1

1

Duking purwakala Ida Sang Hyang Widi Wasa ngwentenang akasa miwah pretiwi.

2 Duk punika pretiwine durung marupa, samaliha kantun puyung. Ombak samudrane sane nglancah saluiring sane wenten, kantun kalikub antuk peteng dedet, tur Roh Ida Sang Hyang Widi Wasa anglayang ring duur toyane.

3 Ida Sang Hyang Widi Wasa raris masabda sapuniki: “Wastu apang ada galang!”, irika raris wenten galang.

4 Galange punika kacingak becik antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa, tur galange punika raris kapalasang saking petenge.

5 Sane galang wastanin Ida: “Rahina”, tur sane peteng dedet wastanin Ida: “Wengi”. Irika raris wenten sore miwah semeng, punika rahina sane kaping pisan.

6

[6-7] Ida Sang Hyang Widi Wasa raris masabda sapuniki: “Wastu apang ada ambara di basan tengah yehe, buat malasang yehe ento.” Kenginan prasida kadi asapunika. Kadi asapunika Ida Sang Hyang Widi Wasa ngwentenang ambara, buat malasang toyane sane wenten ring sor klawan sane wenten ring duur ambarane punika.

7

8 Ida Sang Hyang Widi Wasa ngwastanin ambara punika: “Langit”. Raris wenten sore miwah semeng, punika rahina sane kaping kalih.

9

Ida Sang Hyang Widi Wasa malih masabda sapuniki: “Wastu sakancan yehe sabeten langit mapunduh dadi abesik, apanga ngenah tanahe ane tuh.” Raris prasida kadi asapunika.

10 Tanahe sane tuh punika raris wastanin Ida: “Pretiwi”, miwah sakancan toyane sane mapunduh punika wastanin Ida: “Segara”. Punika makasami kacingak becik antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa.

11 Ida Sang Hyang Widi Wasa malih masabda sapuniki: “Wastu pretiwine numbuhang sawarnaning entik-entikan, soroh pala wija, muah soroh pala gantung.” Raris prasida kadi asapunika.

12 Pretiwine raris numbuhang sawarnaning entik-entikan, soroh pala wija, miwah soroh pala gantung. Punika makasami kacingak becik antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa.

13 Raris wenten sore miwah semeng, punika rahina sane kaping tiga.

14

Ida Sang Hyang Widi Wasa malih masabda sapuniki: “Wastu apang ada galang di ambarane, buat malasang lemah klawan petenge, buina apanga ia dadi tanda buat nyiriang pangawit dina, taun muah rerainane.

15 Buina apanga ia dadi galang di ambarane, buat ngalangin gumine.” Kenginan prasida kadi asapunika.

16 Ida Sang Hyang Widi Wasa raris ngwentenang galang sane ageng kekalih. Sane agengan buat ngawawa rahina, miwah sane alitan buat ngawawa wengi. Daweg punika Ida taler ngwentenang bintang-bintang.

17 Galange punika makasami genahang Ida ring ambarane buat nyunarin jagate,

18 miwah ngawawa rahina lan wengine, tur malasang galang klawan peteng dedete. Punika makasami kacingak becik antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa.

19 Raris wenten sore miwah semeng, punika rahina sane kaping pat.

20

Ida Sang Hyang Widi Wasa malih masabda sapuniki: “Wastu apang ada sawatek gumatap-gumitip ane idup paseliwer di yehe, muah kedis ane pakeberber di ambarane.”

21 Kadi asapunika Ida Sang Hyang Widi Wasa ngwentenang sato segara sane ageng-ageng miwah saluiring soroh gumatap-gumitip sane urip tur paseliwer ring toyane, ping kalih sakancaning sarwa paksi. Punika makasami kacingak becik antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa.

22 Ida Sang Hyang Widi Wasa tumuli ngamertanin ipun makasami, sapuniki sabdan Idane: “Pada endah-gumendahja iba buina ngancan ngliunangja, tur ebekinja yehe di pasihe, buina kedis-kedise masih apang ngancan liu di gumine.”

23 Raris wenten sore miwah semeng, punika rahina sane kaping lima.

24

Ida Sang Hyang Widi Wasa malih masabda sapuniki: “Wastu gumine apang ngwetuang sawatek soroh ubuh-ubuhan muah sato alas gede-cenik.” Raris prasida kadi asapunika.

25 Kadi asapunika Ida Sang Hyang Widi Wasa ngwentenang sawatek soroh ubuh-ubuhan miwah sato alas agung alit. Punika makasami kacingak becik antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa.

26

Ida Sang Hyang Widi Wasa malih masabda sapuniki: “Ane jani Iraga lakar ngadakang manusa manut gambar muah palawatan Iragane, apanga ia mrentah gumine, sawatek bene di pasihe, sakancan kedise di ambarane, sawatek soroh ubuh-ubuhan muah sato alase gede-cenik.”

27 Kadi asapunika Ida Sang Hyang Widi Wasa ngwentenang manusa sapaut ring gambar miwah palawatan Idane. Manusane punika kakardi lanang wadon.

28 Ida Sang Hyang Widi Wasa raris ngamertanin manusane punika, sapuniki sabdan Idane: “Endah-gumendahja kita, tur ebekinja gumine. Prentahja gumine, sawatek bene di pasihe, sakancan kedise di ambarane muah sawatek burone ane ada di gumine.”

29 Ida Sang Hyang Widi Wasa malih masabda sapuniki: “Iwasinja, sawatek pala wijane ane di gumine, muah sawatek pala gantunge, ento makejang paicayang Ulun teken kita, buat dadi dedaaran kitane.

30 Nanging pabuat sakancan satone di gumine, muah sawatek kedise di ambarane, ia icen Ulun padang muah kayu ane madon makadadi amah-amahanne.” Raris prasida kadi asapunika.

31 Ida Sang Hyang Widi Wasa raris nyingak saluiring sane sampun kardi Ida punika, sawiakti kalintang becik. Raris wenten sore miwah semeng, punika rahina sane kaping nem.

2

1

Kadi asapunika akasa lan pretiwi, miwah sadagingipun makasami kapuputang.

2 Ida Sang Hyang Widi Wasa muputang pakaryan Idane punika ring rahina sane kaping pitu. Tur ring rahina sane kaping pitu punika Ida mararian saking saluiring pakaryan Idane.

3 Ida Sang Hyang Widi Wasa raris ngamertanin rahina sane kaping pitu punika, tur kasuciang kadadosang rerainan, santukan ring rahinane punika Ida mararian saking sakancan pakaryan Idane.

4 Kadi asapunika katuturanipun, akasa miwah pretiwine kawentenang.

Duk Ida Sang Hyang Widi Wasa ngwentenang akasa miwah pretiwi,

5 durung wenten entik-entikan ring jagate, samaliha ring tegale taler durung wenten tetumbuhan, santukan Ida Sang Hyang Widi Wasa durung nedunang sabeh ring jagate, samaliha durung wenten anak sane ngarap tanahe punika.

6 Nanging wenten toya nrebes metu saking pretiwine, sane ngawinang tanahe beseg makasami.

7

Sasampune punika Ida Sang Hyang Widi Wasa raris ngambil tanah tumuli karupayang dados manusa, song irungnyane tumuli kupin antuk angsengan urip, mawastu manusane punika raris murip.

8

Sapanglanturipun Ida Sang Hyang Widi Wasa raris ngardi taman ring tanah Eden, ring tepi siring kangin. Manusane sane sampun rupayang Ida punika raris genahang Ida irika.

9 Ida Sang Hyang Widi Wasa raris numbuhang kekayonan mawarni-warni, sane wohnyane ngenyudang manah tur becik buat kajengang. Ring basan tengah tamane punika wenten wit urip miwah wit pangweruhan indik becik miwah kaon.

10

Ring Eden wenten tukad membah ngecokin tamane punika, tur saking irika tukade punika maparo dados patpat.

11 Tukade sane kaping pisan mawasta Pison, inggih punika tukad sane membah ngilehin jagat Hawila.

12 (Ring jagate punika wenten mas murni miwah minyak wangi sane wanginnyane angalub-alub, pingkalih sesocan sane mule-mule.)

13 Tukad sane kaping kalih mawasta Gihon sane membah ngilehin jagat Kuse.

14 Tukad sane kaping tiga mawasta Tigris, sane membah dangin jagat Asure. Tukad sane kaping pat mawasta Eprat.

15

Ida Sang Hyang Widi Wasa tumuli ngambil manusane punika tur kagenahang ring tamane ring Eden, mangda dane ngarap tur miara tamane punika.

16 Irika Ida Sang Hyang Widi Wasa mapaica pituduh sapuniki ring imanusa: “Sakancan buah punyan kayune ane ada di tamane ene, dadi daar sakita karep kitane,

17 nanging buah punyan kayu pangweruhan unduk melah muah jelene ento, ento tusing pesan dadi daar kita. Sawireh yen kita naar buahne ento, kala ditu sinah kita lakar mati.”

18

Ida Sang Hyang Widi Wasa malih masabda sapuniki: “Tusing melah yen manusane ento tuah padidina dogen. Ulun lakar ngaenang ia timpal ane cocok buat nulungin ia.”

19 Ida Sang Hyang Widi Wasa raris ngardi sawatek sato alas miwah paksi ring ambarane antuk tanah. Sato miwah paksi punika makasami raris bakta Ida ring ajeng manusane punika. Ida mapakayunan uning wasta punapike sane jaga wehin dane ring sato-sato miwah paksi-paksine punika. Tur wasta sane kawehin antuk imanusa ring saananing sato miwah paksine punika, punika makasami dados wastanipune.

20 Manusane punika raris ngwastanin sakancan sato miwah sakancan paksine. Nanging pabuat dane ngraga nenten wenten panggihin dane timpal sane cocok buat nulungin dane.

21

Ida Sang Hyang Widi Wasa raris ngawinang mangdane dane sirep aris. Rikala dane sirep, Ida Sang Hyang Widi Wasa raris ngambil salah tunggil galih igan danene. Genahe punika tumuli malih katekep antuk daging.

22 Antuk galih igane sane ambil Ida saking manusane punika, Ida Sang Hyang Widi Wasa ngardi anak istri, raris bakta Ida ka ajeng manusane punika.

23 Manusane punika raris mabaos kadi asapuniki: “Nah, ene apa ia, anak ane patuh teken idewek, nah ento tulang ane uli tulang idewek, muah isi ane uli isin ideweke. Ia lakar kadanin anak luh, sawireh ia kajemak uli sig anake muani.”

24 Punika awinanipun anake lanang nilar meme bapanipune, raris nunggil ring somahipune, ngantos ipun sareng kalih dados madewek tunggal.

25

Manusane makakalih, inggih punika imanusa sareng rabin danene, sami pada malugas, nanging dane nenten rumasa kimud.

3

1

Mungguing ring pantaran satone, sane sampun kakardi antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa, iula punika sane pinih ririh tur pekel. Iula raris matur ring anake istri punika, sapuniki: “Boyake Ida Sang Hyang Widi Wasa sampun ngandika kadi asapuniki: ‘Kita tusing dadi naar buah sakancan punyan kayune ane ada di tamane ene. ’ ”

2

Anake istri punika raris nyaurin iula sapuniki: “Sakancan buah punyan kayune ane ada di tamane ene dadi daar icang,

3 sakewala buah punyan kayune ane di basan tengah tamane ene, ada pangandikan Ida Sang Hyang Widi Wasa buka kene: ‘Eda kita naar wiadin ngusud buahne ento. Yen kita ngusud wiadin naar, pedas kita lakar mati. ’ ”

4

Nanging atur iula ring anake istri punika, sapuniki: “Iratu nentenja jagi seda.

5 Ida Sang Hyang Widi Wasa wikan, mungguing rikala iratu ngajengang wohe punika, panyingakan iratune jaga cedang, tur iratu jaga dados pateh sakadi Ida Sang Hyang Widi Wasa, uning ring paindikan sane becik miwah sane kaon.”

6

Rikala anake istri punika nyingak, mungguing woh tarune punika becik kajengang tur asri pakantenanipun, samaliha tarune punika kalintang nudut kayun, santukan pacang ngawinang wicaksana, dane tumuli ngalap woh punika, raris kajengang. Rabin danene taler katurin, punika awinan rabin danene taler sareng ngajengang wohe punika.

7 Riwau sang kalih ngajengang wohe punika, panyingakannyane raris cedang. Irika dane raris pada uning, mungguing dane pada malugas. Dane raris mikpik daun aa pabuat kanggen wastra.

8

Rikala rahinane sampun dayuh, sang kalih raris mireng klesegan pamargin Ida Sang Hyang Widi Wasa ring tengah tamane punika. Imanusa sareng rabin danene tumuli nyingidang raga saking ayun Ida Sang Hyang Widi Wasa. Dane masingidan ring pantaran pepayonane ring tengah tamane punika.

9 Nanging Ida Sang Hyang Widi Wasa ngesengin imanusa, sapuniki pangandikan Idane: “Dijake kita?”

10

Dane raris matur sapuniki: “Rikala titiang miragi Palungguh IRatu rauh ring tamane puniki, titiang rumasa ajerih tur kemad santukan titiang malugas. Punika awinanipun titiang masingidan.”

11

Ida Sang Hyang Widi Wasa raris masabda sapuniki: “Nyenke ane suba ngorahin kita, mungguing kita malalung? Apake kita suba naar buah kayune ane tombang Ulun ento?”

12

Manusane punika raris matur sapuniki: “Anake istri paican Palungguh IRatu ring titiang puniki, ipun sane ngwehin titiang woh punika, raris tunas titiang.”

13

Ida Sang Hyang Widi Wasa raris masabda ring anake istri punika, sapuniki: “Ngudiang dadi kita nyalanang ane buka keto?” Atur anake istri punika sapuniki: “Iula punika sane ngapus titiang, mawinan wohe punika tunas titiang.”

14

Ida Sang Hyang Widi Wasa raris masabda ring iula sapuniki: “Sawireh buka keto pakardin ibane, iba temah Ulun di pantaran burone makejang. Iba lakar ngloso aji basang ibane, tur buk lakar dadi amah-amahan ibane saumur idup ibane.

15 Ulun lakar ngadakang pasatron di pantaran iba kalawan anake luh ene, katurunan ibane kalawan katurunan anake luh ene. Katurunan anake luh ene lakar ngencak tenggek ibane, muah iba lakar nyotot tunggak batisne.”

16

Ida Sang Hyang Widi Wasa masabda ring anake istri punika, sapuniki: “Di kalan kitane beling, Ulun lakar ngaenang kita pakewuh ane gede. Di kalan kitane nglekadang pianak, ditu kita lakar sakit kalara-lara. Nanging yadian buka keto, kita tan mari lakar kasemaran teken somah kitane, tur ia lakar mrentah kita.”

17

Ida raris masabda ring anake lanang punika sapuniki: “Sawireh kita suba nuutang munyin kurenan kitane, tur naar buah kayu ane suba tombang Ulun naar, ento awanan tanahe kena temah uli krana kita. Saumur idup kita, kita lakar tuyuh ngalih pangupa jiwan kitane.

18 Tanahe lakar numbuhang bet muah ketket, tur sarwa entik-entikan di tegale ane dadi dedaaran kitane.

19 Aji mesuang peluh kita lakar muponin pangupa jiwan kitane, kanti kita mabalik buin dadi tanah, sawireh uli ditu kawit kitane. Sawireh kita malakar aji tanah, ento krana kita lakar mabalik dadi tanah.”

20

Manusane punika raris marabin rabin danene: “Hawa”, santukan dane dados ibun sawatek manusane sami.

21 Ida Sang Hyang Widi Wasa tumuli ngardi pangangge antuk blulang sato pabuat imanusa miwah rabin danene, tur sang kalih raris kasalukin pangangge.

22

Ida Sang Hyang Widi Wasa raris masabda sapuniki: “Ane jani manusane ento suba dadi buka salah tunggal di pantaran Iragane, nawang jele melah. Edaja ia kanti nyujuh tur ngalap muah naar buah punyan idupe ento, apang eda ia idup salawas-lawasne.”

23 Ida Sang Hyang Widi Wasa raris nundung dane saking Taman Eden, mangda dane ngarap tanah, santukan mula saking tanah kawit danene.

24 Ida nundung manusane punika, tur ring sisi kangin Taman Edene punika Ida Sang Hyang Widi Wasa raris ngenahang makudang-kudang malaekat sane ngagem pedang ngendih sroat-sroet, buat nyaga margine sane ngungsi wit uripe punika.

4

1

Sasampune punika Dane Adam raris matemu semara ring Dane Hawa, rabin danene. Dane Hawa raris mobot, tumuli ngembasang putra lanang. Dane raris mabaos sapuniki: “Tiang suba maan pianak muani uli krana pitulungan Ida Sang Hyang Widi Wasa.” Punika awinanipun putrane kaparabin Kain.

2 Sapanglanturipun dane malih ngembasang putra, rain Dane Kain, kaparabin Habel. Dane Habel ngubuh kambing miwah biri-biri, nanging pakaryan Dane Kain mamacul.

3 Sasampune maletan makudang-kudang masa, Dane Kain raris ngaturang apahan saking pamupon tanahnyane ring ayun Ida Sang Hyang Widi Wasa, makadados aturan ring Ida.

4 Dane Habel taler ngaturang aturan marupa panak biri-biri asiki sane lekad pinih dumun. Panak biri-birine katampah raris kapilihin dagingne sane pinih becik, kanggen aturan. Ida Sang Hyang Widi Wasa ledang pisan nrima Dane Habel miwah aturan danene.

5 Nanging Ida nenten ledang nrima Dane Kain miwah aturan danene. Punika awinanipun Dane Kain raris duka pisan ngantos prarain danene ucem.

6 Ida Sang Hyang Widi Wasa raris masabda ring Dane Kain, sapuniki: “Kenken dadi kita pedih tur sebeng kitane mrengut?

7 Yening kita mapagawe ayu, sinah sebeng kitane lakar bingar. Nanging yening kita tusing mapagawe ayu, dosane suba ngepet singse kita. Ia dot pesan mrentah kita, nanging kita patut ngalahang ia.”

8

Dane Kain tumuli mabaos ring Dane Habel, arin danene, sapuniki: “Jalanja iraga ka tegale!” Risedek sang kalih wenten ring tegale, tan pasamodana Dane Kain jeg nglempag Dane Habel, ngraris kasedayang.

9

Ida Sang Hyang Widi Wasa raris masabda ring Dane Kain sapuniki: “Dijake adin kitane, I Habel?”

Atur danene sapuniki: “Titiang nenten uning. Punapike titiang puniki dados pangempun adin titiange?”

10

Ida malih masabda sapuniki: “Apake ane suba laksanayang kita ene? Getih adin kitane ento ngeling masesambatan teken Ulun uli di tanahe.

11 Ane jani kita kena temah. Kita tusing buin dadi pamacul, sawireh tanahe suba ngisep getih adin kitane ane matiang kita.

12 Yen kita ngarap tanah, tanahe ento tusing lakar mesuang pamupon ane amun benehne. Kita lakar ngumbara tur tusing ngelah umah di gumine.”

13

Dane Kain raris matur ring Ida Sang Hyang Widi Wasa sapuniki: “Pasisip titiange punika kalintang abot, kantos nenten sida antuk titiang negen.

14 Sane mangkin Palungguh IRatu nundung titiang saking tanahe puniki, tur titiang jaga doh saking ayun Palungguh IRatu. Titiang jaga ngumbara tur nenten maderbe umah ring jagate. Samalihipun sapasiraja sane jaga kacunduk ring titiang sinah ipun jaga ngamademang titiang.”

15

Ida Sang Hyang Widi Wasa malih masabda ring dane sapuniki: “Singja buka keto. Nyenja ane ngamatiang kita, ia lakar nampi pangwales kanti tikel ping pitu.” Ida Sang Hyang Widi Wasa raris nagingin pinget ring ragan Dane Kain, mangda dane sampunang kasedayang antuk anake sane kacunduk ring dane.

16 Dane Kain tumuli kesah saking ayun Ida Sang Hyang Widi Wasa, raris jenek malinggih ring Nod ring dangin tanah Edene.

17

Dane Kain raris matemu semara ring rabin danene. Rabin danene tumuli mobot, raris ngembasang Dane Henoh. Sasampune punika, Dane Kain raris ngwangun satunggiling kota, tur kotane punika wastanin dane: Henoh, sakadi parab okan danene.

18 Dane Henoh raris maputra Irad, tur Dane Irad maputra Mehuyael tur Dane Mehuyael maputra Metusael miwah Dane Metusael maputra Lameh.

19 Dane Lameh madue rabi kekalih, sane adiri mapesengan Ada, sane lianan mapesengan Sila.

20 Dane Ada maputra: Yabal, sane dados leluur anake sane makemah ring tegale saha mubuh-ubuhan.

21 Rain danene mapesengan Yubal, sane dados leluur anake sane nabuh rebab miwah suling.

22 Dane Sila taler maputra, inggih punika Tubal-Kain, sane dados leluur pande temaga miwah pande besine. Rain Dane Tubal-Kain sane istri, mapesengan Naama.

23

Dane Lameh raris mabaos ring rabin danene makakalih, sapuniki: “Ada muah Sila, padingehangja munyin beline: Ih parasomah Lamehe, padingehangja raos beline ene. Beli suba ngamatiang anak muani adiri, ulihan ia natunin beli. Beli ngamatiang anak truna adiri, ulihan ia nglempag beli kanti beseh.

24 Sawireh yen Dane Kain patut kawalesang tikel ping pitu, sasajaane Lameh patut kawalesang tikel ping pitung dasa pitu.”

25

Dane Adam malih matemu semara ring rabin danene, tumuli ngembasang putra lanang adiri. Rabin danene raris mabaos sapuniki: “Ida Sang Hyang Widi Wasa suba mapaica rare lenan teken tiang, makadadi silur icening Habel, ane suba matianga baan I Kain.” Punika awinanipun rare punika kapesengin Set.

26 Dane Set taler maputra lanang adiri, tur anake alit punika kaparabin Enos. Duk punika anake ngawitin nyungsung tur nyambat parab Ida Sang Hyang Widi Wasa.

5

1

Puniki babad katurunan Dane Adam. (Ritatkala manusane punika kawentenang antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa, dane kakardi sapaut ring Ida Sang Hyang Widi Wasa.

2 Dane kakardi lanang miwah wadon, Ida Sang Hyang Widi Wasa ngamertanin dane, tur kicen pesengan: “Manusa”.)

3 Sasampun Dane Adam mayusa satus tigang dasa warsa, dane maputra lanang adiri sane sapaut ring warna miwah pangadeg danene, raris kapesengin Set.

4 Sasampune maputra Set, Dane Adam kantun nyeneng malih domas warsa, tur dane maputra lanang miwah wadon.

5 Dadosipun yusan Dane Adam makasami sangang atus tigang dasa warsa, raris dane seda.

6

Sasampune Dane Set mayusa satus lima warsa, dane maputra Enos.

7 Sasampun dane maputra Enos dane kantun nyeneng malih domas nanggu pitung warsa, tur dane madue putra lanang miwah wadon.

8 Dadosipun Dane Set mayusa sangang atus roras warsa, raris dane seda.

9

Sasampune Dane Enos mayusa sangang dasa warsa, dane maputra Kenan.

10 Sasampune dane maputra Kenan, dane kantun nyeneng malih domas nanggu limolas warsa, tur dane maputra lanang miwah wadon.

11 Kenginan yusan Dane Enos sangang atus nanggu limang warsa, raris dane seda.

12

Sasampune Dane Kenan mayusa pitung dasa warsa, dane maputra Mahalaleel.

13 Dane kantun nyeneng malih domas petang dasa warsa, tur dane maputra lanang miwah wadon.

14 Dadosipun yusan Dane Kenan sangang atus nanggu dasa warsa, raris dane seda.

15

Sasampune Dane Mahalaleel mayusa nem dasa lima warsa, dane maputra Yared.

16 Sasampune dane maputra Yared, dane kantun nyeneng malih domas nanggu tigang dasa warsa, tur dane maputra lanang miwah wadon.

17 Dadosipun yusan Dane Mahalaleel domas sangang dasa lima warsa, raris dane seda.

18

Sasampune Dane Yared mayusa satus nem dasa kalih warsa, dane maputra Henoh.

19 Sasampune dane maputra Henoh, dane kantun nyeneng malih domas warsa, tur dane maputra lanang miwah wadon.

20 Dadosipun Dane Yared mayusa sangang atus nem dasa kalih warsa, raris dane seda.

21

Sasampune Dane Henoh mayusa nem dasa lima warsa, dane maputra Metusalah.

22 Sasampune punika Dane Henoh kantun nyeneng tigang atus taun tur tan mari astiti bakti ngiring Ida Sang Hyang Widi Wasa, samaliha dane maputra malih sane lianan.

23 Dane nyeneng 365 taun suenipun.

24 Santukan Dane Henoh astiti bakti ring Ida Sang Hyang Widi Wasa dane raris pralina, santukan dane kambil antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa.

25

Sasampune Dane Metusalah mayusa satus wulung dasa pitu warsa, dane maputra Lameh.

26 Sasampune dane maputra Lameh, dane kantun nyeneng malih pitung atus wulung dasa kalih warsa, tur dane maputra lanang miwah wadon.

27 Dadosipun yusan Dane Metusalah sangang atus nem dasa sia warsa, raris dane seda.

28

Sasampune Dane Lameh mayusa satus wulung dasa kalih warsa, dane maputra lanang adiri.

29 Dane Lameh raris mabaos sapuniki: “Rarene ene lakar nglipurang iraga sajeroning iraga ngarap gegaene ane kaliwat abot, di tanahe ane suba katemah baan Ida Sang Hyang Widi Wasa.” Punika awinannya rarene punika raris kapesengin Nuh.

30 Sasampune dane maputra Dane Nuh, dane kantun nyeneng malih limang atus sangang dasa lima warsa, tur dane maputra lanang miwah wadon.

31 Dadosipun, yusan Dane Lameh pitung atus pitung dasa pitu warsa, raris dane seda.

32

Sasampun Dane Nuh mayusa limang atus warsa, dane maputra Sem, Ham miwah Yapet.

6

1

Ritatkala manusane maweweh-weweh akehipun ring jagate, ipun pada maderbe pianak luh-luh.

2 Paraputran Widine nyingak pianak manusane sane luh-luh punika wiakti sami pada ayu, raris ipun kambil kanggen rabi, manut sane kasenengin.

3 Ida Sang Hyang Widi Wasa tumuli masabda sapuniki: “Ulun tusing lakar nglugrain manusane idup salawas-lawasne, sawireh manusane ento mawak sekala. Tuuhnyane lakar tuah satus duang dasa tiban dogen.”

4 Duk masane punika wenten jadma sakadi raksasa ring jagate, kadi asapunika taler sasampun masane punika. Jadmane punika katurunan saking patemon paraputran Widine klawan pianak manusane sane luh-luh punika. Katurunannyane punika dados anak sane gagah prakasa miwah kabinawa saking purwakala.

5

Ritatkala Ida Sang Hyang Widi Wasa ngaksi, mungguing kadurakan manusane kalintang ageng ring jagate, miwah sakancan pepinehipune tansah ngwetuang kadrowakan kewanten,

6 irika Ida Sang Hyang Widi Wasa rumasa pariselsel ring kayun, santukan Ida sampun ngardi manusa ring jagate tur paindikane punika sawiakti ngawinang sungsut pakayunan Idane.

7 Irika Ida Sang Hyang Widi Wasa masabda sapuniki: “Ulun lakar nyirnayang manusa ane suba adakang Ulun ento. Aketo masih sakancan kedise, sawireh Ulun marasa pariselsel, suba ngadakang ia ajaka makejang.”

8 Nanging Dane Nuh kaledangin antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa.

9

[9-10] Sapuniki katuturan katurunan Dane Nuh. Sapanyeneng Dane Nuh, dane punika anak sane patut tur tan paceda, samaliha astiti bakti ring Ida Sang Hyang Widi Wasa. Dane madue putra tetiga, inggih punika: Sem, Ham miwah Yapet.

10

11 Ring ayun Ida Sang Hyang Widi Wasa, jagate punika sampun kalintang rusak, samaliha kalikub antuk kawirosan.

12 Ida Sang Hyang Widi Wasa tumuli nyingak jagate punika, sawiakti kalintang rusak, santukan manusane sami mambek dura cara ring jagate.

13

Ida Sang Hyang Widi Wasa raris masabda ring Dane Nuh sapuniki: “Ulun suba ngamastiang lakar mancut urip sakancan manusane, sawireh gumine suba kabekin baan kawirosannyane.

14 Kema gaenang iban kitane kapal aji kayu ane melah. Kapale ento patut gae kita marong-rongan, buina dempulja kapale ento uli sisi muah uli tengah.

15 Sikut kapale ento, kene: Lantangne satus telung dasa telu meter, linggahne dualikur meter, muah tegehne telulas meter.

16 Gaenang kapale ento raab, tur tumanang apang enu ada embang sawatara petang dasa pat sentimeter uli diraabne klawan bibih kapale. Buina isinin jelanan di samping kapale. Gaenang kapale ento dek telung terap, nah ento: beten, di tengah muah baduur.

17 Sawireh sasajaane Ulun lakar ngadakang blabar agung nglikub gumine, buat nyirnayang sawatek ane idup. Sawatek ane mangkihan di gumine lakar mati.

18 Nanging Ulun mabudi ngadakang prajanjian teken kita. Macelepja kita ka tengah kapale, nah ento kita muah pianak somah kitane, muah mantu-mantun kitane.

19 [19-20] Uli pantaran sakancan ane idup, sakancan ane mangkihan, ento makejang patut aba kita apasang-apasang, luh muah muani ka tengah kapale ento, apanga ia pada enu idup bareng-bareng teken kita. Uli pantaran sakancan soroh kedis muah sakancan soroh burone di gumine, ento makejang patut pada teka sig kitane apasang-apasang, apanga ia pada enu idup.

20

21 Abaang iban kitane bekel ane dadi daar, buat lakar anggon dedaaran kitane muah amah-amahan ingon-ingone ento makejang.”

22 Dane Nuh nglaksanayang saluiring paindikan sane kapituduhang antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa, ring dane.

7

1

Ida Sang Hyang Widi Wasa raris masabda ring Dane Nuh, sapuniki: “Macelepja kita ka tengah kapale ajak sapakurenan kitane makejang, sawireh tuah kita dogen ane mawak patut di pantaran manusane ene.

2 Uli sakancan burone ane suci, patut aba kita suang-suang pitung pasang, nanging uli sakancan burone ane leteh, tuah apasang suang-suang.

3 Aketo masih sakancan kedise, patut aba kita pitung pasang suang-suang, apanga enu ada nyahane di gumine.

4 Sawireh buin pitung dina Ulun lakar ngulungang ujan ka gumine petang dasa lemeng makelonne. Ulun lakar nyirnayang sakancan ane ada di gumine, ane suba adakang Ulun.”

5 Dane Nuh tumuli nglaksanayang sapatitah Ida Sang Hyang Widi Wasa.

6

Duk blabar agunge nempuh jagate punika, Dane Nuh mayusa tigang atak warsa.

7 Buat ngelidin blabar agunge punika, Dane Nuh kasarengin antuk rabi miwah oka-okan danene, miwah mantu-mantun danene, sami pada ngranjing ka kapale.

8 Saking sakancan burone sane suci miwah sane leteh, saking sakancan paksine miwah satone ring jagate,

9 sami pada rauh apasang-apasang, maranin Dane Nuh ka tengah kapale, sakadi sane kapituduhang antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa ring dane.

10 Sasampune maletan pitung rahina, blabar agunge raris rauh nglikub jagate.

11

Ritatkala Dane Nuh mayusa tigang atak warsa, nuju tanggal pitulas sasih sane kaping kalih, klebutan toyane ring sawang segarane sami pada nglebus, miwah sakancan pangempel toyane ring langite sami pada mabukak.

12 Raris wenten sabeh bales pisan nglikub jagate petang dasa rahina suenipun.

13 Duk rahinane punika Dane Nuh ngranjing ka tengah kapale, kasarengin antuk Dane Sem, Ham miwah Yapet, inggih punika paraputran danene, miwah rabin danene, pingkalih mantu-mantun danene makatetiga.

14 Kadi asapunika taler sawatek soroh sato alase, sawatek soroh ingon-ingone agung alit, miwah sawatek sarwa paksine,

15 sawatek sane murip miwah mangkihan, sami pada rauh apasang-apasang maranin Dane Nuh ka tengah kapale punika,

16 sakadi sane kapituduhang antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa ring Dane Nuh. Sasampun Dane Nuh wenten ring tengah kapale Ida Sang Hyang Widi Wasa raris nutup jelanan kapale saking sisi.

17

Petang dasa rahina suenipun blabar agunge punika nglikub jagate. Toyane punika mebet tur ngangkabang kapale punika, ngantos kapale kambang.

18 Rikala toyane sayan ngagengang, kapale punika raris kumambang ring duur toyane.

19 Toyane punika kalintang ageng pisan mebetipune nglikub jagate, ngantos gunung-gununge sane tegeh sasoring akasa sami pada kelem.

20 Toyane kantun ngagengang kewanten, kantos pitung meter tegehipun saking muncuk-muncuk gununge punika.

21 Raris sawatek sane murip, sane wenten ring jagate inggih punika sarwa paksi, ingon-ingon, sato miwah manusane, makasami pada padem.

22 Sawatek sane mangkihan saking cunguhipune, sane wenten ring daatan, sami pada padem.

23 Kadi asapunika Ida Sang Hyang Widi Wasa nyirnayang saananing sane wenten ring jagate, inggih punika manusa, sato miwah sarwa paksine. Makasami sirnayang Ida saking jagate. Wantah Dane Nuh miwah sawatek sane ajak dane ring tengah kapale punika sane kantun murip.

24 Toyane punika nglikub jagate karobelah rahina suenipun.

8

1

Ida Sang Hyang Widi Wasa raris eling ring Dane Nuh, miwah ring sakancan sato alas miwah ingon-ingon sane sareng-sareng ring dane ring tengah kapale punika. Ida tumuli ngwentenang angin mampeh ring jagate, kantos toyane punika aad.

2 Sakancan klebutan toyane ring sawang segarane miwah sakancan toyane saking langite sami pada katutup, sabehe wusan,

3 tur toyane sayan aad ring jagate. Sasampune langkung ring karobelah rahina, toyane sampun aad pisan.

4 Ring tanggal pitulas, sasih sane kaping pitu, kapale punika raris kampih ring Pagunungan Ararat.

5 Toyane punika sayan aad, tur ring tanggal siki sasih sane kaping dasa, pucak-pucak gununge raris pada kanten.

6

Sasampune langkung petang dasa rahina, Dane Nuh raris ngampakang jendelan kapale punika.

7 Dane tumuli nglebang paksi guak asiki. Paksine punika nenten mawali nanging makeber milehan, ngantos toyane nyat ring jagate.

8 Wusan punika dane raris nglebang paksi dara asiki, buat nureksain, punapike toyane sampun aad ring jagate.

9 Nanging paksi darane punika nenten polih genah mencegan, mawinan ipun mawali maranin Dane Nuh ring tengah kapale, santukan jagate makasami kantun kalikub antuk toya. Dane Nuh tumuli ngenjuhang tangan danene, saha ngejuk paksine punika, kabakta ka tengah kapale.

10 Dane nyantosang malih pitung rahina suenipun. Sasampune punika, paksine raris lebang dane malih saking kapale.

11 Nyoreang paksi darane punika mawali maranin Dane Nuh tur bungutipune nangal daun saitun sane lumlum. Saking paindikane punika Dane Nuh mrasidayang uning, mungguing toyane sampun mararadan ring jagate.

12 Sapanglanturipun, malih dane nyantosang pitung rahina suenipun. Wusan punika paksi darane punika malih lebang dane, nanging paksine punika nenten mawali malih ring dane.

13

Ring tanggal siki, sasih sane kaping pisan, rikala Dane Nuh mayusa tigang atak nanggu asiki warsa, toyane sampun nyat ring jagate. Dane Nuh tumuli ngungkab tutup kapale punika sambilang dane macecingak. Irika sinah antuk dane mungguing jagate sampun ngawitin tuh.

14 Ring tanggal pitulikur sasih sane kaping kalih, jagate sampun tuh pisan.

15

Ida Sang Hyang Widi Wasa raris masabda ring Dane Nuh sapuniki:

16 “Pesuja kita ajak kurenan muah pianak-pianak kitane muah mantu-mantun kitane uli di kapale ento.

17 Aketo masih sakancan burone muah sarwa kedise, makejang tunden pesu uli di kapale, apanga ia endah-gumendah pasrambiah di gumine.”

18 Dane Nuh raris medal saking kapale, kasarengin antuk rabi, oka-oka miwah mantu-mantun danene.

19 Sawatek sato miwah sakancan paksine, manut sorohnyane, sami pada medal saking kapale punika.

20

Irika Dane Nuh raris makarya pamorboran aturan pabuat Ida Sang Hyang Widi Wasa. Saking pantaran satone sane suci, miwah saking pantaran paksine sane suci, ambil dane makudang-kudang ukud, raris aturang dane ring ayun Ida Sang Hyang Widi Wasa, ring genah pamorboran aturane punika.

21 Ritatkala Ida Sang Hyang Widi Wasa ngambu aturan sane miik punika, Ida raris mapikayun ring pakayunan Idane, kadi asapuniki: “Ulun tusing lakar buin nemah gumine uli krana laksanan manusane, yadian ia ngwetuang paundukan ane jaat uli di kenehne, uli ia mara lekad. Buina Ulun tusing lakar buin nyirnayang sakancan ane idup, buka ane suba laksanayang Ulun.

22 Sanun gumine ene, tusing lakar suud-suud ada masan mamula muah manyi, masan dingin muah masan panes, masan ujan muah masan endang, lemah muah peteng.”

9

1

Ida Sang Hyang Widi Wasa raris ngamertanin Dane Nuh miwah oka-okan danene. Irika Ida masabda ring dane sareng sami kadi asapuniki: “Endah-gumendah tur sayan ngliunangja, ebekinja gumine.

2 Sawatek burone di gumine muah sakancan kedise di ambarane, muah sakancan gumatap-gumitipe ane ada di gumine, muah sakancan bene di pasihe, makejang lakar pada takut tur jejeh ngetor marep teken kita, tur ia makejang kaserahang teken kita.

3 Sakancan gumatap-gumitipe ane idup, lakar dadi dedaaran kitane. Ento makejang suba paicayang Ulun teken kita, buka Ulun suba maicayang sakancan entik-entikane ane gadang lumlum teken kita.

4 Sakewala eda pesan kita naar daging ane enu misi getih di tengahne. Sawireh angkihane ento ada di getihne.

5 Yening ada anak ngamatiang jlema, ia lakar kasisipang. Ulun lakar ngamatiang sakancan burone ane ngamatiang manusa.

6 Nyenja ane ngamatiang jlema ia masih lakar matiang anak, sawireh manusane ento kakardi baan Ida Sang Hyang Widi Wasa satinut teken gambar muah palawatan Idane ngraga.

7

Kita ene patut endah-gumendah tur sayan ngliunang apanga katurunan kitane ngebekin gumine.”

8

Ida Sang Hyang Widi Wasa tumuli masabda ring Dane Nuh miwah oka-okan danene sane nyarengin dane irika, sapuniki:

9 “Ane jani Ulun ngadakang prajanjian teken katurunan kitane,

10 muah teken sawatek ane idup, sakancan kedis, muah sakancan burone, sawatek ane ajak kita pesu uli kapale ento.

11 Ulun ngadakang prajanjian teken kita makejang, nah ento ngawit uli jani tusing ada buin blabar agung ane lakar nyirnayang sawatek ane idup, buina tusing ada buin blabar agung ane lakar nguugang gumine.

