1 Imigani ya Salomo mwene Dawidi,umwami w'Abisirayeli.
2 Ni iyo kumenyeshaubwenge n'ibibwirizwa,
Ni iyo gusobanura amagambo y'ubuhanga.
3 Ni yo iheshaubwenge bw'imigenzereze,
No gukiranuka no gutunganya no kutabera.
4 Ni yo ihaumuswa kujijuka,
N'umusoreikamuha kumenya no kugiraamakenga,
5 Kugirangoumunyabwenge atege amatwi yungukeubwenge,
Kandiumuhanga agere ku migambi itunganye.
6 Amenye gusobanura imigani n'amarenga,
Kandi n'amagambo n'ibisakuzo by'abanyabwenge.
7 Kūbaha Uwiteka ni ishingiro ryo kumenya,
Arikoumupfapfa ahinyuraubwenge n'ibibwiriza.
8 Mwana wanjye, jya wumva icyo so akwigisha,
Kandi we kurekaicyo nyoko agutegeka.
9 Bizakuberaimitamirizo y'imbabazi ku mutwe,
N'imikufi mu ijosi.
10 Mwana wanjye, abanyabyaha nibakoshya ntukemere.
11 Nibavuga bati “Ngwino tujyane,
Twubikirire kuvusha amaraso,
Ducireibico abatarihourubanza tubahoreubusa,
12 Tubamire bunguri ari bazima nk'uko imva imira abantu,
Ndetse ari bataraga nk'abamanuka bajya muri rwa rwobo,
13 Tuzabona ibintu byiza byinshi,
Kandi tuzuzuzaamazu yacu iminyago,
14 Uzakubirahamwe natwe,
Twese tuzagireuruhagorumwe.”
15 Mwana wanjye, ntukajyane na bo,
Urinde ibirenge byawe kujya mu nzira yabo,
16 Kuko ibirenge byabo byirukiragukoraibibi,
Kandi bihutirakuvusha amaraso.
17 Gutegaumutegoikigurukakiwureba,
Niukurushywa n'ubusa.
18 Amaraso bubikira ni ayabo,
Ubwabo bugingo ni bwo bacira ibico.
19 Uko ni ko inzira z'urarikira indamu wese zimeze,
Iryo rari ryica bene ryo.
20 Bwenge arangururiramu nzira,
Yumvikanisha ijwi rye mu miharuro,
21 Aterera hejuru mu mahuriroyo mu marembo,
Mu muduguduni ho yumvikanishirizamo amagambo ye ngo:
22 “Yemwe mwa baswa mwe, muzakundaubuswa mugezeryari?
Namwe bakobanyi, muzageza ryari kwishimiraubukobanyi,
N'abapfu mukanga kumenyaubwenge?
23 Nimuhindurwe n'imiburo yanjye,
Dore nzabasukahoumwuka wanjye,
Nzabamenyesha amagambo yanjye.
24 Narabahamagaye muraninira,
Nabaramburiyeukubokontihagiraubyitaho.
25 Ahubwo mwahinyuye inama zanjye zose,
No kubacyaha kwanjye ntimubyitaho.
26 Nuko nanjye rero nzabakina ku mubyimba mwagize ibyago,
Nzabaseka icyo mwatinyaga kibagezeho.
27 Igihe muzatungurwa n'ubwoba nk'umugaru,
Ibyago byanyu bikaza nka serwakira,
Igiheumubabaro n'uburibwe bizabageraho.
28 “Ni bwo bazantakambira nkabihorera,
Bazanshakanaumwete ntibazambona.
29 Kuko banze kumenya,
Kandi ntibahisemo kūbaha Uwiteka.
30 Ntibemeye inama zanjye,
Bahinyuye guhanakwanjye kose.
31 Ni cyo gituma bazarya ibiva mu ngeso zabo,
Kandi bazahazwa n'imigambi yabo.
32 Ubuhemubw'abaswa buzabicisha,
Kandi kugubwa neza kw'abapfu kuzabarimbura.
33 Arikounyumvira wese azaba amahoro,
Adendeze kandi atikanga ikibi.”
1 Mwana wanjye, niwemera amagambo yanjye,
Ugakomeza amategeko yanjye,
2 Bitumautegeraubwenge amatwi,
Umutimawaweukawuhugurirakujijuka,
3 Nibauririraubwenge bwo guhitamo,
Kandi ijwi ryaweukarangururaurihamagaza kujijuka,
4 Ukabushaka nk'ifeza,
Ubugenzura nk'ugenzuraubutunzi buhishwe,
5 Ni bwouzamenya kūbaha Uwiteka icyo ari cyo,
Ukabona kumenya Imana.
6 Uwiteka ni weutangaubwenge,
Mu kanwa ke havamo kumenya no kujijuka.
7 Abikira abakiranutsi agakiza,
Abagendanaumuravaababera ingabo,
8 Kugirango arinde amayira y'imanza zitabera,
Kandi atunganye inzira z'abera be.
9 Ni bwouzamenya gukiranuka n'imanza zitabera,
No gutungana ndetse n'inzira zose zitunganye.
10 Nukoubwenge buzinjira mu mutimawawe,
Kandi kumenya kuzanezezaubugingo bwawe.
11 Amakenga azakuberaumurinzi,
Kujijuka kuzagukiza,
12 Kugirango bigukuremu nzira y'ibibi,
No mu bantu bavuga iby'ubugoryi.
13 Ni bo bareka inzira zitunganye,
Bakagendera mu nzira z'umwijima.
14 Banezezwa no gukoraibibi,
Kandi bakishimiraubugoryi bw'abanyabyaha.
15 Bagendera mu nzira zigoramye,
Bakaba ibigande mu migenzereze yabo.
16 Nukouzakizwaumugorew'inzaduka,
Ndetse uw'inzadukaushyeshyengesha amagambo ye,
17 Wari wahukanye n'uwamurongoye mu bukumibwe,
Akirengagiza isezerano ry'Imana ye,
18 Kuko inzu ye yerekeyeurupfu,
Kandi inzira ze zigana ikuzimu.
19 Mu bamugenderera nta n'umweugaruka,
Kandi ntabwo basubiramu nzira z'ubugingo.
