, pabaang ceninge ane serahang cening teken ia saking silib lakar nyidayang ngreredang gedegne.15
Yen kadilane kalaksanayang, anake ane patut pada marasa bagia, nanging jlemane dursila pada keweh kenehne.16
Sang pati ngantiang sawatek anak ane ngutang pepinehne ane patut.17
Ngulurin keneh masuka-sukaan, mainum-inuman muah madedaaran, tusing lakar ngranayang cening sugih.18
Jlemane dursila nibakin dewekne aji kasangsaran, ane ukuh tibakanga teken anake ane patut.19
Melahan nongos di tegal melakange, bandingang teken bareng-bareng ngajak somah ane crewet muah demen ngamigmig.20
Anake ane wicaksana idup muponin kasugihan muah kawibuhan, nanging anak ane belog ngutang-utang pipisne, enggalne patuh buka dugase ia maan pipise ento.21
Alap asor tur jujurja cening, pasti cening lakar muponin dirga yusa. Anake lenan lakar ngajiang cening, tur ia pada malaksana jujur marep teken cening.22
Senapati ane widagda nyidayang ngalahang kota ane katindihin baan anak ane siteng-siteng, tur nguugang tembok ane andelanga baan anake ento.23
Yen cening makeneh lepas uli kakewehane, tangarin iban ceninge ngraos.24
Edengin bapa anak ane ngagu adiri, tur bapa lakar ngedengin cening anak ane sumbung, mrekak muah nganggoang keneh.25
Anake ane mayus ane tusing nyak magarapan, ia ngamatiang awakne padidi.26 Geginannyane tuah ngeneh-ngenehang apa ane dotanga. Anake ane patut nyidayang makidihang, tur tan mari makidihang.
27
Ida Sang Hyang Widi Wasa duka, yening anake dursila ngaturang aturan, apa buin yen ia maturan maduluran pepineh ane corah.28
Kasaksian anake bobab tusing kagugu, nanging anake ane minehin paundukane ento makejang, raosnyane kagugu.29
Anake ane patut ia andel teken dewekne nanging anake ane dursila mapi-mapi dueg.30
Kawicaksanan, kaduegan muah pangresepan manusane, ento makejang tan paguna, yen Ida Sang Hyang Widi Wasa mapas cening.31
Cening nyidayang maan jaran ane suba tragia lakar ka pasiatan, nanging tuah Ida Sang Hyang Widi Wasa ane mapaica kamenangan.1
Yening cening patut milih kabinawan teken kasugihan ane maliah-liah melahan pilih kabinawane.2
Yadian anak sugih, yadian anak lacur, ada patuhne kene: makadadua ento pakardin Ida Sang Hyang Widi Wasa.3
Anake ane dueg, yen ningalin ada bencana teka, ia laut makelid, nanging anake ane belog terus majalan mamuuk bencanane ento, pamragatne ia mara maselselan.4
Astiti baktija teken Ida Sang Hyang Widi Wasa, tur suksrahja teken Ida, pedas cening lakar muponin kasugihan, kaluihan muah dirga yusa.5
Yening cening madalem angkihan ceninge, johangja ibane uli di jeet ane ngejuk anake ane dursila di saparilampahnyane.6
Ajahinja pianake kenken patutne ia malaksana, pedas ia lakar inget saumur idupne.7
Anake ane tiwas dadi panjak anake ane sugih. Yening cening nyilih pipis, cening lakar dadi panjak anake ane masilihang pipis ento.8
Yening cening nyambeh bibit pekel, bencana ane lakar mentik, tur cening lakar suud mrentah anak lenan.9
Mapedanaja tur dumang dedaaran ceninge teken anake tiwas. Ulihan ento cening lakar kamertanin.10
Kaadangja jlemane ane ngagu, ditu laut tusing lakar buin ada ieg, pasogsag muah panyacad.11
Yening cening tresna teken pepineh ane ning muah raos ane nyunyur manis, ida sang prabu lakar dadi sawitran ceninge.12
Ida Sang Hyang Widi Wasa ngaksi mungguing kapatutane ento tetep karajegang, malantaran Ida moyanin raos anake ane bobab.13
Anake ane mayus tansah nongos jumah. Ia ngorahang mungguing, yen ia pesu, ia lakar sarap singa.14
Unduk mamitra ento jeet, ane nyeet anake ane kadukain baan Ida Sang Hyang Widi Wasa.15
Anake cerik mula uli pangabaane ia tusing bisa malaksana muah tusing pati rungu teken apa, nanging yen ia melahang ngaplakin, ento lakar dadi pangajah teken ia, kenken patutne ia malaksana.16
Yening cening makidihang teken anak ane sugih wiadin nindes anak ane tiwas buat ngalih kasugihan, cening lakar ngawanang dewek ceninge tiwas.17
Padingehangja, bapa lakar ngajahin cening pitutur ane suba katuturang baan anake ane wicaksana. Telebangja pangajahnyane ento,18 pedas cening lakar liang yen cening ngingetang muah ngetus peplajahane ento.
19 Bapa makeneh apanga cening suksrah teken Ida Sang Hyang Widi Wasa, ento krananne ane jani bapa ngorahin cening peplajahane ento.
20
Bapa suba nyuratang pabuat cening peplajahane ento telung dasa liunne. Peplajahane ento misi pangweruhan muah pitutur ane melah,21 ane lakar ngajahin cening kenken sujatinne kapatutane ento. Sasubane keto, yen cening kantos ngulati peplajahane ento, cening lakar nyidayang ngaturang pasaur ane beneh.