12 Makadadi painget prajanjian ane adakang Ulun teken kita, muah teken sakancan ane idup, ane bareng-bareng teken kita, turun-temurun salawas-lawasne,

13 Ulun mentang bantang panah Ulune di ambarane. Ento makadadi painget prajanjian Ulune teken gumine.

14 Yen Ulun ngadakang mega di langite, tur bantang panahe ento ngenah di ambarane,

15 Ulun lakar inget teken prajanjian ane suba adakang Ulun teken kita muah teken sawatek ane idup, tur yehe tusing buin dadi blabar agung nyirnayang sawatek ane idup.

16 Yen bantang panahe ento ngenah di megane, Ulun lakar nyingak bantang panahe ento, tur Ulun lakar inget teken prajanjian Ulun ane langgeng, nah ento, prajanjian Ida Sang Hyang Widi Wasa marep teken sawatek ane idup, sawatek ane ada di gumine.

17 Ento ane makadadi painget prajanjian ane adakang Ulun marep teken sakancan ane ada di gumine.”

18

Paraputran Dane Nuhe sane medal saking kapale punika, inggih punika Dane Sem, Ham miwah Yapet. (Dane Ham punika dados ajin dane Kanaan.)

19 Makatetiga punika okan Dane Nuh, tur saking sang tiga punika wetu jadmane sane ngebekin jagate sami.

20

Dane Nuh dados anak tani. Dane sane pangawit makarya abian anggur.

21 Sasampune dane nginum anggur, dane tumuli punyah, tur dane sirep malugas ring pondok danene.

22 Dane Ham, ajin dane Kanaan, ngaksi pranan ajin danene raris dane nyritayang indike punika ring semeton danene makakalih, sane wenten ring jabaan.

23 Dane Sem miwah Yapet tumuli ngambil wastra tur kakeberang ring palan danene sareng kalih, raris dane mamargi makirig tur ngangkebin pranan ajin danene, sinambi dane matolihan ka samping, mangda dane nenten nyingak pranan ajin danene.

24 Sasampun Dane Nuh eling ring raga, tur dane mireng indik sane kalaksanayang antuk okan danene pinih alit marep ring ragan danene,

25 dane raris ngandika sapuniki:

“Wastu kena temah I Kanaan!
Wastu ia dadi panjak ane paling nista marep teken nyama-nyamanne.”

26

Malih dane ngandika sapuniki:

“Pujija Ida Sang Hyang Widi Wasa, Widin I Seme!
Nanging I Kanaan apanga dadi panjaknyane.

27
Dumadak Ida Sang Hyang Widi Wasa nglimbakang tongos I Yapete,
buina apanga ia nongos di pondok-pondok I Seme,
nanging I Kanaan apanga dadi panjaknyane.”

28

Sasampun blabar agunge punika, Dane Nuh kantun nyeneng malih tigang atus seket warsa.

29 Kenginan Dane Nuh mayusa sangang atus seket warsa, raris dane seda.

10

1

Puniki katurunan Dane Sem, Ham miwah Yapet, paraputran Dane Nuh. Sasampun blabar agunge punika, dane makatetiga pada ngembasang putra lanang-lanang.

2

Katurunan Dane Yapet inggih punika: Dane Gomer, Magog, Madai, Yawan, Tubal, Meseh miwah Tiras.

3 Katurunan Dane Gomer, inggih punika Dane Askenas, Ripat miwah Togarma.

4 Katurunan Dane Yawan, inggih punika wong Elisa, wong Spanyol, wong Siprus miwah wong Rodes.

5 Saking dane sareng sami punika, wetu bangsa-bangsa sane magenah ring pasisi. Punika makasami katurunan Dane Yapet, sane magenah ring panegarannyane suang-suang. Asing-asing palingsehan wenten basannyane suang-suang.

6

Katurunan Dane Ham, inggih punika Dane Kus, Mesir, Libia miwah Kanaan.

7 Katurunan Dane Kus, inggih punika wong Seba, Hawila, Sabta, Raema miwah Sabteka. Paraputran Dane Raema, inggih punika wong Seba miwah Dedan.

8 Dane Kus maputra Nimrod, sane dados anak sane pangawit pisan kuasa ring jagate.

9 Dane dados juru boros sane prakasa ring ayun Ida Sang Hyang Widi Wasa. Punika awinanipun anake pada mabaos sapuniki: “Sakadi Dane Nimrod, juru boros sane prakasa ring ayun Ida Sang Hyang Widi Wasa.”

10 Pangawit karajaan danene, inggih punika Babel, Erek, miwah Akad. Makasami punika ring Babilonia.

11 Saking irika dane lunga ka Asur, raris ngwangun Niniwe, Rehobot-Ir, Kalak,

12 miwah Resen ring selagan Niniwe miwah Kalak, kota sane ageng punika.

13

Dane Mesir maputra wong Lidia, wong Anamim, wong Lehabim, wong Naptuhim,

14 wong Patrusim, wong Kasluhim, miwah wong Kaptorim. Saking dane sareng sami punika kawitipun wong Pilistin.

15

Dane Kanaan maputra Sidon, okan dane sane pinih duur, miwah Het,

16 miwah wong Yebusi, wong Amori miwah wong Girgasi,

17 wong Hewi, wong Arki, wong Sini,

18 wong Arwadi, wong Semari miwah wong Hamati. Sasampune punika, palelintihan wong Kanaan punika raris pada sumebar pasrambiah.

19 Wewidangan wong Kanaan punika, ngawit saking Sidon ngelodang rauh ka Gerar sane nampek ring Gasa, tur nganginang rauh ka Sodom, Gomora, Adma miwah Seboim sane nampek ring Lasa.

20 Punika makasami katurunan Dane Ham manut palelintihan, basa, panegara miwah bangsannyane suang-suang.

21

Dane Sem, rakan Dane Yapet sane pinih duur, dados leluur wong Ibranine makasami.

22 Katurunan Dane Sem, inggih punika: Dane Elam, Asur, Arpaksad, Lud miwah Aram.

23 Katurunan Dane Aram, inggih punika: Dane Us, Hul, Geter miwah Mas.

24 Dane Arpaksad maputra Selah, tur Dane Selah maputra Eber.

25 Dane Eber madue putra lanang kekalih, sane adiri mapesengan Peleg, santukan duk masan danene, jagate maepah miwah arin danene mapesengan Yoktan.

26 Dane Yoktan maputra Almodad, Selep, Hasar-Mawet miwah Yerah,

27 Hadoram, Usal miwah Dikla,

28 Obal, Abimael miwah Seba,

29 Opir, Hawila miwah Yobab. Punika makasami katurunan Dane Yoktan.

30 Wewidangan sane dunungin dane, makebat saking Mesa rauh ka Separ, inggih punika pagunungan sane bedangin.

31 Punika makasami katurunan Dane Sem, manut palelintihan, basa, panegara miwah bangsannyane suang-suang.

32

Punika makasami paraputran Dane Nuh, manut katurunan miwah bangsannyane suang-suang. Saking dane makasami punika, wetu masrambiahan parabangsane ring jagate, sasampun blabar agunge punika.

11

1

Duk punika basan manusane ring sakuub jagate sami pateh.

2 Rikala ipun pada magingsir nganginang, ipun raris manggihin tanah sane dangsah ring tanah Babilonia, irika ipun magumana.

3 Raris ipun pada mabaos ring timpal-timpalipune, sapuniki: “Jalanja iraga ngae citakan, laut tunjel anggon bata.” Raris batane punika anggen ipun pinaka batu, tur gala-gala anggen ipun pinaka engketnyane.

4 Malih ipun pada mabaos kadi asapuniki: “Jalanja iraga ngwangun kota pabuat dewek iragane, ane misi tugu ane muncukne kantos entuk ka langite, tur jalanja iraga nginggilang adan iragane, apanga eda iraga pablesat.”

5

Ida Sang Hyang Widi Wasa raris tumurun, praya ngaksi kota miwah tugu sane kakardi antuk jadmane punika.

6 Ida tumuli masabda sapuniki: “Ia ajaka makejang ene dadi abangsa tur ngelah basa tuah abesik. Ene mara pagaennyane ane pangawit. Ngawit uli jani apaja ane lakar gaena, tusing ada ane lakar tuara kasidan.

7 Jani melahan iraga tumurun tur ngadukang basannyane, apanga ia kanti pada tusing ngresep teken raos timpalne suang-suang.”

8 Kadi asapunika indik ipune kasebar ka sakuub jagate antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa, tur ipun wusan ngwangun kota punika.

9 Punika awinanipun kotane punika kawastanin Babel, santukan irika Ida Sang Hyang Widi Wasa ngadukang basan manusane makasami, tur saking irika ipun kasebar ka sakuub jagate antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa.

10

Puniki katurunan Dane Sem. Sasampune dane mayusa satus warsa, dane maputra Arpaksad, inggih punika kalih taun sasampun wusan blabar agunge punika.

11 Sasampune dane maputra Arpaksad, dane kantun nyeneng malih limang atus warsa, tur dane maputra lanang miwah istri.

12

Sasampun Dane Arpaksad mayusa pasasur warsa, dane maputra Selah.

13 Sasampun dane maputra Selah, dane kantun nyeneng malih samas nanggu tigang warsa, tur dane maputra lanang miwah istri.

14

Sasampun Dane Selah mayusa tigang dasa warsa, dane maputra Eber.

15 Sasampun dane maputra Eber, dane kantun nyeneng malih samas nanggu tigang warsa, tur dane maputra lanang miwah istri.

16

Sasampun Dane Eber mayusa tigang dasa pat warsa, dane maputra Peleg.

17 Sasampun dane maputra Peleg, dane kantun nyeneng malih samas tigang dasa warsa, tur dane maputra lanang miwah istri.

18

Sasampun Dane Peleg mayusa tigang dasa warsa, dane maputra Rehu.

19 Sasampun dane maputra Rehu, dane kantun nyeneng malih satak sia warsa, tur dane maputra lanang miwah istri.

20

Sasampun Dane Rehu mayusa tigang dasa kalih warsa, dane maputra Serug.

21 Sasampun dane maputra Serug dane kantun nyeneng malih satak pitung warsa, tur dane maputra lanang miwah istri.

22

Sasampun Dane Serug mayusa tigang dasa warsa, dane maputra Nahor.

23 Sasampun dane maputra Nahor, dane kantun nyeneng malih satak warsa, tur dane maputra lanang miwah istri.

24

Sasampun Dane Nahor mayusa sangalikur warsa, dane maputra Terah.

25 Sasampun dane maputra Terah, dane kantun nyeneng malih satus sia ngolas warsa, tur dane maputra lanang miwah istri.

26

Sasampun Dane Terah mayusa pitung dasa warsa, dane maputra Abram, Nahor miwah Haran.

27

Puniki katurunan Dane Terah. Dane Terah maputra Dane Abram, Nahor miwah Haran, tur Dane Haran maputra Lot.

28 Rikala Dane Terah ajin Dane Haran kantun nyeneng, Dane Haran sampun seda ring panegara uedan danene, inggih punika ring Ur-Kasdim.

29 Dane Abram miwah Dane Nahor raris pada marabian. Rabin Dane Abram mapesengan Sarai, miwah rabin Dane Nahor mapesengan Milka. Dane Milka punika putran Dane Haran, tur wenten semeton danene mapesengan Yiska.

30 Mungguing Dane Sarai punika bekung, nenten madue putra.

31

Dane Terah tumuli ngajak Dane Abram okan danene, miwah Dane Lot, putun danene, miwah Dane Sarai mantun danene, mamargi sinarengan kesah saking Ur-Kasdim, praya lunga ka tanah Kanaan. Dane raris rauh ring tanah Haran, tumuli dane jenek malinggih irika.

32 Dane Terah mayusa satak limang warsa, raris dane seda ring tanah Haran.

12

1

Ida Sang Hyang Widi Wasa tumuli masabda ring Dane Abram, sapuniki: “Kalahinja gumin kitane, panyamaan kitane, muah umah bapan kitane, buat ngungsi gumi ane lakar patujuhang Ulun teken kita.

2 Ulun lakar nadiang kita bangsa ane gede, tur Ulun lakar ngamertanin kita, buina lakar nadiang kita kabinawa, tur kita lakar dadi merta pabuat anake liu.

3 Ulun lakar ngamertanin anake ane ngamertanin kita, muah lakar nemah anake ane nemah kita. Uli krana kita, Ulun lakar ngamertanin sakancan bangsa-bangsane ane di gumine.”

4

Dane Abram raris mamargi satinut ring sabdan Ida Sang Hyang Widi Wasa, tur kasarengin antuk Dane Lot. Duk Dane Abram matilar saking tanah Haran, dane mayusa tigang benang warsa.

5 Dane Abram ngajak rabin Danene Sarai, miwah Dane Lot kaponakan danene, miwah arta brana sane sampun punduhang dane, pingkalih sakancan panjak sane keniang dane ring tanah Haran.

Dane sareng sami raris mamargi ka tanah Kanaan, tumuli rauh irika.

6 Dane Abram nylajah tanahe punika, ngantos rauh ring satunggaling genah sane nampek ring desa Sikem, inggih punika ring genah wit tarune sane suci ring desa More. (Duk punika, wong Kanaan kantun magenah irika.)

7 Duk punika Ida Sang Hyang Widi Wasa raris makantenang raga ring Dane Abram, sarwi masabda sapuniki: “Gumine ene lakar paicayang Ulun teken katurunan kitane.” Irika Dane Abram raris makarya pamorboran aturan pabuat Ida Sang Hyang Widi Wasa, sane sampun makantenang raga ring dane.

8 Sasampune punika dane raris magingsir ngelodang ka pagunungan sane magenah ring dangin kota Betele. Irika dane nyujukang kemah, inggih punika dangin kota Betele miwah dauh kota Aine. Dane taler makarya pamorboran aturan pabuat Ida Sang Hyang Widi Wasa, sarwi ngaturang bakti ring Ida Sang Hyang Widi Wasa.

9 Sasampune punika, Dane Abram raris nglanturang pamargi saking genahe asiki ka genah sane lianan ngungsi ka tanah Negeb.

10

Ring jagat Kanaan raris wenten sayah ageng. Duaning punika, Dane Abram raris lunga ka tanah Mesir, buat madunungan irika.

11 Rikala dane jaga ngranjing ka tanah Mesir, dane raris mabaos ring rabin danene, Dane Sarai, sapuniki: “Adi ene mula anak luh jegeg.

12 Yen wong Mesire pada nepukin adi, ia lakar ngucap kene: Anake ento sinah kurenanne. Laut ia lakar ngamatiang beli, nanging adi lakar depanga idup.

13 Wireh keto, angkeninja beli ene belin adine, apanga beli tusing matianga, nanging tampine sapatutne, uli krana adi.”

14 Sasampune Dane Abram ngranjing ka tanah Mesir, raris kapanggihin antuk wong Mesire, mungguing Dane Sarai punika sawiakti kalintang ayu.

15 Rikala baudandan sang prabu Mesire ngaksi Dane Sarai, dane raris pada mamuji-muji Dane Sarai ring ajeng ida sang prabu. Dane Sarai tumuli kabakta ka purin ida sang prabu.

16 Dane Abram raris katrima saha becik antuk ida sang prabu, saha kicen kambing miwah biri-biri, banteng, panjak luh muani, keledae miwah unta, santukan ida sang prabu ngarsayang Dane Sarai.

17

Nanging Ida Sang Hyang Widi Wasa nedunang piduka tumiba ring ida sang prabu miwah sakulawargan idane, uli krana Dane Sarai rabin Dane Abrame punika.

18 Ida sang prabu raris ngesengin Dane Abram sarwi ngandika kadi asapuniki: “Apa ane gae ragane ene marep teken tiang. Kenken dadi tusing orahang ragane, mungguing anake luh ento kurenan ragane?

19 Ngudiang dadi orahang ragane, anake eluh ento adin ragane, kanti ia juang tiang anggon tiang kurenan? Ane jani, ene kurenan ragane, juang tur magedija uli dini!”

20 Ida sang prabu raris mrentahang makudang-kudang prakanggen idane mangda ngatehang Dane Abram miwah rabin danene, pingkalih sakancan padruen danene, mangda makaon saking irika.

13

1

Dane Abram tumuli makaon saking jagat Mesir, ngungsi ka tanah Negeb. Dane kasarengin antuk rabin danene, miwah sapadruen danene, kadi asapunika taler Dane Lot.

2 Dane Abram kalintang sugih, akeh pisan madue ingon-ingon miwah mas perak.

3 Saking tanah Negeb dane nglanturang pamargi alon-alon tan marerepan ring margi-margi, ngantos rauh ring kota Betel, genah danene nyujukang kemah sane riin ring pantaran kota Betel klawan kota Aine.

4 Sane riin irika pecak dane ngwangun pamorboran aturan. Irika Dane Abram raris ngaturang bakti ring Ida Sang Hyang Widi Wasa.

5

Dane Lot, sane nyarengin Dane Abram, taler madue ingon-ingon luire: kambing, biri-biri miwah banteng ping kalih kulawarga miwah panjak.

6 Nanging tanahe irika nenten cukup linggahnyane buat kagenahin antuk dane sareng kalih, santukan ingon-ingon danene kalintang akeh, kantos dane sareng kalih nenten mrasidayang magenah sareng-sareng irika.

7 Punika awinanipun pangangon-pangangon Dane Abram sering maiegan nglawan parapangangon Dane Lot. (Daweg punika wong Kanaan miwah wong Perise kantun magenah ring jagate irika.)

8

Dane Abram tumuli mabaos ring Dane Lot sapuniki: “Edaja kanti ada ieg di pantaran bapane nglawan cening, muah di pantaran pangangon-pangangon bapane nglawan pangangon-pangangon ceninge, sawireh iraga ene manyama.

9 Tingalinja gumine ene makejang ane di arepan ceninge. Melahan palasang iban ceninge uli sig bapane. Yening cening ka kebot, bapa ka tengawan, yening cening ka tengawan, bapa ka kebot.”

10

Irika Dane Lot maksian, raris cingak dane tanahe sane dangsah ring tepin Tukad Yordane ngantos rauh ka tanah Soar, akeh toyan ipune, tan bina sakadi taman Ida Sang Hyang Widi Wasa, wiadin sakadi jagat Mesire. (Duk punika kota Sodom miwah kota Gomorane durung kasirnayang antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa.)

11 Dane Lot raris milih wewidangan Lebak Yordane punika pabuat ragan danene. Irika sang kalih raris mapalasan, tur Dane Lot tumuli mamargi nganginang.

12 Dane Abram kantun tetep malinggih ring Kanaan, nanging Dane Lot malinggih ring kota-kota ring genahe sane dangsah ring tepin Tukad Yordane. Irika dane nyujukang kemah nampek ring kota Sodome.

13 Jadmane irika kalintang jaat tur madosa pamantuka ring Ida Sang Hyang Widi Wasa.

14

Sasampun Dane Lot mapalasan ring Dane Abram, Ida Sang Hyang Widi Wasa raris masabda ring Dane Abram, sapuniki: “Tingalinja sakiwa tengen kitane. Uli tongos kitane majujuk ento, tingalin marep kangin muah kauh, kaja muah kelod.

15 Sawireh gumine ane tingalin kita ento makejang lakar paicayang Ulun teken kita, muah teken katurunan kitane kanti salawas-lawasne.

16 Buina katurunan kitane lakar dadiang Ulun buka buke liunne. Yen ada anak nyidayang metek liun buke ento, katurunan kitane masih lakar sida baana metek.

17 Tragiangja dewek kitane, jlajahja sakuub gumine ene, sawireh gumine ene lakar paicayang Ulun teken kita.”

18 Sasampune punika, Dane Abram raris ngingsirang kemah danene, tumuli malinggih nampek ring wit taru sucine ring Mamre, nampek ring Hebron. Irika dane raris ngwangun pamorboran aturan pabuat Ida Sang Hyang Widi Wasa.

14

1

Duk Sang Prabu Amrapel madeg ratu ring Babilonia, Sang Prabu Ariok madeg ratu ring Elasar, Sang Prabu Kedorlaomer madeg ratu ring Elam, miwah Sang Prabu Tideal madeg ratu ring Goyim,

2 kenginan pararatune punika mayuda nglawan Sang Prabu Bera, ratune ring Sodom, Sang Prabu Birsa ratune ring Gomora, Sang Prabu Sinab ratune ring Adma, Sang Prabu Semeber ratune ring Seboim miwah ratune ring panegara Bela, inggih punika jagat Soar.

3 Pararatune punika makasami makanti sraya raris nglunganin ka tanahe dangsah ring Sidim, inggih punika Segara Mati.

4 Roras warsa suenipun pararatune punika kereh antuk Sang Prabu Kedorlaomer, nanging ring warsa sane kaping telulas pararatune punika raris brontak.

5 Ring warsa sane kaping patbelas, Sang Prabu Kedorlaomer tumuli rauh kairing antuk pararatu sane nyarengin ida, raris ngaonang wong Repaim ring Asterot-Karnaim, wong Susim ring Ham, wong Emim ring Sawe-Kiryataim,

6 miwah wong Hori ring pagununganipune sane mawasta Seir, rauh ka El-Paran, ring sisin tegal melakange.

7 Sasampune punika ida raris mawali tur rauh ring En-Mispat inggih punika Kades, tur ngaonang sakuub wewengkon wong Amalek miwah wong Amori sane magenah ring Haseson-Tamar.

8

Irika pararatune ring Sodom, ring Gomora, ring Adma, ring Seboim miwah ratune ring Bela, inggih punika negara Soar, raris pada medal tur nabdabang gelar payudan idane ring tanahe dangsah ring Sidim,

9 nglawan Sang Prabu Kedorlaomer ratune ring Elam, Sang Prabu Tideal ratune ring Goyim, Sang Prabu Amrapel ratune ring Babilonia, miwah Sang Prabu Ariok ratune ring Elasar, inggih punika patpat nglawan lelima.

10 Ring tanahe dangsah ring Sidim punika akueh pisan wenten semer aspal. Rikala ratune ring Sodom miwah ratune ring Gomora kapilayu ring payudan, ida raris runtuh ring semere punika, tur pangiring-pangiring idane sane kantun urip sami pada malaib ka pagunungan.

11 Sakancan arta branan negara Sodom miwah Gomorane, rauhing sarwa pangan kinumnyane, sami kajarah antuk imeseh raris imeseh makaon.

12 Dane Lot, kaponakan Dane Abram sane malinggih ring Sodom, rauhing arta branan danene, taler kajarah antuk imeseh, tur kabakta makaon.

13

Raris wenten anak sane nyidayang luput, rauh nguningayang indike punika ring Dane Abram, wong Ibranine punika, sane malinggih nampek ring wit taru sucine druen Dane Mamre semeton Dane Eskol miwah Aner, wong Amorine punika, inggih punika kantin Dane Abram.

14 Rikala Dane Abram mireng, mungguing kaponakan danene dados tawanan, dane raris munduhang rencang danene sane lekad ring jeroan danene tur sane sampun nyaya ring payudan, tigang atus plekutus akehipun. Dane raris ngetut pamargin imeseh kantos rauh ring Dan.

15 Rikala wengi dane miwah parawadua balan danene ngepah raga, buat ngarepin imeseh, tur dane ngaonang saha ngepung imeseh kantos rauh ring Hoba, baler kota Damsike.

16 Sakancan arta brana sane sampun kajarah punika raris bakta dane mawali. Dane Lot kaponakan danene, miwah arta branan danene kadi asapunika taler paraistri-istrine miwah rakyatnyane taler kabakta mawali.

17

Sasampun Dane Abram mawali saking ngaonang Sang Prabu Kedorlaomer miwah pararatune sane nyarengin ida, raris ratu negara Sodome medal mendakin dane ring tanahe dangsah ring Sawe. (Taler kawastanin Lebak Raja.)

18 Ida Sang Prabu Melkisedek, ratune ring Salem, rauh makta roti miwah anggur. Ida punika maraga pandita druen Ida Sang Hyang Widi Wasa Sane Maha Luur.

19 Ida tumuli ngamertanin Dane Abram, sapuniki pangandikan idane: “Ida Sang Hyang Widi Wasa Sane Maha Luur, sane ngwentenang akasa miwah pretiwi, dumadak ngamertanin Abram,

20 samaliha pujija Ida Sang Hyang Widi Wasa Sane Maha Luur, sane sampun nyerahang meseh ragane ring ragane.” Dane Abram raris ngaturang apahdasan saking sakancan barang jejarahan sane keniang dane ring Sang Prabu Melkisedek.

21

Ratu panegara Sodome raris matur ring Dane Abram, sapuniki: “Sakancan kaulane punika jaga tunas titiang, nanging arta branane punika makasami aturang titiang ring ragane.”

22

Nanging Dane Abram matur ring ratu panegara Sodome punika, sapuniki: “Titiang masumpah ring ayun Ida Sang Hyang Widi Wasa Sane Maha Luur, sane ngwentenang akasa miwah pretiwi.

23 Titiang tan pacang ngambil punapa-punapi saking pantaran padruen sang prabune punika, yadian benang wiadin talin sepatu akatih, mangda sampunang benjangan sang prabu jaga mabaos sapuniki: ‘Tiang ane suba nyugihang Abram.’

24 Titiang tan pisan nunas punapa-punapi. Sakewanten pangan kinum sane sampun katunas antuk rencang titiange puniki, miwah pikolih sawatek anake sane nyarengin titiang, inggih punika Aner, Eskol miwah Mamre, mangda ipun kalugra nunas pikolih ipune suang-suang.”

15

1

Sasampune punika Dane Abram raris kawean. Sajeroning dane kawean, dane nampi sabdan Ida Sang Hyang Widi Wasa, kadi asapuniki: “Abram, edaja kita jejeh sawireh Ulun dadi tabeng dadan kitane, tur gede pesan lakar pikolih kitane.”

2

Dane Abram raris matur: “Inggih Ratu Sang Hyang Widi Wasa, punapike sane jaga paicayang Palungguh IRatu ring titiang, santukan titiang rauh mangkin nenten maderbe sentana, tur sane pacang ngwaris pakurenan titiange, inggih punika I Elieser sane saking Damsik punika.

3 Palungguh IRatu sampun nenten mapaica katurunan ring titiang, kenginan salah tunggal parekan titiange sane pacang ngwarisang paderbean titiange.”

4

Nanging Ida Sang Hyang Widi Wasa masabda ring dane, sapuniki: “Parekane totonan tusing lakar dadi sentanan kitane, nanging pianak buah basang kitane ane lakar dadi sentanan kitane.”

5 Raris Ida Sang Hyang Widi Wasa ngajak Dane Abram medal ka jabaan, sarwi ngandika ring dane sapuniki: “Tingalinja marep menek ka langite, yening kita nyidayang metek, petekja bintang-bintange ento. Manian katurunan kitane lakar aketo liunne.”

6

Dane Abram raris pracaya ring Ida Sang Hyang Widi Wasa tur malantaran punika dane kaledangin antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa.

7

Ida Sang Hyang Widi Wasa malih masabda ring dane sapuniki: “Ulun ene Sang Hyang Widi Wasa, ane suba nuntun kita pesu uli Ur-Kasdim, buat lakar maicayang gumine ene, apanga dadi gelah kitane.”

8

Dane Abram raris matur sapuniki: “Inggih Ratu Sang Hyang Widi Wasa, kadi asapunapi antuk titiang uning, mungguing jagate puniki pacang dados paderbean titiange?”

9

Ida Sang Hyang Widi Wasa raris masabda ring dane sapuniki: “Nah kema jemakang Ulun sampi lua aukud ane mara matuuh telung tiban, biri-biri muani aukud ane matuuh telung tiban, kedis kukur aukud, muah panak dara aukud.”

10 Dane Abram raris ngambil wewalungan punika makasami, tur kapukang-pukang kadadosang kalih tanding tur kagenahang masanding, abagian arepa ring sane lianan. Sakewanten paksine punika nenten kapukang kadadosang kekalih.

11 Ritatkala wenten paksi galak-galak rauh matinggah ring pukang-pukangane punika, paksine punika raris kulah antuk Dane Abram.

12

Sasampun suryane makire surup, Dane Abram raris sirep aris pisan. Dane raris katangkeb antuk wisia sane ngresresin pisan.

13 Ida Sang Hyang Widi Wasa raris masabda ring Dane Abram sapuniki: “Apang kita nawang, sasajaane katurunan kitane lakar ngempi di satunggaling gumi, nah ento gumi ane tidong gumi gelahne, tur ia lakar kapanjakang muah kasangsarain ditu, kanti samas tiban makelonne.

14 Nanging Ulun lakar nyisipang bangsane ane bakal manjakang ia, tur sesubanne keto, katurunan kitane lakar rarud uli ditu tur ngaba arta brana liu pesan.

15 Kita lakar nutugang tuuh kanti putih bok kitane, tur kita lakar mati saha rahayu.

16 Nanging katurunan kitane ane undag kaping pat lakar malipetan mai, sawireh satonden masane ento, kadurjanan bangsa Amorine tonden jangkep.”

17

Rikala suryane sampun surup, tur sampun wengi, raris wenten kanten perapen sane makudus miwah suluh sane ngendih nglintang ring selagan pukang-pukangane punika.

18 Duk punika Ida Sang Hyang Widi Wasa ngardi prajanjian ring Dane Abram, sapuniki sabdan Idane: “Gumine ene paicayang Ulun teken katurunan kitane, ngawit uli bates gumi Mesire, kanti teked ka Tukad Eprate,

19 nah ento tanah wong Keni, wong Kenas, wong Kadmon,

20 wong Het, wong Peris, wong Repaim,

21 wong Amori, wong Kanaan, wong Girgasi muah wong Yebuse ento.”

16

1

Kacrita Dane Sarai, rabin Dane Abram punika, nenten madue putra. Dane madue panyeroan wong Mesir adiri, sane mawasta Hagar.

2 Dane Sarai raris matur ring Dane Abram sapuniki: “Beli sampun uning, mungguing Ida Sang Hyang Widi Wasa nenten nglugrain tiang maderbe pianak. Duaning asapunika, becikan beli ngambil panyeroan tiange punika. Menawita malantaran ipun tiang mrasidayang maderbe pianak.” Dane Abram raris ngidepang atur Dane Sarai punika.

3 Sasampun dasa warsa suenipun Dane Abram malinggih ring tanah Kanaan, Dane Sarai rabin Dane Abram tumuli ngambil panyeroan danene, Ni Hagar, wong Mesire punika, tumuli katurang ring Dane Abram, mangda kanggen rabi.

4 Dane Abram raris aor ring Ni Hagar, tur ipun raris beling. Rikala Ni Hagar uning mungguing ipun sampun beling, ipun raris nganistayang pamekelipune sane istri.

5

Duaning punika Dane Sarai raris matur ring Dane Abram sapuniki: “Ni Hagar purun nganistayang tiang, sujatinipun indike punika dados kiwangan beline. Tiang nyerahang panyeroan tiange ring beli, nanging wau ipun uning mungguing ipun sampun beling, ipun raris nganistayang tiang. Dumadak Ida Sang Hyang Widi Wasa maicayang tetepasan ring tiang marep ring beli.”

6

Dane Abram raris mabaos ring Dane Sarai sapuniki: “Panyeroan adine ento, adi ane ngelah kakuasane. Jalanangja apa ane rasayang adi melah marep teken ia.” Dane Sarai tumuli nyangsarain Ni Hagar, ngantos ipun matilar saking pamekelipune.

7

Raris ipun kacingak antuk Malaekat Ida Sang Hyang Widi Wasa, nampek ring tirta empul ring tegal melakange, ring margine sane ngungsi ka Sur.

8 Sang Malaekat raris ngandika sapuniki: “Ih Hagar, panyeroan Saraine, luh teka uli dija, tur lakar luas kija?”

Atur ipune sapuniki: “Titiang matilar saking Dane Sarai, pamekel titiange.”

9

Raris Malaekat Ida Sang Hyang Widi Wasa ngandika ring ipun sapuniki: “Malipetanja luh sig pamekel luhe, tur nungkulja teken dane.”

10 Malaekat Ida Sang Hyang Widi Wasa malih ngandika ring ipun sapuniki: “Katurunan luhe lakar dadiang manira liu pesan, kanti tusing nyidayang metekin baan liunne.

11 Jani luh beling tur lakar nglekadang rare muani, adaninja ia Ismael, sawireh Ida Sang Hyang Widi Wasa suba mireng unduk kasangsaran luhe.

12 Solah pianak luhe ento tan bina buka keledaene ane rengas. Ia lakar nglawan asing-asing anak, muah asing-asing anake lakar nglawan ia, muah di pakurenanne ia lakar tungkas teken nyama-nyamanne makejang.”

13

Sasampune punika, Ni Hagar raris marabin Ida Sang Hyang Widi Wasa sane masabda ring ipun punika: “Widi sane macingak”, santukan kabaos antuk ipun sapuniki: “Boyake iriki tiang sampun manggihin Ida Sang Hyang Widi Wasa sane sampun nyuryanin tiang?”

14 Duaning punika, semere punika raris kawastanin semer Lahai-Roi, genahnyane ring pantaran kota Kades klawan kota Berede.

15

Ni Hagar raris ngembasang rare lanang adiri buat Dane Abram, tur Dane Abram marabin okan danene sane kembasang antuk Ni Hagar punika: Ismael.

16 Rikala Ni Hagar ngembasang Ismael, Dane Abram mayusa wulung dasa nem warsa.

17

1

Ritatkala Dane Abram mayusa sangang dasa sia warsa, Ida Sang Hyang Widi Wasa mapakantenang raga ring Dane Abram, tur masabda sapuniki: “Ulun ene Widi Ane Maha Kuasa. Tinutinja pituduh Ulune, tur malaksanaja ane patut di ajeng Ulune.

2 Ulun lakar ngae prajanjian marep teken kita, tur Ulun lakar nadiang kita endah-gumendah dadi liu pesan.”

3 Dane Abram tumuli sumungkem, tur Ida Sang Hyang Widi Wasa raris masabda ring dane sapuniki:

4 [4-5] “Kene prajanjian Ulune teken kita. Kita lakar dadi leluur bangsa-bangsa liu pesan. Sawireh keto adan kitane lakar salinin Ulun. Kita tusing enu buin madan Abram, nanging Abraham, sawireh kita suba tetepang Ulun dadi leluur bangsa-bangsa liu pesan.

5

6 Ulun lakar ngendahang kita mapianak muah macucu liu pesan tur kita lakar dadiang Ulun bangsa-bangsa liu pesan, buina kita lakar nurunang pararatu.

7

Ulun lakar ngamanggehang prajanjian Ulune marep teken kita, muah katurunan kitane turun-temurun, dadi prajanjian ane langgeng, apanga Ulun dadi Widin kitane muah Widin katurunan kitane.

8 Ulun lakar maicayang gumine ene teken kita muah teken katurunan kitane, nah ento gumi tongos kitane jani ngempi. Sakuub tanah Kanaan, lakar paicayang Ulun dadi gelah kitane kanti salawas-lawasne, muah Ulun lakar dadi Widin katurunan kitane.”

9

Ida Sang Hyang Widi Wasa malih masabda ring Dane Abraham sapuniki: “Kita masih patut ngagem prajanjiane ene, kita muah katurunan kitane turun-temurun.

10 Kene prajanjian Ulune ane patut agem kita, nah ento kita muah sakancan katurunan kitane, patut sedia nyunat asing-asing anak muani ane ada di pantaran kitane.

11 [11-12] Makadadi cirin prajanjian Ulune marep teken kita, kita patut nyunat asing-asing rare muani ane matuuh kutus dina, nah ento sakancan anak muani di pantaran kitane, yadian ane lekad jumah kitane, yadian ane maan meli aji pipis uli wong sunantara, ane tusing masuk cacakan katurunan kitane.

12

13 Anak ane lekad jumah kitane muah anak ane beli kita baan pipis ia patut kasunat. Dadinne prajanjian Ulune dadi prajanjian ane langgeng sig awak kitane.

14 Anak muani ane tusing masunat, patut kasirnayang uli pantaran kaulan Ulune, sawireh ia suba nilas prajanjian Ulune.”

15

Ida Sang Hyang Widi Wasa malih masabda ring Dane Abraham sapuniki: “Unduk kurenan kitane Sarai, eda buin kita ngadanin ia Sarai, nanging adaninja ia Sara.

16 Ulun lakar ngamertanin ia, tur malantaran ia Ulun lakar maicayang pianak muani adiri teken kita. Buina Ulun lakar ngamertanin ia, tur ia lakar dadi memen parabangsa. Pararatun bangsa-bangsane lakar metu uli sig iane.”

17

Dane Abraham tumuli nguntul tur ica, sarwi mabaos sajeroning angen sapuniki: “Anak ane suba matuuh satus tiban nyidayangke buin ngelah pianak. Nyidayangke Sara ane suba matuuh sia dasa tiban ento, buin nglekadang pianak?”

18 Dane Abraham tumuli matur ring Ida Sang Hyang Widi Wasa sapuniki: “Inggih Ratu punapike Ismael nenten kalugra dados sentanan titiange?”

19

Nanging Ida Sang Hyang Widi Wasa raris masabda sapuniki: “Tusing dadi! Kurenan kitane Sara lakar nglekadang pianak muani, tur kita patut ngadanin ia: Ishak. Ulun lakar ngamanggehang prajanjian Ulune marep teken ia muah katurunannyane dadi prajanjian ane langgeng salawas-lawasne.

20 Buat unduk Ismaele, Ulun suba mireng pinunas kitane. Ia lakar mertanin Ulun, tur endahang Ulun, apanga ia mapianak muah macucu liu pesan. Ia lakar nurunang pararatu roras diri, tur Ulun lakar nadiang ia ajaka makejang bangsa ane gede.

21 Nanging ulun lakar ngamanggehang prajanjian Ulune marep teken Ishak pianak kitane, ane lakar lekadanga baan Sara buin atiban, dikalaning sasihe buka jani ene.”

22 Sasampune Ida Sang Hyang Widi Wasa puput masabda ring Dane Abraham, Ida raris munggah nilar Dane Abraham.

23

Sasampune punika Dane Abraham raris ngambil Ismael, okan danene, miwah sakancan parekan sane lekad ring jeroan danene wiadin sane tumbas dane antuk jinah, sawatek anak muani sane wenten ring jeroan danene tumuli kasunat ring rahina punika ugi, sakadi sabdan Ida Sang Hyang Widi Wasa ring dane.

24 Dane Abraham sampun mayusa sangang dasa sia warsa, rikala dane kasunat.

25 Dane Ismael, okan danene sampun mayusa telulas warsa, rikala dane kasunat.

26 Ring rahina punika ugi Dane Abraham miwah okan Danene Ismael pada kasunat.

27 Kadi asapunika taler sawatek anak muani ring jeroan danene sane lekad ring jeroan danene miwah sane tumbas dane antuk jinah saking wong sunantara, sami kasunat sinarengan.

18

1

Sasampune punika Ida Sang Hyang Widi Wasa raris makantenang raga ring Dane Abraham, nampek ring wit taru sucine ring Mamre, rikala dane malinggih ring pamedal kemah danene, rikalaning panes banteng.

2 Rikala dane matolihan, dane ngaksi wenten anak sareng tetiga ngadeg ring ajeng danene. Sasampun cingakin dane anake punika, dane raris malaib saking pamedal kemah danene, praya mendakin anake punika. Dane raris sumungkem,

3 saha kadulurin atur sapuniki: “Inggih Ratu, yening Palungguh IRatu ledang ring titiang sampunangja Palungguh IRatu ngimpasin titiang, parekan druene puniki.

4 Lugrainja titiang ngambil toya akidik, wasuhinja cokor Palungguh IRatune, tur rarisangja masandekan ring sor wit tarune puniki.

