1
[1-2] Sane nguni, rikala panegara Israele durung madue ratu, jagate irika katiben sayah ageng pisan. Duk punika wenten anak muani saking palingsehan Eprata, ring Betlehem, wewidangan Yehuda, mangingsir ka tanah Moab kasarengin antuk somah miwah pianak-pianak ipune muani-muani kekalih. Irika ipun sareng sami ngempi dados wong sunantara. Anake muani mawasta Elimelek, kurenannyane mawasta Naomi, pianakipune mawasta Mahlon miwah Kilyon.2
3 Nenten asue, Elimelek raris padem ninggal somah miwah pianakipune makakalih.
4 Pianakipune makakalih ngambil anak luh bangsa Moab. Sane kelihan mawasta Orpa, tur sane alitan mawasta Rut. Sasampune ngempi ring Moab sawatara dasa warsa suenipun,
5 Mahlon miwah Kilyon taler padem. Sane mangkin kantun Naomi katinggal antuk kurenan miwah pianakipune makakalih.
6
Sedek rahina anu Naomi mamanah jaga budal saking panegara Moab kasarengin antuk mantunipune makakalih. Santukan ring Moab ipun miragi mungguing Ida Sang Hyang Widi Wasa sampun nyuryanin kaulan Idane malantaran mapaica pamupon sane becik.7 Naomi miwah mantunipune makakalih tumuli kesah saking irika, jaga mawali ka panegara Yehuda.
8 Ring margi Naomi raris mabaos ring mantun ipune makakalih sapuniki: “Kemaja cening pada mulih ka umah memen ceninge. Dumadak Ida Sang Hyang Widi Wasa maicayang sih pasuecan Idane teken cening, buka kapitresnan ceninge tekening meme muah teken anake ane suba mati.
9 Dumadakja uli krana panugrahan Ida Sang Hyang Widi Wasa, cening suang-suang maan kurenan apanga cening buin mapumahan.”
Mantunnyane tumuli karas, nanging sang kalih raris ngeling gerong-gerong,10 sarwi mabaos asapuniki: “Tiang nenten sairing. Tiang jaga nututin meme budal ngulati bangsan memene.”
11
Naomi tumuli masaur: “Mulihja cening ajak dadua, to ngudiang cening nututin meme? Cening suba nawang, meme tuara nyidayang buin ngelah pianak muani ane lakar dadi anggon cening kurenan.12 Nah kema cening majalan mulih sawireh yen buat makurenan, meme suba kaliwat tua. Upama yening di petenge jani meme sadia buin ngelah kurenan, lantas meme ngelah pianak muani,
13 sinah cening tuara nyidaang lakar ngantiang kantos ia kelih. Edaja ulihan ento cening lantas ngeret budi tur tusing ngalih kurenan. Nah eda keto cening, sawireh cening tusing nyidaang buka keto. Ida Sang Hyang Widi Wasa suba nyisipang meme, nanging meme madalem cening ajak dadua.”
14
Sang kalih malih ngeling gerong-gerong. Ni Orpa raris ngaras matuannyane tumuli mapamit. Nanging Rut tetep leket ring matuannyane.15 Naomi raris mabaos ring Rut kadi asapuniki: “Ipah ceninge suba mulih ngulati bangsa muah paradewannyane. Kemaja cening mulih nututin ia!”
16
Nanging Rut masaur asapuniki: “Sampunang meme maksa tiang buat budal nilarin meme. Banggayang tiang sareng-sareng ring meme. Kijaja meme lunga, miwah ring dijaja meme jaga madunungan, irika tiang taler jaga ngiring meme. Bangsan memene jaga dados bangsan tiange, samaliha Widin memene jaga dados Widin tiange.17 Ring dijaja meme seda, irika taler tiang pacang padem saha katanem. Dumadak Ida Sang Hyang Widi Wasa nyisipang tiang, yening tiang nenten tuon ring janji. Tiang nenten jaga nilar meme, sajabaning tiang padem.”