22
Eda cening ngalih bati uli sig anake tiwas, baane cening nyidaang. Eda cening ngalih bati uli sig anake ane suba kaselek di pangadilan.23 Ida Sang Hyang Widi Wasa lakar nindihin wicarannyane tur Ida lakar ngepet patin asing-asing anak ane ngepet patin anake ento.
24
Edaja masawitra ngajak anak ane brangsongan muah demen ngambekang kawirosan.25 Dikenkene, cening bisa nulad perahne, tur tusing lakar nyidayang ngutang perahe ento.
26
Edaja majanji lakar negen utang anak lenan.27 Yening cening tusing nyidayang mayah, ia lakar nyuang kayang pedeman ceninge.
28
Eda cening ngisidang patok tanah ane pasanga baan leluur ceninge duke nguni.29
Edengin bapa anak ane dueg magae adiri, tur bapa lakar ngedengin cening anak ane duegan teken kantin ida sang prabu ane paling duege.1
Yening bareng-bareng negak madaar ngiring anak sulinggih, melahang pesan medasin, nyen sujatinne anake ento.2 Yen sanget kitan ceninge madaar, tanggehangja kitan ceninge ento.
3 Eda cening kadrupon naar dedaaran ane jaen-jaen ane sagianga, sing nyen saget anake ento mapikayun nyoba cening.
4
Pinehinja apang melah, edaja cening matuyuhin awak buat ngalih kasugihan.5 Pipis ceninge ento bisa telah sajeroning akijapan, satmaka ia ngelah kampid laut makeber ngejohang buka kedis garudane.
6
Edaja cening matamiu sig anake demit, wiadin kadrupon naar dedaaran ane jaen-jaen ane sagianga.7 Ia ngraos kene: “Lautang madaar, ento buin imbuhin.” Nanging sujatinne kenehne tusingja buka keto. Apaja ane pinehina, sujatinne ia buka keto.
8 Apa ane suba gelekang cening ento lakar buin utahang cening, tur sakancan pangajum ceninge ane nyunyur manis ento lakar tuara mapituas.
9
Edaja ngraos ane misi ngajak anak belog, sawireh ia tusing bisa ngajiang raose ento.10
Edaja cening ngisidang patok bates tanah ane suba ada uli maluan wiadin nyuang tegalan gelah anak.11 Ida Sang Hyang Widi Wasa ane dadi patindihnyane ane mawisesa, tur Ida ane lakar maosang wicarannyane nglawan cening.
12
Padingehangja pangajah gurun ceninge, tur sasida-sidaan plajahinja ento makejang.13
Edaja cening bimbang ngajahin pianak ceninge. Yen ia kaplakin cening saking rahayu, ia tusing lakar mati ulihan ento.14 Sujatinne ulihan ento cening ngrahayuang idupnyane.
15
Ih cening, yen cening dadi anak wicaksana, bapa lakar bagia pesan.16 Bapa lakar marasa bangga pesan, yen bapa ningeh cening ngraosang raos ane misi kawicaksanan.
17
Edaja cening iri ati teken anak madosa. Suksrahja teken Ida Sang Hyang Widi Wasa sanun ceninge idup.18 Yen suba keto, lakar galang mambahan ane lakar entasin cening dimani wekas.
19
Ih cening, padingehangja! Dadija anak wicaksana tur telebang minehin mambahan ane entasin cening.20 Edaja cening magubugan ngajak anak ane demen mamunyah nginum anggur, wiadin budag madedaaran.
21 Unduk mamunyah muah budag ngamah ento lakar ngranayang tiwas. Yen geginan ceninge tuah madaar muah pules dogen, cening lakar enggal mapanganggo setset pasranting.
22
Padingehangja munyin bapan ceninge. Yen tusing ada ia, cening masih tusing lakar ada. Yen memen ceninge suba tua, edengang tresnan ceninge teken ia.23
Kapatutan, kawicaksanan, anteng mlajah muah pepineh ane melah, ento makejang mael ajinne, nanging maji pesan yen ento adep cening.24
Bapan anake ane patut, ia ngelah jalaran ane melah pesan buat marasa bagia. Cening nyidayang bangga ngelah pianak ane wicaksana.25
Ulatija apanga meme bapan ceninge marasa bangga ngelah pianak cening, gawenangja apang keneh memen ceninge bagia.26
Ih cening, melahang pesan madingehang, tur anggonja idup bapane tetuladan.27 Sundel muah anak luh ane tuna susila ento satmaka jeet ane ngamatiang.
28 Ia nyambangin cening buka parampoke, tur ngranayang liu anake pada tusing satia.
29
[29-30] Edenginja bapa anak ane demen mamunyah ane setata nagih inum-inuman ane anyar, bapa lakar ngedengin cening anak ane tusing demen teken dewekne padidi, tur nyelsel awak, ane setata ngae kakewehan muah setata ngamigmig. Matannyane barak tur ia suba babak belur ane tuara dadi was.30
31
Edaja cening kanti kacoba baan anggur yadianja anggure ento barak pesan gobanne muah ngredep di gelase muah gasir rasanne yen gelekang.32 Buin mani semengane cening lakar marasa buka anake ane suud gutgut lelipi ane mranen.
33 Paningalan ceninge lakar ningalin paundukan ane tawah-tawah, tur cening lakar tusing nyidayang mapineh muah ngraos ane mupuh.
34 Cening lakar marasa buka anake di tengah pasihe, lengeh di kapale ane uyaka baan ombake.
35 Cening lakar ngorahang kene: “Tiang mirib suba katigtig, tiang mirib suba tigtiga nanging tiang tusing inget. Apa krana tiang tusing nyidayang bangun? Tiang dot buin inum-inuman ane lenan.”
