1

1

[1-2] Ida Sang Prabu Ahasweros mrentah saking singasana kaprabon idane ring kota Susan, ibukotan panegara Persiane. Ida mrentah 127 propinsi, ngawit saking India kantos rauh ring Sudan.

2

3

Ring taun sane kaping tiga panyeneng Ida Sang Prabu Ahasweros, ida ngwentenang pesta pabuat parapangageng miwah paraprakanggen idane. Wadua bala Persia miwah Midiane, paragubernur miwah parasulinggihe saking propinsi-propinsi sami pada rauh.

4 Sajeroning nem sasih suenipun ida mamerang arta branan kaprabon miwah kaluihan saha kagungan idane.

5

Sasampun punika, sang prabu raris ngwentenang pesta pabuat sakancan anake ring kota Susan sane sugih wiadin sane tiwas. Pesta punika kawentenang ring taman-taman purine kantos pitung rahina suenipun.

6 Natar purine kapayasin antuk tenda lenen miwah mori sane mawarna biru lan putih, sane kategul antuk tali-tali lenen ungu sane becik, tumuli kategulang ring gelang-gelang perak sane ring pilar-pilar marmere. Dipan-dipan sane malakar mas miwah perak sampun kagenahang ring natar purine sane katukub antuk marmer putih, mirah, mutiara pakabyarbyar miwah soca biru.

7 Inum-inuman kasodayang nganggen cangkir-cangkir mas sane mawarni-warni tur ida sang prabu dana pisan maicayang inum-inuman idane kantos maliah-liah.

8 Anake pada dados nginum sakama-kama duaning wenten pangandikan ida sang prabu ring paraparekan druene, mungguing anake kalugra nginum sakita karepnyane.

9

Duk punika ugi Sang Pramesuari Wasti taler ngwentenang pesta pabuat paraistrine ring jeroan purine.

10

Rikala pestane punika mamargi ngantos rauh ring rahina sane kaping pitu, sang prabu minum-inuman tur marasa ledang pisan ring kayun. Ida tumuli ngesengin paraparekane muani sane wandu sareng pepitu, inggih punika: Mehuman, Bista, Harbona, Bigta, Abagta, Setar miwah Karkas.

11 Ida ngandikayang mangda ipun ngaturin Sang Pramesuari Wasti mangda rauh tangkil saha ngrangsuk busana kaprabon idane. Sang pramesuari mula wantah ayu pisan, tur sang prabu mapakayun jaga ngedengang kaayuan sang pramesuari ring paraprakangge miwah paratamiun idane.

12 Nanging rikala paraparekane punika ngaturang ring sang pramesuari sapatitah ida sang prabu, sang pramesuari nenten kayun rauh tangkil. Indike punika ngawinang sang prabu duka pisan.

13

Sampun dados kabiasaan pabuat ida sang prabu nakenang ring paraanake sane pradnyan ring pidabdab miwah tatakrama, duaning punika ida raris ngesengin parapangabih idane sane tatas uning ring indik sane patut kamargiang.

14 Sane pinih sering ngaturang ring ida sang prabu, inggih punika: Dane Karsena, Setar, Admata, Spanyol, Meres, Marsena miwah Memukan. Dane sareng pepitu punika dados prakangge ring Persia miwah Media, sane madue linggih sane pinih tegeh ring sakuub kaprabone.

15 Sapuniki pangandikan Ida Sang Prabu Ahasweros ring dane sareng pepitu: “Gelahe suba ngutus parekan-parekan gelahe buat ngaturang titah gelahe teken Sang Pramesuari Wasti, nanging Sang Pramesuari Wasti tulak teken titah gelahe ento. Kenken ane mungguh di pidabdabe ane patut laksanayang gelahe marep teken ida?”

16

Dane Memukan tumuli matur ring sang prabu miwah ring paraprakanggen idane, sapuniki: “Sang Pramesuari Wasti nentenja wantah nganistayang sang prabu kewanten, nanging taler nganistayang paraprakangge miwah rakyate ring sakuub kaprabone.

17 Sakancan anake luh ring jagat druene pacang nemberang kurenannyane, yening ipun miragi laksana sang pramesuari punika. Ipun jaga mabaos sapuniki: ‘Ento kaden Sang Prabu Ahasweros ngesengin Sang Pramesuari Wasti, nanging ida tulak teken pangandikan sang prabune.’

18 Yening rabi-rabin paraprakangge Persia miwah Midiane mireng indik saparilaksanan sang pramesuari, dane jaga nguningayang ring suaminnyane ring rahina puniki. Makasami istri-istrine nenten jaga ngajiang suaminnyane tur paralanange jaga tansah duka ring rabinnyane.

19 Yening palungguh iratu ledang, rarisang wedalang pangumuman druene mungguing Sang Pramesuari Wasti nenten jaga naenin malih tangkil ring ayun sang prabu. Durusang prentahang mangda indike punika kasuratang ring cakepan undang-undang panegara Persia miwah Midiane, mangda indike punika nenten prasida kaowah malih. Sasampun punika rarisang ngentosin sang pramesuari antuk anak istri sane tiosan sane becikan ring punika.

20 Yening pangumuman palungguh iratu sampun sumebar ring sakuub kaprabone, asing-asing anake luh jaga ngajiang somahnyane, yadiastu ipun sugih wiadin tiwas.”

21

Sang prabu miwah paraprakanggen idane sami pada setuju ring indike punika, tur sang prabu raris ngamargiang atur Dane Memukan punika.

22 Sang prabu tumuli ngirim dedauhan ka propinsi-propinsine makasami manut cara lan basannyane suang-suang, dagingipun mungguing anake lanang dados ulu ring pakurenannyane, tur ngagem baose sane ka pamuput.