5 Santukan Palungguh IRatu sampun ledang rauh ring cecanggahan titiange puniki, lugrainja titiang ngambil roti akidik, mangda kenakan Palungguh IRatu nglanturang pamargi.”

Pasaur tamiune punika sapuniki: “Jalanangja buka ane orahang kita ento!”

6

Dane Abraham tumuli digelis lunga ka kemah, nganampekin Dane Sara, sarwi mabaos sapuniki: “Enggalangja adi! Jemak tepunge ane melah telung takeh! Laut adonang, tur ngaeja roti ane bunter-bunter.”

7 Dane Abraham tumuli malaib ka genah banteng danene, dane ngejuk godel sane mokoh tur becik asiki, raris kapaicayang ring parekan danene, tur iparekan tumuli digelis ngolah godele punika.

8 Sasampune punika, dane raris ngambil mentega miwah susu miwah ulam godele sane sampun kaolah punika, raris kasodayang ring ajeng tamiune punika. Tamiune marayunan, ring sor wit tarune punika, kayahin antuk Dane Abraham.

9

Anake punika raris mabaos ring dane sapuniki: “Dijake Sara kurenan kitane?”

Dane raris matur sapuniki: “Ipun wenten ring kemah.”

10

Salah tunggal tamiune punika raris ngandika sapuniki: “Sasajaane buin atiban Ulun lakar buin nekain kita. Kala ditu Sara kurenan kitane lakar ngelah pianak muani adiri.”

Dane Sara mirengang indike punika saking jelanan kemahe sane ring ungkur Dane Abraham.

11 Dane Abraham miwah Dane Sara daweg punika sampun pada lingsir tur yusan danene sampun langkung, samaliha Dane Sara sampun wusan ngraja.

12 Duaning punika, Dane Sara ica sarwi mabaos ring kayun sapuniki: “Punapike tiang pacang malih kasemaran, sasampune tiang tua cakluk miwah kurenan tiange sampun tua?”

13

Ida Sang Hyang Widi Wasa raris ngandika ring Dane Abraham sapuniki: “Ngudiang dadi Sara kedek tur ngraos kene: ‘Sajake tiang lakar nglekadang pianak, apa buin jani kurenan tiange suba tua?’

14 Apake ada paundukan ane tuara kasidan pabuat Ida Sang Hyang Widi Wasa? Buin atiban, di dinane ane suba kapastiang ento, Ulun lakar buin teka nekain kita. Kala ditu Sara lakar ngelah pianak muani adiri.”

15

Nanging Dane Sara nenten ngangken, sarwi mabaos sapuniki: “Titiang tan wenten kedek,” santukan dane ajerih.

Nanging Ida Sang Hyang Widi Wasa ngandika sapuniki: “Tusingja saja keto! Mula tuah saja kita kedek.”

16

Anake punika raris mamargi saking irika, tur maksian ka kota Sodom. Dane Abraham taler mamargi ngiringang anake punika.

17 Ida Sang Hyang Widi Wasa raris makayun-kayun kadi asapuniki: “Apake Ulun lakar makebang teken Abraham, unduk ane lakar laksanayang Ulun?

18 Sawireh ia lakar dadi bangsa ane gede tur kuasa, buina malantaran ia sakancan bangsane di gumine lakar nampi merta.

19 Buina Ulun suba nyelik ia, apanga ia nguduhang pianak-pianak muah katurunannyane pageh malaksana buka ane pituduhang Ulun, malantaran malaksana ane patut muah adil. Yen suba keto Ulun lakar negepang janjin Ulune teken Abraham, buka ane suba janjiang Ulun teken ia.”

20

Sasampune punika Ida Sang Hyang Widi Wasa raris masabda sapuniki: “Liu pesan anake ngrimikang unduk gumi Sodom muah Gomorane, buina sasajaane dosannyane suba kaliwat gede.

21 Ulun lakar tumurun nelokin ia, apa saja laksanannyane buka munyin anake ane ngrimikang ia, buka ane suba pireng Ulun. Ulun makeneh nawang ane amun sasajaane.”

22

Tamiune sareng kalih raris kesah saking irika, tumuli mamargi ngungsi ka kota Sodom, nanging Dane Abraham kantun ngadeg ring ayun Ida Sang Hyang Widi Wasa.

23 Dane Abraham raris nganampekin Ida, tumuli matur kadi asapuniki: “Punapike Palungguh IRatu jaga masmi jadmane sane patut sinarengan ring jadmane sane dursila?

24 Sapunapi minab, yen wenten anak patut sareng seket diri ring kotane punika? Punapike Palungguh IRatu jaga masmi genahe punika? Punapike Palungguh IRatu nenten ledang mapaica pangampura ring ipun, malantaran jadmane sane patut sareng seket diri sane wenten ring kotane punika?

25 Mugija indike punika kaedohang saking ayun Palungguh IRatu, inggih punika ngamademang jadma sane patut sinarengan ring jadmane dursila, kantos jadmane sane patut punika tan bina sakadi jadmane sane dursila. Dumadak indike punika kaedohang saking ayun Palungguh IRatu. Punapike sang maraga Hakim ring sakuub jagate nenten jaga nepasin ipun saha adil?”

26

Ida Sang Hyang Widi Wasa raris masabda sapuniki: “Yening di kota Sodom ada dapetang Ulun anak ane patut seket diri, ulihan anake ento Ulun lakar ngampurayang kotane ento.”

27

Dane Abraham tumuli matur sapuniki: “Sujatinipun titiang sampun prasangga pisan matur ring ayun Palungguh IRatu Sang Hyang Widi Wasa, yadiastu titiang puniki waluya buk miwah abu.

28 Ring pradene jadmane sane patut kirang limang diri, punapike Palungguh IRatu jaga masmi kotane punika, malantaran kirang malih limang diri punika?”

Ida raris masabda sapuniki: “Ulun tusing lakar masmi kotane ento, yening ada dapetang Ulun jlema patut setiman diri ditu.”

29

Dane Abraham malih nglanturang atur danene sapuniki: “Ring pradene wenten wantah petang dasa diri jadma sane patut irika, sapunapi minab.”

Ida masabda sapuniki: “Ulun tusing lakar masmi kotane ento ulihan jlemane petang dasa diri ento.”

30

Dane Abraham malih matur: “Mugi Palungguh IRatu Sang Hyang Widi Wasa nenten menggah yening titiang matur malih apisan. Ring pradene wantah sareng tigang dasa sane wenten irika, sapunapi minab?”

Ida malih masabda: “Ulun tusing lakar masmi kotane ento, yening ditu ada dapetang Ulun jlema patut telung dasa diri.”

31

Dane malih matur: “Sawiaktinipun titiang sampun kalintang purun matur ring Palungguh IRatu Sang Hyang Widi Wasa. Ring pradene irika wantah wenten jadma patut kalih dasa diri kewanten, sapunapi minab?”

Ida malih masabda: “Ulun tusing lakar masmi kotane ento, ulihan jlemane ane duang dasa diri ento.”

32

Dane malih matur: “Mugi Palungguh IRatu Sang Hyang Widi Wasa nenten menggah yening titiang matur malih apisan kewanten. Ring pradene sane wenten irika wantah dasa diri kewanten, sapunapi minab?”

Ida malih masabda: “Ulun tusing lakar masmi kotane ento, ulihan jlemane ane adasa ento.”

33 Sasampun Ida puput masabda ring Dane Abraham, Ida Sang Hyang Widi Wasa raris kesah saking irika, tur Dane Abraham raris mawali ka genah danene.

19

1

Rikala sampun sore, malaekate makakalih punika rauh ring kota Sodom. Duk punika Dane Lot sedekan malinggih ring gapuran kota Sodome. Rikala dane ngaksi sang kalih, dane raris matangi tur mendak sang kalih, raris sumungkem kantos prarain danene nganteg ka tanahe,

2 sarwi matur sapuniki: “Inggih Ratu sareng kalih, rarisangja simpang ring cecanggahan titiange, wasuhinja cokore tur makolemja iriki. Benjang semeng rarisangja IRatu nglanturang pamargi.”

Pasaur sang kalih: “Manira tusing lakar singgah! Manira lakar nginep di tanah lapang kotane ene.”

3

Nanging santukan Dane Lot pisereng pisan mapinunas, kenginan sang kalih raris simpang tur ngranjing ka jeroan Dane Lot. Dane Lot raris manggang roti sane tan paragi tumuli masoda, tur sang kalih raris katurin marayunan.

4

Nanging sadurung Dane Lot miwah tamiun danene sirep, sawatek anake lanang ring kota Sodom, agung alit sami pada rauh ngiter jeroan Dane Lot.

5 Anake punika sami pada jerit-jerit ring Dane Lot sapuniki: “Dija ia anake ane nyinggahin ragane inunian. Pesuang ia aba mai.” Santukan wong Sodome punika mamanah nyelekang sang kalih.

6

Dane Lot raris medal maranin anake akeh punika ring arepan jelanane nanging jelanane ubetang dane.

7 Dane raris mabaos sapuniki: “Inggih parasemeton, sampunangja ngamargiang paindikan sane tan patut.

8 Puniki wenten pianak tiange kantun bajang genten kekalih. Ipun mangkin medalang tiang tur aturang tiang ring parasemeton rarisang laksanayang sapunapija ledang pakayunan semetone marep ring ipun. Sakewanten tiang nunas sampunang pisan semeton mlegendahang tamiun tiange puniki, santukan dane rauh buat masayuban ring umah tiange.”

9

Nanging anake akeh punika masaur sada bangras sapuniki: “Johang ibane!” Samaliha ipun malih mabaos sapuniki: “Jlemane ene teka dadi pangempi dini tur jani ia nagih nepasin iraga. Sawireh keto jani tiang lakar nyangsarain ragane, lebihan teken tamiun ragane dadua ento.” Anake akeh punika tumuli ngarepang nangsek Dane Lot, misadia jagi ngupak jelanannyane.

10 Nanging sang kalih raris ngedeng Dane Lot ngranjing ka jeroan, tumuli ngubetang jelanane punika.

11 Sang kalih raris mastu anake sane wenten ring arepan jelanane punika, mangda buta makasami. Punika awinannya ipun makasami raris patigrepe ngrereh jelanane punika, nanging tan sida keniang ipun.

12

Sang kalih raris ngandika ring Dane Lot sapuniki: “Apake enu ada kadang wargan kitane di kotane ene? Mantu wiadin pianak kitane luh muah muani, wiadin kadang wargan kitane ane lenan di kotane ene, ajakja ia makejang pesu uli dini.

13 Manira bakal ngeseng kotane ene, sawireh suba liu pesan piuninge marep teken unduk kotane ene di ayun Ida Sang Hyang Widi Wasa. Ento kranane Ida Sang Hyang Widi Wasa ngutus manira buat ngeseng kotane ene.”

14

Dane Lot tumuli medal, raris mabaos ring lakar mantun danene, inggih punika sane jaga ngambil okan danene istri makakalih, sapuniki baos danene: “Cening, bangunja! Jalan magedi uli dini, sawireh Ida Sang Hyang Widi Wasa lakar ngeseng kotane ene.” Nanging lakar mantun danene mitaenang Dane Lot punika ewer.

15

Sasampune galang kangin, sang malaekat sareng kalih punika raris ngangsok Dane Lot, sapuniki pangandikan danene: “Enggalangja ajak kurenan muah pianak kitane makadadua pesu uli dini, apanga kita tusing milu mati di kalan kotane ene kageseng.”

16 Dane Lot malon-alonan pisan. Nanging Ida Sang Hyang Widi Wasa mapakayun ngetelang sih pasuecan Idane ring dane, punika awinan sang kalih raris ngambel tangan danene, miwah tangan rabin danene, kalih tangan okan danene makakalih, tumuli katuntun medal saking kota, tur kalebang ring jaban kotane.

17 Sasampune sang kalih nuntun dane sareng sami medal, malaekat sane adiri tumuli ngandika sapuniki: “Kemaja malaib, luputang jiwan kitane. Eda pesan matolihan kuri, buina eda pesan mareren dini di sisin Tukad Yordane. Malaibja ka gunung, apanga kita tusing mati sirna.”

18

Dane Lot tumuli matur ring sang malaekat: “Duh Ratu, ratun titiange, sampunangja kadi asapunika.

19 Sawiaktinipun titiang kaulan Palungguh IRatu sampun molih sih pasuecan ring ayun Palungguh IRatu, samaliha Palungguh IRatu sampun nyinahang sih pasuecan sane kalangkung ageng ring titiang, malantaran Palungguh IRatu ngluputang urip titiange. Yening titiang malaib ka gunung, mehmehan titiang jaga katutug antuk bencana punika kantos titiang padem, santukan gununge punika kalangkung doh.

20 Sawiaktinipun kotane ring ajeng punika nentenja doh, samaliha kotane punika alit, lugrainja titiang malaib mrika. Yening kadi asapunika sinah urip titiange jaga luput.”

21

Sang Malaekat raris ngandika ring dane asapuniki: “Nah, manira ngisinin pinunas kitane ento. Wireh keto manira tusing lakar nguugang kotane ane sambat kita ento.

22 Enggalangja malaib kema, sawireh manira tusing nyidayang ngudiang-ngudiang, satondenne kita neked ditu.”

Santukan Dane Lot maosang mungguing kotane punika alit, punika awinanipun kotane punika kawastanin Soar.

23

Ritatkala Dane Lot rauh ring kota Soar, suryane sampun endag nyunarin jagate.

24 Sasampune punika Ida Sang Hyang Widi Wasa raris ngujanin kota Sodom miwah Gomorane antuk welirang miwah geni.

25 Kota-kotane punika rauh ka pasisin Tukad Yordane, tur saananing sane wenten ring kota-kotane punika, minakadi manusa miwah pepayonan, makasami geseng Ida.

26 Nanging rabin Dane Lot, matolihan ka ungkur, punika awinan dane dados tugu tasik.

27

Pasemengan, ritatkala Dane Abraham lunga ka genah danene pecak nangkil ring ayun Ida Sang Hyang Widi Wasa,

28 tur maksian ka kota Sodom miwah Gomora, makamiwah ka sakuub panepin Tukad Yordane, irika cingak dane wenten andus malepuk medal saking jagate, tan bina sakadi andus gerombong panunjelane sane ageng.

29 Ritatkala Ida Sang Hyang Widi Wasa nyirnayang kota-kota ring panepin Tukad Yordane, tur ngeseng kota-kota genah Dane Lot madunungan, Ida eling ring Dane Abraham, punika awinan Dane Lot luputang Ida saking genah sane kageseng punika.

30

Dane Lot tumuli magingsir saking Soar, raris malinggih ring pagunungan, kasarengin antuk okan danene istri makakalih, santukan dane nenten purun magenah ring Soar. Dane madunung ring guane, kasarengin antuk okan danene makakalih.

31 Okan danene sane duuran raris mabaos ring sane alitan, sapuniki: “Bapan iragane suba tua, buina di gumine ene tusing ada anak muani ane lakar anggon iraga somah apanga iraga nyidayang numbuhang sentana.

32 Jalanja baang ibapa nginem anggur, laut iraga medem ngajak ibapa, apanga iraga nutugang katurunan bapan iragane.”

33 Ring wengine punika sang kalih raris ngaturin ajin danene nginum anggur. Sane duuran tumuli ngranjing ring pamereman ajin danene, tur merem irika sareng ajin danene. Ajin danene nenten uning rikala okan danene punika merem miwah matangi.

34

Benjangipun, sane duuran raris mabaos ring sane alitan, sapuniki: “Ibi sanja embok suba medem ngajak ibapa, nyanan petenge jalan buin baang ia nginem anggur. Suba keto, kema adi macelep kapasarean ibapane laut medem ngajak ibapa, apanga iraga nutugang katurunan bapan iragane.”

35 Ring wengi punika sang kalih raris malih ngaturin ajin danene nginum anggur tur sane alitan tumuli merem sareng ajin danene. Ajin danene nenten uning rikala okan danene punika merem wiadin matangi.

36 Kenginan okan Dane Lot makakalih punika raris mobot, bobotane punika saking ajin danene.

37 Sane duuran ngembasang putra lanang adiri, tur kapesengin: Moab. Dane dados leluur wong Moab sane wenten mangkin.

38 Sane alitan ngembasang putra lanang adiri, tur kapesengin Ben-Ami, sane dados leluur wong Amon sane wenten mangkin.

20

1

Dane Abraham raris kesah saking Mamre ngungsi tanah Kanaan sisi kelod, tumuli jenek malinggih ring pantaran kota Kades klawan kota Sure. Irika dane ngempi ring Gerar.

2 Rikala punika Dane Abraham ngandikayang mungguing Dane Sara, rabin danene punika semeton danene. Duaning punika Sang Prabu Abimelek, ratune ring Gerar, raris maputusan buat ngambil Dane Sara.

3 Nanging rikala wengi Ida Sang Hyang Widi Wasa ngrauhin Sang Prabu Abimelek sajeroning panyumpenan, sarwi masabda ring ida sapuniki: “Kita lakar mati, uli krana anake eluh ane suba juang kita ento, sawireh ia suba ngelah kurenan.”

4

Duk punika Ida Sang Prabu Abimelek durung aor ring Dane Sara, duaning punika ida raris matur: “Singgih Ratu Sang Hyang Widi Wasa, titiang nenten rumasa iwang. Punapike Palungguh IRatu mapakayun jaga ngamademang titiang miwah bangsan titiange sane tan paiwang.

5 Boyake Abraham newek sane sampun maosang ring titiang, mungguing anake istri punika nyamanipune. Samaliha anake istri punika taler maosang, mungguing anake lanang punika, nyamanipune. Kenginan titiang nglaksanayang indike puniki malantaran saking nulusing manah miwah pamargi sane patut.”

6

Ida Sang Hyang Widi Wasa raris masabda ring ida sajeroning panyumpenan, sapuniki: “Ulun wikan kita nglaksanayang unduke ento saking nulusing ati, ento awanane Ulun ngandeg apanga kita eda kanti malaksana dosa marep teken Ulun. Ento krana Ulun tusing nglugrain kita ngusud anake luh ento.

7 Ane jani kema ulihang kurenan anake ento, sawireh anake ento dadi nabi. Ia lakar ngastawayang kita, apanga kita tusing mati. Nanging yening kita tusing nyak ngulihang anake luh ento, Ulun matinget kita, kita pedas mati, nah ento kita muah bangsan kitane.”

8

Benjangipun pasemengan pisan Ida Sang Prabu Abimelek sampun matangi, tumuli ida ngandikain paraparekan idane, raris kapangandikain sapariindik sane sampun pireng ida dibi sande. Kenginan paraparekan idane sami ajerih tan sipi.

9 Ida Sang Prabu Abimelek raris ngesengin Dane Abraham, sarwi kapangandikain sapuniki: “Apa krana jerone magae buka kene marep teken tiang. Apa pelih tiange teken jerone, kanti jerone ngaenang tiang muah kaprabon tiange pelih gede? Jerone suba malaksana tan patut marep teken tiang.”

10 Malih Sang Prabu Abimelek nglanturang pangandika: “Apa ane dadi tetujon jerone, dadi nyalanang unduk ane buka kene?”

11

Dane Abraham raris matur sapuniki: “Kamanah antuk titiang, iriki tan wenten anak sane astiti bakti ring Ida Sang Hyang Widi Wasa, kenginan titiang pacang kapademang tur somah titiange kambil.

12 Samalihipun, saking sujati ipun mula wantah nyaman titiange tunggal bapa, sakewanten nenten tunggal meme. Nanging mula wiakti ipun dados somah titiange.

13 Sadaweg Ida Sang Hyang Widi Wasa ngandikayang titiang ngumbara makaon saking umah wong tuang titiange, wenten baos titiange ring ipun, sapuniki: ‘Kene patutne adi ngedengang tresnan adine teken beli, nah ento: Dijaja iraga neked, adi patut ngakuin beli ene nyaman adine.’ ”

14

Sasampune punika Ida Sang Prabu Abimelek raris ngwaliang Dane Sara ring Dane Abraham. Kadi asapunika taler ida maicayang kambing, biri-biri, banteng miwah panjak lanang wadon, ring Dane Abraham.

15 Ida Sang Prabu Abimelek raris ngandika ring Dane Abraham sapuniki: “Jerone bebas nongos dini di gumin tiange, dijananja jerone demen.”

16 Raris ida ngandika ring Dane Sara sapuniki: “Nyaman luhe suba baang tiang pipis perak siu, makadadi bukti mungguing luh ene suci di arepan sakancan anake ane bareng-bareng ajak luh. Buina luh tusing ngelah pelih di arepan sakancan anake makejang.”

17

Dane Abraham tumuli ngastawa ring Ida Sang Hyang Widi Wasa. Ida Sang Hyang Widi Wasa raris mapaica kawarasan ring Ida Sang Prabu Abimelek, miwah ring rabi ping kalih parapanyeroan idane, kantos ida miwah ipun pada ngembasang anak alit.

18 Santukan, sadurunge punika Ida Sang Hyang Widi Wasa sampun nyampet garba wasan paraistri-istrine sane wenten ring purin Ida Sang Prabu Abimelek, malantaran Dane Sara, rabin Dane Abraham punika.

21

1

Ida Sang Hyang Widi Wasa ngamertanin Dane Sara sakadi sane sampun janjiang Ida.

2 Dane Sara raris mobot, tumuli ngembasang putra lanang adiri pabuat Dane Abraham, rikala dane sampun lingsir. Sang rare embas ring dauh sane sampun kasabdayang antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa.

3 Dane Abraham marabin okan danene sane wau embas punika Ishak.

4 Sasampun Dane Ishak mayusa kutus rahina, Dane Abraham raris nyunat Dane Ishak, sakadi sane sampun kapituduhang antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa ring dane.

5 Rikala Dane Ishak embas, Dane Abraham mayusa satus warsa.

6 Dane Sara tumuli mabaos sapuniki: “Ida Sang Hyang Widi Wasa ngawinang tiang liang tur kedek. Sakancan anake sane miragi indike puniki, pacang kedek sareng tiang.”

7 Sapanglanturipun dane malih ngandika: “Sane dumun sapasirake sane purun mabaos ring Dane Abraham, mungguing Sara jaga nyusuin anak alit? Nanging sane mangkin tiang sampun ngembasang rare lanang adiri buat dane, rikalaning dane sampun lingsir.”

8

Dane Ishak sampun sayan duur, raris kabelas. Ring rahina dane kabelas, Dane Abraham ngwentenang pepestan ageng pisan.

9

Sedek rahina anu Dane Sara nyingak Ismael pianak Ni Hagare, wong Mesire punika, sane sampun kembasang pabuat Dane Abraham, sedekan maplalian sareng Ishak okan danene.

10 Duaning punika dane raris matur ring Dane Abraham, sapuniki: “Inggih beli, tundungja panyeroane punika sareng ring pianakipune, santukan pianakipune nentenja pacang dados ngwaris sareng-sareng ring Ishak pianak tiange.”

11 Indike punika ngawinang pakayunan Dane Abraham kalintang osek, santukan Ismael taler okan danene.

12 Nanging Ida Sang Hyang Widi Wasa masabda ring dane, sapuniki: “Edaja kita sekel ati unduk pianak muah panyeroan kitane ento. Apaja ane orahanga baan Ni Sara teken kita, jalanangja buka munyin iane. Sawireh ane lakar dadi katurunan kitane buka ane janjiang Ulun, tuah uli Ishak kawitnyane.

13 Nanging katurunan panyeroan kitane ento masih lakar dadiang Ulun satunggaling bangsa, sawireh ia masih pianak kitane.”

14

Benjangne pasemengan Dane Abraham tumuli ngambil roti miwah toya aklukuh, raris kapaicayang ring Ni Hagar. Roti, toya miwah okan danene raris kaserahang ring Ni Hagar. Sasampune punika, Ni Hagar raris katundung mangda makaon saking irika. Ni Hagar tumuli mamargi, raris ngumbara ring tegal melakange ring Berseba.

15 Ritatkala toyane sane ring klukuhe punika telas, rarene punika raris kagenahang ring bete,

16 tur ipun negak sada ngedoh, sawatara wenten apanimpug dohipun, santukan sapuniki manah ipune: “Melahan idewek tusing ngenot rarene ento mati.” Ritatkala ipun negak irika, ipun raris ngeling gerong-gerong.

17

Ida Sang Hyang Widi Wasa, mireng tangis rarene punika, raris Malaekat Idane ngandika ring Ni Hagar, saking ambarane: “Ih Hagar, apa ane sebetang luh? Edaja takut sawireh eling rarene ento suba kapireng baan Ida Sang Hyang Widi Wasa.

18 Bangun tur jemakja rarene ento, patininginja ia, sawireh ia lakar dadiang manira bangsa ane gede.”

19 Ida Sang Hyang Widi Wasa raris matujuhin Ni Hagar, kantos ipun manggihin semer asiki. Ipun tumuli ka semere punika, klukuhipune dagingin ipun toya, raris anake alit kicen nginum.

20 Ida Sang Hyang Widi Wasa nyayubin anake alit punika. Dane sayan duur raris magenah ring tegal melakange, tur dane dados juru panah.

21 Dane magenah ring tegal melakange ring Paran, tur dane karerehang rabi saking tanah Mesir, antuk biang danene.

22

Duk punika Ida Sang Prabu Abimelek kairing antuk Dane Pikol, senapatin idane, mabaos ring Dane Abraham sapuniki: “Ida Sang Hyang Widi Wasa nyayubin jerone ring saparilaksanan jerone.

23 Wireh keto dini di ayun Ida Sang Hyang Widi Wasa, masumpahja jerone teken tiang, mungguing jerone tusing lakar linyok marep teken tiang, wiadin marep teken pianak-pianak tiange, yadian marep teken cucu buyut tiange. Buka tiang suba mapakardi ayu marep teken jerone, aketo masih jerone patut malaksana buka keto marep teken tiang muah marep teken gumine ene sig tongos jerone madunungan.”

24

Dane Abraham raris matur: “Inggih titiang sairing!”

25

Dane Abraham tumuli ngaturang pepelungguhan ring Ida Sang Prabu Abimelek ngeniang indik semer sane sampun karampas antuk parekan idane.

26 Pasaur Ida Sang Prabu Abimelek sapuniki: “Tiang tusing nawang, nyen ane malaksana buka keto, buina jerone masih tusing ngorahang teken tiang. Tur mara jani tiang ningeh.”

27 Dane Abraham tumuli ngaturang biri-biri miwah banteng ring Ida Sang Prabu Abimelek. Sasampune punika, sang kalih tumuli ngwentenang prajanjian.

28 Nanging Dane Abraham raris nganehang panak biri-birine lua-lua pitung ukud, saking biri-birine punika.

29 Raris Sang Prabu Abimelek mataken ring Dane Abraham, sapuniki: “Lakar anggon gena panak biri-birine ane pitung ukud, ane anehang jerone ene?”

30

Atur danene: “Panak biri-birine pepitu punika, ledang palungguh iratu nrima saking titiang, buat dados cihna bukti pabuat titiang, mungguing semere puniki mula wantah titiang sane nyongcong.”

31 Punika awinanipun genahe punika kawastanin Berseba, santukan sang kalih sampun masumpah irika.

32

Sasampun sang kalih ngardi prajanjian ring Berseba, Ida Sang Prabu Abimelek raris mantuk ka panegaran wong Pilistine, kairing antuk Dane Pikol, senapatin idane.

33 Dane Abraham raris nandur wit tamariska apuun ring Berseba, tur irika dane ngaturang pangubakti ring Ida Sang Hyang Widi Wasa, Widi sane langgeng.

34 Sada sue Dane Abraham madunungan ring panegaran wong Pilistine punika.

22

1

Sasampun paindikane punika lintang makasami, Ida Sang Hyang Widi Wasa tumuli mintonin Dane Abraham, sarwi masabda ring dane, sapuniki: “Ih Abraham!” Dane Abraham tumuli matur: “Inggih titiang, Ratu Panembahan!”

2

Ida malih masabda: “Ajakja Ishak pianak kitane ane tunggal tur ane sayangang kita ento kema ka tanah Moria, laut aturang ia ditu anggon aturan maborbor di salah tunggal gunung ane lakar patujuhang Ulun teken kita.”

3

Benjangne pasemengan pisan Dane Abraham matangi, keledaen danene raris kapondongin saang, sane jaga kanggen morbor aturan danene. Dane tumuli ngandikain Dane Ishak okan danene, miwah parekan kekalih. Irika dane raris mamargi ngungsi genahe sane sampun kasabdayang antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa ring dane.

4 Ring rahina sane kaping tigaipun, genahe punika sampun kacingak antuk Dane Abraham saking doh.

5 Dane raris ngandika ring parekan danene sapuniki: “Nongos cai dini ngajak keledaene ene. Icang ajak pianak icange lakar kema muspa. Yen suba suud, icang lakar malipetan mai.”

6

Dane Abraham raris ngambil saange sane jaga kanggen morbor aturane punika, tumuli kapetegenang ring Dane Ishak, okan danene, tur dane ngraga makta geni miwah lemat. Dane sareng kalih tumuli mamargi sinarengan.

7 Dane Ishak raris matur pitaken ring ajin danene, sapuniki: “Inggih Aji!”

Pasaur Dane Abraham: “Apa cening?”

Okan danene ngrarisang matur: “Puniki geni miwah saang sampun wenten, nanging ring dijake panak biri-birine sane jaga kanggen aturan punika?”

8

Pasaur danene: “Cening, Ida Sang Hyang Widi Wasa ane lakar nyediang panak biri-biri buat lakar anggon aturan maborbor, ane lakar katur teken Ida.” Kadi asapunika indik danene mamargi sareng kalih sinarengan.

9

Sasampune sang kalih rauh ring genah sane kapatujuhang antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa, irika Dane Abraham ngwangun pamorboran aturan. Saange raris katumpukang ring duur pamorboran aturane. Okan danene tumuli kategul raris kaperemang ring duur saange, duur pamorboran aturane punika.

10 Sasampune punika, Dane Abraham raris ngambil lemat praya kanggen nyedayang okan danene.

11 Nanging Malaekat Ida Sang Hyang Widi Wasa raris masabda saking ambarane sapuniki: “Ih Abraham!”

Dane Abraham raris matur: “Inggih titiang, Ratu Panembahan!”

12

Ida malih ngandika: “Eda matiange rarene ento, buina eda ia plegendahanga! Sawireh manira jani nawang, mungguing kita saja tuah astiti bakti teken Ida Sang Hyang Widi Wasa, kanti kita tusing madalem pianak kitane ane tunggal buat lakar aturang kita teken Ida.”

13

Rikala Dane Abraham matolihan, ring ungkur danene jeg wenten cingak dane kambing muani asiki, tanduknyane nyangket ring bete. Kambinge punika tumuli ejuk dane, raris katampah kaborbor kanggen aturan makadados gentos okan danene.

14 Duaning punika Dane Abraham raris ngwastanin genahe punika: “Ida Sang Hyang Widi Wasa ledang nyediang”. Punika awinanipun rauh mangkin kabaosang: “Ring duur gunung druen Ida Sang Hyang Widi Wasa irika Ida pacang nyediang.”

15

Malaekat Ida Sang Hyang Widi Wasa malih ngandika saking ambarane ring Dane Abraham.

16 Sapuniki pangandikan idane: “Sabdan Ida Sang Hyang Widi Wasa, kene: ‘Masrana parab Ulun, Ulun jani masumpah. Sawireh kita suba nyalanang unduke ene, kanti kita tusing madalem ngaturang pianak kitane ane tunggal teken Ulun,

17 ento krana Ulun lakar ngamertanin kita kanti maliah-liah, tur katurunan kitane lakar dadiang Ulun liu pesan, tan bina buka biase di pasisi. Buina katurunan kitane ento lakar nguasain kota-kotan musuhnyane.

18 Uli krana katurunan kitane, sakancan bangsane ane di gumine lakar nampi merta, sawireh kita ngidepang sabdan Ulun.’ ”

19 Sasampune punika, Dane Abraham raris mawali ka genah parekan danene makakalih punika, tumuli dane sinarengan mamargi ka Berseba, tur dane jenek malinggih irika.

20

Wusan punika Dane Abraham raris polih gatra, mungguing Dane Milka taler sampun ngembasang putra lanang kutus diri pabuat Dane Nahor, semeton danene.

21 Putran dane sane pinih duur mapesengan Us, arin danene mapesengan Bus, Kemuel, ajin Dane Aram,

22 Kesed, Haso, Pildas, Yidlap miwah Betuel.

23 Dane Betuel maputra Ribka. Makakutus punika kembasang antuk Dane Milka pabuat Dane Nahor.

24 Rabi panawing Dane Nahor, sane mapesengan Reuma, taler ngembasang putra, inggih punika: Tebah, Gaham, Tahas miwah Maaka.

23

1

Dane Sara mayusa satus pitulikur warsa, raris dane seda.

2 Dane seda ring Hebron, ring tanah Kanaan. Irika Dane Abraham sungsut matetangisan santukan katilar antuk rabin danene.

3

Sasampune punika Dane Abraham tumuli lunga maranin katurunan Dane Het, sarwi mabaos sapuniki:

4 “Tiang puniki wong sunantara, ngempi iriki ring pantaran ragane. Icenja tiang numbas tanah druen ragane akidik, mangda dados kagelah antuk tiang, jagi anggen tiang genah nanem sawan somah tiange.”

5

Pasaur katurunan Dane Het sapuniki:

6 “Inggih ratu pakayuninja atur titiange. Iratu puniki maraga praratu luih ring pantaran titiange sareng sami. Duaning punika ledang iratu mendem layon rabin iratune ring setran titiange sane pinih becik. Saking pantaran titiange, angan asikiko tan wenten sane pacang tempal buat jaga ngaturang semanipune ring iratu, buat genah mendem layon rabin iratune.”

7

Sasampune punika Dane Abraham raris sumungkem ring ajeng katurunan Dane Het,

8 sarwi mabaos sapuniki: “Yen ragane ledang, ngicen tiang pacang mendem sawan somah tiange iriki, indayang baosang ring Dane Epron okan Dane Sohar,

9 mangda dane ledang ugi maicayang ring tiang, gua Mahpela druen danene, sane wenten ring tanggun pategalan danene. Guane punika mangda paicayang dane ring tiang aji pangarga sapatutipun, jaga anggen tiang sema sane kagelah antuk tiang ring pantaran ragane.”

10

[10-11] Duk punika Dane Epron taler wenten ring pantaran katurunan Dane Hete sane paum ring gapuran kotane. Irika Dane Epron, matur ring Dane Abraham, sapuniki: “Sampunangja ratu kadi asapunika! Pikayuninja atur titiange! Pategalane punika makamiwah gua sane wenten irika sami aturang titiang ring iratu. Iriki ring arepan bangsan titiange, pategalane punika aturang titiang, ring iratu. Rarisang pendem layon rabin iratune irika.” Atur Dane Epron sane kadi asapunika kapireng antuk parakaturunan Dane Het sane nuju masangkepan irika.

11

12

Dane Abraham raris sumungkem ring ajeng katurunan Dane Het,

13 sarwi mabaos ring Dane Epron, sapuniki: “Yen saking sujati ragane ledang, pirengangja atur tiange. Tiang jaga naur pangargan pategalan ragane punika. Ledang ragane nrima pangargan tegalane punika, mangda tiang mrasidayang mendem sawan somah tiange irika.” Baos danene punika kapireng antuk sang sane sangkep irika.

14

Dane Epron raris matur ring Dane Abraham, sapuniki:

15 “Inggih ratu pikayuninja atur titiange. Tanah acutak sane mapangarga aji samas jinah perak, tan wenten artinipun pabuat iraga. Rarisangja pendem layon rabin iratune irika.”

16 Dane Abraham sairing ring atur Dane Epron. Irika dane raris ngwilang jinah perak, sakadi sane karsayang antuk Dane Epron, inggih punika samas bidang, sakadi sane biasa mamargi ring pantaran parasudagare. Indike punika taler kapireng antuk wong Hete sane lianan.

17

Kadi asapunika indik pategalan Dane Epron, sane wenten ring Mahpela dangin Mamrene, tegal miwah gua sane wenten irika, pingkalih sakancan pepayonan sane wenten irika rauh ka tepinnyane,

18 sami kaserahang ring Dane Abraham, ring ajeng wong Hete sane nuju masangkepan ring gapuran kotane, makadados druen danene.

19

Sasampune punika, Dane Abraham raris mendem layon Dane Sara, rabin danene ring guane sane ring tegal Mahpela ring tanah Kanaan.

20 Kadi asapunika tegal miwah gua druen katurunan Dane Het katurang ring Dane Abraham, buat dados setra, druen danene.

24

1

Sane mangkin Dane Abraham sampun lingsir pisan tur Ida Sang Hyang Widi Wasa sampun ngamertanin saluiring pakaryan danene.

2 Dane Abraham raris ngandika ring parekan danene sane pinih lingsir ring jeroan danene, sane kasuksara ngetangang sakancan padruen danene, sapuniki pangandikan danene: “Pejangja liman caine dini di selagan paan icange tur masumpahja.

3 Masumpahja cai sajeroning parab Ida Sang Hyang Widi Wasa, Widi ane ngwengku langit muah gumine. Isinne: Cai tusing lakar ngalihang pianak icange kurenan dini di pantaran luh-luh wong Kanaane.

4 Nanging kemaja cai luas ka gumin icange, muah sig panyaman icange buat ngalihang pianak icange Ishak kurenan.”

5

Parekane punika raris matur ring dane: “Ring pradene anake istri punika nenten kayun nyarengin titiang ka jagate iriki, punapike kengin yen okan pamekele jaga iring titiang mawali ka jagat uedan pamekele?”

6

Dane Abraham raris ngandika ring ipun: “Ingetangja, eda pesan pianak icange ajaka mabalik kema.

7 Ida Sang Hyang Widi Wasa, Widi ane ngwengku langite, ane suba mancut icang uli umah bapan icange, muah uli gumi palekadan icange, buina ane suba masabda masumpah teken icang kene: ‘Tanahe ene lakar paicayang Ulun teken katurunan kitane,’ Ida lakar ngutus malaekat Idane mamargi di arepan caine, apanga cai maan anak luh uli ditu buat pianak icange.

8 Nanging yen anake luh ento tusing nyak ninutin cai, dadinne cai bebas uli sumpah caine teken icang, sakewala eda pesan pianak icange ajaka mabalik kema.”

9 Parekane punika raris ngenahang liman ipune ring selagan pupun Dane Abraham, pamekel ipune, sarwi ipun masumpah ring dane, ngeniang indike punika iwau.

10

Sasampune punika parekane punika raris ngambil unta druen pamekelnyane adasa, raris ipun mamargi saha mamuat brana sarwa mule druen pamekelnyane. Kadi asapunika ipun mamargi ngungsi tanah Mesopotamia sisi kaler, ka kota genah Dane Nahor malinggih.

11 Sarauh ipun ring tepi siring kotane, ipun raris ngrarianang untannyane ring sisin semere. Daweg punika sampun sore, sampun masanipun paraistri-istrine pada medal jaga ngrereh toya.

12 Irika ipun raris ngastawa kadi asapuniki: “Duh Ratu Sang Hyang Widi Wasa, Widin pamekel titiange Abraham, lugrainja titiang, mangda titiang sida karya ring rahinane puniki. Ledang Palungguh IRatu nyinahang sih kasatian Palungguh IRatu ring pamekel titiange Abraham.