1
Edaja cening iri ati teken jlemane dursila, buina eda masawitra ngajak ia.2 Pepinehnyane tan mari lakar ngae kakewehan. Sabilang ia ngraos ia nyakitin anak lenan.
3
Umahe ento kawangun di duur dasar kawicaksanan muah pangresepane.4 Dijaja ada pangweruhan, ditu kamare kisinin prabot ane melah-melah tur maji.
5
Dadi anak wicaksana melahan teken dadi anak siteng, aketo masih pangweruhane ento melahan teken kasitengane.6 Pamragatne pesan satonden ceninge pesu ka pasiatan buat lakar masiat, melahan pesan malu ngrencanayang, sawireh sayan melah pituture ane bakatang cening, sayan cager cening bakal menang.
7
Raos ane wicaksana sukeh pesan baana ngresepang teken jlemane ane belog. Ia tusing nyidayang mesuang pepineh tur ngraos angan abuku, dikalane ia kajak ngrembugang paundukan ane penting.8
Yening cening setata ngrincikang paundukan ane jaat, cening lakar kadanin tukang ngae kakewehan.9 Ane kapinehin baan anake jaat nah ento dosa. Anake tiwas ane demen nganistayang anak, ento getingina baan anake.
10
Yening cening lemet dikalan ceninge kapelek, cening tuah sujati lemet.11
Edaja cening bimbang buat mebasang anak ane sedek katibakin ukuman ane tuara adil.12 Cening dadi ngorahang, mungguing anake ento tusingja cening ane ngelah urusane, nanging Ida Sang Hyang Widi Wasa wikan tur nepasin pepineh ceninge. Ida setata nyuryanin cening tur Ida wikan teken unduke ento. Ida lakar ngwales cening, manut laksanan ceninge.
13
Ih cening, naarja madu, sawireh ento melah buat cening. Buka manis madune di layah ceninge,14 aketo masih cening lakar pracaya, mungguing kawicaksanane ento melah buat jiwan ceninge. Ulatija kawicaksanane ento tur mani puan sinah cening muponin idup lanus.
15
Edaja cening buka anake ane dursila, ane ngrincikang lakar ngrampok anak ane jujur wiadin lakar nyuang umahne.16 Yadian ping kuda-kudaja anake ane jujur ento labuh, setata ia lakar buin bangun, nanging anake ane dursila lakar kasirnayang baan bencanane.
17
Edaja cening liang, yen musuh ceninge kena bencana, buina eda kendel yen ia katanjung.18 Ida Sang Hyang Widi Wasa lakar wikan yen cening marasa liang di keneh ceninge, tur Ida tusing ledang teken unduke ento, tur sasubane keto meh Ida tusing payu nyisipang anake ento.
19
Edaja baanga anake jaat ngranayang cening takut. Edaja iri ati teken anake ento.20 Anake ane jaat mani puan tusing lakar muponin idup ane rahayu, tur tusing ada ane ajap-ajapa.
21
Ih cening, astiti baktija teken Ida Sang Hyang Widi Wasa, tur luihangja ida sang prabu. Edaja cening sruron teken anake ane malaksana dura cara nglawan Ida Sang Hyang Widi Wasa muah ida sang prabu.22 Anake ane buka keto bisa uug sajeroning akijapan. Apake cening nawang bencanane ane lakar katibakang baan Ida Sang Hyang Widi Wasa muah ida sang prabu?
23
Anake ane wicaksana masih suba ngorahang kene: “Pelih pesan hakime ane makaden-kadenan.24 Yen ia ngorahang anake ane pelih ento tan padosa, ia lakar temaha muah gedegina baan anake makejang.
25 Hakime ane ngukum anak ane pelih, sinah ia lakar gemuh landuh muah kasambat melah baan anake.”
26
Pasaute jujur ento makacihna pasawitran ane sujati.27
Edaja cening nyujukang umah muah ngwangun pumahan, satondene tegal ceninge mupuang, tur cager mungguing cening nyidayang ngamertanin idup ceninge.28
Edaja cening tan pakrana dadi saksi nglawan anak lenan, wiadin ngadu ada ngorahang kene:29 “Apaja ane suba kalaksanayang marep teken tiang, aketo masih ane lakar laksanayang tiang marep teken ia. Tiang lakar ngwales teken ia.”
30
Bapa mentas di tegal muah pabianan anggur anake ane mayus turing belog.31 Tegalan muah abian anggurne bek misi bet ketket tur kalikub baan padange. Pagehane masih suba uug.
32 Bapa nganengneng unduke ento, laut mapineh-pineh, tur ngetus peplajahan uli paundukane ento.
33 Yening cening makeneh buka anake mayus tur belog ento, sareang tur pulesangja iban ceninge. Sidakepang limane tur oyongang iban ceninge.
34 Dikalan ceninge pules, tiwase lakar nibenin cening waluya buka parampoke ane masanjata.
1
Puniki malih lanturan pitutur Ida Sang Prabu Salomo, sane kasuratang antuk prakanggen Ida Sang Prabu Hiskia ratune ring Yehuda, sapuniki:2
Iraga ngluihang Ida Sang Hyang Widi Wasa malantaran paundukan ane pingitang Ida. Iraga ngluihang pararatune malantaran paundukan ane terangang ida.3
Cening tusing nyidayang nawang ane kapakayunin baan ida sang prabu. Pakayunan idane nglangkungin pepineh iragane, waluya buka tegeh akasane wiadin buka dalem samudrane.4
Pesuangja loyange uli sig perake, ditu pandene lakar nyidayang ngae barang ane melah.5 Gediangja parapanasehat ane jaat uli sig ida sang prabune, sinah pamrentahan idane lakar kabinawa baan kapatutan.