2

1

Tan asue, sasampun rered dukan ida sang prabu, sang prabu kantun mikayunin indik sane kalaksanayang antuk Ida Sang Pramesuari Wasti miwah indik pangumuman idane ngeniang indik idane.

2 Duaning punika makudang-kudang pangabih sang prabu sane raket ring ida, matur sapuniki: “Napi awinanipun palungguh iratu nenten ngandikayang mangda ngrereh daa-daa sane ayu.

3 Palungguh iratu wenang nyelik prakangge-prakangge ring asing-asing propinsi, ring sakuub jagat druene saha kadulurin pangandika, mangda ipun ngaturang sakancan daane sane ayu-ayu ka genah selir-selir druene ring Susan, ibukotan jagat druene. Banggayang daa-daane punika ketangang antuk Dane Hegai, sane ngetangang paraselir iratune, tur banggayang daa-daane punika kapretenin tur kapayasin saha becik.

4 Sapanglanturipun rarisang iratu ngambil sane senengin iratu tur manggehang ipun dados pramesuari buat ngentosin Ida Sang Pramesuari Wasti.”

Sang prabu mikayunin mungguing tetimbangannyane punika becik. Nika duaning indike punika raris kamargiang.

5

Wenten satunggaling wong Yahudi magenah ring kota Susan, mapesengan Mordekai okan Dane Yair. Dane punika saking suku Benyamin, katurunan Dane Kis miwah Dane Simei.

6 Rikala Sang Prabu Nebukadnesar, ratune ring Babel nawan Sang Prabu Yoyakin ratune ring Yehuda saking Yerusalem, Dane Mordekai wenten ring pantaran rombongan tawanane punika.

7 Dane Mordekai madue oka misan sane mapesengan Ester, yen ring basa Ibrani Hadasa. Dane Ester punika ayu pisan tur pangadeg danene taler becik. Sasampun wong tuan Dane Ester seda, Dane Mordekai raris ngangkat Dane Ester dados okan danene.

8

Rikala sang prabu ngwedalang dedauhan idane, tur akeh daa-daane pada katurang ka Susan, Dane Ester taler sareng mrika. Dane taler katurang ka puri, tur ketangang antuk Dane Hegai, sane kapisara buat ngenterang paraistri druen ida sang prabu.

9 Dane Hegai seneng nyingakin Dane Ester. Dane Ester tumuli kicen wewangen miwah odak. Tios ring punika taler kicen genah sane pinih becik ring genah istri-istrine punika, tur kicen panyeroan saking puri pitung diri akehipun buat ngayahin dane.

10

Dane Mordekai miteketin Dane Ester, mangda sampunang pisan maosang mungguing dane punika wong Yahudi.

11 Nyabran rahina Dane Mordekai mamargi nglintang ring arepan natar genah istri-istrine punika, mangda dane mrasidayang uning ring kawentenan Dane Ester miwah napi sane jaga nibenin ragan danene.

12

Pepretenan pabuat istri-istrine punika, kalaksanayang ataun suenipun. Sajeroning nem sasih kaurut antuk minyak mur, tur malih nem sasih kaurut antuk minyak balsem. Sasampune punika, saka adiri paradaane punika magilir katangkilang ka ajeng Ida Sang Prabu Ahasweros.

13 Rikala mamargi saking genah paraistrine ngranjing ka puri, asing-asing daane dados nganggen pangangge sane kasenengin.

14 Daa-daane punika patut tangkil ka puri rikalaning sore, tur benjang semengnyane raris kambil tur kagenahang ring genah istri-istrine sane tiosan, sane ketangang antuk Dane Saasgas, parekan wandu sane kapisara ngenterang paraselir ida sang prabu. Daa-daane punika tan kalugra malih tangkil ring ajeng ida sang prabu, sajaba yening karsayang antuk sang prabu tur kasambat pesengannyane.

15

Sane mangkin rauh masannyane Dane Ester jaga tangkil ring ajeng ida sang prabu. Dane Ester punika okan Dane Abihail, misan Dane Mordekai, nanging sampun kangkat dados okan Dane Mordekai. Dane Ester tansah kapuji antuk asing-asing anak sane nyingakin dane. Rikala rauh giliran danene, Dane Ester wantah nganggen pangangge sakadi sane kapangandikain antuk Dane Hegai, sane ngetangang genah istri-istrine punika.

16 Dadosipun ring taun sane kaping pitu panyeneng Ida Sang Prabu Ahasweros, ring sasih sane kaping dasa, ring sasih Tebet, Dane Ester katangkilang ring Ida Sang Prabu Ahasweros ring puri druene.

17 Sang prabu seneng pisan ring dane, langkungan ring daa-daane sane tiosan, tur dane kasayangang saha kaledangin langkungan ring istri-istrine sane tiosan. Sang Prabu raris nyalukin dane gelungan kaprabon tur ngamanggehang dane dados pramesuari ngentosin Sang Pramesuari Wasti.

18 Sasampun punika sang prabu raris ngwentenang pesta ageng buat Dane Ester, tur ida ngundang paraprakangge miwah pegawe-pegawen idane. Ida ngwedalang dedauhan buat ngwentenang rahina libur ring sakuub jagat druene, tur ida maicayang panugrahan-panugrahan sane pantes dados paican ida sang prabu.

19

Rikala punika Dane Mordekai kamanggehang antuk sang prabu dados pegawe.

20 Dane Ester tetep kantun ngengkebang ragan danene tur nenten maosang mungguing dane punika wong Yahudi. Dane Mordekai miteketin Dane Ester mangda sampunang maosang indike punika ring sapasira jua, tur Dane Ester setata tinut, sakadi dane tinut rikala dane kantun alit, duke kapatiningin antuk Dane Mordekai.

21

Duk masan Dane Mordekai dados pegawe ring puri, Dane Bigtan miwah Teres sane dados parekan wandu sane ring puri, sane kapisara ngebag lawang pamereman ida sang prabu mambek dura cara ring Ida Sang Prabu Ahasweros tur ngwentenang rerincikan jaga nyedayang ida sang prabu.