13 Sane mangkin titiang majujuk iriki ring sisin semere, tur paradaa saking kotane puniki pada rauh jaga ngambil toya.

14 Pinunas titiange mangda prasida mamargi kadi asapuniki: Titiang jaga mabaos ring sinalih tunggil daane punika sapuniki: ‘Indayangja tedunang jun luhe, icenja tiang nunas toya.’ Yening ipun jagi masaur sapuniki: ‘Rarisangja nginum, tur unta-untan jerone taler jaga wehin tiang toya,’ punika makacihna mungguing ipun daa sane cawisang Palungguh IRatu pabuat kaula druene Ishak. Malantaran puniki titiang pacang uning mungguing Palungguh IRatu sampun nyinahang sih kasatian Palungguh IRatu ring pamekel titiange.”

15

Durung puput ipun ngastawa, jeg rauh Dane Ribka nyuun jun. Dane punika okan Dane Betuel putun Dane Milka sareng Dane Nahor. Dane Nahor masemeton ring Dane Abraham.

16 Daane punika kalintang ayu, tur kantun bajang genten. Dane rauh ka semere punika, jun danene kadagingin, wus punika dane raris mawali.

17 Daweg punika parekane punika tumuli nyagjag maranin dane, sarwi matur sapuniki: “Nawegang pisan jero, icenja titiang nunas toya akidik saking jun ragane punika jaga inem titiang.”

18

Dane Ribka raris masaur sapuniki: “Rarisangja ragane nginum,” sarwi digelis dane nedunang jun danene katangan danene, tur parekane raris kawehin nginum.

19 Sasampun parekane punika puput kicen nginum, dane raris mabaos ring ipun, sapuniki: “Tiang taler pacang nimba toya pabuat unta-untan ragane mangda ipun taler nginum ngantos lega.”

20 Wus punika, toyane sane kantun ring jun danene digelis briokang dane ring palungane, tumuli digelis dane mawali ka semere nimba toya, pabuat unta-untan parekane punika makasami.

21 Parekane punika wantah meneng tur nlektekang solah danene, saha mapineh-pineh punapike Ida Sang Hyang Widi Wasa ngiangin pamarginipune kantos ipun sida karya, punapike nenten.

22

Sasampun unta-untane punika pada lega nginem toya, parekane punika raris ngwedalang anting-anting, miwah gelang mas apasang sane mapangarga mael, katurang ring daane punika,

23 kadulurin atur sapuniki: “Nikayangja ring titiang, sapasirake ajin ragane! Punapike titiang sareng sami puniki kalugra madunungan ring purin ajin ragane?”

24

Daane punika raris masaur, sapuniki: “Tiang puniki okan Dane Betuel. Dane punika okan Dane Milka, rabin Dane Nahor.”

25 Daane punika malih nglanturang mabaos sapuniki: “Jumah tiang akeh wenten sumi miwah tetedan unta. Samaliha genah madunungan taler wenten.”

26

Parekane punika raris nengkluk tur sumungkem nyumbah Ida Sang Hyang Widi Wasa,

27 sarwi matur kadi asapuniki: “Puji katur ring Ida Sang Hyang Widi Wasa, Widin pamekel titiange Abraham, sane sampun ngamanggehang asih kasatian Idane ring pamekel titiange punika. Samaliha Ida Sang Hyang Widi Wasa sampun nuntun pamargin titiange ngungsi purin semeton-semeton pamekel titiange!”

28

Daane punika tumuli malaib ka jeroan biang danene, saha nyritayang paindikane punika makasami.

29 Dane Ribka madue semeton lanang, mapesengan Laban. Dane Laban raris malaib maranin parekane punika ring sisin semere.

30 Dane sampun ngaksi anting-anting miwah gelang ring tangan semeton danene, samaliha sampun mireng baos Dane Ribka, indik saluiring baos parekane punika ring Dane Ribka. Duaning punika dane raris mamargi maranin anake punika sane kantun majujuk ring samping unta-untanipune, ring sisin semere.

31 Dane Laban raris mabaos sapuniki: “Inggih jero, sang sane kamertanin antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa, rarisangja ngranjing. Sampunangja ragane meneng ring jabaan. Santukan tiang sampun nyediang pakoleman pabuat ragane, miwah genah pabuat unta-untan ragane.”

32

Parekane punika raris ngranjing ka jeroan. Pondongan untane sami pada katedunang tur untane pada kawehin sumi. Parekan miwah anake sane nyarengin ipun tumuli kabaktayang toya buat kanggen mabaseh.

33 Rikala ajengane sampun kasodayang ring ajeng tamiune, parekane punika tumuli matur, asapuniki: “Titiang nenten pisan jaga nunas, sadurung titiang nguningayang bisama sane buat titiang.”

Dane Laban raris masaur sapuniki: “Yen kadi asapunika, inggih rarisang nikayang.”

34

Parekane punika raris matur kadi asapuniki: “Titiang puniki parekan Dane Abraham.

35 Ida Sang Hyang Widi Wasa sampun kalintang asung lugraha ngamertanin pamekel titiange punika. Ida sampun mapaica kambing, biri-biri miwah banteng, unta miwah keledae, mas perak miwah panjak luh muani.

36 Samaliha Dane Sara, rabin pamekel titiange, sampun ngembasang putra lanang adiri rikalaning dane sampun lingsir. Pamekel titiange punika sampun misarayang saananing arta branan danene sami ring okan danene punika.

37 Pamekel titiange sampun ngarsayang titiang masumpah ring ajeng danene, mungguing titiang nenten pacang tempal ring sapangandikan danene, sane sapuniki: ‘Eda pesan cai ngalihang pianak icange kurenan di pantaran daane ane ada dini di Kanaan.

38 Nanging alihangja pianak icange kurenan sig pakurenan bapan icange muah sig palelintihan icange.’

39 Atur titiange ring dane sapuniki: ‘Menawita daane punika nenten kayun nututin titiang.’

40 Nanging pangandikan danene ring titiang sapuniki: ‘Ida Sang Hyang Widi Wasa ane sungsung icang lakar ngutus malaekat Idane buat marengin cai, tur lakar ngranayang pajalan caine sida karya. Cai lakar maan anak luh pabuat pianak icange, uli pantaran palelintihan icange, wiadin pakurenan bapan icange.

41 Yen cai suba neked sig palelintihan icange, tur ia tusing nglilayang pianakne teken cai, cai tan keneng sumpah tur luput uli sumpah caine marep teken icang.’

42

Ring rahinane puniki rikala titiang rauh ring semere punika, titiang raris ngastawa sapuniki: Duh Ratu Sang Hyang Widi Wasa, Widin pamekel titiange Abraham, dumadak Palungguh IRatu ledang asung lugraha, mangda pamargin titiange puniki prasida molihing karya.

43 Sane mangkin titiang majujuk iriki ring sisin semere. Yening wenten anak daa rauh jagi ngambil toya, titiang jaga mapajar ring ipun sapuniki: ‘Icenja tiang nunas toya inum akidik saking jun jerone punika.’

44 Yening ipun masaur sapuniki: ‘Rarisangja nginum, tur unta-untan jerone taler jagi timbaang tiang toya,’ punika makacihna mungguing anake istri punika sane sampun pastikayang Palungguh IRatu jaga dados rabin okan pemekel titiange.

45 Durung puput titiang ngastawa ring manah, Dane Ribka sampun rauh ring semere punika makta jun, tumuli nimba toya. Titiang raris matur ring dane, sapuniki: ‘Icenja titiang nunas toya.’

46 Digelis dane nedunang jun danene, sarwi ngandika sapuniki: ‘Rarisangja nginum. Unta-untan jerone taler jaga wehin tiang toya.’ Irika titiang raris nginum, tur unta-untane punika taler icen dane toya.

47 Wusan punika titiang raris mataken ring dane: ‘Sapasirake ajin jerone?’ Pasaur danene: ‘Ajin tiange Dane Betuel, putran Dane Nahor miwah Dane Milka.’ Irika dane raris aturin titiang gelang miwah anting-anting.

48 Wusan punika titiang raris nengkluk tur sumuyud nyumbah saha mamuji Ida Sang Hyang Widi Wasa, Widin pamekel titiange Abraham, sane sampun nantan titiang ngungsi jeroan palelintihan pamekel titiange, jaga ngambil putrin semeton pamekel titiange, pabuat okan danene.

49 Kenginan sane mangkin, yen pamekele ledang nyinahang kapitresnan miwah kasatian pamantuka ring pamekel titiange, rarisang ndikayang mangkin ring titiang. Yening pamekele nenten ledang, ndikayang taler ring titiang, mangda becik antuk titiang mapineh, punapike sane patut margiang titiang.”

50

Dane Laban miwah Dane Betuel raris masaur: “Paindikane punika makasami sampun saking pakarsan Ida Sang Hyang Widi Wasa. Tiang nenten mrasidayang malih mabaos punapa-punapi.

51 Puniki Ribka sampun wenten ring ajeng jerone. Rarisang ambil tur ajakja ipun mangda ipun dados rabin okan pamekel jerone, sakadi sane sampun kasabdayang antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa.”

52 Rikala parekan Dane Abraham punika miragi pangandikan sang kalih, ipun raris sumuyud nyumbah Ida Sang Hyang Widi Wasa.

53 Sasampune punika ipun raris ngwedalang pangangge sarwa mule, masmasan miwah perak, tur punika makasami katurang ring Dane Ribka. Biang miwah semeton danene taler katurin brana sarwa mule.

54

Wusan punika wau ipun miwah anake sane nyarengin ipun pada nunas. Ring wengine punika ipun sareng sami madunungan irika. Benjangne pasemengan, sasampun ipun pada bangun, ipun raris matur sapuniki: “Sane mangkin lugrainja titiang mapamit, jaga mawali ring pamekel titiange.”

55

Nanging semeton miwah biang Dane Ribka mabaos sapuniki: “Banggayangja daane punika jumah dumun angan dasa rahina, wusan punika rarisang ajak ipun mrika.”

56

Nanging atur ipune ring dane sareng sami sapuniki: “Sampunangja titiang andega, santukan Ida Sang Hyang Widi Wasa sampun ngiangin titiang ngantos sampun sida karya. Lugrainja titiang mapamit, jaga mawali ring pamekel titiange.”

57

Sang kalih raris ngandika: “Becikan daane punika kenken tiang mriki, ngiring takenin ipun, sapunapi manahipune.”

58 Sang kalih ngandikain Dane Ribka tur katakenin sapuniki: “Apake luh nyak nututin anake ento?”

Pasaur danene: “Inggih titiang sairing!”

59

Duaning punika Dane Ribka kasarengin antuk panyeroan danene, miwah parekan Dane Abraham, pingkalih anake sane nyarengin ipun, raris kalugrain mapamit.

60 Sang kalih raris ngamertanin Dane Ribka, sarwi mabaos sapuniki: “Nah luh adin beli, dumadak luh endah-gumendah dadi jutaan liunne, buina dumadak katurunan luhe nitah gumin musuh-musuhnyane.”

61 Dane Ribka miwah panyeroan danene raris makinkin, tumuli nglinggihin unta tur nututin parekane punika. Kadi asapunika indiknyane parekane punika ngambil Dane Ribka, raris ipun mawali budal.

62

Kacrita sane mangkin Dane Ishak sampun rauh ring tegal melakange, tan doh saking semer sane mawasta: “Lahai Roi”, tumuli jenek ring tanah Kanaan sisi kelod.

63 Rikala sore, Dane Ishak nuju medal masesanjan ring tegale. Rikala dane macingakan, irika aksi dane wenten unta makudang-kudang ukud rauh maranin dane.

64 Duk punika Dane Ribka taler sedekan macingakan. Ritatkala dane nyingak Dane Ishak, dane raris tedun saking untan danene.

65 Dane raris mataken ring parekane punika sapuniki: “Sapasirake anake lanang sane mamargi ngamrikiang ring tegale punika?”

Aturipun iparekan: “Dane punika pamekel titiange.” Dane Ribka raris ngambil angkeb prarai, tur ngangkebin prarain danene.

66

Sasampune punika iparekan raris nguningayang ring Dane Ishak sapariindik sane sampun margiang ipun.

67 Irika Dane Ishak raris nuntun Dane Ribka ngranjing ka kemah Dane Sara biang danene, raris kambil kanggen rabi. Dane Ishak kalintang tresna ring Dane Ribka. Malantaran kadi asapunika Dane Ishak kalipurang sasampun biang danene seda.

25

1

Dane Abraham malih ngambil rabi adiri, mapesengan Ketura.

2 Saking Ketura Dane Abraham madue putra nemnem, inggih punika Simran, Yoksan, Medan, Midian, Isbak miwah Suah.

3 Dane Yoksan maputra Seba miwah Dedan. Dane Dedan nurunang wong Asur, wong Letus miwah wong Leum.

4 Putra-putran Dane Midian, inggih punika: Epa, Eper, Henoh, Abida miwah Eldaa. Punika sami katurunan Dane Ketura.

5

Dane Abraham matamiang saluiring arta branan danene ring Dane Ishak,

6 nanging sakantun dane nyeneng, paraputran danene sane mijil saking paraselir danene sami pada kicen paica. Sapanglanturipun, Dane Abraham ngandikayang paraputran danene punika mangda matilar saking Dane Ishak. Irika dane sareng sami mamargi nganginang ngungsi jagate kangin.

7

[7-8] Dane Abraham seda rikalaning dane sampun lingsir pisan. Duk punika dane mayusa lebak warsa.

8

9 Layon danene raris kapendem antuk oka-okan danene, inggih punika Dane Ishak miwah Dane Ismael, ring gua Mahpela dangin kota Mamrene, ring tegal pecak duen Dane Epron, okan Dane Sohar, wong Hete punika.

10 Tegale punika sampun katumbas antuk Dane Abraham saking wong Hete. Irika layon Dane Abraham kaperemang kasarengang ring layon Dane Sara, rabin danene.

11 Sasampun Dane Abraham seda, Ida Sang Hyang Widi Wasa ngamertanin Dane Ishak, okan danene. Dane Ishak raris jenek malinggih nampek ring semer sane mawasta: “Lahai Roi”.

12

Puniki katurunan Dane Ismael, putran Dane Abraham, sane kembasang antuk Ni Hagar, wong Mesir panyeroan Dane Sara.

13 Puniki pesengan paraputran Dane Ismael, ngawit saking sane pinih duur ngantos sane pinih alita. Sane pinih duur mapesengan: Nebayot, paraarin danene mapesengan, Kedar, Adbeel, Mibsam,

14 Misma, Duma, Masa,

15 Hadad, Tema, Yetur, Napis miwah Kedma.

16 Putran Dane Ismael makaroras punika, suang-suang pada nurunang suku bangsa asiki-asiki, tur pesengan danene kanggen ngwastanin desa-desa miwah genah-genah danene ngwangun kemah.

17 Dane Ismael seda ritatkala dane mayusa satus tigang dasa pitu warsa. Layon danene tumuli kaperemang ring pamereman paraleluur danene.

18 Parakaturunan Dane Ismael sami jenek malinggih ring pantaran daerah Hawila miwah Sur, sane ring dangin jagat Mesire, ring margine sane ngungsi ka Asur. Dane pada jenek irika doh saking katurunan Dane Abraham sane lianan.

19

Puniki katurunan Dane Ishak, okan Dane Abraham.

20 Rikala Dane Ishak sampun mayusa petang dasa warsa, dane marabian ring Dane Ribka, okan Dane Betuel, wong Aram, saking Mesopotamia, semeton Dane Laban sane istri.

21 Santukan Dane Ribka bekung, Dane Ishak tan maren ngastawayang rabin danene ring ayun Ida Sang Hyang Widi Wasa. Ida Sang Hyang Widi Wasa asung lugraha nagingin pinunas danene. Irika Dane Ribka tumuli mobot.

22 Dane mobotang rare kembar. Sadurung rarene punika embas, sang rare magulet ring tengah garba wasan danene. Duaning punika dane raris mabaos sapuniki: “Apa awanane tiang katiban lara buka kene?” Dane tumuli nunas pawuwus Ida Sang Hyang Widi Wasa.

23

Ida Sang Hyang Widi Wasa raris masabda ring dane, sapuniki: “Di garba wasan kitane ada bangsa dadua. Kita lakar nglekadang suku bangsa dadua. Suku bangsa ane abesik lakar sitengan teken ane lenan, tur rarene ane kelihan lakar panjakanga baan ane cerikan.”

24

Sasampun tutug wulanane pacang ngembasang rare, dane raris ngembasang rare lanang kembar.

25 Sane embas riinan warnannyane barak, ragannyane mabulu makaukud. Punika awinan dane kapesengin Esau.

26 Sasampune punika, rain danene raris embas tangannyane ngambel tunggak cokor Dane Esau, punika awinannyane dane kapesengin Yakub. (Yakub mapiteges: tunggak cokor.) Rikala sang rare embas, Dane Ishak mayusa nem dasa warsa.

27

Sang rare pada sayan duur. Dane Esau dados juru boros sane pradnyan, dados anak sane seneng ngumbara. Nanging Dane Yakub dados anak sane seleb sane seneng malinggih ring jeroan.

28 Dane Ishak sayang ring Dane Esau, santukan dane seneng ngajengang ulam beburuan, nanging Dane Ribka sayang ring Dane Yakub.

29

Sedek rahina anu, rikala Dane Yakub ngratengang bubuh kacang barak, Dane Esau raris rauh saking maburu. Duk punika dane lue pisan.

30 Irika Dane Esau tumuli mabaos ring Dane Yakub sapuniki: “Baangja beli ngidih bubuh kacang barake ento abedik, sawireh beli seduk pesan.” Punika awinannya dane kapesengin Edom. (Edom tegesipun abang.)

31

Nanging pasaur Dane Yakub, sapuniki: “Serahangja malu wewenang beline dadi anak ane paling keliha teken tiang, ditu mara beli lakar baang tiang bubuh.”

32

Pasaur Dane Esau: “Tusingja buin makelo beli enu idup, apa gunanne wewenang dadi anak ane paling keliha ento pabuat beli?”

33

Pasaur Dane Yakub: “Nah masumpahja malu beli teken tiang, isinne beli lakar nyerahang wewenang beline ento teken tiang.”

Dane Esau tumuli masumpah, tur wewenang danene dados anak sane pinih duur tumuli kaserahang ring Dane Yakub.

34 Dane Yakub raris ngaturin rakan danene roti miwah bubuh kacang barak. Dane Esau tumuli ngajengang miwah nginum, wusan punika dane raris matangi tumuli makaon. Kadi asapunika Dane Esau nemberang wewenang danene dados anak sane pinih duura punika.

26

1

Raris wenten sayah ageng ring jagate irika. Sayahe puniki boyaja sakadi sayahe sane riin, duk masan Dane Abraham. Punika awinannya Dane Ishak raris lunga ka kota Gerar, ngrauhin Sang Prabu Abimelek, ratun wong Pilistine, tur mapinunas mangda dane kalugra madunungan irika.

2 Ida Sang Hyang Widi Wasa sampun mapakantenang raga ring dane, sarwi masabda sapuniki: “Eda pesan kita ka Mesir. Nongosja kita di gumine ane lakar patujuhang Ulun teken kita.

3 Dituja kita madunungan. Ulun lakar ngiangin muah ngamertanin kita. Sawireh gumine ene makejang lakar paicayang Ulun teken kita muah katurunan kitane. Buina Ulun lakar ngamanggehang janjin Ulune ane suba janjiang Ulun teken Abraham, bapan kitane.

4 Katurunan kitane lakar dadiang Ulun liu pesan, buka bintange di langite. Ulun lakar maicayang gumine ene makejang teken katurunan kitane. Buina malantaran katurunan kitane, sakancan bangsane di gumine lakar nampi merta.

5 Sawireh Abraham suba ngidepang munyin Ulun, tur nyalanang sakancan pituduh, uger-uger muah pidabdab Ulune.”

6

Duaning punika Dane Ishak raris madunungan ring kota Gerar.

7 Rikala anake irika pada nakenang indik rabin danene ring dane, pasaur danene sapuniki: “Ipun punika nyaman tiange.” Dane tan purun maosang: “Ipun punika somah tiange”, santukan kapakayun antuk dane, sapuniki: “Singke idewek lakar matianga baan anake dini ulihan Ni Ribka, sawireh ia jegeg gobanne.”

8 Sasampun sue dane madunungan irika, sedek rahina anu, Ida Sang Prabu Abimelek, ratun wong Pilistine punika, macingak saking jendelan purin idane. Irika cingak ida Dane Ishak sedekan makaronan sareng Dane Ribka rabin danene.

9 Ida Sang Prabu Abimelek raris ngesengin Dane Ishak, sarwi ngandika sapuniki: “Sujatinne anake luh ento kurenan ragane, ngudiang dadi ragane ngorahang ia nyaman ragane?”

Atur Dane Ishak ring ida sapuniki: “Santukan kamanah antuk titiang, menawita titiang pacang padem ulihan ipun.”

10

Nanging Ida Sang Prabu Abimelek raris ngandika: “Apa tenenan ane suba gae ragane teken tiang? Aluh yen ada salah tunggal uli pantaran bangsane ene medem ngajak kurenan ragane, tur ulihan ento ragane ngaenang tiang pelih.”

11 Ida Sang Prabu Abimelek raris ngwedalang prentah ring bangsane punika makasami, sapuniki: “Nyenja ane mlegendahang anake ene wiadin kurenannyane, pedas ia lakar kena danda pati.”

12

Dane Ishak tumuli matetanduran ring tanahe irika, tur ring masane punika taler dane mupu tikel ping kutus, santukan dane kamertanin antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa.

13 Sayan sue dane sayan nyugihang, kantos dane dados kalintang sugih.

14 Dane madue kambing, biri-biri miwah banteng akeh pisan, miwah rencang taler akeh, kantos wong Pilistine punika pada iri ati ring dane.

15 Sakancan semere sane kacongcong antuk rencang-rencang Dane Abraham, duk dane kantun nyeneng, sami kurug antuk wong Pilistine.

16

Sang Prabu Abimelek raris ngandika ring Dane Ishak: “Melahan ragane makaad uli gumin tiange, sawireh wibawan ragane suba gedenan teken tiang.”

17 Duaning punika, Dane Ishak raris makaon saking irika, tumuli makemah ring tanahe dangsah ring Gerar tur dane jenek malinggih irika.

18 Sasampune punika, Dane Ishak raris ngagah malih semer-semere sane pecak kacongcong duk panyeneng Dane Abraham, ajin danene, sane sampun kurug antuk wong Pilistine, sasampun Dane Abraham seda. Semer-semere punika kawastanin manut sakadi wasta sane sampun kapaicayang antuk ajin danene.

19

Rikala rencang-rencang Dane Ishak nyongcong ring tanahe dangsah punika irika keniang ipun toya klebutan sane nglebus toyannyane.

20 Parapangangon wong Gerare raris maiegan nglawan parapangangon Dane Ishak. Baos ipune: “Yehe ene gelah tiang.” Dane Ishak raris ngwastanin semere punika: “Esek”, santukan ipun pada maiegan nglawan dane irika.

21

Wus punika, pararencang danene nyongcong semer sane lianan, tur ipun pada maiegan taler ngeniang indik semere punika. Dane Ishak raris ngwastanin semere punika: “Sitna”.

22 Dane tumuli magingsir saking irika, tur malih nyongcong semer sane lianan, nanging ngeniang ring semere punika dane nenten malih maiegan. Semere punika kawastanin: “Rehobot”, tur dane mabaos sapuniki: “Ane jani Ida Sang Hyang Widi Wasa suba mapaica sela muah elah teken iraga, kanti iraga nyidayang mapianak muah macucu di gumine ene.”

23

Saking irika dane lunga ka Berseba.

24 Ring wengine punika, Ida Sang Hyang Widi Wasa raris mapakantenang raga ring dane, sarwi masabda: “Ulun ene Widin bapan kitane Abraham, eda pesan kita jejeh, sawireh Ulun ngiangin kita. Uli krana janjin Ulun teken Abraham, Ulun lakar ngamertanin kita, buina lakar nadiang katurunan kitane liu pesan.”

25 Wus punika Dane Ishak raris ngwangun palinggih genah maturan irika, saha mabakti ring Ida Sang Hyang Widi Wasa. Dane nyujukang kemah danene irika, tur rencang-rencang danene raris nyongcong semer irika.

26

Ida Sang Prabu Abimelek raris rauh saking Gerar, ngrauhin Dane Ishak, kasarengin antuk Ahusat pangabih idane, miwah Pikol, senapatin idane.

27 Dane Ishak tumuli matur ring ida sapuniki: “Napi awinanipun palungguh iratu ngrauhin titiang? Boyake palungguh iratu duka ring titiang, tur palungguh iratu sampun nundung titiang makaon saking jagat druene?”

28

Pasaur idane: “Suba pedas baan tiang nepukin, mungguing ragane kahyangin baan Ida Sang Hyang Widi Wasa. Ento awanane tiang mapineh, melahan tiang ngae prajanjian ngajak ragane.

29 Isinne ragane tusing lakar ngardi ane tan rahayu marep teken tiang, patuh buka tiang tusing mlegendahang ragane, nanging tiang tan lad ngae ane melah teken ragane, tur nglilayang ragane magedi saking rahayu. Ane jani suba sinah baan tiang mungguing ragane kamertanin baan Ida Sang Hyang Widi Wasa.”

30 Sasampune punika Dane Ishak raris namiu ida miwah pangiring idane. Irika ida dane sareng sami pada marayunan miwah mainum-inuman.

31 Benjangne pasemengan ida dane raris ngardi prajanjian sane kamanggehang antuk sumpah. Wus punika Dane Ishak raris ngaturin ida sareng sami mamargi, tur ida raris mamargi saha rahayu.

32

Ring rahinane punika pararencang Dane Ishak sami pada rauh nangkil ring dane, nguningayang indik semer sane sampun congcong ipun, sapuniki atur ipune: “Titiang sampun ngeniang toya!”

33 Semere punika raris kawastanin: “Seba”. Punika awinannya wastan kotane irika: “Berseba” rauh mangkin.

34

Ritatkala Dane Esau sampun mayusa petang dasa warsa, dane raris ngambil rabi kekalih saking pantaran wong Het, inggih punika Dane Yudit okan Dane Beeri, miwah Dane Basmat, okan Dane Elon.

35 Rabin danene makakalih punika, ngawinang sungsut pakayunan Dane Ishak miwah Dane Ribka.

27

1

Ritatkala Dane Ishak sampun lingsir, samaliha pangaksian danene sampun buta, dane raris ngesengin Dane Esau, putran danene sane pinih duur, sapuniki pangandikan danene: “Cening Esau.”

Pasaur danene: “Inggih titiang, Aji.”

2

Dane Ishak raris ngandika: “Tingalinja jani bapa suba tua. Bapa tusing nawang yen buin pidan bapa lakar mati.

3 Ane jani kema jemak sanjatan ceninge, wadah panah muah pamentangane, kemaja cening maboros ka alase, alihang bapa beburuan.

4 Suba keto, gaenangja bapa dedaaran ane jaen, buka ane demenin bapa. Sesubanne pragat, laut abaang bapa mai, lakar daar bapa, apanga bapa ngamertanin cening satondene bapa mati.”

5

Rikala Dane Ishak ngandika ring Dane Esau, pangandikan danene kapireng antuk Dane Ribka. Sasampun Dane Esau lunga maburu,

6 Dane Ribka raris ngandikain Dane Yakub, sapuniki: “Meme suba ningeh ajin ceninge ngandika teken belin ceninge Esau,

7 apanga ia luas maboros ngalih beburuan, buat ngaenang ajin ceninge ajeng-ajengan ane jaen. Sesubanne keto ajin ceninge lakar ngamertanin ia di ayun Ida Sang Hyang Widi Wasa, satondene dane seda.

8 Sawireh keto ane jani padingehang munyin memene, tur jalanang apaja ane lakar uduhang meme teken cening.

9 Kemaja ka tongos kambing muah biri-birin iragane, ejuk panak kambinge ane mokoh-mokoh dadua. Meme ngolah apang dadi ajengan ane jaen buat ajin ceninge, buka ane senengin dane.

10 Lantas abaja ajengane ento sig ajin ceninge, apanga ajenganga, apanga dane ngamertanin cening, satondene dane seda.”

11

Dane Yakub raris matur ring biang danene, sapuniki: “Ibeli Esau awakne mabulu, nanging tiang makulit nyelig.

12 Yen dipradene iaji ngusud tiang, pedas tiang lakar kadene ngewerin raganne. Yan buka keto, sinah tiang lakar tusing nampi merta, nanging temah.”

13

Nanging biang danene malih ngandika ring dane: “Ih cening, depang suba meme ane negen temahe ento. Idepangja raos memene, kemaja ejuk kambinge ento.”

14 Dane tumuli ngejuk kambing, raris katurang ring biang danene. Biang danene raris ngolah ajeng-ajengan sakadi sane kasenengin antuk ajin danene.

15 Wusan punika Dane Ribka tumuli ngambil kawacan Dane Esau sane becik, sane simpen dane ring jeroan. Dane Yakub, tumuli kapangandikayang nyaluk kawacane punika.

16 Samaliha kanta miwah tangan Dane Yakube makakalih, sane kulitnyane nyelig kakaput antuk blulang panak kambinge punika.

17 Dane raris nyerahang ajeng-ajengan miwah roti sane sampun olah dane punika, ring Dane Yakub.

18

Dane Yakub tumuli ngranjing ka genah ajin danene, sarwi matur sapuniki: “Inggih Aji.”

Pasaur ajin danene: “Uduh cening, enyen cening ene?”

19

Atur Dane Yakub: “Titiang puniki Esau okan aji sane pinih kelih. Sane ndikayang aji ring titiang punika sampun laksanayang titiang. Sane mangkin rarisang matangi, durusang malinggih tur rarisang ngajengang daging beburuan olah-olahan titiange puniki, mangda aji ledang ngamertanin titiang.”

20

Dane Ishak raris ngandika ring okan danene punika: “Duh cening pianak bapa! Dadi enggal pesan cening mapikolih!”

Atur danene: “Santukan Ida Sang Hyang Widi Wasa, Widin ajine, sane ngawinang titiang prasida mapikolih.”

21

Dane Ishak raris ngandika ring Dane Yakub sapuniki: “Maija paekang iban ceninge, apanga bakat usud bapa, apake cening ene pianak bapane Esau apa tusing.”

22 Dane Yakub raris nganampekin Dane Ishak, ajin danene, tur ajin danene raris ngusud dane, sarwi ngandika sapuniki: “Yen juang dimunyi, munyin I Yakub, yen juang dilima, liman I Esau.”

23 Dadosipun nenten kelingan antuk Dane Ishak, santukan tangan danene mabulu sakadi tangan Dane Esau. Dane Ishak mapakayun ngamertanin dane,

24 nanging malih dane mataken, sapuniki: “Apake sajaan cening ene Esau, pianak bapane?”

Pasaur danene: “Inggih sawiakti.”

25

Dane Ishak raris ngandika: “Aba paekang mai dedaarane ento, apang bapa naar daging beburuan olah-olahan ceninge, apanga bapa ngamertanin cening.” Ajeng-ajengane punika tumuli kanampekang ring ajin danene, raris ajin danene majengan. Dane taler katurin anggur, raris dane nginum.

26 Dane Ishak raris ngandika ring Dane Yakub, sapuniki: “Ih cening, maija paekang iban ceninge, arasja bapa.”

27 Dane Yakub tumuli nganampekin tur ngaras ajin danene. Rikala Dane Ishak ngambu ambun kawacan Dane Yakub, dane raris ngamertanin Dane Yakub, sapuniki pangandikan danene: “Sasajaane bon pianak tiange buka bon pategalane ane kamertanin baan Ida Sang Hyang Widi Wasa.

28 Ida Sang Hyang Widi Wasa lakar maicain cening damuh uli langite muah tanah-tanah lemek di gumine, muah gandum lan anggur kanti maliah-liah.

29 Parabangsane lakar pada nungkul teken cening, muah suku-suku bangsane lakar pada nengkluk teken cening. Cening lakar dadi pamekel nyaman ceninge, tur parapianak memen ceninge lakar pada nengkluk teken cening. Nyenja ane nemah cening ia lakar kena temah, muah nyen ane ngamertanin cening, ia lakar kamertanin.”

30

Sasampune Dane Ishak puput ngamertanin Dane Yakub, riwau Dane Yakub medal nilar Dane Ishak, irika rauh Dane Esau, rakan danene, saking maburu.

31 Dane taler nyawisang ajeng-ajengan sane becik, raris katurang ring ajin danene, maduluran atur sapuniki: “Inggih aji rarisangja matangi, durusang ngajengang daging beburuan olah-olahan titiange, mangda aji ledang ngamertanin titiang.”

32

Pangandikan Dane Ishak, ring dane sapuniki: “Nyen cening ene?”

Atur danene: “Titiang puniki Esau, okan ajine sane pinih kelih.”

33

Irika Dane Ishak tengkejut tan sipi, sarwi ngandika: “Nyenke anake ane suba nampah sato ento, tur ane suba abana mai sig bapane? Mara pesan bapa suud madaar laut cening teka. Bapa suba ngamertanin ia, tur mertane ento buat salawas-lawasne.”

34

Sasampun Dane Esau mireng pangandikan ajin danene kadi asapunika, dane raris nangis gerong-gerong. Pakayunan danene kalintang sungsut sarwi matur ring ajin danene sapuniki: “Inggih aji, ledangja aji taler ngamertanin titiang!”

35

Pasaur ajin danene: “Adin ceninge ane suba teka ngapus bapa, tur ia suba ngrampas mertane ane patut katiba teken cening.”

36

Atur Dane Esau: “Boyake sampun anut pisan ipun mawasta Yakub, santukan sampun pingkalih ipun melog-melog titiang. Wewenang titiange dados anak pinih kelih sampun rampas ipun, tur sane mangkin merta sane patut katiba ring titiang taler malih rampas ipun.” Dane malih nglanturang matur: “Punapike aji nenten madue merta tiosan sane patut lungsur titiang?”

37

Dane Ishak raris ngandika ring Dane Esau, sapuniki: “Dadiannya aji suba netepang ia dadi pamekel ceninge, muah sakancan nyamannyane suba serahang aji apanga dadi panjaknyane. Buina ia suba bekelin aji gandum muah anggur. Nah, pabuat cening tuara ada buin ane nyidayang gaenin bapa.”

38

Atur Dane Esau ring ajin danene: “Inggih aji, wantah asiki kewantenke aji madue merta? Inggih aji, ledang aji taler ngamertanin titiang!” Irika Dane Esau raris nangis gerong-gerong.

39

Dane Ishak, raris ngandika sapuniki:

“Tongos ceninge madunungan lakar joh uli tanah-tanahe ane lemek, muah joh uli damuhe ane uli di langite.

40
Cening lakar idup ulihan pedang ceninge, tur cening lakar dadi panjak adin ceninge. Nanging mani wekas lakar kasidan, yen cening sarat mapakibeh, cening lakar prasida ngentungang tetegenan ceninge ento uli baong ceninge.”

41

Dane Esau tan mari ngadut sekel kayun marep ring Dane Yakub, malantaran merta sane sampun kapaicayang antuk ajin danene ring dane. Irika Dane Esau raris ngamigmig sapuniki: “Tusingja buin makelo panemayan iaji lakar mantuk. Kala ditu, I Yakub lakar matiang idewek.”

42

Rikala baos Dane Esau punika kuningin antuk Dane Ribka, dane raris ngandikain Dane Yakub, sarwi ngandika ring dane: “Belin ceninge Esau, makeneh nyalanang sekel ati, mabudi ngamatiang cening.

43 Wireh keto, ane jani padingehangja munyin memene. Kemaja cening malaib sig nyaman memene Dane Laban di Haran.

44 Tur nongosja cening ditu sawatara masa kanti pedih belin ceninge empah,

45 tur engsap teken unduk ane suba laksanayang cening marep teken ia. Yen suba keto, ditu meme lakar nundenang ngalih cening kema. Ngudiang dadi meme lakar kelangan cening makadadua sibarengan?”

46

Wus punika Dane Ribka raris matur ring Dane Ishak, sapuniki: “Tiang sampun med idup uli krana luh-luh wong Hete punika. Yening I Yakub taler jagi ngambil somah saking pantaran luh-luh uedan jagate iriki, minakadi wong Het punika, tan wenten pikenohipun tiang kari idup.”

28

1

Sasampune punika Dane Ishak raris ngandikain Dane Yakub, tumuli ngamertanin dane sarwi mapiteket ring dane, sapuniki: “Eda pesan cening nyuang anak luh uli pantaran luh-luh wong Kanaane.

2 Kemaja luas ka Padan-Aram, ka jeron Dane Betuel, ajin memen ceninge, ditu cening ngalih kurenan di pantaran okan Dane Laban, nyaman memen ceninge.

3 Dumadak Ida Sang Hyang Widi Wasa Ane Maha Kuasa ngamertanin cening, ngawanang cening mapianak muah macucu, buina ngranayang cening apang dadi liu kanti cening dadi leluur makudang-kudang bangsa!

4 Dumadak Ida maicayang merta teken cening muah teken katurunan ceninge, buka ane suba paicayang Ida teken Dane Abraham! Apanga cening nyidayang ngelahang gumine ene, ane suba kapaicayang baan Ida Sang Hyang Widi Wasa, teken Dane Abraham, nah ento gumine ane tongosin cening jani.”

5 Kadi asapunika Dane Ishak nglilayang Dane Yakub lunga. Dane Yakub tumuli lunga ka Padan-Aram, nangkil ring Dane Laban, okan Dane Betuel, wong Arame punika, semeton Dane Ribka, biang Dane Yakub miwah Dane Esau.

6

Sane mangkin Dane Esau uning, mungguing Dane Ishak sampun ngamertanin Dane Yakub, tur ngandikayang dane lunga ka Padan-Aram buat ngrereh rabi irika. Samaliha rikala Dane Ishak ngamertanin Dane Yakub, dane mapiteket sapuniki: “Eda pesan cening ngalih kurenan anak luh Kanaan.”

7 Dane Yakub ngiringang pangandikan aji miwah biang danene, tumuli dane lunga ka Padan-Aram.

8 Ritatkala Dane Esau uning, mungguing anak luh Kanaan punika nenten kaledangin antuk Dane Ishak,

9 punika awinan Dane Esau raris lunga ka genah Dane Ismael putran Dane Abraham, tur ngambil okan Dane Ismael sane mapesengan Mahalat, arin Dane Nebayot, kanggen rabi.

10

Dane Yakub tumuli kesah saking Berseba raris lunga ka Haran.

11 Dane rauh ring satunggiling genah, irika dane marerepan, santukan suryane sampun surup. Dane ngambil batu sane wenten irika asiki, anggen dane pepedek, tur dane raris sirep ring genahe punika.

12 Irika dane raris nyumpena. Sajeroning panyumpenan dane nyingak wenten undag saking pretiwine rauh ka langite. Samaliha kantenang dane paramalaekat Ida Sang Hyang Widi Wasa, munggah tedun ring undage punika,

13 tur Ida Sang Hyang Widi Wasa ngadeg ring tanggun undage sarwi masabda sapuniki: “Ulun ene maraga Sang Hyang Widi Wasa, Widin Abraham, pekak kitane, muah Widin Ishake. Tanah tongos kitane pules ene, lakar paicayang Ulun teken kita muah teken katurunan kitane.

14 Katurunan kitane lakar dadi buka abune liunne, buina lakar masrambiahan nganginang, ngauhang, ngajanang muah ngelodang. Tur uli krana kita muah katurunan kitane, sakancan bangsane di gumine lakar nampi merta.

15 Sasajaane Ulun ngiangin kita muah nyayubin kita, saparan-paran kitane. Buina Ulun lakar buin nglipetang kita ka gumine ene. Sawireh Ulun tusing lakar ngutang kita, nanging Ulun tetep ngamanggehang unduke ane suba janjiang Ulun teken kita.”

16

Ritatkala dane matangi, dane raris mabaos sapuniki: “Sasajaane Ida Sang Hyang Widi Wasa ada dini, nanging idewek tusing nawang.”