6
Yening tangkil di ajeng ida sang prabu, edaja cening nagih maduegin ida muah mapi-mapi dadi anak ane penting.7 Melahan cening kapangandikayang negak di tongose ane baduuran, bandingang teken cening kapangandikayang nyerahang tegak ceninge teken anak ane luihan teken cening.
8
Edaja cening gangsaran tindak ka pangadilan, buat nguningayang paundukan ane tingalin cening. Yen sasubane ento laut ada saksi ane muktiang pelih ceninge, apake ane lakar laksanayang cening?9
Yen cening ngajak pisagan ceninge pada melenan pepineh, simpenja paundukane ento di pantaran ceninge ajak dadua, tur eda ngedengang paundukan ane pingit.10 Yening tusing keto, makejang anake lakar nawang mungguing cening tusing bisa ngisi raos, tur cening tusing lakar nyidayang ngilidang kimud.
11
Pepinehe ane melah baan mesuang, waluya buka ukir-ukiran mase ane kadeketang sig perake.12
Panglemek anake ane suba mapangalaman marep teken anak ane nyak madingehang, ento majian bandingang teken bungkung mas wiadin sesocan sarwa mule ane malakar aji mas ane paling melaha.13
Utusan ane satia ngranayang dayuh pepineh anake ane ngutus ia, waluya buka yehe ane dingin dikalaning panes masan manyine.14
Anak ane majanji makidihang barang, nanging tusing taen ngisinin janjinnyane, waluya buka gulem muah angine ane tuara misi ujan.15
Panglemes ane sabar nyidayang ngalahang musuh ane paling sitenge, muah nyidayang nglemperang pakayun pamrentahe.16
Edaja cening naar madu lebihan teken ane perluang cening, yen bes lebihan bisa ngranayang cening ngutah.17 Edaja bes pepes nelokin pisagan ceninge, bisa masih cening ngranayang ia uon, lantas ia dadi gedeg teken cening.
18
Dedalihan ane palsu waluya buka pedang, pentong wiadin panah ane lanying ane ngamatiang.19
Nyagerang anak ane tusing nyandang gugu dimasane kapelek waluya buka ngutgut aji gigi ane pawah wiadin majalan aji batis rumpuh.20
Makidung pabuat anake ane kaduhkitan waluya buka nyuang panganggonnyane dimasan dingine, wiadin buka mebehang uyah sig tatunnyane.21
Yening musuh ceninge seduk, baang ia madaar, yen ia bedak baang ia yeh inem.22 Cening lakar ngranayang ia buka borbor baan kimud tur Ida Sang Hyang Widi Wasa lakar mikolihin cening.
23
Pisunane ento sinah ngranayang pedih buka angine ane teka uli kaja pasti ngaba ujan.24
Melahan nongos di raab umahe, bandingang teken nongos di umahe abesik ngajak somah ane crewet.25
Isinne pesan, ningeh orta ane melah uli gumi ane joh, waluya buka yeh ineme ane dingin dikalane cening kapanesan muah bedak.26
Anak ane patut ane nyerahang dewekne teken anak ane jaat, mapatinget cening unduk yeh klebutan ane putek wiadin semere ane nglengehin.27
Madaar madu bes liu ento tuara melah pabuat cening, keto masih yen cening loba teken pujian.28
Yening cening tusing nyidayang nangges gedeg basang ceninge, cening tusing ngelah pepineh, waluya buka kotane ane tusing matembok panyengker, aluh baan ngebug.1
Tusing pantes anake belog maan pujian, waluya buka saljune dimasan panese wiadin ujane dimasan manyine.2
Temahe ento tusing nyidayang nyakitin cening, sajawining cening mula beneh kena temah. Temahe ento lakar ngliwat buka kedise makeber tur tusing taen mencegan.3
Cening patut mecutin jarane, cening patut madangalin keledaene, tur cening patut nigtig anake ane belog.4
Yening cening nyautin patakon anake buduh, patuh buduh ceninge buka anake ane matakon ento.5
Patakon ane buduh sautinja aji pasaut ane buduh, pedas anake ane matakon ento lakar ngresep mungguing ia tusingja dueg buka panyengguh dewekne.6
Yening cening nunden anak belog nekedang pabesen, satmaka cening ngetep batis ceninge padidi, tur cening lakar ngati-ati kakewehan.7
Anake ane belog ngadokang pitutur, waluya buka anake rumpuh ngadokang batisne.8
Muji anak ane belog, patuh buka negul batu di blangsutane.9
Anake belog ane makeneh ngetus raos ane wicaksana, matinget cening teken unduk anak ane punyah ane makeneh ngabut dui uli di limanne.10
Anak ane ngupahin sakancan anak belog ane teka sig iane, ia tuah ngranayang anake makejang pada sakit ati.11
Laksana ane belog ane laksanaanga kanti pangpindo baan anake belog, waluya buka cicinge ane mabalik ngamah utahne.12
Anake ane paling beloga, enu melahan teken anak ane ngaden awakne wicaksana, nanging sujatinne tusing.13
Apa kranane anake ane mayus tusing nyak pesu uli jumah? Apake ane takutina? Singake ane nyehina?14
Anake ane mayus glalang-gliling di pedemane, ia tusing lebihan teken jelanane ane mapiteh di engselne.15
Ada anak ane kaliwat mayus buat ngesopin bibihne dedaaran.16
Anake ane mayus lakar ngaden ibanne duegan teken anake ajaka pepitu, ane nyidayang mesuang pepineh ane melah sajeroning tetimbangannyane.17
Ngamiluin paiegan anak lenan, ane tusing dadi urusan ceninge, waluya buka cening mentas di jalane laut ngejuk cicing tur nakep kupingne.18
[18-19] Anak ane ngapus anak lenan, laut ngorahang ibanne mageguyuan waluya buka anake buduh ane maplalian nganggon sanjata ane ngamatiang.19
20
Yen tusing ada saang, apine lakar mati. Yen tusing ada pisuna, tusing lakar ada paiegan.21
Adenge ngranayang baane murub, saange ngranayang apine enu ngendih tur anake ane demen ngae kakewehan, ngranayang tansah ada paiegan.22
Pisunane ento jaen pesan rasanne. Ambate dot atine makeneh ngelekang pisunane ento.23
Raos ane tuara jujur, ane ngilidang isin keneh ceninge ane sasajaan, ento waluya buka payuk tanahe masepuh.24
Anak ane mapi-mapi, ngengkebang gedeg basangne aji raos nyunyur manis.25 Dikenkenne munyinne ento melah rasanne dingeh cening, nanging eda pesan pracaya teken ia, sawireh kenehne bek maliah misi geting.