20 Byoseubimenye neza,
Kugirangoubonekugendera mu nzira z'abantu bitonda,
No gukomeza imigenzereze y'abakiranutsi.
21 Abakiranutsi bazatura mu isi,
Kandi intungane zizahaguma.
22 Ariko inkozi z'ibibi zizacibwa mu isi,
Kandi abariganya bazayirandurwamo.
1 Mwana wanjye ntukibagirwe ibyigisho byanjye,
Ahubwoumutimawaweukomeze amategeko yanjye,
2 Kuko bizakunguriraimyaka myinshi y'ubugingo bwawe,
Ukazarama ndetseukagira n'amahoro.
3 Imbabazi n'umuravabye kukuvaho,
Ubyambare mu ijosi,
Ubyandike ku nkingi z'umutimawawe.
4 Ni bwouzagiraumugisha n'ubwenge nyakuri,
Mu maso y'Imana n'abantu.
5 Wiringire Uwiteka n'umutimawawe wose,
We kwishingikiriza ku buhanga bwawe.
6 Uhoreumwemera mu migendere yawe yose,
Na we azajya akuyobora inziraunyuramo.
7 Ntiwishimeubwenge bwawe,
Ujye wubahaUwiteka kandi uve mu byaha.
8 Bizateraumubiriwawe kuba mutaraga,
Ukagira imisokoro mu magufwa yawe.
9 Wubahishe Uwitekaubutunzi bwawe,
N'umuganura w'ibyo wunguka byose.
10 Ni bwo ibigega byawe bizuzuzwa,
Kandi imivure yawe izasendera imitobe.
11 Mwana wanjye, ntuhinyure igihano cy'Uwiteka,
Kandi ntiwinubiren'uko yagucyashye,
12 Kuko Uwiteka acyaha uwo akunda,
Nk'ukoumubyeyi acyahaumwana we yishimana.
13 Hahirwaumuntuubonyeubwenge,
N'umuntu wiyungura kujijuka.
14 Kubugenza biruta kugenza ifeza,
Kandi indamu yabwo iruta iy'izahabu nziza.
15 Burutaamabuye ya marijani,
Kandi mu byo wakwifuza byose,
Nta na kimwe cyabucaurugero.
16 Mu kubokokwabwo kw'iburyo bufitekurama,
No mu kw'ibumosobufiteubutunzi n'icyubahiro.
17 Inzira zabwo ni inzira z'ibinezeza,
Kandi imigendere yabwo yose ni iy'amahoro.
18 Ababwakira bubabera igiti cy'ubugingo,
Kandiubukomeza wese aba agiraumugisha.
19 Uwiteka yaremesheje isiubwenge,
Kandi yakomeresheje amajuruubuhanga.
20 Ku bwo kumenya kwe amasōko y'ikuzimuyaratobotse,
Kandi ibicu bitonyanga ikime.
21 Mwana wanjye, komezaubwenge nyakuri no kwitonda,
Ntibive imbere y'amaso yawe.
22 Nuko bizaramishaubugingo bwawe,
Kandi bizabera ijosi ryaweumurimbo.
23 Mazeuzagendere mu nzira yawe amahoro,
Kandi ikirenge cyawe ntikizasitara.
24 Nuryama ntuzagiraubwoba,
Ni kokouzaryama kandi ibitotsi byawe bizakugwa neza.
25 Ntutinye ibiteyeubwoba by'inzaduka,
Cyangwa kurimbuka kw'abanyabyaha kuje.
26 Kuko Uwiteka azakuberaibyiringiro,
Kandi azarinda ikirenge cyawe gufatwa.
27 Abakwiriye kubonaibyiza ntukabibime,
Niba bigushobokera.
28 Ntukarerege mugenzi wawe uti
“Gendauzagaruke ejo mbiguhe”,
Kandiubifite iruhande rwawe.
29 Ntukajye inama zo kugambanira mugenzi wawe,
Ubwo muturanye amahoro.
30 Ntugatongane n'umuntu mupfuyeubusa,
Niba nta cyo yagutwaye.
31 Ntukagirireumunyarugomoishyari,
Mu nzira ze ntugiren'imweukurikiza,
32 Kuko ikigoryi ari ikizira ku Uwiteka,
Ariko ibanga rye rimenywa n'abakiranutsi.
33 Umuvumow'Uwitekauhoramu rugo rw'umunyabyaha,
Arikoubuturobw'umukiranutsi abuhaumugisha.
34 Niukuriagaya abakobanyi,
Ariko abicisha bugufiabagirira imbabazi.
35 Umunyabwenge azaragwaubwiza,
Ariko isoni zizaba igihembo cy'abapfu.
1 Bana, nimutegere amatwi ibyo so abigisha,
Mushishikarire kwigaubuhanga.
2 Ntimukareke amategeko yanjye,
Kuko mbigisha ibyigisho byiza.
3 Nabereye dataumwana,
Kandi ndi ikinege gikundwana mama cyane.
4 Yaranyigishaga akambwira ati
“Ukomeze amagambo yanjye mu mutimawawe,
Witondere amategeko yanjye,
Ubone kubaho.
5 Shakaubwenge shaka n'ubuhanga,
Ntubwibagirwe, ntuteshuke amagambo ava mu kanwa kanjye.
6 Ntuburekebuzakurinda,
Ubukunde buzagukiza.
7 Ubwenge muri byose ni bwo ngenzi,
Nuko rero shakaubwenge,
Ndetse ibyoutunze byoseubishakisheubuhanga.
8 Ubukuzena bwo buzagukuza,
Nubukomeza buzaguhesha icyubahiro.
9 Buzagutamiriza imbabazi houmurimbo,
Buzakwambika ikamba ry'ubwiza.”
10 Mwana wanjye, umva kandi emera amagambo yanjye,
Ni bwo imyaka yo kubahokwawe izagwira.
11 Nakwigishije ingeso z'ubwenge,
Nakuyoboye mu nzira zitunganye.
12 Nugenda intambwe zawe ntizizateba,
Kandi niwiruka ntuzasitara.
13 Ukomeze cyane icyo wigishijwe ntukireke,
Ugihamane kuko ari cyo bugingo bwawe.