22 Dane Mordekai uning ring indike punika, raris nguningang ring Sang Pramesuari Ester, tur sang pramesuari raris ngaturin sang prabu indik sane sampun katurang antuk Dane Mordekai punika.

23 Indike punika tumuli katureksain, raris kapanggih mungguing laporan punika mula yuakti kadi asapunika. Duaning punika Dane Bigtan miwah Dane Teres raris kagantung ring tiang gantungane. Sang prabu mrentahang mangda nyuratang indike punika ring cakepan babad kaprabon idane sane resmi.

3

1

Maletan makudang-kudang masa suenipun, Ida Sang Prabu Ahasweros raris ngamanggehang Dane Haman okan Dane Hamedata, sinalih tunggil katurunan Ida Sang Prabu Agag, dados perdana mentri.

2 Ida sang prabu mrentahang paraprakangge sane ngancangin ida mangda pada hormat ring Dane Haman malantaran nengkluk tur sumuyud ring ajeng danene. Paraprakanggene sami nglaksanayang indike punika, sajawining Dane Mordekai sane nenten kayun nglaksanayang indike punika.

3 Paraprakanggen sang prabu sane tiosan tumuli pada mataken ring Dane Mordekai, napi awinannyane dane nenten ngiringang titah ida sang prabu.

4 Nyabran rahina paraprakanggene sane tiosan punika ngaturin Dane Mordekai mangda dane kayun ngalah, nanging dane nenten sairing. Sapuniki baos Dane Mordekai: “Tiang puniki wong Yahudi. Tiang nenten wenang nyumbah Dane Haman.” Duaning punika paraprakanggene punika raris nguningayang indike punika ring Dane Haman, punapike laksanan Dane Mordekai jaga kabanggayang asapunika.

5 Dane Haman duka pisan mireng mungguing Dane Mordekai nenten kayun nengkluk miwah sumuyud ring ajeng danene.

6 Napi malih rikala uning mungguing Dane Mordekai punika wong Yahudi, dane raris mapakayun mungguing boyaja Dane Mordekai kewanten sane jaga kukum. Dane ngrencanayang jaga ngamademang wong Yahudine makasami sane wenten ring sakuub kaprabon Persiane.

7

Ring taun sane kaping roras panyeneng Ida Sang Prabu Ahasweros, ring sasih sane kaping pisan, inggih punika sasih Nisan, Dane Haman raris ngwentenang undi sane kawastanin “Purim” buat ngrereh rahina miwah sasih sane becik jaga ngamargiang rerincikan danene punika. Raris kapastiang jaga ngamargiang indike punika ring tanggal telulas ring sasih sane kaping roras, inggih punika sasih Adar.

8

Dane Haman raris matur ring ida sang prabu sapuniki: “Wenten satunggaling suku bangsa sumebar ring propinsi-propinsi jagat druene. Tata carannyane mabinayan pisan ring tata caran rakyate sane tiosan. Tios ring punika, ipun nenten sairing ring undang-undang jagat druene. Punika awinanipun nenten pisan patut yening iratu manggayang ipun kadi asapunika.

9 Yening menawi mantuk ring pakayunan iratune, rarisangja iratu ngwedalang prentah, mangda ipun kapademang. Yening palungguh iratu ngamargiang indike punika, titiang majanji jaga ngaturang perak 340.000 kilogram, mangda ngranjing ring arta branan purine, buat jaga kanggen ngetangang jagat druene.”

10

Ida sang prabu tumuli ngelus ali-ali sane anggen ida ngecap tur ngesahang pangumuman idane, raris kaserahang ring Dane Haman, okan Dane Hamedata, katurunan Ida Sang Prabu Agag, sane dados meseh wong Yahudine.

11 Ida sang prabu ngandika ring Dane Haman sapuniki: “Bangsane ento muah sakancan artannyane serahang gelah teken paman. Jalanangja kenken keneh pamane marep teken bangsane ento.”

12

Duaning punika, ring tanggal telulas sasih sane kaping pisan, Dane Haman raris ngesengin parasekretaris ida sang prabu, tumuli nikteang prentah sane patut kasalin nganggen basa miwah tata krama sane lumrah kanggen ring panegara punika, tur kakirim tumiba ring parapamrentah, gubernur-gubernur miwah sakancan prakanggene. Prentahe punika kamedalang sajeroning parab Ida Sang Prabu Ahasweros tur kacap nganggen ali-alin idane.

13 Parapacalange tumuli makta surat prentahe punika ka sakancan propinsine sane wenten ring panegarane punika. Surate punika madaging prentah mangda ring satunggaling rahina, inggih punika ring tanggal telulas ring sasih Adar, wong Yahudine makasami, agung alit, lanang istri mangda kapademang. Ipun sareng sami patut kapunggal, tur sampunang padaleme, tur sakancan pagelahannyane mangda kambil.

14 Daging surat prentahe punika mangda kasebarang ring sakancan propinsine, mangda asing-asing anake pada tragia ring dewek nyantosang rauh panemayane sane sampun kapastiang punika.

15

Saking prentah ida sang prabu, prentahe punika kasebarang ring ibukota Susan, tur parapacalange makta surat prentahe punika ka propinsi-propinsine makasami. Penduduk kota Susane pada bingung malantaran prentahe punika. Rikala punika ida sang prabu sedek malinggih saha minum-inuman kairing antuk Dane Haman.

4

1

Rikala Dane Mordekai uning ring paindikane punika makasami, dane tumuli nyetset panganggen danene kabatek antuk kaduhkitan danene. Dane raris nganggen pangangge kaduhkitan tur nyambehin duur danene antuk abu, tumuli mamargi milehan ring kota, sinambi nangis gerong-gerong kasedihan,

2 kantos dane rauh ring gapuran purin ida sang prabu. Dane nenten ngraris ngranjing ka puri.