26 Dikenkenne ia nyidayang ngengkebang gedeg basangne, nanging sakancan anake lakar ningalin laksanannyane ane corah.
27
Anak ane makena jeet pabuat anak lenan, ia ane lakar kena jeetne ento. Anak ane nyongcong abing, ia lakar nyag.28
Cening patut geting teken anak ane makeneh nyakitin anak baan bobab. Raose ane tuara jujur, tusing nekaang pikenoh, sajabaning ngae karusakan.1
Edaja cening nyumbungang unduk ceninge ane buin mani. Sawireh cening tusing nawang kenken lakar panadinne ane jani muah ane buin mani.2
Depangja anak lenan ane muji cening, yadianja anak sunantara, nanging edaja cening padidi ane muji dewek ceninge.3
Baat batu muah biase tusingja amunapa yen bandingang teken kakewehan ane adakanga baan kabelogane.4
Pedihe ento gemes tur ngranayang usak, nanging unduke ento tusingja amunapa yen bandingang teken iri atine.5
Melahan nglemekin anak aji gegalangan, bandingang teken ia ngaden cening tusing pati rungu teken dewekne.6
Sawitrane ento mapineh ane melah, yadianja dikenkene ia nyakitin cening. Nanging yen musuh ceninge ngelut baong ceninge, cening patut waspada.7
Yen cening suba wareg, cening tusing nyak buin teken madu, nanging yening cening seduk, yadian dedaaran ane paitko masih manis rasanne.8
Anak ane magedi ninggal umahne tan bina buka kedise ane magedi ngalahin sebunne.9
Wewangen muah lengis-lengis ane miik ngranayang cening marasa liang, nanging kakewehane ento ngenyagang keneh ceninge.10
Edaja cening engsap teken parasawitran ceninge wiadin parasawitran bapan ceninge. Yening cening katempuh kakewehan, edaja ngidih tulung teken nyaman ceninge. Pisagan ceninge ane paek nyidayang lebihan nulungin cening, bandingang teken nyaman ceninge joh.11
Ih cening, dadija anak wicaksana, tur bapa lakar marasa bagia. Bapa lakar nyidayang masaut marep teken sakancan anake ane nyacad bapa.12
Anake ane dueg, nyidayang ningalin baya ane lakar teka, tur ia bisa ngelidang dewekne, nanging anake ane tunan pepineh lakar nglaut majalan mapas bayane ento, tur sasubane keto ia lantas maselselan.13
Asing-asing anak belog, ane majanji nanggung utang anak lenan, patut kajuang sakancan pagelahane buat kanggon wala.14
Yening cening nundun timpal ceninge pasemengan pesan aji munyi ane keras ento satmaka cening nemah ia.15
Somah ane crewet waluya buka yehe ane paketeltel tan papegatan dimasan ujane.16 Kenkenang ceningke lakar nunden ia mendep? Taenke cening negarang ngandeg angin, wiadin ngemel lengis?
17
Anake ane mlajah uli timpalne ane lenan, patuh buka besine saling sangih paturu besi.18
Piaraja punyan aane, ditu cening lakar naar buahne. Parekan ane ngancangin gustinnyane ento lakar kajiang.19
Tuah muan ceninge ane tingalin cening lawatne di yehe, tur tuah unduk ceninge padidi ane tawang cening di keneh ceninge.20
Indrian manusane waluya buka pati lokane, setata nu dogen ada tongos.21
Mas muah perake pada kauji baan api. Kabinawan anake masih nyidayang kauji.22
Yadianja cening nyidayang nigtig anake belog kanti dasdasan mati, cening masih buin tusing nyidayang nigtig kabelogannyane apanga magedi uli sig iane.23
Sasida-sidaan melahang pesan miara biri-biri muah sampin ceninge,24 sawireh kasugihane ento tusing langgeng. Yadian bangsaneko masih tusing langgeng.
25 Cening ngarit sumi muah ngarit padang di samping bukite, nanging dugase ento embong sumine ane lenan masih pada tumbuh.
26 Cening nyidayang ngae panganggo aji bulun biri-birin ceninge muah meli tanah aji pipis ane bakatang cening ulihan cening ngadep kambing ceninge makudang-kudang ukud.