14 Ntukajye mu nzira y'inkozi z'ibibi,
Kandi ntukagendere mu migenzereze y'abantu babi.
15 Ujyeuyitaza ntuyinyuremo,
Uyiteshuke uce mu yindi.
16 Ababi ntibasinzira keretse bakoze ibibi,
Kandi ntibatora agatotsi batagize uwo bagusha,
17 Kuko baryaumutsima wo gukiranirwa,
Kandi banywa vino y'urugomo.
18 Ariko inzira y'umukiranutsi ni nk'umusekeutambitse,
Ugakomeza gukuraukageza ku manywa y'ihangu.
19 Inzira y'abanyabyaha ni nk'umwijima,
Ntibazi ikibasitaza.
20 Mwana wanjye, ita ku magambo yanjye,
Tegereugutwi ibyo mvuga.
21 Ntibive imbere y'amaso yawe,
Ubikomeze mu mutimawawe imbere.
22 Kuko ari byo bugingo bw'ababibonye,
Bikabaumuzemuke w'umubiriwabo wose.
23 Rindaumutimawawe kurutaibindi byose birindwa,
Kuko ari ho iby'ubugingo bikomokaho.
24 Ikurehoumunwauvugaiby'ubugome,
Kandiururimiruvugaiby'ubugoryiurushyire kure yawe.
25 Boneza amaso imbere yawe,
Ugumyeuhatumbire.
26 Tunganya inzira y'ibirenge byawe,
Kandi imigendere yawe yose ikomezwe.
27 Ntuhindukirire iburyo cyangwa ibumoso,
Ukure ikirenge cyawe mu bibi.
1 Mwana wanjye ita ku bwenge bwanjye,
Tegeraugutwiubuhanga bwanjye,
2 Kugirangouhorewitonda,
Kandi iminwa yawe ikomezeubwenge.
3 Kuko iminwa y'umugorew'inzaduka itonyangaubuki,
Kandi akanwa ke karusha amavuta koroha,
4 Ariko hanyuma asharīra nk'umuravumba,
Agiraubugink'ubw'inkota ityaye.
5 Ibirenge bye bimanuka bijya ku rupfu,
Intambwe ze ziherera ikuzimu.
6 Bituma atabona inzira y'ubugingo itunganye,
Kugenda kwe niukuzerera atabizi.
7 Noneho bahungu banjye, nimunyumvire,
Kandi ntimwirengagize amagambo yo mu kanwa kanjye.
8 Cisha inzira yawe kure y'uwo mugore,
Kandi ntiwegereumuryango w'inzu ye,
9 Kugirangoutiyaka icyubahiro cyane ngougiheabandi,
Cyangwa ngouharire imyaka yawe abanyarugomo.
10 Abashyitsi be guhazwa n'ibiguturukamo,
Kandi imirimo yawe ye gukorerwa mu nzu y'umunyamahanga.
11 Amaherezoukazaboroga,
Umubiriwaweumazegushiraho,
12 Ukavuga uti “Ayii we, ko nanze kwigishwa!
Umutimawanjyeukanga guhanwa.
13 Sinumviye amajwi y'abanyigishaga,
Kandi sintegere amatwi abampuguraga.
14 Nari ngiye kurohama mu bibi byose,
Imbere ya rubanda ndetse n'imbere y'iteraniro.”
15 Ujyeunywaamazi y'iriba ryawe,
Amazi ava mu isōko wifukuriye.
16 Mbese amasōko yawe yasandarira hanze,
N'imigezi yawe yatemba mu mayira?
17 Bibe ibyawe bwite,
Kandi ntubikorere ku nzaduka.
18 Isōko yawe ihirwe,
Kandi wishimireumugorew'ubusorebwawe.
19 Nk'imparakazi ikundwan'isirabo nziza,
Amabere ye ahore akunezeza,
Kandi ujye wishimira cyaneurukundo rwe.
20 Mwana wanjye, kuki wakwishimiraumugorew'inzaduka,
Ukagira ngouhoberane na we?
21 Kuko imigendere y'umuntu iri imbere y'amaso y'Uwiteka,
Kandi ni weumenya imigenzereze ye yose.
22 Umunyabyaha azafatwa no gukiranirwa kwe,
Kandi azakomezwa n'ingoyi z'icyaha cye.
23 Azapfa azize ko yanze kwigishwa,
Kandiubupfapfa bwe bwinshi buzamuterakuyoba.
1 Mwana wanjye, niba wishingiyeumuturanyi wawe,
Cyangwaukarahirira ko wishingiyeumunyamahanga,
2 Ubaufashwe n'indahiro warahiye,
Ukabauboshywe n'amagambo y'ururimirwawe.
3 Noneho mwana wanjye, genza utya kandi wikize,
Ubwo waguye mu maboko y'umuturanyi wawe,
Genda wicishe bugufiumwinginge.
4 Nturekeamaso yawe agoheka,
Ntuhunikire.
5 Ikize nk'isirabo iva mu maboko y'umuhigi,
Nk'inyoni iva mu kubokok'umutezi.
6 Wa munyabute we, sanga ikimonyo,
Witegereze uko kigenza kandiugireubwenge.
7 Ntikigiraumutware cyangwa igisonga cyangwa shebuja,
8 Ariko gihunikaibiryo byacyo mu cyi,
Kandi mu isarura kikishakira ibigitunga.
9 Uzasinziraugezeryari, wa munyabute we?
Uzakanguka ryari?
10 Uti “Henga nsinzire gato, nihweture kanzinya,
Kandi nipfunyapfunye nsinzire.”
11 Nukoubukenebuzakugeraho nk'umwambuzi,
N'ubutindi buguterenk'ingabo.
12 Umuntu w'ikiburaburyo,umuntu w'inkozi y'ibibi,
Ni weugendanaumunwaugoreka,
13 Akicirana amaso akavugisha ibirenge,
Agacisha amarenga intoki ze.
14 Umutimaweurimoubugoryi,
Ahorana imigambi yo gukoraibibi,
Akabiba ibiteranya.
15 Ni cyo gituma amakuba ye azamutungura,
Azavunikavuba kandi ntazungwa.