3 Ring sakuub propinsi-propinsi, ring dijaja surat prentah ida sang prabu kumumang, irika wenten tangis masesambatan ring pantaran wong Yahudine. Ipun sami pada mapuasa, ngeling masesambatan tur akehan saking pantaran ipune nganggen pangangge kaduhkitan saha maguyang ring abune.

4

Rikala panyeroan miwah parekan wandune nguningayang ring Sang Pramesuari Ester indik sane kamargiang antuk Dane Mordekai, ida rumasa osek pisan ring kayun. Ida tumuli ngirimin Dane Mordekai makudang-kudang pangangge buat kanggen ngentosin pangangge kaduhkitane punika, nanging Dane Mordekai tan kayun nampi pangangge-panganggene punika.

5 Sang pramesuari raris ngesengin Hatah sinalih tunggal parekan wandu sane wenten ring puri, sane sampun kapaicayang antuk sang prabu dados parekan sang pramesuari, mangda ipun nakenang ring Dane Mordekai, sapunapi indike miwah napi sane ngawinang dane kadi asapunika.

6 Hatah tumuli ngrauhin Dane Mordekai ring alun-alun kotane, nampek ring gapuran purine.

7 Dane Mordekai raris ngandikayang ring ipun sapariindik sane sampun nibenin dane miwah amunapi akeh jinah sane kajanjiang antuk Dane Haman buat katurang ring arta branan purine, yening wong Yahudine sampun kapademang makasami.

8 Dane Mordekai taler ngwehin Hatah surat prentah sane sampun kamedalang ring Susan abidang, sane madaging prentah buat nyirnayang wong Yahudine. Dane Mordekai ngandikain Hatah mangda ipun ngaturang surat prentahe punika ring Sang Pramesuari Ester, tur nguningayang sapariindike makasami ring ida. Dane taler mabesen ring ipun, mangda ipun ngaturin sang pramesuari tangkil tur nunasang ring ajeng ida sang prabu, mangda ida ledang mapaica kawelas arsan ring bangsan idane.

9 Hatah tumuli ngamargiang indike punika,

10 tur sang pramesuari raris ngandikayang ipun mangda mawali ngrauhang pangandikan idane ring Dane Mordekai kadi asapuniki:

11 “Wenten pidabdab mungguing yening wenten anak, luh wiadin muani purun tangkil ring ajeng ida sang prabu ring jaba tengah, nanging ipun nenten kasengin antuk ida sang prabu, anake punika patut kadanda pati. Paraprakangge wiadin rakyate sane wenten ring propinsi-propinsi makasami pada uning ring pidabdab punika. Wenten margi wantah asiki mangda luput saking pidabdabe punika, inggih punika yening sang prabu nudingang teteken mas ring anake punika, ipun jaga luput. Nanging sampun asasih suenipun tiang nenten kasengin antuk ida sang prabu.”

12

Rikala Dane Mordekai miragi pangandikan sang pramesuari punika,

13 dane raris ngaturang pakeling ring Sang Pramesuari Ester sapuniki: “Sampunang nyengguh mungguing idewa jaga rahayuan imbangang ring wong Yahudi sane tiosan, duaning idewa wenten ring puri.

14 Yening idewa wantah meneng kewanten ring masa sane kadi mangkin puniki, saking suarga jaga rauh pitulungan pabuat wong Yahudine, tur ipun makasami jaga rahayu, nanging idewa jaga seda tur kulawargan ajin idewane pacang sirna. Sira uning, menawi puniki gunanipun idewa kaselik dados pramesuari ring masa sane kadi asapuniki.”

15

Sang Pramesuari Ester ngrauhang pasaur ring Dane Mordekai asapuniki:

16 “Rarisang dauhin sakancan wong Yahudine mangda mapunduh ring Susan. Mapuasa tur ngastawaja pabuat tiang. Sampunang mangan nginum tigang rahina suenipun. Tiang miwah parapanyeroan tiange taler pacang mapuasa. Sasampun punika tiang jaga tangkil ring ajeng ida sang prabu, yadiastu indike punika tungkas ring undang-undange. Yening tiang patut ngemasin padem malantaran ngamargiang indike punika, banggayang sampun tiang padem.”

17

Dane Mordekai raris kesah saking irika tur ngamargiang sapangandikan Sang Pramesuari Ester.

5

1

Ring rahina sane kaping tiganipun, Sang Pramesuari Ester raris ngrangsuk busana kagungan tumuli ngadeg ring natar purine, ring jaba tengah saha tumenga ka genah singasanan ida sang prabu. Ida sang prabu wenten ring jero sedekan malinggih ring singasanan idane tur maksian ka gapurane.

2 Rikala sang prabu ngaksi sang pramesuari ngadeg ring jaba, sang pramesuari katiban sih kawelas arsan sang prabu, mawinan ida raris nudingang teteken mas idane ring sang pramesuari. Sang pramesuari tumuli ngarepang tur ngantug muncuk tetekene punika.

3 Ida sang prabu tumuli mataken sapuniki: “Apa ane dadi tetujon adine, Sang Pramesuari Ester? Nah orahang teken beli, sinah lakar baang beli, yadiastuja ane idih adi ento kaprabon beline atenga.”

4

Sang Pramesuari Ester raris matur asapuniki: “Inggih ratu sang prabu, yening iratu ledang, titiang nunas ledang iratu miwah paman Haman jaga rauh ring pesta sane kardi titiang pabuat palungguh iratu ring wengine puniki.”

5

Ida Sang Prabu raris ngandikayang mangda Dane Haman digelis rauh mangda ida miwah dane prasida dados tamiun Sang Pramesuari Ester. Irika ida sang prabu miwah Dane Haman tumuli rauh ring pestan Sang Pramesuari Estere.