17 Irika dane rumasa ajerih, sarwi mabaos sapuniki: “Ambate madurgama tongose ene. Singja len, ene mula purin Ida Sang Hyang Widi Wasa, tur ene gapuran suargane.”

18

Benjangne pasemengan Dane Yakub raris ngambil batu sane pecak kanggen pepedek, raris jujukang dane, tur kaseriokin antuk minyak makadados linggan Ida Sang Hyang Widi Wasa.

19 Genahe punika raris wastanin Dane Betel. Sane riin kotane punika mawasta Lus.

20 Dane Yakub tumuli masesangi, sapuniki: “Yening Ida Sang Hyang Widi Wasa wiakti pacang ngiangin tur nyayubin titiang ring margi sane pacang marginin titiang puniki, samaliha mapaica sandang pangan ring titiang,

21 kantos titiang mawali malih ka cecanggahan bapan titiange saha rahajeng, kenginan Ida Sang Hyang Widi Wasa jaga dados Widin titiange.

22 Saananing sane paicayang Palungguh IRatu ring titiang, setata pacang aturang titiang apahdasan ring ayun Palungguh IRatu. Samaliha batu sane adegang titiang dados lingga puniki jagi dados perhyangan Ida Sang Hyang Widi Wasa.”

29

1

Sasampune punika, Dane Yakub raris kesah saking irika, lunga ka jagate kangin.

2 Tan kacrita ring margi, saget dane rauh ring satunggiling semer sane wenten ring tegale. Ring sisin semere punika wenten biri-biri miwah kambing sedek medem-medeman tigang gompyokan. Kambing miwah biri-birine punika kawehin nginem toya saking semere punika. Bungut semere punika matekep antuk batu ageng.

3 Sasampun sakancan kambing miwah biri-birine punika mapunduh irika, raris parapangangonnyane nglibegang batune saking bungut semere, tumuli kambing miwah biri-birine punika kawehin nginem. Wusan punika batune malih kawaliang ka bungut semere.

4

Dane Yakub tumuli mataken ring parapangangone punika sapuniki: “Parasemeton, ragane puniki saking dija?”

Pasaur parapangangone punika sapuniki: “Tiang puniki saking Haran.”

5

Dane Yakub malih mataken ring ipun: “Punapike ragane uning ring dane Laban putun Dane Nahor?”

Pasaur ipune sareng sami: “Inggih tiang uning.”

6

Sapanglanturipun dane mataken ring ipun sapuniki: “Punapike dane rahajeng?”

Pasaur ipune: “Inggih dane rahajeng! Punika napi okan danene sane istri sane mapesengan Rahel, rauh ngatehang kambing miwah biri-birin danene.”

7

Dane Yakub tumuli mabaos sapuniki: “Puniki kantun selid, durung masanipun anake munduhang ingon-ingonnyane, rarisangja wehin toya biri-birin ragane, wusan punika mrikaja malih angonang.”

8

Nanging pasaur parapangangone punika sapuniki: “Tiang nenten mrasidayang ngwehin ipun nginem toya, sadurung ingon-ingone makasami mapunduh. Yen sampun sami mapunduh, wau batune punika kagingsirang, tur tiang sareng sami ngwehin ipun nginem toya.”

9

Durung puput dane mabebaosan sareng parapangangone punika, Dane Rahel rauh ngatehang biri-birinnyane.

10 Riwau Dane Yakub ngaksi Dane Rahel rauh ngatehang kambing lan biri-biri druen Dane Laban uan danene, Dane Yakub tumuli maranin semere punika. Batune tumuli gingsirang dane saking bungut semere, tur kambing miwah biri-birine punika sami pada kicen toya.

11 Wusan punika Dane Yakub tumuli ngaras Dane Rahel. Kabatek antuk liang kayun danene, tan sida antuk dane ngampet toyan panyingakan danene tumuli dane nangis.

12 Dane Yakub nyritayang ring Dane Rahel mungguing dane punika pernah keponakan ajin danene, okan Dane Ribka semeton Dane Laban.

Dane Rahel tumuli malaib budal nguningayang indike punika ring ajin danene.

13 Sasampun Dane Laban mireng orti indik Dane Yakub, okan semeton danene punika, digelis dane malaib mapagin Dane Yakub, raris ngelut tur ngaras dane. Sasampune punika Dane Yakub raris kajak ka jeroan. Irika Dane Yakub nguningayang sapariindik danene ring Dane Laban.

14 Dane Laban raris ngandika ring dane: “Sasajaane cening enu manyama ngajak ua.” Dane Yakub madunungan irika ngantos asasih suenipun.

15

Sasampune punika Dane Laban raris ngandika ring Dane Yakub, sapuniki: “Eda nyen ulihan cening manyama ngajak ua, laut cening ngayah tan paupah sig uane. Orahang teken ua akuda ua patut ngupahin cening?”

16 Dane Laban madue okan istri kekalih, sane duuran mapesengan Lea, miwah sane alitan mapesengan Rahel.

17 Cecingak Dane Lea sada kuyu, nanging Dane Rahel, becik pangadegne miwah ayu rupan danene.

18

Santukan Dane Yakub kalintang tresna ring Dane Rahel, punika awinan dane raris matur sapuniki: “Tiang misadia ngayah ring ua pitung taun suenipun, mangda tiang mrasidayang polih Ni Rahel, okan uane sane alitan.”

19

Pasaur Dane Laban: “Melahan ia baang ua cening, bandingang teken baang ua anak len. Wireh keto, nongosja cening dini ngajak ua.”

20 Dadosipun Dane Yakub raris ngayah pitung warsa suenipun mangda mrasidayang polih Dane Rahel. Santukan tresnan danene ring Dane Rahel, pitung taun punika karasayang wantah sakadi makudang-kudang rahina kewanten.

21

Sasampune punika Dane Yakub raris matur ring Dane Laban, sapuniki: “Paicayangja Ni Rahel sane mangkin, santukan masan tiange ngayah sampun jangkep, mangda tiang nganten sareng ipun.”

22 Dane Laban raris nangun karya pabuncingan tur ngundang sawatek anake sane ring genahe punika.

23 Nanging wengine punika, Dane Laban raris ngajak Dane Lea, okan danene sane duuran kaserahang ring Dane Yakub. Dane Yakub tumuli aor ring Dane Lea.

24 Duk punika taler Dane Laban maicayang Silpa, panyeroan danene ring Dane Lea, mangda ipun dados panyeroan danene.

25 Nanging benjangne pasemengan Dane Yakub ngaksi mungguing rabin danene punika Lea. Dane Yakub raris matur ring Dane Laban, sapuniki: “Napike sane kardi ua marep ring tiang. Boyake tiang sampun ngayah ring ua, mangda tiang mrasidayang molih Ni Rahel? Napi awinanipun ua ngapus tiang?”

26

Pasaur Dane Laban sapuniki: “Di gumine dini, tusingja biasa anake ngantenang adinne maluan teken embokne.

27 Pragatang malu pailehne kanti pitung dina unduk ceninge nganten ngajak pianak uane ento, suud keto Ni Rahel pianak uane ane cerikan masih lakar serahang ua teken cening, makadadi upah ceninge. Sakewala ayahin ua buin pitung taun makelonne.”

28

Dane Yakub raris sairing ring pangandikan Dane Laban. Dane netepang paileh danene marabian ring Dane Lea pitung rahina, wusan punika Dane Laban raris nyerahang Dane Rahel ring Dane Yakub, makadados rabin danene.

29 Samaliha Dane Laban taler maicayang Bilha, panyeroan danene, ring Dane Rahel, makadados panyeroan danene.

30 Dane Yakub raris aor ring Dane Rahel. Tresnan danene ring Dane Rahel bangetan bandingang ring tresnan danene ring Dane Lea. Irika dane raris ngayah ring Dane Laban malih pitung taun suenipun.

31

Ritatkala Ida Sang Hyang Widi Wasa nyingak mungguing Dane Lea nenten katresnain, Ida raris ngampakang garba wasan Dane Lea, ngantos dane dados madue putra, nanging Dane Rahel bekung.

32 Dane Lea raris mobot, tumuli ngembasang putra lanang adiri. Dane raris mabaos sapuniki: “Sujatinipun Ida Sang Hyang Widi Wasa sampun nyingak kasangsaran tiange. Sane mangkin sinah somah tiange pacang tresna ring tiang.” Punika awinannya rarene punika kapesengin Ruben.

33 Dane Lea malih mobot tur ngembasang putra lanang adiri. Dane raris mabaos sapuniki: “Ida Sang Hyang Widi Wasa maicayang rarene puniki ring tiang, santukan wikan, mungguing kurenan tiange nenten tresna ring tiang.” Rarene punika raris kapesengin: Simeon.

34 Dane Lea malih mobot, raris ngembasang putra lanang adiri. Irika dane mabaos sapuniki: “Sane mangkin kurenan tiange jaga sayan leket ring tiang, santukan tiang sampun ngembasang rare lanang tigang diri.” Punika awinannya rarene punika raris kapesengin: Lewi.

35 Dane malih mobot tur ngembasang putra lanang adiri. Dane tumuli mabaos sapuniki: “Sane mangkin tiang jaga matur panyuksma ring Ida Sang Hyang Widi Wasa.” Punika awinanipun, anake alit punika kapesengin: Yehuda. Wusan punika, dane nenten malih madue putra.

30

1

Ritatkala Dane Rahel rumasa mungguing dane nenten mrasidayang ngembasang putra pabuat Dane Yakub, dane rumasa iri ati marep ring rakan danene. Dane raris matur ring Dane Yakub, sapuniki: “Yen ngraris nenten sida antuk beli tiang maderbe pianak, becikan sampun tiang padem.”

2

Dane Yakub raris menggah ring Dane Rahel, sarwi ngandika: “Beli ene tusingja Widi. Tuah Ida ngraga ane ngranayang adi tusing dadi ngelah pianak.”

3

Dane Rahel raris matur: “Niki Ni Bilha, panyeroan tiange, rarisang beli matemu semara ngajak ipun, mangda ipun ngembasang rare tur ulihan ipun tiang prasida maderbe pianak.”

4 Dane raris ngaturang panyeroan danene, tur Dane Yakub raris ngambil ipun kanggen rabi.

5 Irika Ni Bilha raris beling, tur ngembasang rare lanang adiri pabuat Dane Yakub.

6 Dane Rahel tumuli mabaos sapuniki: “Ida Sang Hyang Widi Wasa sampun mapaica tetepasan sane adil ring tiang, santukan Ida sampun nagingin pinunas tiange, malantaran Ida maicayang rare muani adiri ring tiang.” Punika awinanipun rarene punika kapesengin: Dan.

7 Ni Bilha malih beling, tur ngembasang rare lanang sane kaping kalih pabuat Dane Yakub.

8 Dane Rahel raris mabaos sapuniki: “Sanget pesan baan tiang malomba nglawan embok tiange, nanging tiang ane menang.” Rarene punika raris icen dane pesengan: Naptali.

9

Rikala Dane Lea uning, mungguing dane nenten jaga malih ngembasang rare, dane raris ngaturang Silpa, panyeroan danene mangda kanggen rabi antuk Dane Yakub.

10 Irika Ni Silpa raris ngembasang rare lanang adiri pabuat Dane Yakub.

11 Dane Lea tumuli mabaos sapuniki: “Sane mangkin tiang katiban aget.” Anake alit punika raris kapesengin: Gad.

12 Ni Silpa malih ngembasang rare sane kaping kalih pabuat Dane Yakub.

13 Dane Lea malih mabaos: “Tiang rumasa bagia pisan. Sane mangkin anake luh-luh jaga ngwastanin tiang bagia.” Anake alit punika raris kapesengin: Aser.

14

Rikalaning masan ngampung gandum, Dane Ruben malancaran ring tegale. Irika dane polih nuduk woh dudaim. Woh punika katurang ring Dane Lea, biang danene. Dane Rahel raris mabaos ring Dane Lea, sapuniki: “Embok, icenja tiang woh dudaime sane kakeniang antuk okan emboke punika.”

15

Dane Lea masaur sapuniki: “Apake tonden liang keneh adine, baane suba nyuang kurenan emboke? Jani buin adi makeneh nyuang buah dudaim pianak emboke.”

Pasaur Dane Rahel: “Yen sapunika, rarisang embok sirep ngajak ibeli ring wengine puniki, makadados pasilur woh dudaim okan emboke punika.”

16

Sorene punika rikala Dane Yakub rauh saking pategalane, Dane Lea raris nganampekin dane, sarwi matur sapuniki: “Ring wengine mangkin, beli patut merem ring genah tiange, santukan beli sampun sewa tiang antuk woh dudaim pianak tiange.” Duaning punika, ring wengine punika Dane Yakub raris merem sareng Dane Lea.

17

Ida Sang Hyang Widi Wasa raris nagingin pinunas Dane Lea. Dane Lea mobot, tur ngembasang rare lanang sane kaping lima pabuat Dane Yakub.

18 Dane Lea raris mabaos sapuniki: “Ida Sang Hyang Widi Wasa sampun mapaica upah ring tiang, santukan tiang sampun nyerahang panyeroan tiange ring somah tiange.” Rarene punika raris kapesengin: Isakar.

19 Wusan punika Dane Lea malih mobot, tur ngembasang rare lanang sane kaping nem pabuat Dane Yakub.

20 Dane Lea raris mabaos sapuniki: “Ida Sang Hyang Widi Wasa sampun maicayang paica sane luih ring tiang. Sane mangkin somah tiange jaga ngajiang tiang, santukan tiang sampun nemnem ngembasang rare lanang pabuat dane.” Rarene punika raris kapesengin: Sebulon.

21 Wusan punika dane raris ngembasang rare istri adiri, tur rarene punika kapesengin: Dina.

22

Ida Sang Hyang Widi Wasa raris eling ring Dane Rahel. Ida raris nagingin pinunas danene, tur ngampakang garba wasan danene.

23 Dane Rahel raris mobot tur ngembasang rare lanang adiri. Dane raris mabaos sapuniki: “Ida Sang Hyang Widi Wasa sampun ledang ngicalang malan tiange.”

24 Rarene punika raris icen dane pesengan: Yusup, kadulurin baos sapuniki: “Dumadakja Ida Sang Hyang Widi Wasa mapaica rare lanang malih adiri ring tiang.”

25

Sasampun Dane Rahel ngembasang Dane Yusup, Dane Yakub raris matur ring Dane Laban: “Sane mangkin icenja tiang mapamit, mangda mrasidayang tiang budal ka umah palekadan tiange.

26 Paicayang taler somah-somah miwah pianak-pianak tiange, sane pinaka dados upah tiange ngayah ring ua, mangdane tiang budal. Santukan ua sampun wikan, kadi asapunapi sarat tiange ngayah ring ua.”

27

Nanging Dane Laban ngandika ring dane, sapuniki: “Yen cening ngidepang, edaja cening makaad. Sawireh ua suba ngrasayang, mungguing Ida Sang Hyang Widi Wasa ngamertanin ua ulihan cening.”

28 Malih dane ngandika: “Ane jani pastiangja upah ceninge ane patut bayah ua, ua lakar mayah.”

29

Pasaur Dane Yakub ring dane, sapuniki: “Ua ngraga sampun wikan, kadi asapunapi indik tiange ngayah ring ua, samaliha kadi asapunapi kawentenan ingon-ingon uane, sasukat angonang tiang.

30 Santukan sadurung tiange rauh mriki, arta branan uane nentenja akeh, nanging sane mangkin sampun maweweh-weweh. Tur sasukat tiange iriki, Ida Sang Hyang Widi Wasa sampun ngamertanin ua. Sane mangkin sampun masanipun tiang mlajah mataki-taki dados jadma.”

31

Pangandikan Dane Laban: “Apa ane patut baang ua cening?”

Atur Dane Yakub: “Sampunangja tiang icena punapa-punapi. Tiang nyadia malih ngangonang miwah miara kambing miwah biri-birin uane, yen ua saadung ring indike sane kadi asapuniki:

32 Ring rahinane mangkin tiang jaga nglintang ring pantaran kambing miwah biri-birin uane. Sakancan kambing miwah biri-biri sane bulunnyane brintik miwah belang, punika jagi anehang tiang. Sakancan biri-birine sane selem miwah sakancan kambinge sane brintik miwah belang punika sane dados upah tiange.

33 Benjang pungkur, rikalaning ua nureksain upah tiange, irika jagi sinah indik kajujuran tiange. Sakancan kambing sane nenten brintik miwah belang, miwah biri-biri sane nenten selem, yen wenten ring pantaran derben tiange, dados ua maosang, mungguing ubuhane punika antuk tiang mamaling.”

34

Dane Laban tumuli ngandika, sapuniki: “Melah masih raos ceninge ento. Jalan jalanang buka keto.”

35 Ring rahinane punika ugi Dane Laban nganehang sakancan kambingnyane sane muani sane poleng-poleng wiadin brintik, miwah sakancan kambingnyane sane lua sane belang wiadin brintik, wiadin sakancan sane madaging warna putih ring awaknyane. Kadi asapunika taler sakancan biri-birine sane selem, sami anehang dane. Ingon-ingone punika raris sami serahang dane ring paraokan danene sane lanang, mangda kapiara.

36 Wusan punika Dane Laban raris ngatehang ingon-ingon danene sane poleng-poleng punika iwau kesah saking Dane Yakub sawatara pamargian tigang rahina dohipun. Sisannyane kantun kangonang antuk Dane Yakub.

37

Dane Yakub raris ngrereh carang wit hawar, wit badam miwah berangan sane kantun matah, raris pelutin dane ngantos poleng pakantenanipun.

38 Carang-carang taru sane sampun pelutin dane punika raris kagenahang ring arepan genah kambing miwah biri-birine sering nginem toya. Carang-carange punika kagenahang irika, santukan kambing miwah biri-birine sering malumbahan irika, rikalaning ipun nginem toya.

39 Yening kambing miwah biri-birine punika malumbahan nampek ring carang-carang tarune punika, panakipune sinah jaga poleng-poleng, brintik miwah belang.

40

Dane Yakub tumuli nganehang biri-birine punika, raris kapapasang ring kambing ingon-ingon Dane Laban sane poleng-poleng miwah selem. Kadi asapunika indik Dane Yakub munduhang ingon-ingon pabuat ragan danene ngraga, tur kanehang saking druen Dane Laban.

41

Sabilang kambing miwah biri-birine sane siteng-siteng malumbahan, Dane Yakub ngenahang carang-carang tarune punika ring genah kambing miwah biri-birine punika nginem toya, mangda ipun malumbahan nampek ring carang-carang tarune punika.

42 Nanging yen kambing miwah biri-birine sane lemet-lemet malumbahan, carang-carang tarune punika nenten kagenahang irika. Dadosipun, ingon-ingon sane lemet-lemet dados druen Dane Laban, nanging sane siteng-siteng dados druen Dane Yakub.

43 Kenginan Dane Yakub dados anak sane sugih pisan. Dane akeh madue kambing miwah biri-biri, unta miwah keledae, panjak luh muani.

31

1

Sedek rahina anu Dane Yakub mireng oka-okan Dane Laban pada pakrimik sapuniki: “I Yakub nyuang sakancan gelah bapan iragane. Kasugihan iane ento makejang uli gelah bapan iragane.”

2 Samaliha kacingak antuk Dane Yakub, swabawan Dane Laban marep ring dane, bina pisan ring sane sampun-sampun.

3 Ida Sang Hyang Widi Wasa raris masabda ring Dane Yakub, sapuniki: “Kemaja kita mulih ka gumin kaluuran kitane muah sig kulawargan kitane. Ulun lakar ngiangin kita.”

4

Sasampune punika Dane Yakub tumuli ngandikayang parekan danene ngaturin Dane Rahel miwah Dane Lea mangda dane rauh ring genah Dane Yakub ring tegale, ring genah kambing miwah biri-birin danene.

5 Irika dane mabaos ring sang kalih sapuniki: “Swabawan dane iaji tusing enu buka ane suba-suba. Nanging Widin bapan beline ngiangin beli.

6 Adi ajak dadua masih pada nawang, mungguing beli suba ngonyang bayu ngayah teken ajin adine.

7 Nanging ajin adine suba mekelin beli, tur kanti ping dasa dane ngesehin upah beline. Sakewala Ida Sang Hyang Widi Wasa tusing nglugrain dane nglaksanayang paundukan ane jaat marep teken beli.

8 Yen dane ngandika mungguing ane brintik-brintik lakar dadi upah beline, lantas sakancan kambing muah biri-birine ento manakan brintik-brintik. Tur yen dane ngandikayang mungguing, ane poleng-poleng lakar dadi upah beline, laut sakancan kambing muah biri-birine ento manakan poleng-poleng.

9 Aketo undukne Ida Sang Hyang Widi Wasa ngambil ubuhan ajin adine, tur paicayang Ida teken beli.

10

Sedek dina anu di masan kambing muah biri-birine buang, beli ngipi nepukin kambing muah biri-biri muani poleng-poleng, brintik-brintik muah belang-belang nunggangin kambing muah biri-birine ento makejang.

11 Buina Malaekat Ida Sang Hyang Widi Wasa masabda teken beli di pangipian, kene: ‘Yakub.’ Atur beline: ‘Inggih titiang Ratu!’

12 Ida buin masabda: ‘Tingalinja sakancan kambing muah biri-biri muani ane nunggangin kambing muah biri-birine ento makejang poleng-poleng, brintik-brintik muah belang-belang. Sawireh sakancan ane laksanayanga baan I Laban marep teken kita, suba cingak Ulun.

13 Ulun ene Widi ane di Betel sig tongos kitane ngwangun lingga ane sriokin kita lengis, sig tongos kitane ngaturang sesangi teken Ulun. Ane jani dabdabangja iban kitane, makaadja uli gumine ene, tur mulihja kita ka gumi uedan kitane.’ ”

14

Dane Rahel miwah Dane Lea matur ring Dane Yakub, sapuniki: “Tiang nenten kari maderbe duman wiadin waris ring ajin tiange.

15 Tiang sareng kalih puniki sampun kanggep sakadi wong sunantara, santukan tiang sampun kadol. Samaliha jinah panumbase punika makasami sampun telasang ipun.

16 Samaliha sane sampun kambil antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa saking ajin tiange, punika dados derben tiang miwah pianak-pianak tiange. Sane mangkin rarisang margiang sakancan paindikan sane sabdayanga antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa ring beli.”

17

Dane Yakub tumuli makinkin, oka-okan danene miwah pararabin danene raris kunggahang ring tundun untane.

18 Sawatek ingon-ingon danene miwah saananing sane sampun keniang dane ring Padan-Aram sami kabakta lunga ka tanah Kanaan ka genah Dane Ishak, ajin danene.

19 Duk punika Dane Laban nuju lunga nyukur bulun biri-birin danene. Rikala punika Dane Rahel raris mamaling arcan ajin danene.

20 Dane Yakub ngapus Dane Laban, malantaran dane nenten mapiuning ring dane mungguing dane mapakayun malaib.

21 Dane gegison kesah saking irika sarwi mamuat saananing arta branan danene. Dane mamargi nglintangin Tukad Eprat, tur ngungsi Pagunungan Gilead.

22

Sasampune mamargi tigang rahina, Dane Laban polih gatra mungguing Dane Yakub sampun malaib.

23 Dane raris ngajak kadang wargan danene ngetut pamargin Dane Yakub. Sasampune mamargi pitung rahina suenipun, Dane Yakub keni ketut antuk Dane Laban, ring Pagunungan Gilead.

24 Wengine Ida Sang Hyang Widi Wasa ngrauhin Dane Laban sajeroning panyumpenan, sarwi masabda ring dane: “Ingetangja, eda pesan kita ngambekang kawirosan marep teken I Yakub.”

25 Duk punika Dane Yakub sampun nyujukang kemah danene ring pagunungan, kadi asapunika taler Dane Laban miwah kadang wargan danene sampun nyujukang kemah danene ring Pagunungan Gilead.

26

Dane Laban raris mabaos ring Dane Yakub: “Apa ane gae cening ene? Dadi cening ngapus ua, tur mrarut pianak-pianak uane luh-luh buka anak dadi jejarahan?

27 Ngudiang dadi cening malaib tan pawangsit tur ngapus ua? Yen cening morahan teken ua, sinah ua saking liang ngatehang cening aji kidung muah gong.

28 Buina ua tusing baang cening sela buat ngaras cucu-cucu muah pianak-pianak uane. Sigug pesan pajalan ceninge ene.

29 Ua ene kuasa buat nyelekang cening, nanging ibi sanja Widin ajin ceninge suba masabda teken ua, apanga ua tusing ngambekang kawirosan teken cening.

30 Ua nawang mungguing cening suba dot pesan mulih ka jeron ceninge, nanging dadi cening mamaling dewan uane?”

31

Dane Yakub raris matur sapuniki: “Tiang rumasa ajerih, santukan kamanah antuk tiang, ua jagi ngambil oka-okan uane saking tiang.

32 Nanging yen dewan uane punika keniang ua ring pantaran tiange rarisang sampun ipun pademang. Sane mangkin iriki ring ajeng kadang wargan iragane sami, rarisang tureksain barang-barang tiange, tur rarisang ambil barang druen uane.” Dane Yakub nenten pisan uning mungguing Dane Rahel sane mamaling arcane punika.

33

Dane Laban raris ngranjing ka kemah Dane Yakub miwah ka kemah Dane Lea pingkalih ka kemah panyeroane makakalih punika, nanging arcane punika nenten kapanggih. Sasampun medal saking kemah Dane Lea, dane raris ngranjing ka kemah Dane Rahel.

34 Nanging arcane punika sampun kambil antuk Dane Rahel tur kengkebang ring tengah kedapan danene, tur dane malinggih ring duur kedapane punika. Sadaging kemahe punika makasami katureksain antuk Dane Laban, nanging arcane punika nenten panggihin dane.

35 Dane Rahel tumuli matur ring ajin danene: “Sampunangja aji menggah ring kayun, santukan tiang nenten mrasidayang nangkilin aji, sawetning tiang katuju sebel ring awak.” Dane Laban nyliksik makasami, nanging arcane punika nenten wenten panggihin dane.

36

Dane Yakub tumuli merang ring kayun, sarwi mabaos kadi asapuniki: “Napike iwang miwah dosan tiange, kantos ua sarat pisan nguber tiang?

37 Sane mangkin barang tiange sampun tureksain ua makasami, punapike wenten panggihin ua barang-barang druen uane. Rarisang genahang iriki ring ajeng kadang wargan tiange miwah ring ajeng kadang wargan uane, mangda dane sareng sami nepasin iraga sareng kalih.

38 Sampun kalih dasa taun suenipun tiang ngiring ua, biri-biri miwah kambing uane sane lua nenten naenin kruron, samaliha panak kambing uane nenten naenin tampah miwah tunas tiang.

39 Sane sarap sato galak nenten naenin aturang tiang ring ua nanging tiang newek sane masilihin. Sane kapaling antuk anake rikalaning rahina wiadin rikalaning wengi, setata tiang tagihin ua pasilihipun.

40 Tiang setata nandang kebus rikalaning rahina, miwah nandang dingin rikalaning wengi, maliha matan tiange nenten naenin pules.

41 Kalih dasa taun suenipun tiang ring jeron uane, tur patbelas taun suenipun tiang sampun makarya, mangdane tiang polih okan uane makakalih, miwah malih nem taun tiang makarya, mangdane tiang polih ingon-ingon uane. Sajeroning punika sampun kantos ping dasa ua ngesehin upah tiange.

42 Yening Widin ajin tiange inggih punika Widin Dane Abraham, miwah Widi sane kajerihin antuk Dane Ishak nenten ngiangin tiang, sinah ua sampun nundung tiang matalang. Nanging kasangsaran miwah katuyuhan tiange sampun kacingak antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa, tur sane dibi sande Ida sampun nibakang tetepasan.”

43

Dane Laban tumuli masaur, sapuniki: “Anake luh-luh ene pianak uane, muah cerik-cerike muani ene cucun uane muah ingon-ingone ene, ingon-ingon uane, tur sawatek ane tingalin cening dini, ento makejang gelah uane. Ane jani sawireh ua suba tusing nyidayang buin ngisiang pianak-pianak muah cucu-cucun uane,

44 ento krana jalan jani iraga ngae prajanjian, tur ngwangun tugu makadadi upasaksin prajanjian ua ngajak cening.”

45

Wusan punika Dane Yakub raris ngambil batu asiki, sarwi kajujukang dados tugu.

46 Sapanglanturipun Dane Yakub raris mabaos ring kadang wargan danene, sapuniki: “Kemaja punduhang batune.” Dane sareng sami raris ngambil batu saha kadugdugang, tumuli dane sareng sami majengan ring sisin dugdugan batune punika.

47 Dugdugan batune punika kawastanin Yegar-Sahaduta antuk Dane Laban nanging Dane Yakub ngwastanin Galed.

48 Dane Laban raris ngandika: “Di dinane jani dugdugan batune ene dadi upasaksi di pantaran uane ngajak cening.” Punika awinannyane dugdugan batune punika kawastanin Galed.

49 Genahe punika taler kawastanin Mispa santukan baos danene: “Dumadak Ida Sang Hyang Widi Wasa macingak teken ua muah cening, rikalaning iraga pada majohan.

50 Ingetang pesan, yen cening nyelekang pianak-pianak uane, muah yen cening buin ngalih kurenan len, yadian ua tusing tau, Ida Sang Hyang Widi Wasa ane nyuryanin iraga.”

51 Sapanglanturipun Dane Laban mabaos ring Dane Yakub, sapuniki: “Tingalinja dugdugan batune ane dugdugang ua di pantaran uane klawan cening, muah tingalinja tugune ene.

52 Dugdugan batu muah tugune ene makadadi upasaksi, mungguing ua tusing lakar ngliwatin dugdugan batune ene buat lakar ngalih cening, aketo masih cening tusing lakar ngliwatin dugdugan batune muah tugune ene buat lakar ngalih ua, maduluran pepineh ane tan rahayu.

53 Dumadak Widin Dane Abraham muah Widin Dane Nahor, dadi hakim di pantaran iragane.” Dane Yakub tumuli masumpah, masrana nyambat parab Ida Sang Hyang Widi Wasa, sasungsungan Dane Ishak ajin danene, buat ngamanggehang prajanjiane punika.

54 Samaliha Dane Yakub raris nampah wewalungan kanggen aturan ring gununge punika. Dane ngundang kadang wargan danene buat sareng-sareng majengan irika. Sawusan majengan dane sareng sami makolem ring gununge punika.

55 Benjangne pasemengan Dane Laban ngaras putu-putun danene miwah oka-okan danene, sarwi ngamertanin dane sami. Wusan punika Dane Laban raris mawali mantuk ka jeron danene.

32

1

Rikala Dane Yakub nglanturang pamargin danene, raris wenten makudang-kudang malaekat Ida Sang Hyang Widi Wasa rauh maranin dane.

2 Riwau Dane Yakub ngaksi paramalaekate punika, sapuniki baos danene: “Tongose ene dadi pasimpangan Ida Sang Hyang Widi Wasa.” Punika awinanipun genahe punika wastanin dane: Mahanaim.

3

Sasampune punika, Dane Yakub tumuli ngutus utusan danene ngriinin mamargi, mangda nangkil ring Dane Esau, rakan danene, ring tanah Seir, wewengkon jagat Edom.

4 Dane mapiteket ring parautusane punika, mangda ipun matur ring Dane Esau, sapuniki: “Titiang I Yakub parekan palungguh iratu. Sane mangkin titiang matur piuning ring palungguh iratu, mungguing titiang sampun kalintang sue mamarekan ring Dane Laban, tur wau mangkin titiang mrasidayang mawali.

5 Sane mangkin titiang sampun maderbe banteng miwah keledae, kambing muah biri-biri, panjak luh miwah muani. Indike punika mangkin uningayang titiang ring ayun palungguh iratu, mangda palungguh iratu ledangja ring titiang.”

6

Rikala parautusane punika pada mawali ring genah Dane Yakub, ipun matur sapuniki: “Titiang sampun rauh ring genah Dane Esau rakan pamekele. Sane mangkin dane sedekan ring margi praya kapanggih ring pamekele, tur dane makta iringan samas diri.”

7 Irika Dane Yakub rumasa kalintang ajerih tur osek ring kayun. Dane tumuli ngepah kadang wargan danene dados kalih pahan. Kadi asapunika taler kambing muah biri-birin danene, ping kalih banteng miwah untan danene.

8 Santukan dane mapikayun sapuniki: “Yening Esau teka ngebug pasukane ane abesik kanti kalah, pasukan ane buin abesik lakar luput.”

9

Dane Yakub raris ngastawa, sapuniki: “Duh Ratu Widin pekak titiange Abraham miwah Widin bapan titiange Ishak! Palungguh IRatu sampun masabda ring titiang mangda titiang mawali ka gumin titiange, miwah ring panyamaan titiange. Tur Palungguh IRatu sampun majanji jaga mapakardi ayu ring titiang.

10 Sujatinipun titiang nenten pisan pantes molih asih miwah kasatian sakadi sane sampun sinahang Palungguh IRatu ring titiang. Santukan ritatkala nglintangin Tukad Yordane puniki, titiang wantah makta tungked kewanten, nanging sane mangkin titiang sampun maderbe kalih pasukan.

11 Pinunas titiange, ledang Palungguh IRatu ngluputang titiang saking belin titiange I Esau. Titiang ajerih pisan ring ipun, menawi ipun rauh jaga ngamademang titiang, makamiwah paraluh-luh rauhing paraalit-alite.

12 Elingangja prajanjian Palungguh IRatu ring titiang, mungguing Palungguh IRatu jaga mapakardi ayu ring titiang, tur nadosang katurunan titiange sakadi biase ring pasisi akehipun, kantos tan keni wilangin.”

13

Ring wengine punika, dane raris makolem irika. Benjangne dane raris nganehang makudang-kudang ingon-ingon danene, buat kanggen aturan ring Dane Esau rakan danene,

14 inggih punika: kambing lua-lua satak ukud, domba kalih dasa, biri-biri lua-lua satak ukud miwah biri-biri muani kalih dasa.

15 Unta sane sedeng manyonyoin rauh ring godel-godelnyane tigang dasa, banteng lua-lua petang dasa, banteng jagiran adasa, keledae lua-lua kalih dasa, miwah keledae muani-muani adasa.

16 Makasami punika kaepah dados makudang-kudang klompok tur asing-asing klompok kater antuk rencang adiri. Samaliha pangandikan danene ring pararencang danene punika, sapuniki: “Kemaja majalan malunan, kewala melahang ngaterang, apang enu ada embang uli klompok ane malunan ngajak klompok ane durinan.”

17 Ring sane pinih ajeng, sapuniki pangandikan danene: “Yen cai katemu teken Dane Esau, belin icange, tur yen dane matakon teken cai: ‘Nyen pamekel caine, buina cai lakar kija, muah nyen ane ngelah ingon-ingone ane atehang cai ene?’

18 Kene abete masaut: ‘Puniki derben Dane Yakub kaulan iratune. Puniki makasami praya katurang ring Dane Esau pamekel danene. Mungguing Dane Yakub kantun wenten ring ungkuran.’ ”

19 Kadi asapunika taler ring pangater sane kaping kalih, yadian sane kaping tiga miwah ring sakancan rencang danene sane ngaterang klompok ingon-ingone punika, sami kapangandikain sapuniki: “Yen cai katemu teken Dane Esau uningayang teken dane buka raos icange itunian.

20 Buina patut masih cai nguningayang: ‘Dane Yakub parekan druene kantun wenten ring ungkuran.’ ” Santukan kapakayun antuk dane sapuniki: “Melahan idewek nglelunyuhin malu kenehne aji pabaange ento. Suud keto, mara idewek matemu, ditu mirib ia lega nampi idewek amun patutne.”

21 Dadosipun aturane punika katerang riinan, nanging dane ngraga ring wengi punika makolem ring kemah danene.

22

Ring wengi punika ugi Dane Yakub matangi, raris ngajak rabin danene makakalih, panyeroan danene makakalih, miwah okan danene makasolas, nglintangin Tukad Yabok.

23 Sasampune pararabi, panyeroan miwah oka-okan danene kajak nglintang, sakancan padruen danene taler kabakta nglintang.

24 Nanging Dane Yakub kantun irika praragayan.

Irika jeg wenten anak lanang adiri, rauh tur magulet nglawan dane kantos rauh ngedas lemah.

25 Rikala anake lanang punika tangeh, mungguing dane nenten mrasidayang ngaonang Dane Yakub, dane raris manteg galih bongkol pupun Dane Yakube kantos lih.

26 Anake lanang punika tumuli mabaos sapuniki: “Lebangja tiang, sawireh suba ngedas lemah.”

Pasaur Dane Yakub: “Tiang nenten nglebang jerone, yening jerone nenten ngamertanin tiang.”

27

Anake lanang punika raris mataken ring dane: “Nyenke adan jerone.”

Pasaur Dane Yakub: “Wastan tiange Yakub.”

28

Anake lanang punika malih mabaos: “Uli jani suud jerone madan Yakub. Jerone suba magulet nglawan Ida Sang Hyang Widi Wasa muah manusa, tur jerone menang. Sawireh keto uli jani jerone madan Israel.”

29

Dane Yakub raris mataken: “Indayang nikayang taler pesengan ragane!”

Nanging pasaur anake lanang punika: “Ngudiang dadi jerone nakonang adan tiange?” Irika Dane Yakub tumuli kamertanin.

30

Genahe punika raris kawastanin Peniel antuk Dane Yakub, santukan sapuniki baos danene: “Idewek suba nepukin Ida Sang Hyang Widi Wasa mapadu arep, tur idewek enu idup.”

31 Rikala dane nglintangin Peniel, suryane sampun endag, tur Dane Yakub perot santukan bongkol pupun danene lih.

32 Punika awinanipun, wong Israele rauh mangkin nenten nunas daging sane ngaput tulang bongkol paa, santukan Dane Yakub sampun kapanteg ring benengan isin bongkol pupun danene.

33

1

Dane Yakub ngaksi Dane Esau rauh kairing antuk jadma samas diri akehipun. Duaning punika oka-okan danene raris kaserah-serahang ring Dane Lea, Dane Rahel miwah ring panyeroan danene makakalih punika.

2 Panyeroane makakalih miwah oka-okannyane kagenahang ring ajeng, ungkuran ring punika Dane Lea miwah oka-okan danene, tur sane pinih ungkur pisan Dane Rahel miwah Dane Yusup.

3 Dane ngraga mamargi ring ajeng rabi miwah oka-okan danene punika. Rikala dane nganampekin rakan danene, dane nyumbah ngantos ping pitu.

4 Nanging Dane Esau malaib nyagjagin dane, tumuli mlekuk tur ngaras dane. Irika sang kalih raris matetangisan.

5 Rikala Dane Esau matolihan, aksi dane paraistri miwah oka-okannyane punika, tumuli dane mataken: “Nyen anake ane ajak adi ene?”

Pasaur Dane Yakub: “Puniki alit-alit sane sampun kapaicayang antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa ring tiang.”

6 Sasampune punika parapanyeroane punika kasarengin antuk oka-okannyane, raris pada nganampekin Dane Esau, tumuli pada nyumbah.

7 Dane Lea miwah oka-okannyane taler rauh nganampekin tur pamuputipun Dane Yusup kasarengin antuk Dane Rahel taler rauh nganampekin sarwi nyumbah.

8

Dane Esau tumuli ngandika: “Apa tetujon adine aji klompok-klompoke, ane suba tepukin beli ibusan?”

Pasaur Dane Yakub: “Mangda beli ledangja ring tiang.”

9

Nanging pasaur Dane Esau: “Nah adi, beli suba liu ngelah. Beli tusing buin ngidih gelah adine ento.”