18
Rikala Naomi uning mungguing Rut puguh jaga nututin ipun, ipun raris wusan mabaos.19
Sang kalih tumuli mamargi kantos rauh ring Betlehem. Rikala sang kalih sampun rauh irika, amiug ortine ring sakuub kotane maosang ipun. Paraistrine pada mataken asapuniki: “Sajake ento Naomi.”20
Nanging Naomi masaur asapuniki: “Sampunangja ngwastanin tiang Naomi. Wastaninja tiang Mara! Santukan Ida Sang Hyang Widi Wasa sampun manggayang tiang nandang duhkita banget pisan.21 Rikala tiang kesah saking iriki, akeh tiang makta arta brana, nanging Ida Sang Hyang Widi Wasa sampun ngwaliang tiang matalang. Nenten patut semeton ngwastanin tiang Naomi, santukan Ida Sang Hyang Widi Wasa Sane Maha Wisesa sampun nyisipang tur niwakang kakewehan ring tiang.”
22
Kadi asapunika indiknyane Naomi budal saking Moab, kasarengin antuk mantunnyane anak luh bangsa Moab punika. Ipun rauh ring Betlehem rikala ngawitin masan ngampung gandum.1
Naomi maderbe palelintihan ulihan kurenannyane Elimelek, sane mawasta Boas. Boas punika anak sane sugih pisan tur kajiang antuk anake.2 Sedek rahina anu, Rut mabaos ring Naomi sapuniki: “Banggayang tiang ka tegale jaga munuh ring ungkur anake sane ngampung gandum. Janten tiang jaga matemu ring anak sane pacang ngicen tiang pakaryan.”
Pasaur Naomine ring ipun: “Nah kemaja cening majalan!”3
Rut raris mamargi ka tegale tur munuh gandum ring ungkur anake ngampung. Daweg punika ipun katuju ring tegalan Boase.4
Tan asue Boas raris rauh saking Betlehem. Ipun nyapa paderepe makasami kadi asapuniki: “Ida Sang Hyang Widi Wasa ngiangin nyama!” Paderepe tumuli masaur: “Ida Sang Hyang Widi Wasa ngamertanin mekele.”5
Boas raris mataken ring rencangnyane sane ngenterang paderepe punika, sapuniki: “Nyenke anake luh bajang ento?”6
Rencangnyane tumuli matur: “Anake luh puniki saking Moab. Ipun rauh mriki sareng-sareng Naomi sane wau budal saking Moab.7 Iwau ipun sampun ngidih ring tiang sapuniki: ‘Icenja tiang munuh gandum ring ungkur paderepe punika.’ Ipun sampun makarya saking semengan pisan, tur sane mangkin wau pisan ipun mararian tur ngetis ring dayuhe.”
8
Sasampune punika Boas raris mabaos ring Rut sapuniki: “Luh, padingehangja malu! Edaja luh munuh gandum di tegalan anak lenan, buina eda luh makisid uli dini. Dini dogenja luh munuh bareng-bareng teken paderep tiange ane luh-luh.9 Tingalinja, dijaja buruhe ane luh-luh ento magae, tututinja ia, sawireh tiang suba mabesen teken buruhe ane muani-muani apanga eda luh kanti plegendahanga. Yening luh bedak, kema laku sig wadah yehe ane suba sedianga baan buruh-buruhe ento.”
10
Rut raris matimpuh tur sumungkem, muanipune kantos nganteg ring tanahe, sarwi matur sapuniki: “Napike awinanipun titiang polih sih kawelas arsan saking pamekele, kantos pamekele sueca ring titiang wong pendonan puniki?”11
Pasaur Boase: “Tiang suba ningeh orta unduk tresnan luhe teken matuan luhe sasubane kurenan luhe mati. Aketo masih unduk luhe ngalahin meme bapan luhe muah gumi palekadan luhe, lantas nongos dini sig bangsane ane tuara tawang luh.12 Dumadak Ida Sang Hyang Widi Wasa ngwales laksanan luhe ento, buina dumadak Ida Sang Hyang Widi Wasa, Widi tongos luhe masayuban ledang mapaica pasayuban teken luh.”