6 Risedek nginum anggur, sang prabu mataken ring sang pramesuari sapuniki: “Ane jani orahangja teken beli apa ane idih adi, sinah lakar baang beli. Beli lakar ngisinin pangidih adine, yadiastuja adi ngidih kaprabon beline atenga.”

7

Pasaur Sang Pramesuari Ester sapuniki:

8 “Yening iratu ledang jaga nagingin pinunas titiange, ledang iratu miwah paman Haman rauh ring pesta sane jaga kardi titiang pabuat iratu ring rahinane benjang. Kala punika titiang pacang matur ring iratu indik sane jaga tunas titiang.”

9

Rikala Dane Haman kesah saking pestane punika, kalintang rena tur ledang pisan kayun danene. Nanging rikala dane ngaksi Dane Mordekai ngadeg ring gapuran purine tur Dane Mordekai nenten macapatan wiadin nyinahang rasa hormat ring dane rikala dane nglintang irika, dane raris duka pisan ring Dane Mordekai.

10 Nanging dane naanang dukan danene, tur ngraris mantuk. Sasampun punika, dane raris ngundang sawitra-sawitran danene mangda pada rauh ka jeron danene. Dane taler ngajak rabin danene, Dane Seres, mangda nyarengin paigumane punika.

11 Irika dane raris nyumbungang raga ring ajeng sawitra-sawitran danene, nyumbungang indik kasugihan danene, oka-okan danene akeh, indik sang prabu ngamanggehang dane dados prakangge agung, tur indik dane dados anak luihan ring prakangge-prakanggene sane tiosan.

12 Tios ring punika, Sang Pramesuari Ester sampun ngundang sang prabu miwah dane kewanten ring pestan idane, tur sane benjang dane taler malih kaundang.

13 Dane nglanturang baos danene sapuniki: “Nanging makejang ento tusing ada artinne pabuat tiang, sanun I Mordekai jlema Yahudine ento negak ditu di gapuran purine.”

14

Duaning punika rabi miwah parasawitran danene raris mabaos sapuniki: “Nanging dadi beli tusing ngae tiang gantungan ane tegehne dualikur meter. Buin mani semengan beli nyidayang nunas teken sang prabu apanga I Mordekai kagantung ditu. Suud keto beli nyidaang ka pestane ento maduluran idep liang.”

Dane Haman mikayunin mungguing tetimbanganne punika becik. Punika awinanipun dane raris mrentahang mangda makarya tiang gantungan.

6

1

Ring wengi punika, sang prabu nenten mrasidayang sirep. Duaning punika ida mrentahang mangda cakepan babad kaprabon idane sane resmi kawacen ring ajeng idane.

2 Ring bagian sane kawacen punika wenten kapanggih indik Dane Mordekai ngaturang mungguing wenten komplotan misadia nyedayang sang prabu. Komplotane punika kakardi antuk Bigtan miwah Teres, parekan wandu sane dados pajagaan pamereman ida sang prabu.

3 Ida sang prabu tumuli mataken sapuniki: “Kaluihan muah panugrahan apake ane kapaica teken Mordekai malantaran unduke ento?”

Paraparekan idane tumuli matur sapuniki: “Nenten wenten punapa-punapi sane sampun kapaicayang ring dane.”

4

Ida sang prabu mataken sapuniki: “Tusingke ada pegawen gelahe angan aukud dini di puri?”

Duk punika Dane Haman sedekan ngranjing ring jaba tengah. Dane rauh misadia nunas ring sang prabu mangda Dane Mordekai kagantung ring tiang gantungan sane wau puput punika.

5 Parekan idane tumuli matur sapuniki: “Dane Haman wenten iriki misadia jaga tangkil ring iratu.”

Ida sang prabu ngandika sapuniki: “Tunden ia mai.”

6

Dane Haman tumuli ngranjing, tur sang prabu raris ngandika ring dane sapuniki: “Ada anak aukud ane patut pesan inggilang gelahe. Apa patutne laksanayang gelahe teken ia?”

Dane Haman makayun-kayunin indike punika: “Nyenke ane patut sanget pesan inggilanga teken sang prabu? Sinah idewek.”

7

[7-8] Duaning punika dane raris matur ring sang prabu sapuniki: “Rarisang iratu mrentahang mangda anake punika kabaktayang busana kaprabon, inggih punika busana sane anggen iratu ngraga. Rarisang prentahang mangda kuda druene kapayasin antuk rerenggan kaprabone.

8

9 Sasampun punika rarisang nikayang mangda sinalih tunggil prakanggen iratune sane pinih utama, mangda dane nyalukang busana kaprabone ring anake punika, saha ngunggahang anake punika ring duur kudane, tumuli nuntun kudane punika nglintang ring alun-alun kotane. Rikala anake sane nandan kudane punika mamargi, mangda dane jerit-jerit sapuniki: ‘Iwasinja buka kene ida sang prabu mapaica panugrahan teken anake ane arsayang ida buat kainggilang.’ ”

10

Ida sang prabu raris ngandika ring Dane Haman sapuniki: “Nah, kema enggalang jemak busana muah jarane, tur sediaangja kaluihane ento buat Mordekai wong Yahudine ento. Jalanangja marep teken ia buka ane orahang paman ento. Ane jani ia sedekan negak ditu di gapuran purine.”

11

Irika Dane Haman raris ngambil busana miwah kudane punika, tur Dane Mordekai raris kasalukin busana punika. Dane Mordekai tumuli munggah ring tundun kudane, tumuli katuntun antuk Dane Haman nglintang ring alun-alun kotane. Sinambi mamargi, Dane Haman raris ngumumang ring rakyate makasami kadi asapuniki: “Iwasinja, buka kene ida sang prabu mapaica panugrahan teken anake ane arsayang ida buat kainggilang.”