16 Hariho ibintu bitandatu ndetse birindwi,
Uwiteka yanga bimuberaikizira ni ibi:
17 Amaso y'ubwibone,ururimirubeshya,
Amaboko avusha amaraso y'utarihourubanza,
18 Umutimaugambirira ibibi,
Amaguru yihutirakugiraurugomo,
19 Umugabow'indarikwauvugaibinyoma,
N'uteranya abavandimwe.
20 Mwana wanjye, komeza icyo so yagutegetse,
Kandi we kurekaicyo nyoko yakwigishije.
21 Uhoreubikomeje ku mutimawawe,
Ubyambare mu ijosi.
22 Nugenda bizakuyobora,
Nujya kuryama bizakurinda,
Kandi nukanguka bizakubwiriza.
23 Kuko itegeko ari itabaza,
amategeko ariumucyo,
Kandi ibihano byo guhuguraari inzira y'ubugingo.
24 Byakurindaumugorew'inkozi z'ibibi,
No gushyeshya kuururimirw'umunyamahangakazi,
25 We kwifuzaubwiza bwe mu mutimawawe,
Kandi ntukunde ko akwicira ijisho.
26 Kuko maraya akeneshaumuntu,
Agasigara ku gasate k'umutsima,
Kandiumugoreusambana ahīgaubugingo bw'igiciro cyinshi.
27 Mbeseumuntu yashyiraumuriromu gituza cye,
Imyambaro ye ntishye?
28 Cyangwa hariuwabasha gukandagira amakara yaka,
Ibirenge bye ntibibabuke?
29 Ni ko bimera no ku muntuusanga muka mugenzi we,
Kandiumukoraho wese ntazabura kugibwaho igihano.
30 Abantu ntibagayaumujurawibishijwe n'inzara,
31 Ariko iyo afashwe abiriha karindwi,
Agatanga ibyo afite mu rugo rwe byose.
32 Usambana n'umugorenta mutimaafite,
Ugenza atyo aba arimbuyeubugingo bwe.
33 Inguma no gukorwa n'isoni ni byo azabona,
Kandiumugayowe ntuzahanagurwa.
34 Kuko ifuhe ry'umugabow'umugoreariuburakari bukaze,
Kandi ntazamubabarira ku munsi wo guhōra.
35 Ntazita ku mpongano,
Ntabwo azatuza naho wamuhongera byinshi.
1 Mwana wanjye, komeza amagambo yanjye,
Kandi amategeko yanjyeuyizirike.
2 Komeza amategeko yanjyeukundeubeho,
N'ibyigisho byanjyeubirinde nk'imboni y'ijisho ryawe.
3 Ubihambire ku ntoki zawe,
Ubyandike ku nkingi z'umutimawawe.
4 Ubwire Bwenge uti “Uri mushiki wanjye”,
N'ubuhangaubwite incuti yawe.
5 Kugirango bikurindeumugorew'inzanduka,
N'umunyamahangakaziushyeshyengesha amagambo ye.
6 Nari mpagaze ku tubambano tw'idirishya ry'inzu yanjye ndunguruka,
7 Nuko ndeba mu baswa,
Nitegereje mu basore,
Mbonaumusoreutagiraumutima,
8 Anyura mu nzira ikikiye ikibero cy'inzu ya maraya,
Nuko ayembayemba ajya ku nzu ye,
9 Ari mu kabwibwi bugorobye,
Ageza mu mwijima w'igicuku.
10 Mazeumugorearamusanganira,
Yambaye imyambaro y'abamaraya,
Kandi afiteumutimaw'ubucakura.
11 Niumugoreusamara kandi ntiyifata,
Ibirenge bye ntibiregama mu nzu ye.
12 Rimwe aba ari mu mayiraubundi aba ari mu maguriro,
Kandi ategera mu mahuriroy'inzira yose.
13 Nuko aramufataaramusoma,
Avuganana we adafite imbebya ati
14 “Mfite ibitambo by'uko ndi amahoro,
Uyu munsi nahiguye imihigo yanjye.
15 Ni cyo gitumye nza kugusanganira,
Nshaka cyane kurebamu maso hawe, none ndakubonye.
16 Uburiribwanjye nabushasheho ibidarafu byoroshye,
Bidozweho amabara y'ubudodobwo muri Egiputa.
17 Uburiribwanjye nabuminjagiyeho ibihumuraneza,
Ishangi n'umusagavu na mudarasini.
18 Ngwino dusohozeurukundo rwacu tugezemu gitondo,
Twinezeze mu by'urukundo.
19 Kukoumugabowanjye atari imuhira,
Yazindukiyemu rugendo rwa kure.
20 Yajyanyeuruhagorw'impiya,
Kandi azagaruka mu mboneko z'ukwezi gutaha.”
21 Nuko amushukisha akarimi ke kareshya,
Amukuruzakuryarya k'ururimirwe.
22 Aherako aramukurikira,
Nk'ikimasa kigiye kubagwa,
Cyangwa nk'umusaziuboshywe ajya guhanwa.
23 Kugezaubwoumwambiuhinguranyaumwijima we,
Ameze nk'inyoni yihutirakugwa mu mutego,
Itazi ko yategeweubugingo bwayo.
24 None rero bahungu banjye muntegere amatwi,
Kandi mwitondere amagambo ava mu kanwa kanjye.
25 Ntukunde koumutimawaweutanyukiramu nzira ze,
Ntukayobere mu migenzereze ye.
26 Kuko yagushije benshi abakomeretsa,
Niukuri, abo yishe niumutwe w'ingabo munini.
27 Inzu ye ni inzira igana ikuzimu,
Imanuka ijya mu buturobw'urupfu.
1 Ntimwumva ko Bwenge ashyira ejuru,
Akarangururaijwi ry'ubuhanga?
2 Ahagaze mu mpinga z'imisozi,
Mu mahuriroy'inzira.
3 Mu marembo no mu miharuro y'umurwa,
Ashyira ejuru ari mu bikingi by'amarembo ati
4 “Yemwe bagabo, ni mwe mpamagara,
N'abana b'abantu ni bo ijwi ryanjye ribwira.
5 Yemwe mwa njiji mwe, nimujijuke,
Namwe mwa bapfu mwe, mugireumutimausobanukiwe.
6 Nimwumve ngiye kuvugaibikomeye,
Kandiumunwa wanjye ndawubumburirakuvugaibitunganye.