27 Sisan kambing ceninge lakar mesuang susu pabuat cening muah kulawargan ceninge muah buat panyeroan ceninge.
1
Jlemane dursila malaib, yadianja tusing ada anak ane nguber ia, nanging anake ane jujur pada wanen pesan buka singane.2
Yen bangsane madosa, pamrentahane lakar masalin sai-sai. Nanging bangsane lakar kukuh bakuh tur langgeng, yen bangsane ento ngelah pamimpin-pamimpin ane widagda tur midep.3
Anake ane ngisi pamrentahan laut nyakitin anak ane tiwas, waluya buka ujane ane bales ane ngusakang pamupon gandume.4
Yening cening tusing ngajiang pidabdab, cening maruang teken jlemane dursila, nanging yening cening satinut teken pidabdabe ento, cening nglawan jlemane dursila.5
Jlemane jaat tusing nawang kadilan, nanging anake ane astiti bakti teken Ida Sang Hyang Widi Wasa ngresep pesan teken kadilan.6
Melahan dadi anak tiwas tur jujur bandingang teken dadi anak sugih tur pekel.7
Anak truna ane satinut teken pidabdab ento dueg, anak ane masawitra ngajak anak ane tan paguna, ia ngranayang bapanne kimud.8
Yening cening maan kasugihan ulihan panak pipis muah ngalih bati uli anak lenan, kasugihan ceninge ento lakar makisid sig anake ane kapiolasan teken anake tiwas.9
Yening cening tusing tinut teken pidabdab, Ida Sang Hyang Widi Wasa lakar tusing pesan ledang mirengang pangastawan ceninge.10
Yening cening ngapus anak ane jujur apanga ia malaksana jaat, cening padidi lakar labuh sig jeet ceninge ento. Anake tan padosa lakar kapikolihin.11
Anake sugih setata ngaden ibanne dueg, nanging anake tiwas ane ngelah pangresepan unduk perah anak, duegan teken anake sugih ento.12
Yen anake ane patut ngagem kakuasan, makejang anake pada ngucapang pangayu bagia, nanging yen jlemane jaat mrentah, rakyate makejang pada mengkeb.13
Cening tusing lakar nyidayang labda karya diidup ceninge, yening cening ngengkebang dosan ceninge. Angkeninja tur suud ngae dosa. Ditu Ida Sang Hyang Widi Wasa lakar nyinahang sih pasuecan teken cening.14
Setata astiti baktija teken Ida Sang Hyang Widi Wasa, pedas cening lakar bagia. Yening cening bengkung, cening lakar kasirnayang.15
Anake ane tiwas tusing nyidayang ngudiang-ngudiang marep teken pamrentah ane dursila. Pamrentahe ento patuh bayanne teken singa wiadin beruange ane aung-aung.16
Pamrentah ane tusing ngelah pangresepan lakar dadi pamrentah ane nyapa kadi aku. Anake ane tusing demen mamekel lakar mrentah salawas-lawasne.17
Anake ane pelih ngamatiang jlema, ia satmaka enggal ngae bangbang buat dewekne padidi. Eda pesan ia tundena suud mangbang.18
Jujurja cening, pedas cening lakar rahayu. Yening cening tusing jujur, tan pararapan cening lakar labuh.19
Petani-petani ane sarat magarapan, liu ngelah dedaaran. Anak ane ngutang-ngutang gae ia lakar setata tiwas.20
Anak ane jujur lakar muponin idup ane bagia. Nanging yening cening gegison nagih sugih, cening lakar setata tiwas.21
Ngaden-ngaden anak, ento pelih. Nanging sang hakim lakar pelih yen ia nampi suap, yadian amun apaja bedikne.22
Anake ane momo gegison nagih sugih tur ia tusing nawang mungguing kasugihane ento lakar mencanen ia.23
Anak ane nglemekin anak, manian ia lakar sangetan kajiang bandingang teken anak ane ngajum-ajum aji raos manis.24
Anak ane ngaden dewekne tusing pelih yan mamaling gelah wong tuannyane, ia tusing melahan teken malinge ane lenan.25
Kamomoane ento tuah ngranayang kakewehan. Paling melah yen cening suksrah teken Ida Sang Hyang Widi Wasa.26
Belog pesan yen cening nuutang pepineh ceninge padidi. Rahayuangja iban ceninge, tur tuutangja pangajah anake ane wicaksana.27
Baangja anake tiwas ngidih, pedas cening lakar tusing taen kuangan. Yening cening ngidemang paningalan ceninge marep teken anak tiwas, liu anake lakar nemah cening.28
Rakyate lakar pada mengkeb, yen jlemane jaat ngisi kakuasan. Nanging yen ia kasurudang lungguh, anake ane patut lakar buin mrentah.1
Yening cening sayan bengkung sabilang cening kaglemekin, pamragatne ada kalane cening lakar kanyagang tur tusing dadi buin balikang.2
Edenginja bapa pamrentah ane patut, tur bapa lakar ngedengin cening anak ane bagia. Edenginja bapa pamrentah ane dursila, tur bapa lakar ngedengin cening anak ane sangsara.3
Yening cening ngajiang kawicaksanan, bapan ceninge lakar marasa bangga ulihan cening. Anak ane belog ngura-ura pipisne anggona ngalih sundel.4
Yening ida sang prabu ngrajegang kadilan, bangsane lakar kukuh bakuh, nanging yen ida tuah kuduan teken pipis ida lakar nguugang gumin idane.5
Yening cening ngajum-ajum sawitran ceninge, cening masang jeet buat dewek ceninge padidi.6
Jlemane jaat kena jeet ulihan dosannyane padidi, nanging anake ane jujur bagia muah bebas.7
Anake ane patut ento nawang apa ane dadi hak anake lacur, nanging anake ane dursila tusing ngresep teken unduk-unduke ento.8