12

Sasampun punika Dane Mordekai raris mawali ka gapuran purine, tur Dane Haman gegison mantuk, sinambi nekep prarain danene kabatek antuk sedih danene.

13 Dane tumuli nyritayang ring rabi miwah parasawitran danene indik sane nibenin dane. Rabi miwah parasawitran danene sane pradnyan punika mabaos ring dane sapuniki: “Beli suba ngawitin nyerahang kakuasan teken Mordekai. Ia anak Yahudi nanging beli tusing nyidayang ngalahang ia. Pasti ia lakar ngalahang beli.”

14

Rikala dane sedek mabaosan, paraparekan wandune raris rauh sada gegison ngaturin Dane Haman mangda dane rauh ring pestan Sang Pramesuari Estere.

7

1

Irika sang prabu miwah Dane Haman sinarengan lunga matamiu ring genah Sang Pramesuari Estere,

2 buat sane kaping kalihipun. Risedek nginum anggur sang prabu malih nakenin sang pramesuari sapuniki: “Nah adi Ester, apa ane idih adi, orahangja teken beli, sinah lakar baang beli. Beli lakar maang adi yadiastuja kaprabon beline atenga.”

3

Sang Pramesuari Ester tumuli matur sapuniki: “Oduh ratu sang prabu, yening mantuk ring kayun iratune, tur yening iratu sueca ring titiang, titiang nunas ledang palungguh iratu nglugrain titiang miwah bangsan titiange urip.

4 Bangsan titiange miwah titiang sampun kadol buat jaga kapunggal. Yening titiang wantah kadol buat kapanjakang kewanten, janten titiang jaga mendep kewanten tur titiang nenten jagi makewuhin iratu. Nanging titiang jaga kasirnayang kantos basmi kerta.”

5

Ida Sang Prabu Ahasweros tumuli mataken sapuniki: “Yeh, nyen ane bani mapagae buka keto? Dijaya jlemane ento jani?”

6

Sang pramesuari tumuli matur: “Meseh titiange, jadmane sane nyangsarin titiang, tanja tios, puniki Haman, jadmane sane dursila.”

Dane Haman raris ngetor bebuyutan ring ajeng sang prabu miwah sang pramesuari.

7 Ida sang prabu tumuli matangi tur duka tan sipi. Ida matilar saking genahe punika tur ngungsi ka taman purine. Dane Haman uning mungguing sang prabu sampun mutusang buat nyisipang dane malantaran pakardin danene punika, mawinan dane raris kantun meneng irika angasih-asih nunas urip ring sang pramesuari.

8 Risedek dane nyepolang raga nunas kawelas arsan ring dipan sang pramesuarine, sang prabu rauh mawali saking taman tur ngranjing ka genahe punika. Rikala ida ngaksi indike punika, sang prabu raris majeritan sapuniki: “Apake jlemane ene lakar mlegandang sang pramesuari di ajeng gelahe, dini di purin gelahe.”

Durung puput sang prabu ngandika, paraparekan wandune sampun nangkeb duur Dane Haman.

9 Sasampun punika sinalih tunggil parekane punika, inggih punika Harbona, matur ring sang prabu sapuniki: “Dane Haman malah sampun makarya tiang gantungan ring jeron danene. Dane misadia jaga ngantung Dane Mordekai sane sampun ngluputang anggan sang prabu. Tegeh tiang gantungane punika 22 meter.”

Ida sang prabu tumuli mrentahang sapuniki: “Kema gantung Haman ditu.”

10

Dane Haman raris kagantung ring tiang gantungan sane jaga kanggen ngantung Dane Mordekai. Sasampun punika, wau empah dukan ida sang prabu.

8

1

Ring rahinane punika ugi, Sang Prabu Ahasweros raris maicayang ring Sang Pramesuari Ester sakancan paderbean Dane Haman, meseh wong Yahudine punika. Sang pramesuari raris nguningayang ring sang prabu, mungguing Dane Mordekai punika kantun makadang ring sang pramesuari. Ngawit saking rahinane punika, Dane Mordekai kalugra tangkil ring ajeng ida sang prabu.

2 Ida sang prabu tumuli ngelus ali-alin idane sane madaging cap (sane sampun ambil ida saking Dane Haman), tur kapaicayang ring Dane Mordekai. Kadi asapunika taler Sang Pramesuari Ester misarayang sakancan paderben Dane Haman mangda ketangang antuk Dane Mordekai.

3

Sasampun punika Sang Pramesuari Ester malih matur ring ida sang prabu sarwi matedoh saha nangis ring cokor ida sang prabu. Sang pramesuari mapinunas ring ida sang prabu, mangda ida ledang ngandeg rerincikan jaat sane kakardi antuk Dane Haman katurunan Agage, marep ring wong Yahudine.

4 Ida sang prabu nudingang teteken mas idane ring sang pramesuari, duaning punika sang pramesuari raris matangi tur matur sapuniki:

5 “Oduh sang prabu, yening mantuk ring kayun iratune, yening palungguh iratu ledang ring titiang, tur yening indike punika kapikayun becik antuk palungguh iratu, rarisangja medalang prentah buat ngandeg prentah-prentah Dane Hamane punika, sane sampun kaprentahang antuk okan Dane Hamedata katurunan Sang Prabu Agage punika, sane dagingipun mangda makasami wong Yahudi ring sakuub jagat druene kasirnayang.

6 Nenten sida antuk titiang naanang yening bencanane punika nibenin bangsan titiange, tur kadang wargan titiange kapademang.”

7

Ida Sang Prabu Ahasweros tumuli ngandika ring Sang Pramesuari Ester miwah ring Dane Mordekai sapuniki: “Gelahe suba ngantung I Haman sawireh ia ngae rerincikan jaat marep teken wong Yahudine, tur pagelahane suba paicayang gelah teken adi Ester.