7 Kuko akanwa kanjye kaza kuvugaukuri,
Kandi gukiranirwa ari ikizira kuri jye.
8 Amagambo yo mu kanwa kanjye yose ni akiranuka,
Nta buriganya cyangwaubugoryi buyabamo.
9 Asobanukiraujijutse,
Kandi atunganira ababonyeubwenge.
10 Aho gushaka ifeza mutoreibyo nigisha,
Mushakeubwenge kuburutisha izahabu nziza.
11 “Kukoubwenge burutaamabuye ya marijani,
Kandi mu bintu byifuzwa byose nta gihwanye na bwo.
12 Jyewe Bwenge nagizeumuravahoubuturobwanjye,
Mfiteubwenge bwo kugenzura.
13 Kūbaha Uwiteka niukwanga ibibi,
Ubwibone n'agasuzuguron'inzira y'ibibi,
N'akanwa k'ubugoryi ni byo nanga.
14 Ni jye nyir'inama no kumenya gutunganye,
Ni jye Muhanga kandi mfite n'ububasha.
15 Ni jye wimika abami,
Ngaha ibikomangoma guca imanza zitabera.
16 Ni jye uha abatware gutwara,
N'imfura na zo ndetse n'abacamanza bo mu isi bose.
17 Nkunda abankunda,
Kandi abanshakanaumwete bazambona.
18 Ubukiren'icyubahiro biri iwanjye,
Kandi n'ubutunzi buhoraho, no gukiranuka na byo.
19 Imbuto zanjye ziruta izahabu,
niukuriziruta izahabu nziza,
Kandi indamu yanjye iruta ifeza y'indobanure.
20 Ngendera mu nzira yo gukiranuka,
No mu nzira z'imanza zitabera,
21 Kugirango ntungishe abankunda,
Nuzuzeububikobwabo.
22 “Uwiteka mu itangira ry'imirimo ye yarangabiye,
Ataragira icyo arema.
23 Uhereye kera kose narimitswe,
Uhereye mbere na mbere isi itararemwa.
24 Ikuzimuhatarabaho naragaragajwe,
Amasōko adudubizaamazi menshi ataraboneka.
25 Imisozi miremire itarahagarikwa,
Iyindi itarabaho naragaragajwe.
26 Yari itararema isi no mu bweru,
N'umukungugu w'isiutaratumuka.
27 Igihe yaringanije amajuru nari mpari,
Igihe yashingagaurugabano rw'ikuzimu,
28 Mu gihe yakomereje ijuru hejuru,
No mu gihe amasōko y'ikuzimuyahawe imbaraga,
29 Igihe yahaye inyanjaurubibirwayo,
Kugirango amazi atarenga itegeko ryayo,
Kandi no mu gihe yagaragaje imfatiro z'isi.
30 Icyo gihe nari kumwe na yo ndiumukoziw'umuhanga,
Kandi nariumunezero wayo iminsi yose,
Ngahora nezerewe imbere yayo,
31 Nkishimira mu isi yayo yaremewe guturwamo,
Kandi ibinezeza byanjye byariukubanan'abantu.
32 “Nuko rero bana banjye nimunyumvire,
Kuko hahirwa abakomeza inzira zanjye.
33 Mwumve ibyo mbahuguramugireubwenge,
Ntimubwange.
34 Hahirwaumuntuunyumvira,
Akaba maso mu marembo yanjye iminsi yose,
Agategerereza ku nkomo z'imiryango yanjye.
35 Kukoumbonye wese aba abonyeubugingo,
Kandi azahabwaumugisha n'Uwiteka,
36 Arikouncumurahoaba yononnyeubugingo bwe,
Abanyanga bose baba bakunzeurupfu.”
1 Bwenge yubatse inzu ye,
Yabaje inkingi zayo ndwi,
2 Abaga amatungo ye,
Akangaza vino ye,
Aringaniza n'ameza ye.
3 Maze atuma abaja be,
Arangururaijwi ari aharengeye hose ho mu murwa,
4 Ati “Umuswa wese nagaruke hano.”
Abwirautagiraumutimaati
5 “Ngwino urye ku mutsima wanjye,
Kandiunywekuri vino nakangaje.
6 Murekeubupfapfa mubeho, mwa baswa mwe,
Kandi mugendere mu nzira y'ubuhanga.
7 “Ucyahaumukobanyi aba yikoza isoni,
Kandiuhanaumunyabyaha aba yihamagariye ibitutsi.
8 Ntuhaneumukobanyi kugirango atakwanga,
Ariko nuhanaumunyabwenge azagukunda.
9 Bwirizaumunyabwenge kandi azarushaho kugiraubwenge,
Igishaumukiranutsi kandi azunguka kumenya.
10 “Kūbaha Uwiteka ni ishingiro ry'ubwenge,
Kandi kumenya Uwera niubuhanga.
11 Ni jyeuzakugwiriza iminsi,
Nkakungura imyaka yo kubahokwawe.
12 Niba uriumunyabwenge,
Ubwo bwenge ni woweubwigiriye ku bwawe,
Kandi nukobana ni wowe biziberahoubwawe.”
13 Umugoreupfapfana arasakuza,
Ni ikirimarima kandi nta cyo amenya,
14 Yicara mu muryango w'inzu ye,
Ari ku ntebe aharengeye ho mu murwa,
15 Agira ngo ahamagare abahita,
Baromboreje mu nzira zabo ati
16 “Umuswa wese agaruke hano.”
Abwirautagiraumutimaati
17 “Amazi yibwe araryoshye,
Kandiumutsimaurirwa ahihisheuranyura.”
18 Ariko ntazi ko abapfuye ari ho bari,
Kandi abo yararitse bari mu mworero w'ikuzimu.
1 Imigani ya Salomo.
Umwana w'umunyabwenge anezeza se,
Arikoumwanaupfapfana ababaza nyina.
2 Ubutunzi bubi nta cyo bumara,
Ariko gukiranuka kudukizaurupfu.
3 Uwiteka ntazemera koumukiranutsi yicwa n'inzara,
Ariko ahakanira abanyabyaha ibyo bararikira.