13
Rut tumuli matur sapuniki: “Saking yuakti titiang polih sih kapiolasan saking pamekele, duaning pamekele sampun nglipur titiang samaliha ngawinang degdeg manah titiange, yadiastu makayuaktinipun titiang nenten pateh ring rencang pamekele.”14
Rikala masan anake mararian tur majengan, Boas raris mabaos ring Rut sapuniki: “Luh maija dini madaar, ene daarang nasi.” Rut raris negak ring pantaran paderepe. Sasampune punika Boas raris ngenjuhang ajengan ring ipun. Rut tumuli madaar kantos wareg, tur sangunnyane kantun masisa.15 Sasampune ipun bangun jaga munuh, Boas mabaos ring buruh-buruhe sapuniki: “Baangja ia munuh di selag-selagan gandume ento, edaja ia tombanga.
16 Malahan patut nyama nyelapang ngedeng tur ngutang abedik-abedik uli peselan gandume ento apang duduka.”
17
Kantos sore Rut munuh ring tegale punika. Gandumnyane tumuli katapinin, kakeniang wenten sawatara dasa kilogram akehipun.18 Gandume punika raris kabakta budal ka kota. Daweg matuannyane manggihin unuhe punika, samaliha rikala Rut ngaturang ajengane sane nenten telas antuk ipun nunas,
19 matuannyane mataken sapuniki: “Dija cening maan munuh gandume ene? Di tegalan nyenne cening munuh? Dumadak Ida Sang Hyang Widi Wasa ngamertanin anake ane olas teken cening!”
Rut raris nyritayang ring matuannyane mungguing ipun munuh ring tegal anake sane mawasta Boas.20
Sasampune punika Naomi raris mabaos sapuniki: “Dumadak Ida Sang Hyang Widi Wasa ngamertanin Boas. Ida setata ngamanggehang janjin Idane teken anake ane idup muah teken anake ane mati.” Naomi malih nglanturang baosnyane sapuniki: “Anake ento salah tunggal uli nyaman iragane saling kodag ane pantes ngrunguang iraga.”21
Rut raris mabaos ring Naomi asapuniki: “Anake punika taler mabaos ring tiang mangda tiang tetep munuh irika nyarengin paraburuhnyane, kantos puput ngampung.”22
Naomi raris mabaos ring Rut sapuniki: “Cening, melahan cening ditu bareng-bareng teken buruhe ane luh-luh ane manyi di tegalan Boase. Yening cening munuh di tegalan anake lenan, mirib cening lakar plegendahanga teken anake.”23 Kadi asapunika indiknyane Rut munuh nyabran rahina sareng-sareng ring buruh-buruh Boase sane luh-luh kantos Boas wusan ngampung. Daweg punika Rut kantun sareng ring dunungan matuannyane.
1
Sedek rahina anu, Naomi mabaos ring Rut sapuniki: “Meme makeneh lakar ngalihang cening kurenan, apanga cening mapumahan.2 Cening suba nawang Boas ane ngelah tegal gandume sig tongos ceninge munuh nututin buruhe ane luh-luh. Ia enu manyama saling kodag ngajak iraga. Ane jani padingehangja munyin memene. Nyanan sanjane ia lakar nyosoh gandumne di tegalane.
3 Sawireh keto kemaja cening manjus laut saluk bajune ane paling melaha tur kema anggonin ibane miik-miikan. Nanging tekan ceninge kema eda kanti tawanga teken Boas. Nongos cening ditu kanti ia suud madaar, eda kanti ia nawang mungguing cening ada ditu satondene ia suud madaar muah nginum.
4 Melahang pesan medasin tongosne masare. Yen ia suba pules, kema kebitang saput batisne uli di batisne, lantas pulesang iban ceninge di tebenane. Ditu ia lakar ngorahin cening apa ane patut laksanayang cening.”