10

Nanging atur Dane Yakub: “Sampunangja beli kadi asapunika. Yening beli wantah ledang ring tiang, ledangang kayun beline nrima aturan tiange punika. Santukan sawiaktinipun tiang ngeton warnan beline, tan bina sakadi tiang ngeton swabawan Ida Sang Hyang Widi Wasa. Napi malih sane mangkin beli sampun ledang nrima tiang.

11 Pinunas tiange, ledang beli nrima aturan tiange sane aturang tiang ring beli punika. Santukan Ida Sang Hyang Widi Wasa kalangkung sih sueca ring tiang, tur tiang nenten kirang punapa-punapi!” Dane Esau tumuli kalelunyuhin, kantos dane ledang nrima.

12

Dane Esau ngandika: “Jalan jani iraga nerusang pajalane, beli lakar marengin adi.”

13

Nanging Dane Yakub matur sapuniki: “Beli wikan mungguing rarene puniki kantun lemet. Samaliha tiang taler mamuat kambing miwah biri-biri miwah banteng sane kantun manyonyoin. Yening sane mangkin ulah tiang kewanten, sinah ingon-ingone punika jaga padem makasami.

14 Durusang beli mamargi riinan ring tiang. Tiang jaga nglanturang pamargi saha alon-alon, manut pamargin ingon-ingone sane mamargi ring arepan tiange, miwah manut tindakan alit-alite, ngantos tiang rauh ring genah beline ring Edom.”

15

Dane Esau raris masaur: “Yening keto, melahan makudang-kudang pangiring beline tunden beli marengin adi.”

Nanging atur Dane Yakub: “Sampunangja sapunika. Banggayangja puputang amunika. Santukan tiang sampun nampi sih pasuecan beline.”

16 Duaning punika, ring rahina punika ugi Dane Esau mawali mantuk ka Edom.

17 Nanging Dane Yakub mamargi lunga ka Sukot, tumuli dane ngwangun jero irika. Tur dane taler makarya bada pabuat ingon-ingon danene. Punika awinanipun genahe punika kawastanin Sukot.

18

Rikala Dane Yakub mawali saking Mesopotamia dane raris rauh saha rahayu ring kota Sikem, ring tanah Kanaan. Dane tumuli nyujukang kemah ring tegale sane nampek ring kotane punika.

19 Tanahe punika tumbas dane saking parakaturunan Dane Hemor, ajin Dane Sikem, mapangarga satus bidang jinah perak.

20 Dane raris nyujukang pamorboran aturan irika, tumuli kawastanin: “Ida Sang Hyang Widi Wasa punika dados Widin Israele”.

34

1

Sedek rahina anu, Dane Dina okan Dane Yakub miwah Dane Lea sane istri malancaran ninjoin makudang-kudang anak istri ring jagate punika.

2 Duk punika dane tumuli kacingakin antuk Ida Sikem, putran Sang Prabu Hemor, wong Hewi sane madeg ratu ring jagate irika. Dane Dina tumuli kaplegandang tur kajak matemu semara.

3 Ida Sikem ngaksi mungguing Dane Dina punika kalintang ayu, punika duaning ida kasemaran ring daane punika. Ida tresna ring daane punika tumuli daane punika kalemesin.

4 Punika duaning Ida Sikem raris matur ring Ida Hemor, ajin idane: “Padikangja titiang daane puniki, buat jaga anggen titiang somah.”

5

Kacrita Dane Yakub sampun mireng, mungguing Ida Sikem sampun mlegandang Dane Dina. Nanging duk punika oka-okan danene sedekan ring tegalane ngangonang ingon-ingon danene. Punika duaning Dane Yakub, nyepel paindikane punika ring kayun, kantos oka-okan danene pada budal saking pategalane.

6 Ida Hemor ajin Ida Sikem raris ngrauhin Dane Yakub buat jaga mabebaosan ring dane.

7 Duk punika oka-okan Dane Yakub sampun pada budal saking tegale. Sasampun dane pada mireng indik semeton danene sane istri punika, dane sareng sami pada merang ring kayun, tur kalintang duka, santukan Ida Sikem sampun nganistayang wong Israel, malantaran ida mlegandang tur matemu semara ring okan Dane Yakub.

8 Ida Sang Prabu Hemor raris mabaos ring Dane Yakub, sapuniki: “Pianak tiange Sikem kalintang tresna kasemaran ring okan ragane. Pinunas tiange, mangda ragane ngledangang ugi okan ragane punika, buat jaga dados timpal pianak tiange.

9 Ngiring iraga ngardi prajanjian, mangdane paradaan ragane prasida kambil antuk truna-trunan tiange, kadi asapunika taler paradaan tiange prasida kambil antuk truna-trunan ragane.

10 Ledangang kayun ragane malinggih iriki sareng tiang ring jagat tiange puniki. Durusangja malinggih ring genah sane senengin ragane tur rarisang ngulati pangupa jiwa iriki saha bebas, saha muponin arta brana.”

11

Ida Sikem raris mabaos ring aji miwah semeton-semeton Dane Dina sapuniki: “Durusangja pasuecan ragane ring tiang, tur tiang jaga ngaturang napija sane arsayang ragane saking tiang.

12 Yadiastu amunapija ragane ngarsayang basan pupur, tiang jaga ngaturang sane arsayang ragane punika, sakewanten paicayangja daane punika jaga dados timpal tiange.”

13

Oka-okan Dane Yakub raris nyaurin Ida Sikem miwah ajin idane Sang Prabu Hemor antuk pangindrajala, santukan Ida Sikem sampun aor ring Dane Dina, arin danene.

14 Sapuniki atur danene ring sang kalih: “Titiang nenten mrasidayang nglilayang adin titiange kambil antuk anak lanang sane nenten masunat. Santukan indike punika tan patut pabuat titiang.

15 Titiang wau mrasidayang nagingin pakayunan iratune, yening palungguh iratu mrasidayang nagingin pidabdabe puniki sane dagingipun pisan mangda palungguh iratu sareng sami pateh sakadi titiang, inggih punika: asing-asing anak lanang sane wenten ring pantaran palungguh iratune mangda kasunat.

16 Yen sampun kadi asapunika, wau titiang mrasidayang ngaturang paradaan titiange ring iratu, miwah titiang ngambil paradaa druene. Samaliha titiang jaga jenek magenah ring jagat iratune, tur iraga jaga dados bangsa asiki.

17 Nanging yening iratu nenten nglinguang atur titiange, tur iratu nenten masunat, nyaman titiange punika jaga ambil titiang, tur titiang jaga makaon saking iriki.”

18

Sang Prabu Hemor miwah Ida Sikem, putran idane, raris saadung ring atur Dane Yakub miwah okan danene punika.

19 Ida Sikem tan pasangke buat nglaksanayang indike punika, santukan ida kalintang kasemaran ring okan Dane Yakub, samaliha ida punika dados anak sane pinih kajiang ring pantaran kulawargan idane.

20

Ida Sang Prabu Hemor miwah Ida Sikem putran idane, raris lunga ka genahe paum ring gapuran kotane. Irika sang kalih mabaos ring wong kotane sapuniki:

21 “Anake ento makejang nyak makanti teken iraga. Depangja ia nongos di gumine ene muah bebas ngalih pangupa jiwa, sawireh gumine ene enu linggah pabuat ia. Iraga dadi nyuang paradaannyane anggon kurenan, tur iraga dadi maang paradaan iragane buat anggona kurenan.

22 Anake ento adung nongos dini ngajak iraga, kanti iraga dadi bangsa abesik. Sakewala ada pangidihne, nah ento: asing-asing anak muani di pantaran iragane patut kasunat, patuh buka anake ento.

23 Ingon-ingon, arta brana muah pagelahannyane ento makejang lakar dadi gelah iraga. Sakewala depang malu iraga ngisinin pangidihne, apanga ia tetep nongos di gumin iragane.”

24 Sawatek anake sane rauh paum ring gapuran kotane punika, makasami sairing ring pangandikan Ida Sang Prabu Hemor miwah Ida Sikem, putran idane. Duaning punika sakancan anake lanang ring kotane punika makasami kasunat.

25

Ring rahina sane kaping tiganipun, rikala wong kotane sedeng banget mataanan, raris rauh okan Dane Yakub sareng kekalih, inggih punika: Dane Simeon miwah Dane Lewi, rakan Dane Dina. Sang kalih ngaud pedang raris ngamuk tur mademang sawatek anake lanang ring kotane punika, samaliha tan ajerih ring sapasira jua.

26 Ida Sang Prabu Hemor miwah Ida Sikem, putran idane, taler kasedayang antuk sang kalih. Irika sang kalih raris ngambil Dane Dina saking purin Ida Sikem tumuli makaon.

27 Wusan punika oka-okan Dane Yakub sane lianan raris rauh ngrampas branan jadmane sane sampun padem, miwah majejarah ring kotane punika, santukan arin danene sampun kajelekang.

28 Kambing, biri-biri miwah banteng-bantengnyane, keledae miwah sakancan sane wenten ring kota miwah sane wenten ring jaban kotane makasami kabrarut.

29 Sakancan kasugihannyane, pianak miwah somahnyane makasami kajarah miwah katawan. Kadi asapunika taler sawatek sane wenten ring umah-umahnyane makasami kambil.

30

Dane Yakub raris ngandika ring Dane Simeon miwah Dane Lewi, sapuniki: “Cening suba ngawinang bapa keweh, ane jani sinah wong Kanaan, wong Perise muah sawatek jlemane ane ada di gumine ene pada brangti teken bapa. Bapa tusing amunapa ngelah roang. Yen ia maseka nglawan bapa, sinah bapa kalah, tur iraga ajak makejang lakar sirna.”

31

Nanging atur sang kalih: “Tiang nenten lila yen adin tiange kadadosang sundel.”

35

1

Ida Sang Hyang Widi Wasa masabda ring Dane Yakub, sapuniki: “Kemaja ka Betel, tur nongosja ditu, buina ngaeja pamorboran aturan buat Ulun, Ida Sang Hyang Widi Wasa ane suba mapakantenang raga teken kita, dugas kitane malaib uli sig belin kitane, Esau.”

2

Dane Yakub tumuli ngandika ring sakulawargan danene, miwah ring sakancan anake sane ngiring dane makasami sapuniki: “Kutangja dewa-dewa lenan ane ada di pantaran caine, tur suciangja deweke, muah sehinja panganggone.

3 Jalan jani iraga makinkin luas ka Betel, ditu icang lakar nyujukang pamorboran aturan buat Ida Sang Hyang Widi Wasa, ane suba nagingin pinunas icange rikalaning icang kakewehan, muah ane setata ngiangin icang saparan-paran.”

4 Irika ipun sareng sami tumuli pada ngaturang sakancan dewa lianan sane derbeang ipun, miwah anting-ating sane wenten ring kupingipune ring Dane Yakub. Dane Yakub raris nanem punika makasami ring sor wit tarune sane ageng, sane nampek ring Sikem.

5

Rikala Dane Yakub sareng oka-okan danene mamargi, sakancan kota-kotane sane wenten ring kiwa tengen danene sami katangkeb antuk wisia sane turun saking Ida Sang Hyang Widi Wasa, kantos dane sareng sami nenten kakepung.

6 Dane Yakub miwah sakancan anake sane ngiring dane raris rauh ring Lus, sane ring tanah Kanaan, inggih punika Betel.

7 Irika dane nyujukang pamorboran aturan, tur genahe punika kawastanin El-Betel. Santukan irika Ida Sang Hyang Widi Wasa sampun mapakantenang ragan Idane ring dane, duk dane malaib saking rakan danene.

8 Ritatkala Ni Debora, pangempun Dane Ribka padem, ipun katanem ring tebenan kota Betele punika, ring sor wit tarune sane ageng, sane kawastanin: Wit Tungtung Tangis.

9

Sasampun Dane Yakub mawali saking Padan-Aram, Ida Sang Hyang Widi Wasa malih mapakantenang raga ring dane, tur Ida ngamertanin dane.

10 Ida Sang Hyang Widi Wasa masabda ring dane sapuniki: “Adan kitane Yakub, sakewala uli jani kita tusing enu madan Yakub, nanging Israel.” Kadi asapunika Ida Sang Hyang Widi Wasa ngicen dane pesengan Israel.

11 Ida Sang Hyang Widi Wasa malih masabda ring dane: “Ulun ene Widi Ane Maha Kuasa. Endah-gumendahja kita tur sayan ngliunangja. Uli sig kitane lakar wetu makudang-kudang bangsa. Buina kita lakar dadi leluur pararatu.

12 Gumine ene, ane suba paicayang Ulun teken Abraham muah teken Ishak, lakar paicayang Ulun teken kita muah teken katurunan kitane.”

13 Wusan punika Ida Sang Hyang Widi Wasa tumuli mlecat nilar Dane Yakub.

14 Irika Dane Yakub raris nyujukang tugu batu ring genahe punika. Tugune punika kaplaspas, malantaran kasriokin anggur miwah minyak.

15 Genah Ida Sang Hyang Widi Wasa masabda ring dane raris kawastanin Betel, antuk Dane Yakub.

16

Sasampune punika dane sareng sami raris kesah saking Betel. Rikala dane sampun nampek ring kota Eprata, Dane Rahel raris ngembasang putra, tur abot pisan antuk dane ngembasang.

17 Rikala dane kameweh-meweh ngembasang putra punika, bidane raris mabaos ring dane sapuniki: “Sampunangja ajerih, santukan sane mangkin ragane malih polih rare lanang.”

18 Dane Rahel raris seda. Nanging sadurung dane megat jiwa, rarene punika icen dane pesengan: Ben-Oni. Nanging ajinnyane ngicen pesengan: Benyamin.

19

Rikala Dane Rahel seda, dane raris kapendem ring sisin margine ka Eprata, inggih punika Betlehem.

20 Dane Yakub raris nyujukang tugu ring duur kubur danene, tur tugune punika kantun rauh mangkin.

21 Sasampune punika dane Israel raris nglanturang pamargi, tumuli dane nyujukang kemah danene ring samping Menara Edere.

22

Duk dane Israel jenek ring samping Menara Edere, Dane Ruben polih matemu semara ring Ni Bilha, rabin ajin danene. Indike punika kapireng antuk dane Israel, mawinan dane kalintang duka.

Mungguing paraputran Dane Yakub sane lanang-lanang wenten roras diri akehnyane.

23 Paraputran Dane Lea, inggih punika: Dane Ruben (okan Dane Yakub sane pinih duur), Dane Simeon, Lewi, Yehuda, Isakar miwah Sebulon.

24 Paraputran Dane Rahel, inggih punika: Dane Yusup miwah Benyamin.

25 Oka-okan Ni Bilha, panyeroan Dane Rahel, inggih punika: Dane Dan miwah Naptali.

26 Oka-okan Dane Yakub sane embas saking Ni Silpa, panyeroan Dane Lea, inggih punika: Dane Gad miwah Aser. Punika makasami paraputran Dane Yakub sane lanang-lanang, sane embas ring Padan-Aram.

27

Dane Yakub tumuli lunga ka genah Dane Ishak, ajin danene, ring Mamre, sane nampek ring Hebron, genah Dane Abraham miwah Dane Ishak madunungan.

28 Mungguing yusan Dane Ishak wenten satus wulung dasa warsa.

29 Dane Ishak seda rikala dane sampun kalintang lingsir. Layon danene raris kapendem antuk Dane Esau miwah Yakub, oka-okan danene.

36

1

Pidagingan puniki katurunan Dane Esau, inggih punika dane Edom.

2 Dane Esau madue rabi tetiga, wit saking wong Kanaan, inggih punika Dane Ada, okan Dane Elon, wong Het, miwah Dane Oholibama, okan Dane Ana putun Dane Sibeon wong Hewi,

3 miwah Dane Basmat okan Dane Ismael, arin Dane Nebayot.

4 Dane Ada ngembasang Dane Elipas, miwah Dane Basmat ngembasang Dane Rehuel.

5 Dane Oholibama ngembasang Dane Yeus, Yaelam, miwah Korah. Punika makasami paraputran Dane Esau sane ring tanah Kanaan.

6

Dane Esau raris nilar Dane Yakub lunga ka panegara sane lianan, kasarengin antuk pararabi, paraputra lanang miwah istri, miwah sakancan anak sane wenten ring jeroan danene, ingon-ingon miwah sakancan arta branan danene, sane sampun punduhang dane ring tanah Kanaan.

7 Dane Esau nilar arin danene, santukan arta branan sang kalih kalintang akeh, samaliha jagat genah danene madunungan punika nenten mrasidayang mamuat sang kalih, santukan ingon-ingon sang kalih kalangkung katah, kantos sang kalih nenten mrasidayang mapunduh sareng-sareng.

8 Duaning punika Dane Esau raris jenek malinggih ring Pagunungan Edom.

9

Puniki katurunan Dane Esau, leluur wong Edome.

10 Pesengan oka-okan danene, inggih punika: Elipas, putran Dane Ada, Rehuel putran Dane Basmat.

11 Paraputran Dane Elipas, inggih punika: Teman, Omar, Sepo, Gaetam miwah Kenas.

12 Dane Elipas madue selir mawasta Timna, ipun ngembasang Amalek. Punika putra-putran Dane Ada, rabin Dane Esau.

13 Putra-putran Dane Rehuel, inggih punika: Nahat, Serah, Sama miwah Misa. Punika paraputun Dane Basmat, rabin Dane Esau.

14

Rabin Dane Esau sane mapesengan Oholibama, putran Dane Ana putun Dane Sibeon, ngembasang putra tetiga inggih punika: Yeus, Yaelam miwah Korah.

15

Puniki suku-suku katurunan Dane Esau. Katurunan Dane Elipas, okan Dane Esau sane pinih duur, dados leluur suku Teman, suku Omar, suku Sepo, suku Kenas,

16 suku Korah, suku Gaetam miwah suku Amalek, punika makasami katurunan Dane Esau saking rabine sane mapesengan Ada.

17

Katurunan Dane Rehuel, okan Dane Esau, inggih punika suku bangsa Nahat, Serah, Sama, miwah Misa. Punika makasami katurunan Dane Esau saking rabine sane mapesengan Basmat.

18

Katurunan Dane Oholibama, rabin Dane Esau, inggih punika suku Yeus, suku Yaelam, suku Korah.

19 Punika makasami suku bangsa katurunan Dane Esau.

20

Katurunan Dane Seir, wong Hori, jadma uedan jagat Edom, inggih punika suku-suku: Lotan, Sobal, Sibeon, Ana,

21 Dison, Eser, Disan. Punika makasami leluur wong Horine, katurunan Dane Seir ring tanah Edom.

22

Katurunan Dane Lotan, inggih punika palingsehan-palingsehan Hori miwah Heman. (Dane Lotan madue semeton istri, sane mapesengan Timna.)

23

Katurunan Dane Sobal, inggih punika: Palingsehan-palingsehan Alwan, Manahat, Ebal, Sepo miwah Onan.

24

Dane Sibeon madue oka kekalih inggih punika: Dane Aya, miwah Ana. Dane Ana puniki sane manggihin klebutan-klebutan toya panes ring tegal melakange, rikala dane nuju ngangonang keledae druen ajin danene irika.

25 Paraputran Dane Ana inggih punika: Dison miwah arin danene sane istri mapesengan Oholibama.

26 Katurunan Dane Dison, inggih punika palingsehan Hemdan, Esban, Yitran miwah Keran.

27

Katurunan Dane Eser, inggih punika palingsehan Bilhan, Saawan, miwah Akan.

28

Paraputran Dane Disan inggih punika palingsehan: Us miwah Aran.

29

[29-30] Suku-suku Hori sane wenten ring Edom inggih punika: suku Lotan, suku Sobal, suku Sibeon, suku Ana, suku Dison, suku Eser, miwah suku Disan.

30

31

Puniki pararatu sane madeg ratu ring tanah Edom, sadurunge wenten ratu sane jumeneng nata ring pantaran wong Israele.

32 Sane madeg ratu ring Edom, inggih punika Sang Prabu Bela putran Ida Beor tur kotannyane mawasta Dinhaba.

33 Sasampune Sang Prabu Bela seda, ida kagentosin madeg ratu antuk Sang Prabu Yobab putran Ida Serah, wit saking Bosra.

34 Sasampun Sang Prabu Yobab seda Ida Sang Prabu Husam wit saking panegaran wong Temane, ngentosin ida madeg ratu.

35 Sasampun Sang Prabu Husam seda, Sang Prabu Hadad, putran Ida Bedad, sane ngentosin ida madeg ratu. Ida sane ngasorang wong Midian ring rananggana ring Moab, tur kotan idane mawasta Awit.

36 Sasampun Sang Prabu Hadad seda, Ida Sang Prabu Samla wit saking Masreka, ngentosin ida madeg ratu.

37 Sasampun Sang Prabu Samla seda, Sang Prabu Saul wit saking Rehobot sane ring sisin tukade punika, ngentosin ida madeg ratu.

38 Sasampun Sang Prabu Saul seda, Sang Prabu Baal-Hanan, putran Ida Akbor ngentosin ida madeg ratu.

39 Sasampun Sang Prabu Baal-Hanan putran Ida Akbor seda, Sang Prabu Hadar ngentosin ida madeg ratu. Kotan idane mawasta Pahu, tur rabin idane maparab Mehatabeel, okan Ida Matred putun Ida Mesahab.

40

Suku-suku bangsa katurunan Dane Esau, inggih punika suku Timna, suku Alwa, suku Yetet,

41 suku Oholibama, suku Ela, suku Pinon,

42 suku Kenas, suku Teman, suku Mibsar,

43 suku Magdiel miwah suku Iram. Punika makasami katurunan Dane Edom, manut wewidangan miwah pesengan danene suang-suang.

37

1

Kacrita Dane Yakub jenek malinggih ring tanah Kanaan, ring genah pecak ajin danene ngempi.

2 Sapuniki katuturan indik katurunan Dane Yakub. Duk Dane Yusup kantun anom, rikala dane mayusa pitulas warsa dane biasa ngangon kambing miwah biri-biri, sareng-sareng ring semeton-semeton danene, inggih punika putran Bilha miwah Silpa, rabin ajin danene. Dane Yusup raris masadu ring ajin danene nguningayang indik kacorahan parasemeton danene.

3

Dane Israel bangetan sayang danene ring Dane Yusup, bandingang ring oka-okan danene sane lianan, santukan Dane Yusup punika oka sane kembasang sasampun dane lingsir. Dane tumuli ngandikayang ngaryanang busana sane endah-endah pabuat Dane Yusup.

4 Rikala parasemeton danene uning, mungguing Dane Yusup bangetan kasayangang antuk ajin danene, parasemeton danene raris sami duka ring dane, tur sami pada nenten kayun masocapan ring dane.

5

Sedek rahina anu Dane Yusup nyumpena. Sumpenan danene punika raris katuturang ring parasemeton danene. Indike punika ngawinang parasemeton danene sayan mawuwuh-wuwuh duka ring dane.

6 Sapuniki baos Dane Yusup ring parasemeton danene: “Tegarangja padingehang ipian tiange ene:

7 Rasane iraga sedek mesel-mesel gandum di tegale. Peselan tiange laut jeg bangun majujuk. Sesubanne keto peselan-peselan beline ajak makejang laut teka ngiter tur nengkluk nyumbah teken peselan tiange ento.”

8

Parasemeton danene raris ngandika ring dane: “Apake adi makeneh ngratu tur mrentah beli ajak makejang?” Kenginan parasemeton danene raris sayan geting ring dane, malantaran sumpenan miwah baos danene punika.

9

Wus punika dane malih nyumpena sane lianan, tumuli katuturang ring parasemeton danene. Sapuniki baos danene: “Tiang buin ngipi. Rasane, matan aine, bulane muah bintange solas liunne pada nyumbah tiang.”

10

Sasampun paindikane punika kuningayang ring aji miwah parasemeton danene, ajin danene raris nyebadain dane sapuniki: “Ipian apa ane ipiang cening ento? Dija ada unduk bapa, meme muah nyama-nyamaan ceninge kanti nengkluk nyumbah cening?”

11 Parasemeton danene raris pada merang ring kayun marep ring dane. Nanging ajin danene muntil indike punika ring pakayunan danene ngraga.

12

Sedek rahina anu parasemeton danene lunga ngangonang kambing miwah biri-biri druen ajin danene, ring Sikem.

13 Dane Israel raris ngandika ring Dane Yusup, sapuniki: “Nyama-nyamaan ceninge ngangonang kambing muah biri-birine ditu di Sikem. Ane jani cening lakar tunden bapa nelokin ia.”

Pasaur Dane Yusup: “Inggih bapa, tiang sairing.”

14

Dane Israel ngandika ring dane sapuniki: “Kemaja delokin nyama-nyamaan ceninge muah kambing lan biri-birine. Kenken ia ditu, apa ia rahayu apa tusing. Kenkenja unduke ditu lantas orahang teken bapa.” Irika Dane Yakub raris ngutus Dane Yusup, saking Hebron. Dane tumuli rauh ring Sikem.

15 Rikala Dane Yusup kabincang-bincang mrika-mriki ring tegale, raris dane katemu ring anak lanang adiri. Anake lanang punika raris mataken, ring dane: “Napi sane rereh ragane?”

16

Pasaur Dane Yusup: “Tiang ngrereh nyama-nyamaan tiange. Punapike ragane uning, ring dija ipun ngangonang kambing miwah biri-biri.”

17

Anake punika raris mabaos sapuniki: “Dane sareng sami sampun makaon saking iriki, santukan renga tiang, dane maosang jaga lunga ka Dotan.” Dane Yusup tumuli ngetut pamargin semeton-semeton danene punika, panggihin dane ring Dotan.

18

Kantun doh Dane Yusup dane sampun kacingak antuk parasemeton danene. Irika parasemeton danene raris mapiguman buat ngulati pangindrajala jaga nyedayang dane.

19 Sapuniki bebaosan danene: “Tingalinja! Ento apa tukang ipiane teka.

20 Jani jalan matiang ia, tur clempungang bangkenne ka salah tunggal semere ene, lantas orahang ia suba sarap sato galak. Suud keto jalanja iwasin, kenken panadin ipian iane ento.”

21

Rikala Dane Ruben mireng indike punika, dane mapakayunan jaga ngluputang Dane Yusup saking pangindrajalan semeton-semeton danene punika. Duaning punika, dane raris mabaos sapuniki: “Edaja matianga.

22 Melahan entungang ia ka semere ane ada di tegal melakange ene, nanging eda ia plegendahanga.” Dane mabaos kadi asapunika santukan dane mapakayunan jagi ngluputang Dane Yusup saking pangindrajalan semeton-semeton danene, tur jaga ngwaliang dane ring ajin danene.

23 Wau Dane Yusup rauh ring genah parasemeton danene, parasemeton danene digelis ngelusin busana sane sarwa endah saking ragan danene.

24 Dane raris kabakta tur kaclempungang ring semere. Semere punika tuh, nenten madaging toya.

25

Sasampune punika parasemeton Dane Yusup raris pada malinggih jaga majengan. Riwau dane sareng sami matinjoan, raris wenten aksi dane rombongan sudagar wong Ismael rauh saking Gilead, jaga ngungsi ka Mesir. Parasudagare punika makta barang dagangan marupa: getah damar, balsem, miwah getah mur, sane kapondong antuk unta.

26 Dane Yehuda tumuli mabaos ring parasemeton danene punika: “Apa pikenohne, yen iraga ngamatiang adin iragane ento, tur ngengkebang bangkenne?

27 Jalanja adep ia teken wong Ismaele ene, nanging eda ia plegendahanga, sawireh ia nyaman iragane tunggal purusa.” Parasemeton danene raris ngidepang baos danene punika.

28 Rikala wenten sudagar wong Midian nglintang irika, Dane Yusup raris katingtingang saking semere, tumuli kadol ring wong Ismaele punika, mapangarga aji kalih dasa bidang jinah perak. Dane Yusup raris kabakta ka Mesir antuk sudagare punika.

29

Ritatkala Dane Ruben mawali ka semere punika, Dane Yusup tan wenten malih panggihin dane irika. Dane raris nyetset kawacan danene, kabatek antuk osek kayun danene.

30 Dane tumuli mawali ka genah semeton-semeton danene, sarwi ngandika sapuniki: “Anake cerik ento tusing enu ditu, kenkenang beli jani iban beline?”

31

Sasampune punika, dane sareng sami raris ngorok kambing, tur busanan Dane Yusup punika raris kacelub ring getih kambinge punika.

32 Busanane sane sarwa endah punika raris katurang ring ajin danene, saha kadulurin atur sapuniki: “Puniki sane keniang titiang. Indayang tureksain, punapike panganggene puniki derben okan ajine, punapi nenten?”

33

Rikala Dane Yakub nureksain panganggene punika, dane raris ngandika: “Ene panganggon pianak bapane. Sinah ia sarap sato galak, tur mati kapukang-pukang.”

34 Dane Yakub tumuli nyetset busanan danene, raris ngrangsuk busana sane nyiriang dane duhkita. Dane nyungkanang kayun kantos sue pisan malantaran indik okan danene punika.

35 Paraputran danene lanang istri sami pada mapakibeh buat nglipurang dane, nanging dane nenten kayun kalipurang. Dane ngandika sapuniki: “Bapa lakar nyakit ati, kanti bapa mulih ka tanahe wayah, nutug pianak bapane.” Kadi asapunika indik Dane Yusup katangisin antuk ajin danene.

36

Kacrita Dane Yusup ring Mesir, dane kadol antuk sudagar wong Midiane punika, ring Dane Potipar, prakanggene ring purin ida sang prabu, sane dados komandan pangawal idane.

38

1

Duk punika dane Yehuda matilar saking genah parasemeton danene, raris madunungan ring umah wong Adulame, sane mawasta Hira.

2 Irika dane matemu ring anak istri wong Kanaan adiri, okan Dane Sua, tumuli kanggen rabi.

3 Anake istri punika raris mobot, tumuli ngembasang rare lanang adiri, tur anake alit punika kapesengin Er.

4 Sasampune punika, anake istri punika malih mobot, tumuli ngembasang rare lanang adiri, raris anake alit punika kapesengin Onan.

5 Wusan punika anake istri punika malih ngembasang rare lanang adiri, tumuli kapesengin Sela. Duk anake alit punika embas, dane Yehuda nuju wenten ring Kesib.

6

Sasampune punika, dane Yehuda, ngrerehang Dane Er, okan danene sane pinih duur punika, rabi sane mapesengan Tamar.

7 Nanging Dane Er, malaksana dursila ring ayun Ida Sang Hyang Widi Wasa. Duaning punika Ida Sang Hyang Widi Wasa raris nyedayang dane.

8 Dane Yehuda raris ngandika ring Dane Onan: “Juangja kurenan belin ceninge ento, buat nylediinin belin ceninge, laut tumbuhangja katurunan pabuat belin ceninge!”

9 Nanging Dane Onan uning, mungguing katurunane punika benjangan boyaja dados druen danene. Duaning punika sabilang dane matemu semara ring rabin rakan danene punika, semaran danene kakutang, mangda dane nenten numbuhang katurunan pabuat rakan danene.

10 Nanging indik sane margiang dane punika, sawiaktinipun tan patut ring ayun Ida Sang Hyang Widi Wasa, duaning punika dane taler kasedayang antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa.

11 Dane Yehuda raris mabaos ring Dane Tamar, mantun danene punika, sapuniki: “Mulihja cening malu ka umah bapan ceninge, tur antiang kanti pianak bapane I Sela ento kelih.” Santukan sapuniki pakayunan dane Yehuda: “Dong nyen ia mati buka beli-belinne makadadua ento.” Dane Tamar raris kesah saking irika, tumuli jenek malinggih ring jeroan ajin danene.

12

Suening sue, rabin dane Yehuda raris seda. Sasampun lintang masa kasungsutan danene, dane Yehuda raris lunga ka Timna, ring genah anake nyukur bulun biri-birin danene, kasarengin antuk sawitran danene, wong Adulam punika.

13 Ritatkala Dane Tamar polih gatra, mungguing matuan danene sedekan lunga ka Timna, jaga nyukur bulun biri-birin danene,

14 dane raris nglukar busanan balun danene, tumuli ngrangsuk pangangge anyar tur ngangge angkeb prarai. Dane raris lunga tur malinggih ring gapuran desa Enaime ring margine sane ka Timna. Santukan dane sampun uning, mungguing Dane Sela mangkin sampun duur nanging dane nenten kaparabiang ring Dane Sela.

15

Ritatkala dane kaksi antuk dane Yehuda, dane kasengguh anak istri panayang, santukan prarain danene kangkebin.

16 Dane Yehuda tumuli nganampekin anake istri sane ring sisin margine punika, sarwi ngandika: “Maija, tiang makeneh medem ngajak luh.” (Dane nenten uning, mungguing anake istri punika mantun danene.)

Anake istri punika raris mataken: “Yening tiang ngiring kayun ragane napi sane pacang icen ragane tiang?”

17

Pasaur dane Yehuda: “Tiang lakar ngirimin luh panak kambing aukud uli pantaran kambing muah biri-birin tiange.”

Pasaur anake istri punika: “Tiang nunas gegaden, kantos ragane jaga mapetin tiang panak kambing punika.”

18

Dane Yehuda malih mataken: “Gegaden apa ane tagih luh?”

Pasaur anake istri punika: “Sane tunas tiang, kalung stempel miwah teteken sane bakta ragane punika.” Barang-barange punika raris makasami kapaicayang antuk dane Yehuda, tur dane raris matemu semara ring anake istri punika. Anake istri punika raris mobot ulihan dane Yehuda.

19 Dane Tamar raris budal, panganggen danene raris kalukar, tur malih ngrangsuk busanan balun danene.

20

Rikala dane Yehuda mapetang panak kambing ring sawitran danene wong Adulam punika, buat nebus gegaden danene ring anake istri punika, anake istri punika nenten panggihin ipun.

21 Ipun raris mataken ring anake irika: “Ring dijake umah anake istri panayang sane pecak negak ring sisin margine ring Enaim punika?”

Pasaur sang tinakenan: “Iriki tan wenten anak istri panayang.”

22

Ipun raris mawali ka genah dane Yehuda, sarwi matur: “Ipun tan wenten panggihin tiang. Samaliha anake irika maosang ring tiang mungguing irika nenten wenten anak istri panayang.”

23

Dane Yehuda raris ngandika: “Banggayang sampun barang-barange punika ambil ipun, mangda sampunang iraga dados kakedekan. Sawiaktinipun tiang sampun ngirimang panak kambinge punika, nanging ipun nenten panggihin semeton.”

24

Sasampun maletan sawatara tigang sasih suenipun, dane Yehuda raris mireng gatra, mungguing Dane Tamar, mantun danene sampun dados panayang, tur sampun mobot, uli krana dados panayang punika.

Dane Yehuda raris ngandika: “Ajakja ia mai tur tunjel ia kanti mati!”

25

Rikala dane jaga kajak mrika, Dane Tamar maputusan matur ring matuan danene, sapuniki: “Tiang kabelingin antuk anake lanang sane nruwenang barang-barange puniki. Indayangja tureksain, sapasira sane nruwenang: kalung stempel miwah tetekene puniki?”

26

Dane Yehuda nureksain barang-barange punika, sarwi ngandika: “Sawiaktinipun anake istri punika sane sujati patut, santukan tiang sampun nenten matemuang ipun ring pianak tiange I Sela.” Dane Yehuda raris nenten aor malih ring anake istri punika.

27

Ritatkala anake istri punika jaga ngembasang rare, nyata pisan wenten rare kembar ring garba wasannyane.

28 Rikala dane ngembasang rare, salah tunggal rarene punika ngamedalang tangannyane, raris kagambel antuk bidane, tur kategulin benang barak, sarwi mabaos sapuniki: “Puniki sane riinan medal.”

29 Nanging rarene punika malih ngedeng tangannyane, raris embas semetonnyane lanang, tur bidane punika mabaos: “Siteng pesan cening mamuuk pesu.” Duaning punika rarene punika kapesengin Peres.

30 Sasampune punika semetonnyane lanang, sane tangannyane kategulin benang barak raris embas. Rarene punika raris kapesengin Serah.

39

1

Sane mangkin Dane Yusup kajak ka Mesir antuk wong Ismaele, tur irika dane kadol ring Dane Potipar salah tunggal prakangge ring purin ida sang prabu, sane dados kepala pangawal idane.

2 Nanging Ida Sang Hyang Widi Wasa ngiangin Dane Yusup, ngantos dane dados anak sane setata labda karya ring saluiring pakaryan danene. Dane magenah ring jeroan pamekel danene, anak Mesire punika.

3 Sasampun pamekel danene ngaksi, mungguing Dane Yusup punika anak sane kahiangin antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa, tur Ida Sang Hyang Widi Wasa ngawinang dane labda karya ring saluiring pakaryan danene,

4 kenginan Dane Yusup raris kasayangang antuk pamekel danene, tur dane kalugra ngayahin pamekel danene. Dane Yusup tumuli kicen kakuasan buat ngamong jeroan danene, samaliha kasuksara ngenterang sakancan arta branan danene.

5 Sasukat Dane Yusup kicen kakuasan buat ngenterang jeroan miwah arta branan danene, Ida Sang Hyang Widi Wasa ngamertanin jeroan anak Mesire punika, malantaran Dane Yusup. Kenginan sakancan druen danene, yadian sane wenten ring jeroan, wiadin sane wenten ring tegale, sami kaliahin antuk mertan Ida Sang Hyang Widi Wasa.

6 Sakancan druen danene kasuksara ring Dane Yusup. Dane Potipar nenten buat malih ngetangang punapa-punapi, sajawining ajengan danene ngraga. Mungguing Dane Yusup punika mula anak seleb parisolahnyane, turing bagus rupan danene.

7 Sasampune maletan makudang-kudang masa, rabin pamekel danene raris kasemaran ring Dane Yusup, tumuli ngajakin dane matemu semara.

8 Nanging Dane Yusup nenten ngiringang pakayunan rabin pamekel danene punika, sarwi matur sapuniki: “Malantaran ayah-ayahan titiange, pamekel titiange nenten malih ngetangang saluiring sane wenten ring jeroan puniki, santukan sakancan druen danene sampun kasuksara ring titiang.

9 Samaliha ring jeroan puniki kakuasan danene nenten lintangan ring kakuasan titiange. Tan wenten paindikan sane nenten pisarayang dane ring titiang, sajawining pamekele istri, santukan pamekele istri dados rabin danene. Tan sida antuk titiang jaga nglaksanayang kadursilan sane ageng kadi asapuniki, miwah ngardi dosa ring ayun Ida Sang Hyang Widi Wasa.”

10 Yadiastun nyabran rahina anake istri punika nglemesin Dane Yusup, Dane Yusup nenten kayun ngiringang pakayunan danene, buat jaga merem sareng dane, tur matemu semara ngiring dane.

11

Sedek rahina anu, Dane Yusup ngranjing, jaga ngamargiang pakaryan danene. Duk punika nuju suung, tan wenten anak ring jeroan.

12 Anake istri punika raris ngisi kawacan Dane Yusup, sarwi ngandika: “Jalanja medem ngajak icang.” Nanging Dane Yusup raris malaib medal, tur kawacan danene banggayang dane kagamel antuk anake istri punika.

13 Riwau anake istri punika ngaksi, mungguing Dane Yusup sampun malaib medal, tur ngutang kawacan danene ring tangan danene,

14 anake istri punika raris jerit-jerit ngandikain sadaging jerone makasami, sarwi ngandika ring ipun, sapuniki: “Iwasinja, pamekele lanang ngajak jlema Ibrani mai ka jeroan. Jlemane ento nagih nganistayang iraga. Ia maekin icang tur nagih ngajakin icang medem, nanging icang lantas jerit-jerit.