8 Nanging prentah ane kawedalang malantaran parab sang prabu tur kacap baan stempel kaprabone, tusing dadi buungang. Nanging yadiastu keto, tulisja surat pabuat wong Yahudine apaja keneh adine ngorahang. Buina adi dadi nulis surate ento nganggon adan beline tur kacap nganggon stempel kaprabone.”

9

Daweg punika nuju tanggal 23 ring sasih sane kaping tiga, inggih punika sasih Siwan. Dane Mordekai tumuli ngesengin parasekretaris sang prabune, raris nikteang surat-surat pabuat wong Yahudi, pabuat paragubernur, parapegawe miwah paraprakangge sane wenten ring 127 propinsi saking India kantos rauh ring Sudan. Surat-surate punika katulis manut basa miwah aksaran asing-asing propinsine, tur sane pabuat wong Yahudi katulis nganggen basa miwah aksarannyane.

10 Dane Mordekai ngandikayang mangda surat-surate punika katulis sajeroning parab Ida Sang Prabu Ahasweros tur kacap antuk stempel kaprabone. Surat-surate punika raris kabakta antuk utusan sane nunggang kuda, inggih punika kuda druen ida sang prabu sane becat-becat.

11

Surat-surate punika nerangang mungguing sang prabu nglugrain wong Yahudine ring sakancan kotane nabdabang dewek jaga pada sayaga buat melanin dewekipune. Yening ipun kagebug antuk anak masanjata saking propinsi miwah bangsa punapi jua, ipun dados nglawan pasukane punika tur ngamademang kantos rauh somah miwah pianak imeseh. Ipun dados nyirnayang imeseh kantos telas tur nyarah arta branannyane.

12 Prentahe punika dados kalaksanayang ring sakuub panegara Persiane, ring rahina sane sampun kapastikayang buat jaga ngamademang wong Yahudine, inggih punika tanggal 13 sasih Adar, sasih sane kaping solas.

13 Surate punika mangda kawarah-warahang dados undang-undang, mangda kuningin antuk asing-asing anak ring sakancan propinsi-propinsine, mangda wong Yahudine mrasidayang ngwales rikalaning ipun katempuh antuk mesehipune.

14 Saking prentah ida sang prabu, parapanunggang kuda punika nunggang kuda-kuda druen sang prabune, tur malaibang kudane punika sabecat-becatipun. Prentahe punika taler kawarah-warahang ring ibukota Susan.

15

Dane Mordekai medal saking puri saha ngrangsuk busana kagungan sane mawarna biru putih, busana sane kakardi antuk lenen ungu, tur dane ngangge gelungan mas sane becik pisan. Margi-margine ring Susan kalikub antuk kabungahan miwah suryak kaliangan.

16 Santukan wong Yahudine sampun rumasa lega, suka rena miwah rumasa polih kamenangan.

17 Ring sakancan kota miwah propinsi genah prentah sang prabu punika kawacen, wong Yahudine ngwentenang rerainan kaliangan sarwi mapesta miwah masuka-sukan. Akeh rakyate irika ngranjing dados anak Yahudi duaning ipun ajerih ring bangsa Yahudi.

9

1

Tanggal telulas sasih Adar, panemaya sane sampun kapastikayang buat ngamargiang prentah ida sang prabu sampun rauh. Rahinane punika kajap-ajap antuk meseh-meseh wong Yahudine buat jaga ngaonang ipun. Nanging tungkalikanipun wong Yahudine sane menang nglawan ipun.

2 Ring sabilang banjar wong Yahudine ring kota-kota sane wenten ring panegarane punika, ipun sampun tragia jaga nglawan asing-asing anak sane purun nyakitin ipun. Anake ring sakuub jagate punika pada ajerih ring ipun, tur tan wenten anak sane purun nglawan ipun.

3 Maka yuaktinipun, parapegawe wakil-wakil pamrentahe makasami milon ring wong Yahudine, duaning dane pada ajerih ring Dane Mordekai.

4 Sampun pada kuningin ring sakuub jagate irika, mungguing sane mangkin Dane Mordekai dados anak sane kuasa ring puri tur kakuasan danene sayan mawuwuh-wuwuh.

5 Duaning punika wong Yahudine mrasidayang nglaksanayang sakita karepipune marep ring meseh-mesehnyane. Ipun nyiatin meseh-mesehipune antuk pedang tur ngamademang mesehnyane punika.

6

Ring Susan kewanten, inggih punika ring ibukotane punika wenten limang atus diri anak sane kapademang.

7 [7-10] Ring pantarannyane, wenten oka-okan Dane Haman okan Dane Hamedata meseh wong Yahudine, sareng dasa kasedayang, minakadinipun: Dane Parsandata, Dalpon, Aspata, Porata, Adalya, Aridata, Parmasta, Arisai, Aridai miwah Dane Waisata. Nanging wong Yahudine nenten wenten sane majejarah.

8

9

10

11

Ring rahina punika ugi sakancan anake sane kapademang ring Susan katurang ring ida sang prabu.

12 Sang prabu tumuli ngandika ring Sang Pramesuari Ester sapuniki: “Di Susan dogen wong Yahudine ngamatiang anak 500 diri. Di pantaran anake ane kamatiang ento ada masih pianakne Haman ajaka dasa. Lantas di propinsi-propinsi ane lenan, apa kaden ane suba lakonina. Nah yening suba keto, ane jani apa ane lakar idih adi buin? Pedas adi lakar baang beli. Nah orahang dogen teken beli, apa buin ane lakar idih adi sinah lakar baang beli.”

13

Sang Pramesuari Ester tumuli matur sapuniki: “Yening mantuk ring kayun palungguh iratu, sane benjang lugrainja wong Yahudine iriki ring Susan ngamargiang malih indik sane margiang ipun ring rahinane puniki. Tur rarisangja prentahang mangda bangken pianak-pianak Hamane makadasa punika kagantung ring tiang gantungane.”