4 Ukoreshaukubokokudehaazakena,
Arikoukubokok'umunyamwete guteraubukire.
5 Usarura mu cyi niumwanaufiteubwenge,
Arikouryamīra mu isarura niumwanaukozaisoni.
6 Amahirwe ari ku mutwe w'umukiranutsi,
Arikourugomorutwikira akanwa k'abakiranirwa.
7 Kwibukaumukiranutsi kuzanaumugisha,
Ariko izina ry'umunyabyaha ryo rizabora.
8 Umunyabwenge mu mutimayemera amategeko,
Arikoumupfu w'umunyamagambo azagwa.
9 Ugenda atunganye aba agenda akomeye,
Arikouyobya inzira ze azamenyekana.
10 Uwicanirana amaso ateraumubabaro,
Kandiumupfu w'umunyamagambo azagwa.
11 Akanwa k'umukiranutsi ni isōko y'ubugingo,
Arikourugomorupfukaumunwa w'abanyabyaha.
12 Urwangano rubyutsa intonganya:
Arikourukundo rutwikira ibicumurobyose.
13 Ku munwa w'ujijutse habonekaubwenge,
Ariko ibitugu by'udafiteumutimabihanishwa inkoni.
14 Abanyabwenge bikoranyiriza kumenya,
Ariko akanwa k'umupfapfa ni akaga karimbura vuba.
15 Ubutunzi bw'umukirebumuberaumuduguduukomeye,
Ibitsemba abatindi niubukenebwabo.
16 Umurimow'umukiranutsi werekeye ku bugingo,
Inyungu z'umunyabyaha zerekeye ku byaha.
17 Uwitondera ibihugūzwa ari mu nzira y'ubugingo,
Arikouwanga gucyahwa arayoba.
18 Uhishaurwango niumunyamunwauryarya,
Kandiubeshyera undi aba ariumupfu.
19 Amagambo menshi ntaburamoibicumuro,
Uwirinda mu byo avuga niumunyabwenge.
20 Ururimirw'umukiranutsi ni ifeza y'indobanure,
Umutimaw'inkozi y'ibibi ni uw'umumaromuke.
21 Umunwa w'umukiranutsiugaburirabenshi,
Ariko abapfapfa bapfa bazize kuburaubwenge.
22 Umugisha Uwiteka atangauzanaubukire,
Kandi nta mubabaro yongeraho.
23 Gukoraibibiumupfapfa abyita ibikino,
Arikoumuhanga yishimiraubwenge.
24 Icyoumunyabyaha atinya ni cyo kizamugeraho,
Ariko icyoumukiranutsi yifuza azagihabwa.
25 Nk'uko serwakira ihita ni koumunyabyaha ahera,
Arikoumukiranutsi niurufatiro ruhoraho iteka.
26 Nk'ukoumushari wa vinousharirira akanwa,
Kandi nk'ukoumwotsiubabaza amaso,
Ni koumunyabute amerera abamutuma.
27 Kūbaha Uwiteka guterakurama,
Ariko imyaka y'umunyabyaha izatuba.
28 Kwiringira k'umukiranutsi niumunezero,
Ariko icyoumunyabyaha yifuza kizahera.
29 Uburyo bw'Uwiteka buberaabatunganye igihome,
Ariko ku nkozi z'ibibi niukurimbuka.
30 Ntabwoumukiranutsi azanyeganyezwa,
Ariko abanyabyaha ntibazaba mu isi.
31 Akanwa k'umukiranutsi kavamoubwenge,
Arikoururimirugoreka ruzacibwa.
32 Umunwa w'umukiranutsi uzi ibishimwa,
Ariko akanwa k'umunyabyaha kavuga iby'ubugoryi.
1 Urugerorw'uburiganya ni ikizira ku Uwiteka,
Ariko ibipimisho by'ukuribiramunezeza.
2 Iyoubwibone buje isoni ziherako zikaza,
Arikoubwenge bufitwe n'abicisha bugufi.
3 Gutungana kw'abakiranutsi kuzabayobora,
Arikoubugoryi bw'abariganya buzabarimbura.
4 Ubutunzi nta cyo bumaraku munsi w'uburakari,
Ariko gukiranuka kudukizaurupfu.
5 Gukiranuka k'umuntuuboneye kuzamutunganyiriza inzira,
Arikoumunyabyaha azagushwan'ibyaha bye.
6 Gukiranuka kw'abatunganye kuzabarokora,
Ariko abariganya bazategwa no kugiranabi kwabo.
7 Iyoumunyabyaha apfuye kwiringira kwe kuba gushize,
Kandi ibyiringiro by'abakiranirwa biba bishiranye na bo.
8 Umukiranutsi akizwa amakuba,
Umunyabyaha agasubiramu kigwi cye.
9 UtubahaImana yicisha mugenzi we akanwa ke,
Arikoumukiranutsi azikirishaubwenge bwe.
Iyoumukiranutsi amerewe nezaumuduguduurishima,
10 Iyoumunyabyaha apfuye impundu ziravuga.
11 Umugisha w'abakiranutsiushyiraumuduguduhejuru,
Arikousenywa n'akanwa k'umunyabyaha.
12 Ugayaumuturanyi we nta mutimaagira,
Arikoumuntuujijutse we aricecekera.
13 Ugenda azimura agaragaza ibihishwe,
Arikoufiteumutimaw'umuravantamena ibanga.
14 Aho abayobora b'ubwenge batari abantu baragwa,
Ariko aho abajyanama bagwiriye haba amahoro.
15 Uwishingira uwo atazi bizamubabaza,
Arikouwanga kwishingira aba amahoro.
16 Umugoreugiraubuntu ahorana icyubahiro,
Kandi abagabo b'abanyamaboko babonaubutunzi.
17 Umunyambabazi agiriraubugingo bwe neza.
Arikoumunyamwaga ababazaumubiriwe.
18 Umunyabyaha ahabwa ibihembo by'ibishukano,
Arikoubibagukiranuka azabona ibihembo by'ukuri.
19 Ukomeye mu byo gukiranuka azahabwaubugingo,
Kandiukurikirana ibibi aba yishakiyeurupfu.
20 Abafiteumutimaw'ubugoryi ni ikizira ku Uwiteka,
Ariko anezezwa n'abagenda batunganye.