15 Mara dingeha icang jerit-jerit, laut kutanga bajunne sig icange, tur ia ngenggalang malaib pesu.”

16

Kawacan Dane Yusup raris kagenahang irika, ngantos pamekele lanang rauh.

17 Ring Dane Potipar dane taler nguningayang paindikan sane pateh sakadi inucap, sapuniki atur danene: “Parekan wong Ibranine sane bakta beli mriki punika, ipun ngrauhin titiang ring saren tur mamanah nyelekang titiang.

18 Nanging wau titiang jerit-jerit, ipun raris malaib medal, tur bajunipune kutang ipun iriki.”

19

Riwau Dane Potipar mireng atur rabin danene kadi asapunika, dane raris bendu pisan.

20 Dane Yusup raris kejuk tumuli karanjingang ka pangkeng, ring genah paratahanan ida sang prabu. Irika Dane Yusup kapangkeng.

21 Nanging Ida Sang Hyang Widi Wasa ngiangin, tur ngamertanin Dane Yusup, mawinan dane kasayangang antuk kepalan pangkenge punika.

22 Kepalan pangkenge punika misarayang sawatek tahanan sane wenten ring pangkenge punika ring dane, tur saluiring pakaryan sane patut kamargiang irika sami kenterang antuk Dane Yusup.

23 Samalihipun kepalan pangkenge punika nenten malih patirungu ring saluiring paindikan sane sampun kasuksara ring Dane Yusup, santukan Ida Sang Hyang Widi Wasa ngiangin dane, tur ngawinang saluiring sane kardi dane, sami sida karya.

40

1

Sasampun maletan makudang-kudang warsa saking paindikan sane wau inucap, kacrita pangenter inum-inuman miwah pangenter rayunan ida sang prabu ngardi kiwangan ring ajeng idane.

2 Duaning punika ida sang prabu raris duka ring prakanggen purin idane makakalih punika.

3 Sang kalih tumuli katahan ring jeroan komandan pangawal ida sang prabu, inggih punika ring pangkeng genah Dane Yusup mapangkeng.

4 Komandan pangawal ida sang prabu munduhang genah Dane Yusup ring sang kalih punika, mangda Dane Yusup ngayahin sang kalih. Kadi asapunika indik sang kalih katahan makudang-kudang masa irika.

5

Sedek rahina anu sang kalih nyumpena, tur sumpenan dane suang-suang punika pada ngemu arti.

6 Pasemengan, rikala Dane Yusup ngrauhin sang kalih, kacingak antuk dane, mungguing sang kalih sedekan nandang sungsut.

7 Dane Yusup tumuli matur pitaken ring sang kalih sapuniki: “Punapi awinanipun swabawan pamekele sakadi ucem ring rahina puniki?”

8

Sang kalih tumuli ngandika ring dane: “Ibi sanja icang ajak dadua pada ngipi, nanging tusing ada anak ane nyidayang nerangang artin ipian icange ento.”

Dane Yusup raris matur ring dane sareng kalih: “Sane maraga wikan nerangang artin ipian, boyake wantah Ida Sang Hyang Widi Wasa? Indayang critayang sumpenan pamekele ring titiang.”

9

Sang pangenter inum-inuman raris nyritayang sumpenan danene ring Dane Yusup, sapuniki: “Di pangipian icang nepukin punyan anggur di arep icange.

10 Punyan anggure ento macarang tetelu. Mara punyan anggure ento makepikan, lantas pesu bunganne tur rencean anggure nged misi buah ane tasak-tasak.

11 Buina icang sedekan ngisi gelas inum-inuman ida sang prabu. Buah anggure ento alap icang laut peres icang sig gelas inum-inuman ida sang prabu, suud keto gelase ento laut aturang icang ka ajeng idane.”

12

Dane Yusup raris matur ring dane: “Sapuniki piteges sumpenane punika. Carange tetiga punika mapiteges tigang rahina.

13 Sajeroning tigang rahina puniki ida sang prabu jaga mebasang tur ngwaliang pamekele, ring linggih sane riin, tur pamekele pacang malih ngaturang gelas inum-inuman ring ajeng ida sang prabu sakadi sane sampun-sampun.

14 Sakewanten yen linggih pamekele sampun becik, elingang taler titiang, masrana nguningayang sapariindik titiange ring ida sang prabu. Titiang nunas ica, ledang pamekele nulungin titiang mangda titiang mrasidayang medal saking genahe puniki.

15 Santukan titiang kapandung saking jagat wong Ibranine. Samalihipun iriki titiang nenten naen malaksana sane tan patut, sane ngawinang titiang patut karanjingang ring pangkenge puniki.”

16

Sang pangenter rayunane mireng piteges sumpenane punika becik pisan. Duaning punika dane raris ngandika ring Dane Yusup: “Icang masih ngipi: Di pangipian icang sedekan nyuun talam tetelu, misi rayunan.

17 Talame ane siduur misi rayunan mawarna-warna, pabuat ida sang prabu. Nanging jeg ada makudang-kudang kedis tur ngamah rayunane ane ada di talame ane suun icang ento.”

18

Dane Yusup raris masaur: “Sapuniki piteges sumpenane punika. Talame tetiga punika mapiteges tigang rahina.

19 Sajeroning tigang rahina puniki ida sang prabu jaga mebasang pamekele. Pamekele pacang kapunggal, tur anggan pamekele pacang kagantung ring tarune, irika sarwa paksine pacang pada rauh tur neda layon pamekele.”

20

Kacrita ring rahina sane kaping tiganipun, ring rahina piodalan ida sang prabu, ida ngwentenang pepestan pabuat prakanggen idane makasami. Ida mebasang pangenter inum-inuman miwah pangenter rayunane punika ring ajeng paraprakanggen idane.

21 Pangenter inum-inumane punika malih waliang ida ring linggih danene sane riin.

22 Nanging sang pangenter rayunane punika katibakin danda pati sakadi sane sampun kartiang antuk Dane Yusup ring ajeng danene.

23 Nanging pangenter inum-inumane punika, nenten pisan eling malih ring Dane Yusup.

41

1

Sasampune maletan kalih taun, ida sang prabu raris nyumpena. Sajeroning panyumpenan, ida rumasa ngadeg ring tepin Tukad Nile.

2 Irika wenten kacingak banteng pepitu sane becik pawakanipune tur mokoh-mokoh, medal saking Tukad Nile, raris neda padang ring sisin tukade punika.

3 Wusan punika wenten taler cingakin ida banteng sane lianan pitung ukud medal saking Tukad Nile, pawakanipune kaon tur berag-berag. Bantenge puniki raris majujuk ring sisin tukade ring samping banteng-bantenge sane inunian.

4 Banteng-bantenge sane becik pawakanipune tur mokoh-mokoh, raris kateda antuk banteng-bantenge sane kaon pawakanipune tur berag-berag punika. Rauh irika, ida sang prabu raris matangi.

5 Sasampune punika ida malih sirep, tur malih ida nyumpena, sane kaping kalihipun. Sajeroning panyumpenan cingak ida wenten badihan gandum sane jelih tur becik pitung badih, medal saking punyan gandume akatih.

6 Nanging wusan punika raris wenten badihan gandum sane berag tur layu, kampehang angin Kaulu.

7 Badihan gandume sane jelih tur becik pitung badih inuni raris kuluh antuk badihan gandume sane berag punika. Wus punika ida sang prabu raris matangi, tur ida wikan ida wantah nyumpena kewanten.

8 Rikalaning semeng ida rumasa osek ring pakayunan. Ida raris ngesengin sawatek anake pradnyan miwah sawatek anake midep ring Mesir. Ida sang prabu raris nyritayang sumpenan idane ring ida dane sareng sami, nanging angan adiriko nenten wenten sane mrasidayang ngaturang piteges sumpenan idane punika.

9

Sang pangenter inum-inumane raris matur ring ida sang prabu: “Ring rahinane puniki titiang rumasa buat pisan jaga nguningayang indik kiwangan titiange sane riin.

10 Duk punika palungguh iratu duka pisan ring paraprakangge druene, tur titiang pangkeng palungguh iratu ring jeroan pangawal purine, sinarengan ring pangenter rayunane.

11 Risedek rahina anu, titiang sareng kalih pada ngipi, tur ipian titiange suang-suang pada wenten pitegesipun.

12 Irika taler wenten anak truna wong Ibrani, sinarengan mapangkeng ring titiang sareng kalih. Anake punika parekan komandan pangawal purine. Titiang sareng kalih raris nyritayang ipian titiange ring ipun tur ipun raris ngartiang ipian titiange suang-suang.

13 Pamuputipun sawiakti madaging pisan sakadi sane artiang ipun ring titiang sareng kalih, inggih punika: Titiang kawaliang malih ring pangkat titiange, tur pangenter rayunane punika kadanda pati.”

14

Sasampun punika ida sang prabu raris ngandikayang mangda ngesengin Dane Yusup. Dane raris digelis kawedalang saking pangkeng. Dane tumuli macukur tur meseh pangangge, raris nangkil ring ajeng ida sang prabu.

15 Ida sang prabu raris ngandika ring Dane Yusup, sapuniki: “Gelahe ngipi, nanging tusing ada angan adiriko anak ane nyidayang ngartiang ipiane ento. Nanging gelahe suba ningeh unduk pamane bisa ngartiang ipian.”

16

Dane Yusup raris matur ring ida sang prabu: “Boya titiang, nanging wantah Ida Sang Hyang Widi Wasa sane jaga mapaica piteges sane becik nuek ring sumpenan palungguh iratu punika.”

17

Ida sang prabu raris ngandika ring Dane Yusup: “Kene ipian gelahe ento. Gelahe sedekan majujuk di sisin Tukad Nile.

18 Ditu laut ada sampi pitung ukud pesu uli tukade. Sampine ento mokoh-mokoh tur melah pesan goban awakne. Sampi-sampine ento pada ngamah padang di sisin tukade.

19 Nanging suud keto, laut ada buin sampi lenan pitung ukud pesu uli di tukade. Sampine ento jelek pesan gobanne, buina berag-berag, tuah ikulit ngaput itulang. Tusing taen gelahe nepukin sampi ane buka keto jelekne di sakuub gumi Mesire.

20 Sampine ane mokoh-mokoh ituni laut amaha baan sampine ane berag-berag ento.

21 Sampi-sampine ane mokoh-mokoh uluha teken sampine ane berag-berag nanging unduke ento tusing ada marawat angan abedik, sawireh sampine ane berag-berag ento enu masih tileh jelek buka ane jati mula. Ditu laut gelahe enten.

22 Sesubanne keto, di pangipian buin gelahe nepukin ada punyan gandum akatih. Punyan gandume ento misi badihan gandum ane jelih tur melah pitung badih.

23 Nanging suud keto, ada masih mentik badihan gandum ane tuh pitung badih, berag tur layu putput angin Kaulu.

24 Badihan gandume ane melah ituni laut amaha teken badihan gandume ane berag-berag ento. Ipiane ento suba tuturang gelahe teken parapradnyane dini, nanging tusing ada ane bisa ngartiang ipiane ento teken gelahe.”

25

Dane Yusup tumuli matur ring ida sang prabu: “Inggih ratu sang prabu, mungguing sumpenan palungguh iratu makakalih punika pateh pitegesipun. Ida Sang Hyang Widi Wasa ledang ngwarah-warahang ring palungguh iratu, paindikan sane jaga margiang Ida.

26 Mungguing bantenge sane mokoh-mokoh pepitu punika mapiteges pitung warsa. Kadi asapunika taler indik badihan gandume sane becik punika taler mapiteges pitung warsa. Sumpenan iratu makakalih punika pateh pitegesipun.

27 Mungguing bantenge sane berag-berag miwah kaon pitung ukud, sane medal ungkuran punika mapiteges pitung warsa. Kadi asapunika taler badihan gandume pitung badih sane puyung tur layu putput angin Kaulu punika, makasami mapiteges jaga wenten masan sayah pitung warsa suenipun.

28 Titiang sampun nguningayang ring palungguh iratu, mungguing Ida Sang Hyang Widi Wasa sampun nyinahang paindikan sane pacang laksanayang Ida ring palungguh iratu.

29 Ring sawewidangan jagat Mesire, jaga wenten masa gemuh landuh pitung warsa suenipun.

30 Sasampune punika, jaga wenten masa sayah pitung warsa suenipun. Masa gemuh landuhe punika pacang kalaliang, santukan masa sayah punika jaga nguugang jagate.

31 Masa gemuh landuhe punika nenten kanten laadipun ring jagate iriki, santukan sayahe punika kalintang ageng.

32 Sumpenan palungguh iratu punika kawali-walinin ngantos pingkalih punika mapiteges, mungguing paindikane punika sampun kapastiang antuk Ida Sang Hyang Widi Wasa, samaliha digelis pacang laksanayang Ida.

33

Sane mangkin ledang palungguh iratu ngrereh tur ngangkat anak sane pradnyan tur wicaksana buat ngenterang jagat druene.

34 Kadi asapunika taler mangda palungguh iratu ngangkat tur ngamanggehang anak dados parasedahan ring jagat druene. Mangda sajeroning masa gemuh landuh sane pitung warsa punika, ipun nuduk upeti apahliman saking pamupon gandume.

35 Sajeroning masa gemuh landuh sane jaga rauh puniki, ipun patut munduhang sarwa pangan. Icen ipun kakuasan buat munduhang, nyimpen tur ngebag gandum ring kota-kotane sami.

36 Saananing sarwa pangane punika dados bekel pabuat jagat druene, sajeroning masa sayah sane pitung warsa sane jaga nibenin jagat Mesire. Malantaran punika kaula druene nenten jaga katempuh antuk sayahe punika.”

37

Atur Dane Yusup punika kabaos patut antuk ida sang prabu miwah antuk prakanggen idane sami.

38 Ida sang prabu raris ngandika ring parabaudandan idane: “Iraga tusing nyidayang lakar maan anak melahan teken Yusup, ane kabekin baan Roh Ida Sang Hyang Widi Wasa.”

39 Ida raris ngandika ring Dane Yusup: “Ida Sang Hyang Widi Wasa suba ngwarah-warahang unduke ene teken paman tur tusingja ada buin anak ane midep muah wicaksana buka pamane.

40 Ane jani paman dadiang gelahe patih dini di gumin gelahe. Panjak gelahe makejang patut tinut teken prentah paman patihe. Sakewala tuah singasanane ene dogen gelahe lebihan teken paman patih.”

41 Sapanglanturipun, ida sang prabu ngandika ring Dane Yusup: “Ngawit uli jani gelahe ngamanggehang paman dadi patih di sawewidangan tanah Mesire.”

42 Wusan punika ida sang prabu raris nglukar ali-ali stempel idane saking jrijin idane, tumuli kasalukang ring jrijin Dane Yusup. Dane Yusup tumuli kabusanain busana sarwa endah, tur kantan danene kakalungin kalung mas.

43 Ida sang prabu raris ngandikayang mangda Dane Yusup kalinggihang ring kretan idane sane nomor kalih, tur pacalange sane wenten ring ajeng danene raris jerit-jerit, mangdane rakyate pada nyamping tur nunas lugra ring dane. Kadi asapunika indiknyane Dane Yusup kadegang dados patih buat ngetangang sawewidangan tanah Mesire.

44 Ida sang prabu ngandika ring Dane Yusup: “Gelahe ene ane dadi prabu, nanging tusing ada anak ane dadi makitipan dini di sawewidangan tanah Mesire yen tusing maan lelugrahan uli paman.”

45 Ida sang prabu raris marabin Dane Yusup: Sapnat Paaneah. Samaliha dane kicen rabi, mapesengan Asnat, okan Sang Pandita Potipera, sane ring kota Heliopolis. Kadi asapunika indik Dane Yusup kangkat tur kamanggehang dados patih ring Mesir.

46 Duk dane kamanggehang dados patih ring Mesir, yusan danene tigang dasa taun. Dane tumuli mapamit saking ajeng ida sang prabu, raris lunga nylajah sakuub tanah Mesire.

47 Sajeroning pitung warsa masa gemuhe punika, jagate irika mupuang pamupon sane madugdug-dugdug.

48 Sajeroning masa gemuh landuh sane pitung taun punika, Dane Yusup raris munduhang saananing sarwa pangan sane wenten ring tanah Mesir. Sarwa pangane punika raris kasimpen ring kota-kota. Pamupon desa-desa sane ring kiwa tengen kotane, kasimpen ring kota punika.

49 Kadi asapunika Dane Yusup munduhang gandum kalintang akeh pisan tan bina sakadi bias segarane, kantos tan keni winilang akehnya.

50

Sadurung masan sayahe punika rauh, Dane Yusup madue putra lanang kekalih, sane kembasang antuk Dane Asnat.

51 Okan danene sane pinih duur, kapesengin: Manase, santukan kabaos antuk dane: “Ida Sang Hyang Widi Wasa sampun ngawinang tiang lali ring kamewehan tiange miwah ring palelintihan tiange.”

52 Tur okan danene sane alitan, kapesengin: Epraim, santukan kabaos antuk dane: “Ida Sang Hyang Widi Wasa mapaica pianak ring tiang, ring jagat genah tiange nandang sangsara.”

53

Sasampun masa gemuh landuh sane pitung warsa ring tanah Mesir punika lintang,

54 raris rauh masa sayah sane pitung warsa punika, sakadi sane sampun kapangandikayang antuk Dane Yusup. Ring sakuub jagate wenten sayah, nanging ring sawewidangan jagat Mesire kantun wenten pangan.

55 Ritatkala wewidangan jagat Mesire keni sayah, rakyate raris pada jerit-jerit nunas pangan ring ida sang prabu. Ida raris ngandika ring ipun sapuniki: “Kema nunas pangan teken paman patih Yusup. Tuutangja ane ndikayang dane teken cai.”

56 Masa sayahe punika ngrubeda ring sakuub jagate sami. Punika duaning Dane Yusup raris mukak gudang danene makasami, tur ngadol gandum ring wong Mesire.

57 Saking sakuub jagate sami jadmane taler pada rauh ka Mesir jaga numbas gandum ring Dane Yusup, santukan sayahe punika kalintang banget ring sakuub jagate makasami.

42

1

Sasampun Dane Yakub polih gatra, mungguing ring Mesir wenten gandum dane raris ngandika ring paraputran danene: “Ngudiang dadi cening saling pandreng dogen?”

2 Sapanglanturipun dane ngandika: “Bapa ningeh orta, mungguing di Mesir kone ada gandum. Kemaja cening luas ka Mesir meli gandum apanga iraga eda kanti mati makenta.”

3 Irika semeton Dane Yusup sareng dasa diri raris mamargi jaga numbas gandum ka Mesir.

4 Nanging Dane Benyamin, arin Dane Yusup, nenten kicen antuk Dane Yakub nyarengin semeton-semeton danene, santukan pakayunan Dane Yakub sapuniki: “Dong nyen ia kena baya di jalan.”

5

Ring pantaran jadmane sane rauh numbas gandum ring Mesir, taler wenten paraputran dane Israel, santukan wenten sayah ring tanah Kanaan.

6 Duk punika Dane Yusup sampun madeg patih ring Mesir. Dane sane ngadol gandum ring sawatek anake sane rauh saking sakuub jagate sami. Semeton-semeton Dane Yusup taler rauh tangkil ring dane, tur nyumbah ring ajeng danene, kantos prarainnyane nganteg ka tanahe.

7 Rikala Dane Yusup ngaksi parasemeton danene, digelis kelingan antuk dane, nanging dane mapi-mapi sakadi anak sane tan uning ring dane sareng sami. Dane Yusup nyapa dane antuk pangandika sane sada bangras kadi asapuniki: “Jerone uli dija?”

Pasaur danene: “Titiang saking tanah Kanaan gumanti praya numbas pangan.”

8

Dane Yusup ngelingin semeton-semeton danene, nanging dane nenten kelingan antuk parasemeton danene.

9 Irika Dane Yusup raris eling ring sumpena-sumpenan danene, sane ngeniang indik parasemeton danene punika. Dane raris ngandika ring dane sareng sami: “Jerone ene mata-mata. Jerone teka mai buat nyelehin, dijanan mirib gumine ene tusing misi pajagaan.”

10

Nanging pasaur danene: “Nenten pisan ratu! Titiang parakaulan palungguh iratu rauh mriki wantah jaga numbas pangan kewanten.

11 Titiang sareng sami puniki manyama tunggal purus. Titiang boyaja mata-mata nanging titiang jadma jujur.”

12

Nanging pangandikan Dane Yusup: “Sing saja keto. Jerone teka mai buat nyelehin dijanan mirib gumine ene tusing misi pajagaan.”

13

Dane sareng sami raris matur: “Titiang sareng sami puniki manyama sareng roras tunggal bapa, saking tanah Kanaan. Sakewanten adin titiange sane adiri sampun tan kantun. Sane pinih alit mangkin kantun jumah sareng ring bapan titiange.”

14

Dane Yusup malih ngandika: “Jerone ene saja tuah mata-mata, buka ane orahang tiang ibusan.

15 Ane jani jerone lakar uji tiang, kene: Sajeroning parab ida sang prabu tiang masumpah, mungguing jerone tusing dadi makaad uli dini, satonden adin jerone ane paling cerika ento teka mai.

16 Kema aukud uli pantaran jerone, mulih ngalih adin jerone ento. Nanging ane lenan, patut enu nongos makurung dini. Malantaran ento raos jerone prasida kabuktiang apake raos jerone saja, apa bobab. Tur yen tusing saja, uli krana panyeneng ida sang prabu, jerone ene saja tuah mata-mata.”

17 Dane sareng sami raris katahan, tigang rahina suenipun.

18

Ring rahina sane kaping tiganipun Dane Yusup ngandika ring dane, sapuniki: “Tiang takut teken Ida Sang Hyang Widi Wasa, sawireh keto kene pesan baan apang jerone enu idup.

19 Yen saja jerone anak jujur, depang nyaman jerone aukud makurung di tongos tahanane ene, nanging ane lenan, kemaja mulih abaang sapakurenan jerone gandum, apang eda ia kanti mati makenta.

20 Nanging adin jerone ane paling cerika ento, patut edengang teken tiang, apanga raos jerone ento saja mabukti, apang jerone tusing matiang tiang.” Indike punika raris kamargiang antuk dane sareng sami.

21 Dane raris pada mabaos sapuniki: “Saja-sajaan jani iraga naanang dosan iragane marep teken iadi ento. Bes suba tepuk, kenken rasan seksek kenehne, dugase ia ngasih-asih ngidih urip teken iraga, nanging iraga tusing ngrunguang pangidihne ento. Ento krana ane jani iraga nampi pakewuh buka kene.”

22

Dane Ruben raris masaur: “Ipidan suba orahin beli, eda pesan ngae dosa marep teken anake cerik ento. Nanging adi tusing nyak madingehang munyin beline. Ane jani iraga patut ngemasin angkihan anake cerik ento.”

23 Nanging dane sareng sami nenten uning, mungguing Dane Yusup ngresep ring bebaosan danene, santukan dane nganggen juru basa rikala mabaos ring Dane Yusup.

24 Dane Yusup tumuli kesah saking irika, raris nangis. Sasampune dane mrasidayang malih mabaos, dane raris mawali mrika tumuli ngambil Dane Simeon, saha negul dane ring ajeng parasemeton danene.

25

Sasampune punika Dane Yusup raris mrentahang, mangda wadah gandum parasemeton danene kadagingin gandum, tur jinah danene suang-suang mangda kawaliang ring karungnyane, tur mangda dane sareng sami pada kicen bekel pabuat ring margi. Indike punika raris kalaksanayang kadi asapunika.

26 Wusan punika dane sareng sami raris ngunggahang gandume punika ring tundun keledaen danene suang-suang, tumuli kesah saking irika.

27 Wengine ring genahe madunungan, rikala wenten sane ngagah karungnyane jaga ngwehin keledaennyane neda, raris kacingak jinahnyane wenten ring bungut karungnyane.

28 Dane raris nguningayang indike punika ring semeton-semetonnyane sapuniki: “Pipis tiange ulihanga, ene apa di tengah karung tiange!” Dane sareng sami raris engsek, tur pada ngetor saling pandreng, sarwi mabaos sapuniki: “Apake ane kakardi baan Ida Sang Hyang Widi Wasa marep teken iraga ene?”

29

Sasampun dane rauh ring ajeng Dane Yakub, ajin danene ring tanah Kanaan, saluiring paindikan sane tandangin dane, makasami uningayang dane. Sapuniki atur danene:

30 “Anake agung sane madeg ratu ring Mesir, sampun nyapa tiang sareng sami antuk pangandika sane bangras tur tiang sareng sami kadalih dados mata-mata buat nyelehin jagat idane.

31 Nanging tiang matur sapuniki: ‘Titiang puniki jadma jujur. Titiang puniki boya mata-mata.

32 Titiang manyama sareng roras tunggal purusa, sane adiri sampun tan kantun, tur sane pinih alit sane mangkin nyarengin bapan titiange ring tanah Kanaan.’

33 Raris anake agung, sane madeg ratu irika, ngandika sapuniki: ‘Kene lakar baan tiang nawang, apa jerone saja jujur apa tusing. Depang nyaman jerone enu dini aukud sig tiange. Ane jani kemaja mulih abaang pakurenan jerone gandum, apanga ia eda kanti mati makenta.

34 Suba keto ajak adin jerone ane paling cerika ento mai. Ditu lakar buktiang tiang, mungguing jerone saja tusing dadi mata-mata, nanging anak ane jujur. Ditu mara tiang lakar nguliang nyaman jerone ene, tur jerone dadi bebas ngentap gumine ene.’ ”

35

Ritatkala dane sareng sami pada mriokang daging karung danene, raris panggihin dane pusi-pusi wadah jinah danene suang-suang, tur dane sareng sami miwah ajin danene raris pada jejeh.

36 Dane Yakub, ajin danene, raris ngandika ring dane sareng sami sapuniki: “Apake cening makeneh apanga bapa kelangan pianak bapane makejang? Yusup suba tusing enu, tur Simeon masih tusing ada. Ane jani Benyamin buin nagih ajak cening kema. Mula tuah lacur bapane!”

37

Dane Ruben raris matur ring ajin danene, sapuniki: “Pianak tiange muani kekalih puniki anggen tiang wala. Yen Benyamin nenten aturang tiang mawali malih ring bapa, rarisang sampun pademang pianak tiange kekalih puniki. Pisarayangja ipun ring tiang, sinah ipun jaga aturang tiang malih mawali ring bapa.”

38

Nanging pangandikan Dane Yakub sapuniki: “Pianak bapane ento tusingja lakar baang bapa luas kema ngajak cening. Sawireh belinne suba mati, tur ane enu tuah ia dogen. Yen ia kena bencana di jalan, ento lakar ngranayang bapa ane suba tua ene lakar mulih ka tanahe wayah ulihan sedih kingking.”

43

1

Sane mangkin sayahe sayan banget ring jagat Kanaan.

2 Sasampun gandume sane kabuat saking Mesir punika telas, Dane Yakub raris ngandika ring paraputran danene kadi asapuniki: “Kemaja cening buin ka Mesir meli pangan abedik, pabuat iraga ajak makejang.”

3

Dane Yehuda tumuli matur: “Anake agung punika sampun banget pisan mateketin tiang sareng sami, sapuniki: ‘Jerone tusing pesan dadi buin matemu teken tiang, yen jerone tusing ngajak adin jerone ento mai.’

4 Yening aji ledang ngicen adin tiange punika nyarengin tiang mamargi mrika, tiang nyadia jaga mamargi mrika buat numbas pangan pabuat aji.

5 Nanging yen aji nenten ngicen, tiang taler nenten jaga mrika, santukan anake agung punika sampun ngandika sapuniki: ‘Jerone tusing pesan dadi katemu teken tiang, yening adin jerone ento tusing ajak jerone bareng mai.’ ”

6

Dane Yakub raris ngandika: “Cening ane ngaenang bapa pakewuh, ulihan cening nguningayang teken anake agung ento, mungguing cening enu ngelah adi buin aukud.”

7

Pasaur paraokan danene: “Anake agung punika netes tiang sareng sami ngeniang indik tiange suang-suang, miwah indik pakurenan iragane, sapuniki: ‘Apake bapan jerone enu idup? Apake jerone ene ngelah adi?’ Irika tiang nguningayang makasami sapatutipun. Tiang nenten pisan mitaenang mungguing ida jaga ngandikayang mangda tiang ngajak adin tiange mrika.”

8

Dane Yehuda raris matur ring ajin danene sapuniki: “Banggayangja anake alit punika luas nyarengin tiang. Tiang sareng sami jaga makinkin tur mamargi, mangda iraga sareng sami sampunang ngantos padem makenta.

9 Cutetipun tiang masumpah, tiang sane pacang mategenang ipun. Ring pradene tiang nenten mrasidayang ngwaliang tur ngaturang ring ajeng ajine, tiang sane jaga negen dosane punika salami-laminipun.

10 Yening iraga nenten malon-alonan, sampun sinah tiang sareng sami sampun pingkalih polih ulah-ulih.”

11

Dane Yakub raris ngandika ring dane: “Yening keto, kene pesan baan. Kema isinin karung ceninge upon-upon ane paling utama uli gumine ene. Luire madu, balsem, getah damar, getah mur, buah tingkih muah buah badam, ento anggon aturan teken ida anake agung.

12 Buina abaang masih iban ceninge pipis bekel atikelan liunne. Pipis ane lipetanga sig karung-karung ceninge ento, patut aba buin malipetan, sing saget ulihan ida kasliweg.

13 Nah ajak suba adin ceninge kema, tur lautang majalan.

14 Dumadak Ida Sang Hyang Widi Wasa Ane Maha Kuasa ledang ngawinang anake agung ento rumasa kapiolasan teken cening, dumadak ida ledang ngicen nyaman ceninge I Simeon muah I Benyamin buin malipetan. Buat bapa newek yen mula tuah ganti bapa patut kelangan pianak, nah depang suba kelangan.”

15

Dane sareng sami raris pada ngambil aturane punika miwah jinah tikel ping kalih akehipun. Kadi asapunika taler Dane Benyamin sareng kajak lunga. Dane sareng sami pada makinkin tur mamargi ka Mesir. Irika dane sareng sami raris tangkil ring ajeng Dane Yusup.

16 Ritatkala Dane Yusup ngaksi Dane Benyamin sareng-sareng ring parasemeton danene, dane raris ngandika ring pangenter jeron danene, sapuniki: “Ajak anake ene makejang ngajeroang. Kema laut nampah wewalungan aukud, laut dabdabang apang melah, sawireh anake ene makejang lakar ajak icang madaar bareng-bareng nyanan tengaine.”

17 Pangenter jeron Dane Yusup punika raris ngamargiang sapangandikan danene, tur parasemeton danene punika raris kairing ngranjing ka jeron danene.

18

Rikala dane sareng sami kajak ngranjing ka jeron Dane Yusup, dane sareng sami raris pada rumasa ajerih, sarwi mabaos sapuniki: “Ane dadi awanan iraga ajaka mai ene, singja lenan teken unduk pipise ane kalipetang di karung iragane ane ipidan ento, apanga iraga prasida kejuk, kanggon panjak, muah keledaen iragane juanga.”

19 Punika awinanipun dane raris maranin pangenter jeron Dane Yusupe, ring arepan lawang purine tur mabaos sapuniki:

20 “Inggih jero, nawegang tiang matur akidik. Sane ipidan tiang naenin rauh mriki gumanti numbas pangan.

21 Nanging rikala tiang rauh ring genah tiange madunungan ring margi, daweg tiange ngagah karung tiange, raris panggihin tiang jinah tiange suang-suang ring tengah karung tiange, tur tan wenten kirang angan abidang. Nanging sane mangkin jinahe punika bakta tiang malih mawali.

22 Sajaba punika, tiang taler makta jinah sane lianan buat numbas pangan. Tiang sareng sami nenten uning, sapasira sane ngenahang jinahe punika ring karung tiange.”

23

Nanging pasaur pangenter jerone punika, sapuniki: “Edaja sangsaya tur edaja jejeh. Widin jerone, muah Widin bapan jerone, suba mapaica arta brana teken jerone di karung jerone suang-suang. Pipis jerone ento, suba tampi tiang.” Sasampune punika Dane Simeon raris kamedalang, tur kaserahang ring dane sareng sami.

24

Pangenter jerone raris ngajak dane sareng sami ngranjing ka jeroan. Dane raris katurin toya buat masehin cokor, samaliha keledaen danene taler pada kawehin teda.

25 Sasampune punika, dane raris nabdabang aturan danene, saha nyantosang Dane Yusup sane jaga rauh tengaine, santukan dane sareng sami sampun uning, mungguing dane sareng sami jaga majengan ngiring Dane Yusup irika.

26 Ritatkala Dane Yusup rauh, dane sareng sami raris ngaturang aturan danene ring Dane Yusup ring jeron danene. Dane sareng sami raris nyumbah ring ajeng Dane Yusup, ngantos prarain danene nganteg ka tanahe.

27 Wusan punika, Dane Yusup raris mataken ring dane sareng sami, punapike dane pada rahajeng. Samaliha pangandikan danene: “Apake bapan jerone, ane orahang jerone ento enu idup seger?”

28

Pasaur danene: “Parekan druene, bapan titiange kantun urip tur rahajeng.” Sasampune punika dane raris nengkluk tur nyumbah.

29

Rikala Dane Yusup nyingak Dane Benyamin arin danene sane tunggal biang, dane tumuli ngandika: “Eneke adin jerone ane paling cerika, ane orahang jerone teken tiang ento?” Raris dane ngandika ring Dane Benyamin: “Dumadak Ida Sang Hyang Widi Wasa mapaica sih pasuecan teken cening.”

30 Dane Yusup raris digelis matilar saking irika, santukan pakayunan danene rumasa kadaut, sarehning dane kalintang kangen ring arin danene punika. Dane raris ngranjing ka pamereman tur irika dane nangis.

31 Wusan punika dane raris maraup, tumuli malih medal. Dane nabdabang pakayunan danene, sarwi ngandikayang masoda.

32 Irika raris kasodayang rayunan, pada maseje-sejean, inggih punika pabuat Dane Yusup ngraga, pabuat parasemeton danene miwah parawong Mesire sane ngiring dane marayunan irika, taler pada nyeje. Santukan wong Mesire nenten nyak majengan sareng-sareng ring wong Ibranine, sarehning indike punika kabaos nista antuk wong Mesire.

33 Parasemeton danene punika pada malinggih ring ajeng Dane Yusup, ngawit saking sane pinih duur ngantos rauh sane pinih alit, kantos dane sareng sami pada angob, tur pada saling nengneng.

34 Raris dane sareng sami katurin ajengan sane saking mejan Dane Yusup, nanging ajengan sane kasodayang buat Dane Benyamin tikel ping lima, bandingang ring ajengan sane kasodayang pabuat semeton-semeton danene sane lianan. Irika dane sareng sami pada mangan nginum ngiring Dane Yusup kantos punyah.

44

1

Wusan punika Dane Yusup raris mrentahang ring pangenter jeron danene, sapuniki: “Isininja karung-karung anake ento gandum amun apaja dadi baana ngaba. Buina pejang masih pipisne di karungne suang-suang.

2 Gelas perak icange pejang sig karung anake ane paling cerika, tur pipis pamelin gandume masih pejang ditu.” Pangenter purine punika raris ngamargiang sapatitah Dane Yusup punika.

3 Benjangipun sasampun tatas rahina, dane sareng sami miwah keledaen danene pada kalugrain mamargi.

4 Nanging sadurunge doh pamargin danene saking kotane punika, Dane Yusup tumuli ngandika ring pangenter jeron danene sapuniki: “Kemaja kepung anake ento. Yen cai suba neked ditu, kene baan ngraos teken ia: ‘Kenken dadi jerone ngwales ane melah aji ane jaat.

5 Ngudiang dadi jerone mamaling gelas perak gustin tiange ane anggen dane nginum muah matetenger. Bani pesan jerone malaksana corah buka keto.’ ”

6

Rikala pangenter jerone punika rauh ring genah danene sareng sami, raris pangandikan Dane Yusup punika karauhang ring dane sareng sami.

7 Dane sareng sami raris masaur: “Napi awinanipun jerone mabaos kadi asapunika ring tiang sareng sami? Doh paratiang sareng sami pacang purun malaksana kadi asapunika.

8 Jinahe sane keniang tiang ring karung tiange suang-suang, boyake sampun buat tiang saking tanah Kanaan tur waliang tiang ring jerone? Doh paratiang pacang mamaling mas wiadin perak saking jeron gustin jerone.

9 Ring pantaran tiange sareng sami puniki, ring karung siraneja keniang jerone gelase punika, rarisang pademang ipun, tur tiang sareng sami nyadia dados panjak jerone.”

10

Sasampune punika, pangenter purine punika raris masaur: “Raos jerone ento beneh. Sig karung nyenneja bakatang tiang gelase ento, tuah ia dogen lakar dadi panjak tiange, nanging jerone ane lenan dadi mulih saha rahayu.”

11 Irika dane sareng sami pada nedunang tur ngagah karungnyane suang-suang.

12 Pangenter jerone punika raris nureksain sakasiki, ngawit saking sane pinih duur ngantos rauh ring sane pinih alit. Irika raris gelase punika kakeniang ring karung Dane Benyamin.

13 Dane raris pada nyetset busanan danene, tur keledaen danene suang-suang raris pada kapondongin tumuli dane mawali ka kota.

14

Ritatkala dane Yehuda miwah parasemeton danene rauh ring jeron Dane Yusup, Dane Yusup katuju kantun ring jero. Dane raris pada nyumbah ring ajeng danene.

15 Dane Yusup raris ngandika ring dane sapuniki: “Apa ane gae jerone ene? Tusingke jerone nawang, anake ane buka tiang ene nawang pajalan jerone aji matetenger?”

16

Irika dane Yehuda raris matur: “Napike sane jaga aturang titiang ring palungguh iratu? Samaliha napike sane jaga anggen titiang muktiang kapatutan titiange. Ida Sang Hyang Widi Wasa sampun nyinahang kiwangan titiange puniki. Duaning punika titiang sareng sami puniki patut dados panjak palungguh iratu, boya wantah parekan druene, sane ring karung ipune kakeniang gelase puniki.”

17

Nanging pasaur Dane Yusup: “Tiang tusing pesan lakar nglaksanayang ane buka keto. Sig karung nyenneja gelase ento bakatanga, ia dogen ane lakar dadi panjak tiange. Nanging jerone ane lenan ene, kemaja mulih saha rahayu ka umah bapan jerone.”

18

Dane Yehuda raris ngarepang nganampekin Dane Yusup, sarwi matur sapuniki: “Nawegang ratu, dumadak palungguh iratu ledang nglugrain parekan druene matur baos abuku ring ayun iratu. Samaliha sampunangja palungguh iratu menggah piduka ring parekan druene, santukan palungguh iratu waluya ida sang prabu ngraga.

19 Palungguh iratu sampun mataken ring titiang: ‘Apake jerone enu ngelah bapa muah nyama?’

20 Irika titiang sareng sami nguningayang ring palungguh iratu, mungguing titiang kantun maderbe bapa sane sampun tua, miwah adi, sane lekad rikalaning bapan titiange sampun tua. Belin ipune sane tunggal meme sampun padem. Kenginan wantah ipun newek sane kantun. Punika awinanipun bapan titiange kalintang tresna ring anake alit puniki.

21 Sapangrarisipun palungguh iratu ngarsayang mangda ipun ajak titiang mriki, mangda aksi palungguh iratu.

22 Nanging titiang matur ring palungguh iratu mungguing ipun nenten prasida nilar bapan ipune, santukan yening ipun nilar bapan ipune, sampun janten bapan ipune jaga padem.