14 Ida sang prabu tumuli mrentahang mangda ngamargiang indike punika, tur prentahe punika kumumang ring Susan. Layon oka-okan Dane Haman sane sareng dasa punika raris kanggen tontonan ring arepan anake katah.

15 Ring tanggal 14 bulan Adar, wong Yahudine ring Susan tumuli mapunduh malih tur ngamademang meseh malih 300 diri ring kotane punika. Nanging ipun taler nenten majejarah.

16

Wong Yahudi sane wenten ring propinsi-propinsi taler pada sayaga melanin deweknyane. Ipun ngluputang uripipune saking meseh-mesehipune malantaran ngamademang anak sane geting ring ipun, sareng tigang benang tali akehnya. Nanging ipun nenten majejarah.

17 Indike punika kalaksanayang ring tanggal 13 bulan Adar. Benjangne ring tanggal 14, nenten wenten malih sane kapademang, nanging rahinane punika kanggen marerainan maliang-liang miwah mapesta.

18 Nanging wong Yahudi sane wenten ring Susan marerainan ring tanggal 15, santukan ring tanggal 13 miwah 14 ipun kantun ngamademang meseh-mesehipune, tur wau wusan ring tanggal 15.

19 Punika awinanipun, wong Yahudi sane magenah ring kota-kota sane alit ngelingang tanggal 14 bulan Adar dados rerainan kaliangan ageng. Rerainan punika kanggen buat mapesta miwah saling jotin ajeng-ajengan.

20

Dane Mordekai mrentahang mangda nyuratang indike punika tur ngirim surat katiba ring wong Yahudine makasami yadian sane doh, sane magenah ring sakuub jagat Persiane,

21 mangda ipun netepang tanggal 14 miwah tanggal 15 bulan Adar punika dados rerainan nyabran taun.

22 Ring rahina-rahinane punika wong Yahudine sampun ngluputang uripnyane saking meseh-meseh ipune. Ring sasih punika kasungsutane sampun magentos dados kaliangan miwah kabagian. Ipun kaprentah mangda ngelingang rahina-rahinane punika malantaran ngwentenang pepestan miwah kaliangan, saling jotin ajeng-ajengan miwah madana-dana ring anake tiwas-tiwas.

23 Irika wong Yahudine pada ninutin prentah Dane Mordekai, tur rerainanne punika dados adat sane kamargiang nyabran taun.

24

Dane Haman, okan Dane Hamedata, katurunan Sang Prabu Agag miwah meseh wong Yahudine sampun ngwentenang undi (sane wastanin dane “Purim”) buat mastiang rahina jaga nyirnayang wong Yahudine. Dane ngrencanayang jaga nyirnayang wong Yahudine makasami.

25 Nanging Sang Pramesuari Ester ngaturang indike punika ring ida sang prabu, tur sang prabu ngwedalang surat prentah mangda rerincikan Dane Haman marep ring wong Yahudine punika kabalikang tur katiwakang ring Dane Haman. Dane Haman miwah oka-okan danene raris kagantung ring tiang gantungane.

26 Punika awinanipun, rerainane punika raris kawastanin Purim, uli krana surat prentah Dane Mordekai miwah malantaran sakancan paindikan sane nibenin wong Yahudine punika.

27 Wong Yahudine raris ngamanggehang indike punika dados awig-awig pabuat dewekipune, buat katurunannyane miwah pabuat asing-asing anak sane ngranjing dados wong Yahudi, mungguing ipun sareng sami jaga ngluihang rahinane makakalih punika nyabran taun satinut ring prentah Dane Mordekai.

28 Sampun kaputusang mungguing asing-asing kulawargan wong Yahudine ring asing-asing katurunan sane pacang rauh, sane magenah ring asing-asing propinsi miwah kota-kota, patut eling ngluihang Rerainan Purim punika ring masa-masa sane pacang rauh.

29

Sasampun punika Sang Pramesuari Ester, okan Dane Abihail, kadi asapunika taler Dane Mordekai, taler nulis surat buat misekenang indik Rerainan Purim sane sampun riinan kasuratang an tuk Dane Mordekai.

30 Surate punika kakirim tumiba ring bangsa Yahudine makasami, tur salinannyane kakirim ka propinsi-propinsi ring sakuub jagat Persiane, sane gebogannyane wenten satus pitulikur punika. Surate punika nganumadakang mangda wong Yahudine pada muponin sutrepti rahayu,

31 tur matujuhin ipun miwah parakaturunanipune buat ngluihang Rerainan Purim ring masa-masa sane sampun kapastikayang, pateh sakadi ipun sampun biasa ngamargiang awig-awig ngeniang indik mapuasa miwah rahina kaduhkitan. Indike punika kaprentahang antuk Dane Mordekai miwah Sang Pramesuari Ester.

32 Prentah Sang Pramesuari Ester buat ngamanggehang awig-awig indik Purim punika, kasuratang ring satunggaling cakepan.

10

1

Ida Sang Prabu Ahasweros taler ngarsayang pajeg ring rakyate sane magenah ring pasisi, pateh sakadi sane wenten ring pagunungan.

2 Sakancan pakardin idane sane agung tur becik, kadi asapunika taler sejarah indik idane ngamanggehang Dane Mordekai dados prakangge agung, makasami kasuratang ring cakepan babad pararatun wong Persiane miwah Midiane sane resmi.

3 Dane Mordekai, wong Yahudine punika, dados anak nomor kalih ring sor Ida Sang Prabu Ahasweros. Dane kajiang tur katresnain antuk bangsa Yahudine. Dane mapakardi buat kabecikan bangsan danene miwah buat karahayuan parakaturunannyane.