Anake ane tusing bisa ngajiang anak lenan, bisa ngranayang kotane dadi iur. Anake ane wicaksana ngranayang anake pada trepti.9
Yening anake ane dueg maprakara nglawan anak belog, anake belog ento tuah kedek dogen, mesuang munyi kasar tur ngacuh.10
Anake ane demen mamati-mati, gedeg teken anake ane jujur, nanging anake ane patut lakar nyayubin idup anake ane jujur ento.11
Anake ane belog gegalangan ia ngedengang gedeg basangne, nanging anake ane dueg, ia sabar bisa naanang gedeg basangne.12
Yen pamrentahe nglinguang laporan ane palsu, makejang prakanggennyane dadi anak bobab.13
Anak ane tiwas muah anak ane nindes ia, ada patuhne kene: Ida Sang Hyang Widi Wasa ane mapaica mata teken ia ajaka dadua.14
Yening ida sang prabu matindih teken hak anake tiwas, ida lakar mrentah salawas-lawasne.15
Panglemek muah pidabdabe ento melah pabuat ipianak. Yen ipianak nuutang kenehne padidi, ia lakar ngranayang memennyane kimud.16
Yen anake jaat ngisi kakuasan, kajaatane sayan ngliunang. Nanging anake patut lakar idup tur mabalih uug anake jaat ento.17
Dabdabja pianak ceninge, pedas cening setata lakar marasa bangga ulihan ia. Ia tusing taen lakar ngaenang cening dadalan buat nandang kimud.18
Bangsa ane tuara katantan baan Ida Sang Hyang Widi Wasa, ento bangsa ane tuara nawang tata krama. Bagia anake ane ngagem pidabdab Ida Sang Hyang Widi Wasa.19
Cening tusing nyidayang nglemekin parekan ceninge aji raos dogen. Ia mirib nyidayang ngresep raos ceninge, nanging ia lakar tusing ngrunguang.20
Rasane cageran anake ane belog bandingang teken anake ane mesuang munyi tan pepineh.21
Yening uli cerik cening ngulurin sapakitan parekan ceninge, manian ia lakar nyuang sakancan pagelahan ceninge.22
Anake ane enggal pedih, liu pesan ngranayang ieg muah kakewehan.23
Kasumbungane ento ngranayang cening labuh, nanging yening cening ngalap asor, cening lakar kajiang.24
Ruang malinge ento dadi musuhne ane paling keweha. Yen ia nguningayang amun sasajaane di pangadilan, ia lakar kukum. Nanging yen ia tusing nguningayang ane amun benehne, Ida Sang Hyang Widi Wasa ane lakar nemah ia.25
Baya pesan ngrunguang panarkan anak ane nuek teken dewek ceninge, nanging yen cening suksrah teken Ida Sang Hyang Widi Wasa, cening lakar nemu rahayu.26
Makejang anake pada ngulati apang kaledangin baan sang pamrentah, nanging tuah uli Ida Sang Hyang Widi Wasa dogen cening nyidayang maan kadilan.27
Anake ane patut geting teken anake ane dursila, tur anake ane dursila geting teken anake ane patut.1
Pitutur Dane Agur okan Dane Yake sane saking Masa sapuniki: “Ida Sang Hyang Widi Wasa tusing ngiangin tiang. Ida Sang Hyang Widi Wasa tusing ngiangin tiang, tur tusing ada anak ane nulungin tiang.2
Tingkah tiange lebihan cara buron bandingang teken cara manusa. Tiang tusing ngelah pangresepan buka ane patut gelahanga baan manusane.
3
Tiang tusing taen mlajahin kawicaksanan, tur tiang tusing pesan nawang unduk Ida Sang Hyang Widi Wasa.
4
Nyenke ane nitah kaweruhan ane di langite? Nyenke ane nyidayang nakep angin? Wiadin ane nyidayang ngaput yeh aji kamben akebis? Wiadin ane netepang wates gumine? Yen cening nawang, nyenke anake ento? Nyenke pianakne?
5
Ida Sang Hyang Widi Wasa ngamanggehang sakancan prajanjian ane kardi Ida. Ida satmaka dadi tongos masayuban pabuat sakancan anake ane ngulati pasayuban Idane.6 Yening cening ngorahang mungguing Ida ngandikayang unduk ane tusing taen nikayang Ida, Ida lakar nglemekin cening tur nyinahang mungguing cening anak ane bobab.”
7
Duh Ratu Sang Hyang Widi Wasa, titiang mapinunas ring Palungguh IRatu, lugrainja titiang kalih paindikan sadurung titiang padem, inggih punika:8 Dohangja titiang saking paindikan sane bobab, tur sampunangja titiang icena dados anak sugih wiadin dados anak tiwas. Paicayangja ring titiang bebuktian wantah amun sane perluang titiang.
9 Yening titiang akeh maderbe, menawita titiang jaga mabaos, mungguing titiang nenten perlu ring Palungguh IRatu. Nanging yening titiang tiwas, menawita titiang mamaling tur nganistayang parab Widin titiange.
10
Edaja cening nyacad parekan di ajeng gustinnyane. Cening lakar kena temah tur nandang sangsara ulihan ento.11
Ada anak ane nemah bapannyane tur tusing pati rungu teken memennyane.12
Ada anak ane ngaden ibanne suci nirmala, nanging sujatinne ia enu leteh.13
Ada anak ane ngaden ibanne patut pesan, beh ambate patutne kadena ibanne.14
Ada anak ane saking kawirosan nyuang gelah-gelah anake tiwas muah anak ane katunan, aketo carannyane ngalih pangupa jiwa.15
Lelintahe ngelah pianak lua-lua dadua, tur makadadua adanina: “Baangja tiang.” Ada petang paundukan ane tusing taen marasa cukup, nah ento:16
Pati lokane,
anak luh ane tusing ngelah pianak,
tanahe tuh ane merluang ujan,
muah api ane suba kadung nilap.