23 Sasampune punika palungguh iratu malih ngandika ring titiang sapuniki: ‘Yening adin jerone ane paling cerika ento tusing ajak jerone bareng mai, jerone tusing dadi buin matemu teken tiang.’

24

Sasampun titiang mawali kapanggih ring bapan titiange, titiang raris ngrauhang pangandikan palungguh iratu punika ring ipun.

25 Raris bapan titiange ngenken titiang mawali numbas pangan mriki.

26 Nanging titiang masaur sapuniki: ‘Tiang nenten mrasidayang jaga mrika. Santukan tiang nenten kalugra nangkil ring anake agung punika, yening adin tiange sane pinih alit nenten sareng-sareng ring tiang. Yening adin tiange sane pinih alita jaga nyarengin tiang, wau tiang jaga mamargi mrika.’

27 Wusan punika, bapan titiange raris mabaos ring titiang sareng sami, sapuniki: ‘Cening pada nawang, mungguing Rahel kurenan bapane, nglekadang rare tuah dadua.

28 Ane adiri suba tusing enu. Sinah ia suba sarap sato galak, sawireh kanti kayang jani ia tusing teka.

29 Yen anake cerik ene buin juang cening uli sig bapane, dipradene ia kena bencana, sinah cening ane ngranayang bapa ane suba uban tenenan, lakar mulih ka tanahe wayah ulihan nandang duhkita.’

30

[30-31] Kenginan sane mangkin yening titiang mawali ring bapan titiange, raris panggihin ipun titiang nenten ngajak anake alit puniki, sinah ipun pacang padem. Santukan bapan titiange nenten mrasidayang urip, yening nenten ngajak anake alit puniki. Dadosipun titiang sane ngawinang bapan titiange sane sampun uban punika, jaga budal ka tanahe wayah, malantaran nandang duhkita.

31

32 Samalihipun titiang sampun majanji ring bapan titiange, mungguing titiang jaga dados silur anake alit puniki yening ipun nenten ajak tiang malih mawali. Kenginan dosane punika titiang sane negen salami-laminipun.

33 Duaning punika sane mangkin becikan titiang puniki dados panjak ring ayun palungguh iratu, buat ngentosin anake alit puniki, tur lugrainja anake alit puniki budal sareng-sareng ring nyama-nyamaanipune.

34 Santukan sapunapi jagi antuk titiang budal ka genah bapan titiange, yening titiang nenten ngajak anake alit puniki, sareng-sareng ring titiang. Nenten jaga prasida antuk titiang ngeton kasinengkaonan sane nibenin bapan titiange.”

45

1

Duk punika Dane Yusup nenten mrasidayang malih ngentegang pakayunan danene ring arepan sakancan parekan danene. Duaning punika dane raris ngandikayang ipun medal saking irika. Dadosipun irika tan wenten anak lian angan adiri ritatkala Dane Yusup matawangang raga ring parasemeton danene.

2 Sasampune punika Dane Yusup raris nangis gerong-gerong, kantos kapiragi antuk wong Mesire. Paindikane punika raris katurang ring ida sang prabu.

3 Dane Yusup tumuli ngandika ring parasemeton danene: “Tiang ene Yusup! Apake ibapa enu idup?” Nanging parasemeton danene nenten mrasidayang masaur, santukan dane sareng sami kalintang ajerih.

4 Dane Yusup raris ngandika ring parasemeton danene punika: “Maija paekang ragan beline.” Parasemeton danene punika raris nganampekang. Dane Yusup malih ngandika: “Tiang ene Yusup, adin beline ane adep beli ka Mesir.

5 Ane jani edaja beli sebet muah nyelsel awak, baana beli ngadep tiang mai. Sawireh makasujatinne Ida Sang Hyang Widi Wasa ane ngutus tiang ngamaluin beli mai, buat miara kaulan Idane.

6 Ane jani mara duang taun sayahe di gumine ene. Enu buin limang tiban makelonne lakar tusing ada anak nenggala wiadin manyi.

7 Ida Sang Hyang Widi Wasa suba ngutus tiang ngamaluin beli, buat ngluputang beli nganggon cara ane tawah, apang eda beli kanti mati makenta, apanga beli muah katurunan beline nyidayang nutugang tuuh.

8 Dadinne tusingja beli ane nunden tiang mai, nanging Ida Sang Hyang Widi Wasa. Ida ane ngamanggehang tiang dadi prakanggen ida sang prabu ane pinih agung. Tiang ane kapisarayang ngenterang jagat idane. Tiang ane mrentah gumi Mesire makejang.

9

Ane jani kema beli enggalang mulih, tur orahang teken ibapa, munyin tiange kene: ‘Ida Sang Hyang Widi Wasa suba ngamanggehang tiang dadi panguasa di Mesir. Ane jani enggalangja bapa nekain tiang, eda pesan buin masangke.

10 Bapa lakar pejang tiang di tanah Gosen ajak pianak cucun bapane, kambing, sampi muah biri-birin bapane, apanga paek teken tiang.

11 Ditu tiang lakar miara bapa, apanga bapa muah sapakurenan bapane muah sakancan ingon-ingon bapane eda kanti mati makenta, sawireh sayahe ene enu buin limang tiban makelonne.’

12

Nah ane jani beli ajak makejang muah adin tiange Benyamin, suba pada pedas mungguing tiang ene Yusup.

13 Sawireh keto orahang teken ibapa, sakancan kaluihan tiange di gumi Mesire ene, muah sawatek ane suba tingalin beli. Suba keto, enggalang ajak ibapa mai.”

14

Dane Yusup tumuli ngelut Dane Benyamin rain danene sarwi nangis, tur Dane Benyamin taler nangis ring baun Dane Yusup.

15 Sapangrarisipun, sambilang dane nangis Dane Yusup raris ngelut tur ngaras parasemeton danene suang-suang. Wusan punika wau parasemeton danene mabebaosan ring dane.

16

Ritatkala indik rauh parasemeton Dane Yusup sampun kuningin antuk ida sang prabu, indike punika wiakti ngawinang ledang pakayunan ida sang prabu miwah paraprakanggen idane.

17 Ida sang prabu raris ngandika ring Dane Yusup sapuniki: “Kema orahin nyama-nyamaan pamane, apanga ia mondongin keledaennyane, laut mulih ka tanah Kanaan.

18 Tunden ia ngalih bapa muah kulawargannyane, apanga ajaka mai. Gelahe lakar maang ia tanah ane paling melaha dini di tanah Mesir, apanga ia prasida muponin idup ane gemuh landuh.

19 Buina tunden ia ngaba makudang-kudang kreta uli tanah Mesir buat kurenan-kurenan muah pianak-pianaknyane, muah buat bapannyane.

20 Eda pesan baanga ia madalem ngutang barang-barangnyane, sawireh apaja ane paling melaha dini di tanah Mesir, ento ane lakar dadi gelahnyane.”

21

Indike punika raris kalaksanayang antuk paraputran dane Israel. Dane Yusup ngicen dane kreta, manut sakadi prentah ida sang prabu. Sajaba punika, dane sareng sami taler kicen sangu pabuat ring margi.

22 Dane suang-suang taler kicen busana arangsukan, tur Dane Benyamin kicen pangangge limang rangsukan miwah jinah perak tigang atus bidang.

23 Sajawining punika, ajin danene taler katurin keledae dasa ukud sane kapondongin barang-barang sane pinih becik ring tanah Mesir, miwah keledae sane kapondongin gandum miwah roti saha ajeng-ajengan pabuat ajin danene ring margi dasa ukud.

24 Sasampune punika wau Dane Yusup ngicen parasemeton danene mamargi, saha mabaos ring dane sareng sami, sapuniki: “Eda pesan beli miegan di jalan!”

25

Dane sareng sami raris mamargi saking tanah Mesir, tumuli rauh ring tanah Kanaan, ring genah Dane Yakub, ajin danene.

26 Dane sareng sami raris nguningayang ring ajin danene, sapuniki: “I Yusup kari urip, tur ipun sane dados pamrentah ring tanah Mesir.” Nanging Dane Yakub nenten makleteg ring pakayunan, santukan nenten ngega ring oka-okan danene punika.

27

Nanging ritatkala dane sareng sami nguningayang baos sane kapiteketin antuk Dane Yusup, miwah ngaksi kreta sane kakirimang buat mendakin dane, irika raris makebiah pakayunan danene.

28 Irika Dane Yakub raris ngandika: “Pianak bapane I Yusup enu idup. Pangidih bapane tuah abesik nah ento, satonden bapa mati, ajak bapa kema, apang bapa matemu teken ia.”

46

1

Dane Yakub raris nabdabang sakancan padruen danene tumuli mamargi, ka Berseba. Irika dane ngaturang aturan ring ayun Ida Sang Hyang Widi Wasa, Widin Dane Ishak, ajin danene.

2 Rikalaning wengi malantaran wahyu Ida Sang Hyang Widi Wasa masabda ring dane, sapuniki: “Ih Yakub, Yakub!”

Atur danene: “Inggih, titiang Ratu Panembahan.”

3

Raris Ida masabda: “Ulun ene Sang Hyang Widi Wasa, Widin bapan kitane. Edaja kita jejeh luas ka tanah Mesir. Sawireh Ulun lakar nadiang kita bangsa ane gede ditu.

4 Ulun lakar marengin kita luas ka Mesir. Buina suba sinah Ulun masih ane lakar ngamulihang katurunan kitane mai tur I Yusup lakar ada di samping kitane di kalane kita megat angkihan.”

5

Dane Yakub raris kesah saking Berseba. Paraputran danene raris ngiring dane, kasarengin antuk oka miwah rabin danene suang-suang. Dane sareng sami nglinggihin kreta sane kakirimang antuk ida sang prabu, sane kanggen mendakin dane.

6 Dane sareng sami taler makta ingon-ingon miwah arta branan danene, sane keniang dane ring tanah Kanaan. Dane sareng sami raris rauh ring Mesir, inggih punika Dane Yakub, miwah sakancan katurunan danene sane nyarengin dane.

7 Paraputra miwah putun danene lanang istri, sawatek katurunan danene, makasami ajak dane ka tanah Mesir.

8

Parakulawargan Dane Yakub sane nyarengin dane ka Mesir, inggih punika Dane Ruben, putran danene sane pinih duur,

9 miwah paraputran danene inggih punika: Henoh, Palu, Hesron miwah Karmi.

10 Dane Simeon miwah paraputran danene inggih punika: Yemuel, Yamin, Ohad, Yakin, Sohar miwah Saul, sane biangnyane anak istri wong Kanaan.

11 Dane Lewi miwah paraputran danene, inggih punika: Gerson, Kehat miwah Merari.

12 Dane Yehuda miwah paraputran danene, inggih punika: Er, Onan, Sela, Peres miwah Serah, nanging Dane Er miwah Onan seda ring tanah Kanaan. Paraputran Dane Peres inggih punika: Hesron miwah Hamul.

13 Dane Isakar miwah paraputran danene inggih punika: Tola, Pua, Ayub miwah Simron.

14 Dane Sebulon miwah paraputran danene, inggih punika: Sered, Elon miwah Yahleel.

15 Punika makasami katurunan Dane Lea, sane kembasang ring Padan-Aram, inggih punika putra lanang-lanang, miwah Dina, okan danene sane istri. Dadosipun gebogannyane makasami wenten tigang dasa tiga diri, lanang istri.

16

Dane Gad miwah paraputran danene inggih punika: Sipion, Kagi, Suni, Esbon, Eri, Arodi miwah Areli.

17 Dane Aser miwah paraputran danene, inggih punika: Yimna, Yiswa, Yiswi, Beria miwah Serah semetonnyane sane istri. Paraputran Dane Beria, inggih punika: Heber miwah Malkiel.

18 Punika makasami katurunan Ni Silpa, panyeroan Dane Lea sane kapaicayang antuk Dane Laban ring dane, makasami akehipun nembelas diri.

19

Dane Rahel, rabin Dane Yakub ngembasang putra kekalih, inggih punika: Yusup miwah Benyamin.

20 Dane Yusup maputra Manase miwah Epraim ring tanah Mesir, sane kembasang antuk Asnat, putran Dane Potipera, sane dados pandita ring Heliopolis.

21 Paraputran Dane Benyamin inggih punika: Bela, Beker, Asbel, Gera, Naaman, Eki, Rose, Mupim, Hupim miwah Ared.

22 Punika makasami katurunan Dane Yakub sane embas saking Dane Rahel. Geboganipun makasami wenten patbelas diri.

23

Dane Dan maputra Dane Husim.

24 Dane Naptali miwah paraputran danene inggih punika: Yahseel, Guni, Yeser miwah Silem.

25 Punika makasami katurunan Ni Bilha, panyeroan sane kapaicayang antuk Dane Laban ring Dane Rahel, geboganipun wenten pitung diri.

26

Katurunan Dane Yakub sane nyarengin dane ka Mesir, makasami geboganipun wenten nem dasa nem diri, sajawining paramantun danene.

27 Paraputran Dane Yusup sane embasang dane ring Mesir wenten kalih diri. Dadosipun kulawargan Dane Yakub sane rauh ring Mesir, makasami geboganipun wenten pitung dasa diri.

28

Dane Yakub ngutus dane Yehuda mamargi riinan mangda matemu ring Dane Yusup, mangda dane rauh ka Gosen buat matemu ring ajin danene. Rikala dane sareng sami rauh ring tanah Gosen,

29 Dane Yusup raris nabdabang kretan danene, tumuli lunga ka Gosen, mendak Dane Yakub ajin danene. Rikala dane matemu ring ajin danene, kantan ajin danene raris kagelut, tur dane nangis ring palan ajin danene ngantos sue pisan.

30 Dane Yakub raris ngandika ring Dane Yusup: “Ane jani bapa lila mati, sesubanne nepukin cening, tur cening dapetang bapa enu idup.”

31

Wusan punika Dane Yusup raris matur ring parasemeton danene, miwah ring kulawargan ajin danene sapuniki: “Sane mangkin tiang jaga tangkil ring ida sang prabu, tur matur piuning ring ida, mungguing nyama-nyamaan tiange, miwah kulawargan bapan tiange sane wenten ring tanah Kanaan, sane mangkin sampun ngrauhin tiang mriki.

32 Tiang jaga nguningayang ring ida, mungguing beli sareng sami pangangon kambing miwah biri-biri, tur pada miara ingon-ingon. Samalihipun sakancan kambing miwah biri-biri, banteng miwah sakancan padruen beline, sampun bakta beli.

33 Yening ida sang prabu ngandikain beli, tur mataken ring beli indik geginan beline,

34 sekenang nguningayang ring ida, mungguing beli mula tuah miara ingon-ingon saumur idup beline, pateh sakadi geginan leluur beline. Malantaran punika beli sareng sami jaga kalugra magenah ring tanah Gosen.” Dane Yusup ngandikayang paindikane punika, santukan sakancan pangangon kambing miwah biri-birine punika kabaos nista antuk wong Mesire.

47

1

Sasampune punika Dane Yusup raris tangkil ring ida sang prabu, matur piuning kadi asapuniki: “Mungguing bapan titiange, miwah nyama-nyamaan titiange, kambing miwah biri-birin ipune, banteng miwah sakancan paderbean ipune, sampun rauh saking tanah Kanaan. Sane mangkin ipun sareng sami wenten ring tanah Gosen.”

2 Saking pantaran semeton danene, wenten limang diri sane kajak sareng-sareng nangkil ring ajeng ida sang prabu.

3 Ida sang prabu tumuli mataken ring parasemeton Dane Yusup punika: “Apake geginan pamane?”

Atur dane ring ida sang prabu: “Inggih ratu sang prabu, mungguing pakaryan titiang paraparekan druene, mula wantah ngangenang biri-biri, yadian titiang sareng sami, pingkalih paraleluur titiange.”

4 Malih dane matur ring ida sang prabu: “Titiang sareng sami rauh mriki, gumanti praya madunungan ring jagate iriki, santukan sampun tan wenten malih tegalan madaging padang pabuat ingon-ingon parakaulan palungguh iratu puniki, santukan sayahe kalintang ageng ring tanah Kanaan. Duaning punika sane mangkin lugrainja paraparekan palungguh iratune madunungan ring tanah Gosen.”

5 Ida sang prabu raris ngandika ring Dane Yusup: “Bapan pamane muah nyama-nyamaan pamane suba teked dini.

6 Tanah Mesire ento ia ane ngelahang. Depang suba ia ajaka makejang nongos di tanah Gosen, tongose ane paling melaha di gumine ene. Buina yen ada ane kencak di pantarannyane, dadiangja ia pangawas ingon-ingon gelahe.”

7

Dane Yusup taler ngajak Dane Yakub, ajin danene, tangkil ring ajeng ida sang prabu. Dane Yakub tumuli nunasang ida sang prabu merta.

8 Sasampune punika ida sang prabu raris mataken ring Dane Yakub: “Suba kudang tiban umur kakine jani?”

9

Atur Dane Yakub ring ida sang prabu, sapuniki: “Titiang urip nglelana ring jagate sampun satus tigang dasa warsa suenipun. Tuuh titiange kalintang cutet, tur kaon pisan, nenten sakadi tuuh leluur titiange sane taler nglelana ring jagate.”

10 Dane Yakub tumuli nunasang ida sang prabu merta. Sasampune punika dane raris mapamit saking ajeng ida sang prabu.

11 Dane Yusup raris ngaturin aji miwah semeton-semeton danene genah buat jenek malinggih ring tanah Mesir makadados druen dane sareng sami, inggih punika genah sane pinih becika ring jagate punika, sane nampek ring kota Rameses, sakadi sane sampun kapituduhang antuk ida sang prabu.

12 Irika Dane Yusup nyawisang pangan kinum pabuat aji, semeton-semeton miwah sakulawargan ajin danene, kantos rauh ring sane pinih alit.

13

Ring sawewidangan jagate irika nenten wenten pangan, santukan sayahe banget pisan. Kantos sadaging jagat Mesir miwah Kanaane sami pada lesu nandang seduk.

14 Irika Dane Yusup munduhang saananing jinah panumbas gandume tumuli katurang ka purin ida sang prabu.

15 Sasampun telas jinahe ring tanah Mesir miwah ring tanah Kanaan raris sawatek wong Mesire nangkil ring Dane Yusup, sarwi matur: “Icenja titiang pangan, mangda sampunang titiang kantos padem ring ajeng palungguh iratu. Santukan titiang nenten kantun maderbe jinah.”

16

Pasaur Dane Yusup: “Yening jerone tusing ngelah pipis, serahangja ubuh-ubuhan jerone. Tiang lakar maang jerone pangan, makadadi purup ubuhan jerone ento.”

17 Ipun sareng sami raris ngaturang ubuh-ubuhanipune ring Dane Yusup, tur Dane Yusup raris maicayang pangan ring ipun, makadados purup kuda, kambing miwah biri-biri, banteng miwah keledae. Kenginan ipun sareng sami pada kicen pangan ring taun punika makadados purup ingon-ingonnyane.

18

Sasampun taune punika lintang, ring taun sane kaping kalih, ipun sareng sami malih rauh tangkil ring dane, sarwi matur sapuniki: “Tan wenten paindikan sane nyandang singidang titiang ring ajeng palungguh iratu. Sasampun jinah titiange telas, miwah ingon-ingon titiange sampun dados druen palungguh iratu, tan wenten malih sane nyandang aturang titiang ring ajeng palungguh iratu, sajawining dewek miwah tanah titiange.

19 Sampunangja banggayanga titiang kantos padem. Sampunangja banggayanga tanah titiange kantos tuh latuh. Ledang palungguh iratu numbas sikian titiange miwah tanah titiange, makadados purup pangan, tur titiang sareng sami miwah tanah titiange dados druen ida sang prabu. Icenja titiang gandum mangda titiang sareng sami prasida urip, tur icen taler titiang winih sane jaga tandur titiang ring tanah titiange.”

20

Dane Yusup raris numbas sawatek tanah wong Mesire, pabuat ida sang prabu, santukan sawatek wong Mesire punika ngadol tegal ipune suang-suang, sawetning sayahe punika kalintang ageng. Kadi asapunika indikipun jagate punika dados druen ida sang prabu.

21 Tur rakyate irika, ring sawewidangan jagat Mesire, makasami kadadosang panjak, saking tanggun jagate sane asiki kantos rauh ring tanggunnyane sane lianan.

22 Wantah tanah parapanditane sane nenten katumbas, santukan parapandita punika polih laba saking ida sang prabu. Punika awinanipun parapanditane punika nenten ngadol tanahnyane.

23 Dane Yusup raris ngandika ring rakyate punika: “Di dinane ene jerone muah tanah jerone suba beli tiang dadi druen ida sang prabu. Ane jani jerone baang tiang bibit, apanga pula jerone di tanahe ento.

24 Unduk pamuponnyane, apahliman patut aturang jerone teken ida sang prabu, tur ane petang pahan ento anggon bibit muah pangupa jiwan jerone muah kulawargan jerone.”

25

Ipun sareng sami raris matur: “Palungguh iratu sampun ngluputang urip titiange sareng sami. Yening palungguh iratu ledang, banggayang titiang dados druen ida sang prabu.”

26 Indike punika kadadosang uger-uger antuk Dane Yusup, ngeniang indik tanah-tanahe ring Mesir, kantos rauh mangkin. Inggih punika, apahliman saking pamupon tanahe punika dados druen ida sang prabu. Wantah tanah panditane kewanten sane nenten dados druen ida sang prabu.

27

Wong Israele jenek malinggih ring tanah Mesir, inggih punika ring tanah Gosen. Irika dane pada dados sugih tur maputra maputu kalintang akeh.

28 Ring tanah Mesir Dane Yakub nyeneng pitulas taun, tur yusan danene ngantos satus petang dasa pitu taun.

29 Ritatkala sampun nampek panemayan Dane Yakub pacang seda, dane raris ngesengin Dane Yusup okan danene, sarwi kapangandikain sapuniki: “Yening cening tresna teken bapa, mai pejang liman ceninge dini di bongkol paan bapane, tur masumpahja, mungguing cening tusing lakar nanem bapa dini di Mesir.

30 Bapa edot matanem sig tongos paraleluur bapane. Sawireh keto abaja bapa uli Mesir, tur tanemja bapa sig tongos danene.”

Dane Yusup raris matur: “Inggih tiang pacang sairing ring sapangandikan aji punika.”

31

Dane Yakub tumuli ngandika: “Masumpahja cening teken bapa.” Irika Dane Yusup raris masumpah. Wusan punika Dane Yakub tumuli sumungkem ngaturang panyuksma ring pamereman danene.

48

1

Sasampune punika, raris wenten anak nguningayang ring Dane Yusup, mungguing ajin danene sungkan. Duaning punika dane raris ngajak okan danene makakalih, inggih punika Dane Manase miwah Epraim, nelokin ajin danene.

2 Rikala kuningayang ring Dane Yakub mungguing Dane Yusup, okan danene sampun rauh nangkilin dane, Dane Yakub raris ngemetang kayun danene, tumuli dane malinggih ring pamereman danene.

3 Dane raris ngandika ring Dane Yusup: “Ida Sang Hyang Widi Wasa Ane Maha Kuasa, suba mapakantenang raga teken bapa di Lus di tanah Kanaan, tur Ida suba ngamertanin bapa.

4 Ida masabda teken bapa kene: ‘Ulun lakar mapaica pianak liu pesan teken kita, apanga katurunan kitane dadi bangsa liu pesan. Ulun lakar maicayang gumine ene teken katurunan kitane, buat lakar dadi gelahne salawas-lawasne.’

5

Ane jani pianak ane lekadang cening di tanah Mesir, satonden bapane teka mai ka Mesir, bapa ane ngelahang ia makadadua. Bapa ane lakar ngelahang Epraim muah Manase, patuh buka I Ruben muah I Simeon.

6 Yan cening buin ngelah pianak lenan, ento cening ane ngelahang. Nanging sajeroning padum warisan ia lakar maan duman uli sig Epraim muah Manase.

7 Bapa nyalanang paundukane ene, uli krana memen ceninge Rahel. Ia ngranayang sanget pesan sedih keneh bapane baane bapa tinggala mati di tanah Kanaan, singja joh uli Eprata dugas bapane malipetan uli Padan-Aram. Ditu ia tanem bapa di sisin rurunge ka Eprata.” (Sane mangkin Epratane punika mawasta Betlehem.)

8

Rikala Dane Yakub ngaksi oka-okan Dane Yusup punika, dane raris mataken: “Enyen ene?”

9

Atur Dane Yusup ring ajin danene: “Puniki pianak-pianak tiange paican Ida Sang Hyang Widi Wasa ring tiang iriki.”

Dane Yakub raris ngandika: “Paekang ia mai sig bapane, lakar tunasang bapa merta.”

10 Panyingakan Dane Yakub sampun slamur, santukan sampun lingsir, kenginan dane nenten mrasidayang nyingakin saha becik. Dane Yusup raris nganampekang oka-okan danene, tur oka-okan danene punika raris karas tur kagelut antuk ajin danene.

11 Dane Yakub raris ngandika ring Dane Yusup: “Tusing pesan bapa mataen lakar buin nepukin cening. Nanging ane jani Ida Sang Hyang Widi Wasa malahan ngicen bapa nepukin pianak-pianak ceninge.”

12 Dane Yusup raris ngedeng oka-okan danene punika saking selagan lulud ajin danene tur dane raris sumungkem, ring ajeng ajin danene ngantos prarain danene nganteg ka tanahe.

13

Wusan punika Dane Yusup raris ngenahang Dane Epraim ring kiwan Dane Yakub, miwah Dane Manase, ring tengen danene.

14 Nanging Dane Yakub ngenjuhang tangan danene tengen tur kungkulang ring duur Dane Epraim, yadiastun dane punika alitan, tur tangan danene kiwa kungkulang ring duur Dane Manase, yadiastu Dane Manase punika duuran. Dadosipun tangan Dane Yakub punika mingmang.

15 Sasampune punika Dane Yakub raris ngamertanin Dane Yusup sapuniki: “Ida Sang Hyang Widi Wasa ane kasungsung baan Ishak muah Abraham dumadak ngamertanin rarene ene. Ida Sang Hyang Widi Wasa ane suba nantan bapa uli malu kanti kayang ka jani ngamertanin ia.

16 Tur malaekat ane suba ngluputang bapa uli saananing baya dumadakja ngamertanin cerik-cerike ene, apanga adan bapane muah adan leluur bapane, Abraham muah Ishak kabinawa ulihan ia. Dumadak apanga ia liu ngelah pianak muah katurunan.”

17

Ritatkala Dane Yusup ngaksi mungguing ajin dane ngungkulang tangan tengen ring duur Dane Epraim, indike punika karasayang nenten patut, raris tangan ajin danene kagamel jaga kakisidang saking duur Dane Epraim ka duur Dane Manase.

18 Dane matur ring ajin danene sapuniki: “Inggih aji sampunangja sapunika, santukan sane puniki sane kelihan, ledang aji ngungkulang tangan ajine tengen ring duur sirah ipune.”

19

Nanging ajin danene nenten kayun sarwi ngandika: “Bapa suba nawang cening, bapa suba nawang. Ia masih lakar dadi satunggiling bangsa tur kakuasannyane masih lakar dadi gede, nanging yadian buka keto, kakuasan adinne lakar gedenan teken ia tur katurunan adinne lakar dadi makudang-kudang bangsa ane gede.”

20

Duk punika dane raris ngamertanin sang kalih sapuniki: “Di kalane wong Israele ngucapang merta ia lakar ngucap kene: ‘Dumadak Ida Sang Hyang Widi Wasa ngawinang cening buka Epraim muah buka Manase.’ ” Kadi asapunika indiknyane Dane Epraim kariinang ring Dane Manase.

21

Wusan punika Dane Yakub raris ngandika ring Dane Yusup: “Tusing buin makelo bapa lakar mati. Nanging Ida Sang Hyang Widi Wasa lakar ngiangin cening tur ngateh cening mulih ka gumin leluur ceninge.

22 Ane jani bapa maang cening duman lebihan teken nyama-nyamaan ceninge, nah ento gumi teken tanah ane gemuh ento, ane laad rampas bapa aji pedang muah panah bapane, uli wong Amorine.”

49

1

Sasampune punika Dane Yakub raris ngandikain oka-okan danene, sarwi ngandika sapuniki: “Maija mapunduh, bapa lakar ngorahin cening unduk ane lakar temuang cening dimani wekas.


2
Punduhangja iban ceninge, tur padingehangja ih parapianak Yakube, padingehangja munyin Israele, bapan ceninge.

3
Cening Ruben, cening pianak bapa ane paling keliha, kasitengan bapane muah pianak kaprawiran bapane ane paling kelih, ane paling kasumbungang sitengne di pantaran pianak bapane muani-muani.

4
Cening buka blabare ane mamuuk. Nanging cening tusing lakar dadi ane paling utamana, sawireh cening suba medem ngajak selir bapane, tur cening suba ngletehin pasarean bapan ceninge.

5

Simeon muah Lewi ento manyama. Sanjatannyane dadi prabot anggona nyalanang kabramantian.

6
Bapa tusing milu sajeroning rerincikannyane. Tur bapa masih tusing milu sajeroning pasangkepannyane. Sawireh di kalane ia pedih ia ngamatiang jlema, tur di kalane ia maplalian ia nyempal uat batis sampine.

7
Madak kapedihannyane kena temah, sawireh kapedihannyane ento sanget pesan. Madak kabramantiannyane kena temah sawireh kabramantiannyane ento gemes. Bapa lakar ngedumang ia di pantaran bangsannyane, tur lakar nyambehang ia di sawewidangan tanah Israele.

8

Cening Yehuda, cening lakar kapuji baan nyama-nyamaan ceninge. Liman ceninge lakar nangges baong musuh-musuh ceninge. Nyama-nyamaan ceninge lakar nyumbah teken cening.

9
I Yehuda ento tan bina buka singane, sesubanne nyarap, laut malipetan buin ka guanne. Ditu ia medem nylempang, tur tusing ada anak ane bani mlegendahang ia.

10
Yehuda lakar madeg ratu, muah katurunannyane lakar setata mrentah. Bangsa-bangsane lakar ngaturang upeti teken ia, nengkluk sairing teken ia.

11
Ia lakar negulang panak keledaennyane sig punyan anggure, nah ento di punyan anggure ane paling melaha. Ia lakar ngumbah panganggonne aji anggur ane barak buka getihe.

12
Paningalane lakar barak ulihan punyah nginem anggur muah giginne lakar putih ulihan nginem susu.

13

Sebulon lakar nongos di sisin pasihe, pasisinnyane lakar dadi pelabuhan kapal, watesne lakar neked ka Sidon.

14

Isakar ento tan bina buka keledaene, ia medem kapit baan pondongannyane.

15
Nanging mara nepukin tongos marerene ento melah, muah gumine ento melah, laut serahanga tundunne lakar mamondong. Ditu ia kaprentah magae dadi panjak.

16

Mungguing Dan mrentah rakyatnyane. Ia lakar dadi buka suku-suku Israele ane lenan.

17
Dan lakar dadi buka lelipine di sisin rurunge, buka lelipi polenge di lubukane, ane nyotot tunggak batis jarane, kanti anake ane negakin ulung mlantik kuri.

18

Duh Ratu Sang Hyang Widi Wasa, titiang nyantosang karahayuan sane rauh saking Palungguh IRatu.

19

Gad lakar kagebug baan grombolan parampoke, nanging ia lakar mabalik ngepung grombolane ento.

20

Pamupon tanah Asere lakar kanti maliah-liah. Ia lakar nyawisang rayunan ane pantes buat pararatune.

21

Naptali ento tan bina buka manjangane ane ngeleb. Ia lakar nglekadang pianak ane melah-melah.

22

Yusup ento tan bina buka keledae alasane ane di sisin yeh klebutane, buka godel jarane ane rengas di sampih bukite.

23
Musuh-musuhne pada kroda ngebug ia, tur ngepung ia aji panah.

24
Nanging panahnyane kukuh tur limannyane enu siteng, malantaran kakuatan uli Sang Hyang Widi Wasa, Widin Yakube, muah malantaran Ida Sang Pangangon, Pasayuban Israele.

25
Widin bapan ceninge ane mapaica pitulungan teken cening. Ida Sang Hyang Widi Wasa Ane Maha Kuasa, ane ngamertanin cening aji merta ujan ane uli di langite baduur muah aji merta yeh uli beten gumine, aji merta ingon-ingon muah pianak liu.

26
Merta gandum muah sarwa bunga, mertan gunung-gununge ane nguni, muah paundukan ane ngliangin di bukite ane langgeng. Dumadak mertane ento makejang nibenin cening Yusup, nibenin anak ane kanehang uli nyama-nyamaannyane.

27

Benyamin ento, tan bina buka cicing alase ane galak, selid sanja ia mamati-mati muah matetadahan.”

28

Punika makaroras suku-suku bangsa Israele, tur kadi asapunika pangandikan ajin danene, makadados bisama ring dane suang-suang.

29

Sasampune punika Dane Yakub raris mapiteket ring okan danene sareng sami, kadi asapuniki: “Ane jani bapa lakar mati, nutug leluur bapane. Tanemja bapa, punduhang ajak leluur bapane, di guane ane di tegal Eprone, wong Hete ento,

30 di Mahpela, dangin Mamrene di tanah Kanaan. Gua muah tegale ento, ane malu suba belina baan Dane Abraham teken Epron, wong Hete ento, buat anggon dane setra.

31 Ditu Dane Abraham muah Dane Sarah rabin danene suba kapendem. Ditu masih Dane Ishak muah Dane Ribka rabin danene kaperemang, tur ditu masih Lea lantas tanem bapa.

32 Tegalan muah guane ane ada ditu suba belina uli sig wong Hete ento. Tanemja bapa ditu.”

33 Sasampun Dane Yakub wusan mapiteket ring paraputran danene, dane ngraris merem, ngraris seda.

50

1

Dane Yusup tumuli makakeb ring ragan ajin danene sarwi nangis tur ngaras dane.

2 Sapangrarisipun Dane Yusup mrentahang mangda layon ajin danene kaprateka antuk wewangen.

3 Indike punika kamargiang petang dasa rahina suenipun, santukan wantah kadi amunika suenipun sane patut kamargiang, buat mrateka layon antuk wewangen. Samalihipun wong Mesire taler mangelingin Dane Yakub pitung dasa rahina suenipun.

4

Sasampune masa buat mangelingin sang seda punika puput, Dane Yusup raris mabaos ring prakanggen ida sang prabu sapuniki: “Yen ragane ledang, uningayangja ring sang prabu,

5 mungguing rikala bapan tiange makire padem ipun sampun ngorahin tiang masumpah mangda tiang nanem ipun ring setrane sane sampun sediang ipun ring tanah Kanaan. Duaning punika sane mangkin mangda ida ledang nglugrain tiang mamargi mrika praya nanem sawan bapan tiange. Wusan punika tiang pacang malih mawali.”

6

Ida sang prabu raris ngandika: “Nah kemaja paman mendem layon ajin pamane ento, buka ane suba janjiang paman.”

7

Dane Yusup raris mamargi mrika gumanti jagi mendem layon ajin danene. Sawatek prakanggen ida sang prabu, parapanglingsir purin danene, miwah sakancan panglingsire ring tanah Mesir, sami pada lunga nyarengin dane.

8 Sakulawargan Dane Yusup parasemeton danene miwah sakulawargan ajin danene, sami pada nyarengin dane. Wantah oka-okan danene sane alit-alit miwah kambing, biri-biri lan bantengnyane kewanten sane kantun ring Gosen.

9 Samaliha paraanake sane nunggang kuda miwah nglinggihin kreta taler lunga nyarengin dane, kantos rerodan anake mamargi panjang pisan.

10

Sasampune dane sareng sami rauh ring genah anake nyosoh gandum ring Goren-Haatad, sane ring dangin Tukad Yordane, irika dane sareng sami matetangisan sedih tur iur pisan. Irika dane sedih nangis gerong-gerong sue pisan. Dane Yusup ngwentenang upakara duhkita pitung rahina suenipun.

11 Ritatkala wong uedan jagate punika, inggih punika wong Kanaan, manggihin upakara kaduhkitan ring Goren-Haatad punika, ipun raris mabaos asapuniki: “Ambate mateebne upakara kaduhkitan wong Mesire ene.” Punika awinan genahe punika kawastanin Abel-Misraim.

12

Kadi asapunika putran Dane Yakub nglaksanayang paindika-paindikan sane kapangandikayang antuk ajin danene ring dane sareng sami.

13 Paraputran Dane Yakub makta layon danene ka tanah Kanaan, tur irika dane kapendem ring setrane ring gua Mahpela, sane sampun katumbas antuk Dane Abraham saking Dane Epron wong Hete punika, sane kadadosang setra, inggih punika tegal sane dangin Mamrene.

14 Sasampun layon ajin danene kapendem, Dane Yusup raris mantuk ka Mesir, kairing antuk semeton danene miwah sakancan anake sane nyarengin dane sajeroning upakara pamendeman punika.

15

Sasampun ajin danene seda, parasemeton Dane Yusup raris mabaos sapuniki: “Mirib iadi Yusup lakar ngwales sakit atinne teken iraga, baana iraga suba nyakitin ia.”

16 Duaning punika dane sareng sami raris matur piuning ring Dane Yusup, sapuniki: “Satonden iaji seda,

17 dane mabesen kene teken beli apanga beli nekedang teken adi kene: ‘Ampurayangja kapelihan muah dosa-dosan nyama-nyamaan ceninge, sawireh ia ajaka makejang suba malaksana jaat marep teken cening.’ Ane jani ampurayangja kapelihan ane suba laksanayang beli, parakaulan Widin ajin adine.” Riwau mireng baos parasemeton dane kadi asapunika, Dane Yusup raris nangis.

18

Irika parasemeton danene raris sumungkem ring ajeng danene, sarwi mabaos: “Tekan beline ajak makejang jani buat nyadia dadi panjak adine.”

19

Nanging Dane Yusup raris mabaos ring dane sapuniki: “Edaja beli jejeh. Tiang tusing nyidayang nyilurin linggih Ida Sang Hyang Widi Wasa.

20 Tuah mula saja beli ngrincikang paundukan ane jaat marep teken tiang, nanging Ida Sang Hyang Widi Wasa suba ngrencanayang apanga dadi paundukan ane melah. Ida mapakayun ngamargiang paundukan ane buka jani ene, nah ento buat miara idup satunggiling bangsa ane gede.

21 Sawireh keto, edaja beli ajak makejang jejeh. Tiang lakar nanggung dedaaran muah pianak-pianak beline.” Kadi asapunika baos Dane Yusup buat nglipur miwah ngentegang pakayun parasemeton danene.

22

Sapanglanturipun Dane Yusup, malinggih ring Mesir, kasarengin antuk kulawargan ajin danene. Dane Yusup mayusa satus dasa taun suenipun.

23 Kenginan Dane Yusup prasida ngaksi oka miwah putun Dane Epraim. Dane taler kantun nyeneng tur ngaksi kompiang danene, inggih punika okan Dane Makir, putun Dane Manase.

24 Dane Yusup raris mabaos ring parasemeton danene sapuniki: “Tusingja buin makelo, tiang lakar mati. Nanging Ida Sang Hyang Widi Wasa pasti lakar ngiangin beli ajak makejang tur lakar nuntun beli pesu uli gumine ene, ngungsi gumi ane suba janjiang Ida teken Abraham, Ishak muah Yakub.”

25 Dane Yusup raris ngandikayang mangda kulawargan Dane Yakub masumpah sapuniki: “Di kalane Ida Sang Hyang Widi Wasa nuntun beli ajak makejang ngungsi ka gumine ento, apanga beli ngaba bangken tiange uli dini.”

26 Kadi asapunika Dane Yusup seda ring Mesir, sasampune mayusa satus dasa warsa. Layon danene kaprateka antuk wewangen, tur kagenahang ring petine.