21 Niukurirwoseumunyabyaha ntazabura guhanwa,
Arikourubyaro rw'umukiranutsi ruzakizwa.
22 Umugorew'uburanga bwizautagiraumutima,
Ni nk'impeta y'izahabu ikwikirwa mu mazuru y'ingurube.
23 Ibyoumukiranutsi yifuza ni ibyiza bisa,
Ariko ibigeneweumunyabyaha niuburakari.
24 Hariumuntuutanga akwiragiza,
Nyamara akarushaho kunguka.
Kandi hariuwimana birenzaurugero,
Ariko we bizamuteraubukenegusa.
25 Umunyabuntu azabyibuha,
Kandiuvomera abandi na we azavomerwa.
26 Uwimana amasaka azavumwa na rubanda,
Arikoumugishauzabakuuyabagurira.
27 Ugiraumwete wo gushaka ibyiza aba yishakiye gukundwa,
Arikoushaka kugirira abandi inabi, izamugaruka.
28 Uwishingikirije ku butunzi bwe azagwa,
Arikoumukiranutsi azatoha nk'ikibabi kibisi.
29 Utera imidugararo mu rugo rweumurageweuzabaumuyaga,
Kandiumupfapfa azahakwa n'ufiteumutimaw'ubwenge.
30 Imbuto z'umukiranutsi ni igiti cy'ubugingo,
Kandiumunyabwenge agarura imitima.
31 Dore abakiranutsi bazahanwa bakiri mu isi.
Nkanswe abakiranirwa n'abanyabyaha.
1 Ukunda guhugurwa aba akundaubwenge,
Arikouwanga guhanwa aba asa n'inka.
2 Umuntu mwiza azabona ihirwe ku Uwiteka,
Ariko azatsindaugambirira ibibi.
3 Nta muntuukomezwa no gukoraibibi,
Kandiumuziw'umukiranutsi ntuzarandurwa.
4 Umugorew'ingeso nziza aberaumugabowe ikamba,
Arikoukozaisoni ni nk'ikimungu kiri mu magufwa ye.
5 Ibyoumukiranutsi atekereza biratunganye,
Ariko inama z'umunyabyaha niuburiganya.
6 Amagamboumunyabyaha avuga ni ayo kubikīra kuvusha abantu amaraso,
Ariko akanwa k'utunganye kazabarokora.
7 Abanyabyaha bazubikwa ntibazaba bakiriho,
Arikourugorw'umukiranutsi ruzakomera.
8 Umuntu azashimirwa ukoubwenge bwe buri,
Arikoufiteumutimaugoramye azagawa.
9 Umuntu woroheje ariko afite akagaragu,
Arutaumwirasiutagira ikimutunga.
10 Umukiranutsi yita ku matungo ye,
Ariko imbabazi z'umunyabyaha niumwaga.
11 Uhingaumurimawe asanzuye azabona ibyokurya bimuhagije,
Arikoukurikirana ibitagiraumumarontabwo agiraumutima.
12 Umunyabyaha yifuza gutungwan'iminyago y'ababi,
Ariko imizi y'umukiranutsi ituma yera imbuto.
13 Ururimirucumuraruberaumuntu mubiumutego,
Arikoumukiranutsi azakira amakuba.
14 Imbuto z'ibiturukamu kanwa k'umuntu ni zo zimuhesha ibyiza,
Kandiumuntu ahabwa ibihwanye n'imirimo y'amaboko ye.
15 Imirimo y'umupfu ihora imutunganira,
Arikoumunyabwenge yemera kugirwa inama.
16 Uburakari bw'umupfapfa bugaragara vuba,
Arikoumunyamakenga yirengagiza ibitutsi.
17 Uvuga iby'ukuriyerekana gukiranuka,
Arikoumugabow'indarikwa avuga ibinyoma.
18 Habahouwihutirakuvugaamagambo yicana nk'inkota,
Arikoururimirw'umunyabwenge rurakiza.
19 Ikivuzwe cy'ukurikiraramba,
Ariko iby'ururimirubeshya bishira vuba.
20 Uburiganya buba mu mitima y'abajya inama y'ibibi,
Ariko abajya inama y'amahoro ibyabo niumunezero.
21 Nta cyago kizaba ku mukiranutsi,
Ariko abanyabyaha bazuzurwamo n'ibibi.
22 Ururimirubeshya ni ikizira ku Uwiteka,
ahubwo anezezwa n'abakora iby'ukuri.
23 Umunyamakenga abumbatiraubwenge bwe,
Arikoumutimaw'abapfapfa wamamazaubupfu bwabo.
24 Ukubokok'umunyamwete kuzatwara,
Arikoukubokok'umunyabute kuzakoreshwauburetwa.
25 Amaganya yo mu mutimaateraumuntu akiyumviro,
Ariko ijambo ryiza risusurutsa uwoumutima.
26 Umukiranutsi ayoboraumuturanyi we,
Ariko inzira y'abanyabyaha irabayobya.
27 Umunyabute ntahiguraumuhigowe,
Arikoumwete w'umuntuumugirira akamaro kanini.
28 Mu nzira yo gukiranuka hariubugingo,
No mu mayira yako nta rupfu rubamo.
1 Umwanaufiteubwenge yemera icyo se amwigisha
Arikoumukobanyi ntiyemera guhanwa.
2 Umuntu azahazwa ibyiza n'imbuto ziturukamu kanwa ke,
Arikoubugingo bw'abagambana buzahazwaurugomo.
3 Ufasheururimirwe aba arinzeubugingo bwe,
Arikoubumbura akanwa ke azarimbuka.
4 Umutimaw'umunyabuteurifuza kandi nta cyo ari bubone,
Arikoumutimaw'umunyamweteuzahazwa.
5 Umukiranutsi yanga ibinyoma,
Arikoumunyabyaha arigayisha kandi akikoza isoni.
6 Gukiranuka birindaugenda atunganye mu nzira ze,
Ariko gukiranirwa bigushaumunyabyaha.
7 Harihouwigiraumukirekandi nta cyo afite,
Harihouwigiraumukenekandi ariumukirecyane.