17
Anak ane minjulin bapanne wiadin nganistayang memennyane dikalane ia suba tua, ia patut amah kedis garuda wiadin matanne patut kacotot baan guake.18
Ada petang paundukan ane sukeh pesan baan bapa ngresepang, nah ento kene:19
Kedis garudane makeber di langite,
lelipine nglegos di batu kaange,
kapale nyidayang malayar di pasihe,
anake luh muah muani pada kasemaran.
20
Kene pajalan anake luh ane tusing satia: Ia mamitra, laut ia manjus, suud keto lantas ia ngraos kene: “Tiang tusing ada malaksana ane pelih.”21
Ada petang paundukan ane tuara sida katampi di gumine, nah ento:22
panjak ane dadi ratu,
anak belog ane tusing taen kuangan daar,
23
anak luh ane gedegang anak laut nganten,
panyeroan ane nyilurin linggih pamekelnyane ane istri.
24
Ada buron cenik patpat di gumine, nanging burone ento dueg pesan nah ento:25
Semut: ia lemet, nanging ia nyimpen amah-amahane dimasan panase.
26
Kancil: ia tusing siteng, nanging ia mumah di selagan batu kaange.
27
Balang: ia tusing ngelah ratu, nanging ia makeber sibarengan tur mabarisan.
28
Cekcek: cening nyidayang ngejuk aukud, nanging cening masih lakar ningalin cekcek di purin ida sang prabu.
29
Ada petang paundukan ane nglangunin baana ningalin, dinujune ia majalan, nah ento:30
Singa: buron ane paling sitenga di pantaran sakancan burone, tur ane tuara takut teken nyen jua.
31
Domba, manuk ane ngebet, muah sang prabu ane mamargi di arep kaulan Idane.
32
Yen cening suba belog pesan laut nyumbungang dewek muah ngrincikang ane corah, melahan suud malaksana buka keto, tur pinehinja dewek ceninge.33 Yening susune ento aduk cening, ia lakar dadi mentega. Yen cening manteg cunguh anak, ia lakar pesu getih. Yening cening mangunang gedeg basang, cening lakar nemu kakewehan.
1
Ibun Ida Sang Prabu Lemuel, mapitutur ring ida sapuniki pangandikan idane:2
“Cening pianak meme ane sayang, cening ane suba tunas meme sajeroning pangastawan. Ane patut orahang meme jani nah ento:3 Eda pesan cening ngutang-ngutang kasitengan ceninge buat ngulurin semara muah ngura-ura pipis ceninge makejang buat nuukin anak luh, sawireh semara muah anake luh ento ngusakang pararatune.
4 Cening Lemuel, padingehangja munyin memene. Pararatune tusing pantes nginum anggur, wiadin katagihan teken anggur wiadin inum-inuman ane ngranayang punyah.
5 Yening ida mainum-inuman, ida lipia teken pidabdab muah tusing lingu teken hak anake tiwas.
6 Inum-inuman ane ngranayang punyah ento pabuat anake ane lakar mati, muah pabuat anake sajeroning kasangsaran.
7 Depang ia mainum-inuman tur engsap teken kalacurannyane muah teken kakewehannyane.
8
Ngraosja cening pabuat anake ane tusing nyidayang ngraos pabuat dewekne padidi. Sayubinja apa ane patut dadi gelah anake ane tusing ada ane nulungin.9 Ngraosja cening pabuat anake ento, tur dadija cening hakim ane adil. Tindihinja apa ane patut dadi gelah anak ane tiwas muah anake ane katunan.”
10
Sukeh pesan ngalih somah ane dueg. Ia majian bandingang teken sesocane.11
Kurenannyane misarayang isin kenehne teken ane luh, tur ane muani tusing lakar taen tiwas.12
Sanun ane luh idup, ia lakar setata malaksana ayu marep teken ane muani, tur tusing taen ngae ala marep teken ane muani.13
Ia matuyuhin deweknyane malantaran ia nunun panganggo ane malakar aji benang wol muah benang kapas.14
Ia ngaba dedaaran mulih uli maleluasan, buka kapal-kapal sudagare.15
Ia bangun ngadaslemahe buat nyediang kulawargannyane dedaaran, tur matujuhin panyeroannyane apa ane patut gaena.16
Ia ningalin tegal, laut meli tegale aji pipis celengane. Tegale ento laut pulaina anggur.17
Ia santep pesan magarapan, siteng tur anteng pesan.18
Sakancan ane garapa ento makejang tawanga ajinne tur ia magarapan kanti makapeteng pesan.19
Ia ngantih benang padidi, tur nunun kambenne padidi.20
Ia dana teken anak ane tiwas muah teken anak ane katunan.21
Ia tusing marasa keweh yen ada salju, sawireh kulawargannyane suba ngelah panganggo anget.22
Ia ngae seprai muah nganggo panganggo ane malakar aji kapas ungu ane melah.23
Ane muani, anak ane kabinawa, dadi salah tunggal pamimpin kotane.24
Anake luh ngae panganggo muah sabuk, laut adepa teken sudagare.25
Ia siteng tur kajiang baan anake, buina tusing jejeh ngarepin paundukan ane lakar teka.26
Ia ngraos dabdab tur wicaksana.27
Ia setata repot tur ngitungang kulawargannyane.28
Pianak-pianaknyane pada ngajiang ia tur anak muaninnyane masih muji ia.29
Ane muani ngucap kene: “Liu ada anak luh ane dadi somah ane melah, nanging luh ene ane paling melaha di pantaran anake luh-luh ento makejang.”30
Kaayuane ento ngapus muah kajegegane ento lakar ilang, nanging anake luh ane ngluihang Ida Sang Hyang Widi Wasa, ia patut kapuji.31
Baang ia pikolih pabuat sakancan ane laksanaanga, ia patut kajiang baan sakancan anake makejang.