5
Rut tumuli masaur: “Tiang sairing ring pangandikan memene.”6
Sasampun punika, ipun raris mamargi ka genah anake nyosoh gandum, tur nglaksanayang sapituduh matuanipun.7 Sasampune Boas wusan madaar, ipun raris masare ring dugdugan gandume, maduluran manah sane liang. Irika Rut raris patelanan ngebitang saput batis Boase, raris ipun masare ring tebenanipune.
8 Rikala tengah wengi, Boas enten tur mamanah mabading. Duk punika ipun makesiab santukan rasayang ipun wenten anak luh pules irika.
9 Boas tumuli mataken: “Nyenke ene?”
Pasaurnyane: “Titiang Rut panyeroan pamekele. Suecanin lan sayubinja titiang santukan pamekele patut anggen titiang sinalih tunggil saking kadang warga sane patut nglinguang titiang. Duaning punika ledang pamekele manjakang titiang. Sane mangkin rarisang ambil titiang.”10
Pasaur Boase: “Dumadak luh kamertanin baan Ida Sang Hyang Widi Wasa. Ane jani luh suba nyinahang tresnan luhe teken kulawargan tiange, lebihan tekening luh nresnain matuan luhe. Yening luh nyak, sinah luh maan ngalih anak truna ane sugih wiadin anak ane lacur, nanging luh tusingja buka keto.11 Sawireh keto, edaja luh takut. Apa ane idih luh lakar isinin tiang, sawireh makejang anake di desane ene nawang luh anak ane bisa ngabetang awak.
12 Mula tuah tiang nyaman matuan luhe ane saling kodag ane patut ngrunguang. Nanging diastu keto, ada buin anak ane pantesan teken tiang.
13 Nah ane jani dini malu luh nginap. Buin mani semengan tiang lakar ngitungang ajak anake ento apake ia lakar nyak ngrunguang luh. Yen ia nyak melahan buka keto. Nanging yen ia tusing nyak, tiang masumpah di ayun Ida Sang Hyang Widi Wasa ane nyeneng, tiang ane lakar ngrunguang luh. Ane jani pules malu luh dini nganti semengan!”
14
Duaning punika Rut raris pules nampek ring tebenan Boase. Nanging sadurung galang kangin ipun sampun bangun, mangda nenten wenten anak sane manggihin ipun, santukan Boas mamanah mangda sampunang wenten anak uning ring indiknyane Rut rauh mrika.15 Boas mabaos ring Rut sapuniki: “Mai kebatang slendang luhe dini.” Rut ngebatang slendangipune, tur Boas raris nagingin slendange punika antuk gandum sawatara wenten kalih dasa kilogram akehipun. Sasampune punika Rut raris nyuun gandume punika kootin antuk Boas tumuli ipun mawali ka desa.
16 Sasampune Rut rauh ring genah matuannyane, matuannyane raris mataken: “Kenken kabare luh?”
Sapariindikipune kapanggih ring Boas punika kacritayang ring matuannyane.17 Atur ipune: “Gandume puniki paicayanga ring tiang sarwi ngandika sapuniki: ‘Edaja luh matalang mulih lakar matemu teken matuan luhe.’“ Rut tumuli nglanturang baosipune sapuniki:”Boas sane ngwehin tiang gandum puniki, santukan ipun nenten ngwehin tiang budal matalang.”
18
Matuannyane tumuli mabaos: “Nah sabar malu luh, antiang dogen kanti luh nawang kenkenja dadinne unduke ene. Boas pasti tusing lakar suud ngitungang satonden unduke ene pragat.”1
Boas raris mamargi ka genah anake paum, ring gapuran kotane tur negak irika. Tan dumade nyaman Elimeleke sane patut saling kodag, sane pantesan ring Boas raris nglintang irika. Boas raris mabaos ring ipun sapuniki: “Beli maija malu negak dini.” Anake punika raris negak irika.2 Sasampune punika Boas raris ngaturin panglingsir desane sareng dasa diri, mangda sareng-sareng malinggih.
3 Boas tumuli mabaos ring nyamannyane punika sapuniki: “Ane jani Naomi suba mulih uli Moab. Ia makeneh ngadep tanah Elimelek nyaman iragane.
4 Sinah beli suba nawang unduke ento. Yening beli makeneh meli orahang jani di arep parapanglingsire ane pada malinggih dini. Nanging yening beli tusing nyak, orahang masih jani, sawireh beli ane pantesan, suud beli mara tiang.”
Anake punika raris masaur: “Nah, beli ane lakar meli tanahe ento.”5
Boas raris mabaos: “Yening beli meli tanahe ento, beli patut masih nyuang Rut anak luh bangsa Moabe ento, nah ento kurenan anake ane suba ilang, buat lakar ngamanggehang adan anake ilang sig duman cecatunnyane.”6
Anake punika raris masaur: “Yening keto beli tusing nyak meli tanahe ento, sawireh yen beli meli tanahe ento, pianak beline tusing dadi lakar ngwarisin. Ane jani beli ngidih apanga adija ane meli.”7
Duk masane punika yen wenten anak ngadol wiadin nukarang pagelahannyane, anake punika patut ngelus tur nyerahang sandalnyane ring sang numbas, makadados cihna sahipun padol punika. Kadi asapunika caranipun bangsa Israel ngesahang padol tanah.8
Duaning punika duk anake punika mabaos ring Boas kadi asapuniki: “Adi dogen ane suba meli tanahe ento,” ipun raris ngelus tur nyerahang sandalipune.9 Boas raris matur ring parapanglingsire miwah ring sakancan anake sane wenten irika: “Ida dane sareng sami dados saksi ring rahinane puniki, mungguing sakancan gelah Elimeleke, samaliha gelah Kilyon lan Mahlone, tumbas tiang saking Naomi.
10 Kadi asapunika taler Rut, anak luh Moabe, kurenan Mahlone, tampi tiang dados somah tiange, jaga ngamanggehang wastan sang padem ring duman cecatunnyane. Kenginan wastan anake punika nenten pacang sirna saking wargannyane, samaliha saking pantaran desane puniki. Ida dane sareng sami sane dados saksi ring rahinane puniki.”
11
Parapanglingsire miwah anake sane wenten irika raris masaur: “Inggih tiang sampun dados saksi. Dumadak Ida Sang Hyang Widi Wasa nadosang rabin semetone punika sakadi Lea miwah Rahel sane sampun numbuhang bangsa Israel. Dumadak semeton sugih ring Eprata, samaliha dumadak wastan semetone kabinawa ring Betlehem.12 Dumadak Ida Sang Hyang Widi Wasa jaga mapaica pianak ring semeton malantaran anake luh punika, tur nadosang kulawargan semetone sakadi kulawargan Dane Peres, okan Dane Yehuda miwah Tamar.”
13
Boas raris ngambil Rut kanggen kurenan. Antuk pasuecan Ida Sang Hyang Widi Wasa, Rut raris beling tur ngembasang rare muani.14 Duaning asapunika paraluh-luhe raris pada mabaos ring Naomi kadi asapuniki: “Puji Ida Sang Hyang Widi Wasa sane ngrauhang pitulungan ring embok, santukan ring rahinane puniki embok polih cucu muani. Mugi wastan anake alit puniki kabinawa ring Israel.
15 Mantun emboke tresna pisan tekening embok tur ngayahin embok langkungan tekening ayah-ayahan pianak muani pepitu. Sane mangkin ipun nglekadang cucu muani pabuat embok. Anake alit puniki pacang dados pangantungan keneh emboke tur pacang miara embok di masan emboke suba tua.”
16 Naomi tumuli ngambil anake alit punika tur matiningin ipun antuk kapitresnan sakadi nresnain pianaknyane niri.
17
Pisaga-pisaganipune sane luh-luh ngwastanin anake alit punika Obed. Duaning asapuniki baosnyane: “Naomi sampun maderbe pianak muani adiri.” Obed punika dados wong tuan Isai, wong tuan Daude.18
[18-22] Puniki babad katurunan Daude ngawit saking Peres inggih punika: Peres, Hesron, Ram, Aminadab, Nahason, Salmon, Boas, Obed, Isai, Daud.