8 Incungu y'ubugingo bw'umuntu niubutunzi bwe,
Arikoumukenenta cyo akangishwa.
9 Umucyo w'umukiranutsiuranezeza,
Arikourumurirw'umunyabyaha ruzazima.
10 Ubwibone buteraintonganya gusa,
Arikoubwenge bufitwe n'abagirwa inama nziza.
11 Ubutunzi bw'amahugu buzagabanuka,
Arikourundarunda ibintu avunikaazunguka.
12 Ubwiringiro burerezwe buteraumutimakurwara,
Ariko iyo icyifujwe kibonetse kiba igiti cy'ubugingo.
13 Uhinyura ijambo aba yizanira kurimbuka,
Arikouwumvira itegeko azagororerwa.
14 Kwigisha kw'abanyabwenge ni isōko y'ubugingo,
Gutumaumuntu ava mu mitego y'urupfu.
15 Kumenya gutunganye guteraigikundiro,
Ariko inzira z'abagambanyi zirarushya.
16 Umunyamakenga wese akoranaubwenge,
Arikoumupfapfa agaragazaubupfu bwe.
17 Intumwa mbi igwa mu kaga,
Ariko intumwa idatenguha itera kugubwa neza.
18 Uwanga guhanwa bimuteraubukenekandi bikamukozaisoni,
Arikouwemera gucyahwa azakuzwa.
19 Ibyifuzwa iyo bibonetse binezezaumutima,
Ariko abapfu bo ni ikizira kuri bo kurekaibibi.
20 Ugendana n'abanyabwenge azabaumunyabwenge na we,
Ariko mugenzi w'abapfu azabihanirwa.
21 Ibyago bikurikirana abanyabyaha,
Ariko abakiranutsi bazagororerwa ibyiza.
22 Umuntu mwiza asigaumwanduuzagera ku buzukurube,
Kandiubutunzi bw'abanyabyaha bubikiwe abakiranutsi.
23 Imyaka myinshi iva mu mirima y'abakene,
Ariko hari ikeneshejwe n'akarengane.
24 Urindaumwana inkoni aba amwanze,
Arikoukundaumwana we amuhanahakiri kare.
25 Umukiranutsi ararya agahaga,
Ariko inda y'umunyabyaha izasonza.
1 Umugorew'umutimawese yubakaurugo,
Arikoumupfu we ubwe ararusenya.
2 Ugenda atunganye yubahaUwiteka,
Arikougoreka inzira ze aba amusuzuguye.
3 Akarimi k'umupfu w'umwibone gasemeraumusaya,
Arikoururimirw'abanyabwenge rurabakiza.
4 Urugo rutarimo inka rubamoisuku,
Ariko intege z'inka zihinga zitera kunguka.
5 Umuhamya w'ukurintabeshya,
Arikoumugabow'indarikwa arabeshya.
6 Umukobanyi ashakaubwenge ntabubone,
Ariko kumenya kubangukiraumunyabwenge.
7 Nusangaumupfapfa,
Nta jambo ry'ubwengeuzamwumvana.
8 Ubwenge bw'umunyamakenga niukumenya inzira ye,
Arikoubupfu bw'abapfapfa niukuriganya.
9 Abapfapfa bahinyura igitambo cy'ibyaha,
Ariko mu bakiranutsi ho hariho gushimwa n'Imana.
10 Umutimawiyizihouwawomubabaro,
Kandiumunezero wawo nta mushyitsi wawujyamo.
11 Urugo rw'umunyabyaha ruzasenywa,
Ariko ihema ry'umukiranutsi rizakomera.
12 Hariho inzira itunganiyeumuntu,
Ariko iherezo ryayo ni inzira z'urupfu.
13 Naho aseka mu mutimawe harimo agahinda,
Kandi amaherezo y'ibitwenge niugushavura.
14 Usubirainyuma mu mutimaazahazwa n'ibyo akurikiye,
Arikoumuntu mwiza azahazwa n'ibimuturukamo.
15 Umuswa yemera ikivuzwe cyose,
Arikoumunyamakenga yitegereza aho anyura.
16 Umunyabwenge atinya ibibi ndetse akabihunga,
Arikoumupfapfa agenda ari icyigenge,
Akagiraumutimaudatinya.
17 Uwihutirakurakara azakora iby'ubupfu,
Kandi uw'imigambi mibi baramwanga.
18 Abaswa baragwaubupfu,
Ariko ikamba ry'abanyamakenga niubuhanga.
19 Umubi yikubitahasi imbere y'umwiza,
N'abanyabyaha bapfukamamu marembo y'abakiranutsi.
20 Umukenearangwa ndetse n'abaturanyi be bakamubonerana,
Arikoumukireagira incuti nyinshi.
21 Ugayaumuturanyi we aba akora icyaha,
Arikougiriraumukeneimbabazi aba ahiriwe.
22 Mbese abagambirira ibibi ntibaba bayobye?
Ariko abagambirira ibyiza bazabona imbabazi n'umurava.
23 Umurimowoseuterainyungu,
Ariko amazimwe y'ururimiateraubukeneagatubya.
24 Ikamba ry'abanyabwenge niubutunzi bwabo,
Arikoubupfu bw'abapfapfa niubupfu gusa.
25 Umuhamya w'ukuriakizaubugingo bw'abantu,
Arikouvugaibinyoma arashukana.
26 UwubahaUwiteka afite ibyiringiro bikomeye,
Kandi abana be bazabonaubuhungiro.
27 Kūbaha Uwiteka ni isōko y'ubugingo,
Bigatuma abantu batandukanan'imitego y'urupfu.
28 Igiheshaumwami icyubahiro ni uko aba afite abantu benshi cyane,
Ariko iyo ababuze aba arimbutse.
29 Utihutirakurakara aba afiteubwenge bwinshi,
Arikouwihutirakurakara akuzaubupfu.
30 Umutimautujeni wo bugingo bw'umubiri,
Ariko ishyari ni nk'ikimungu kiri mu magufwa.
31 Urenganyaumukeneaba atuka Iyamuremye,
Arikoubabariyeumutindi aba ayubashye.
32 Umunyabyaha anyitswa n'ibibi bye akora,
Arikoumukiranutsi afiteubuhungiro ndetse no mu rupfu rwe.
33 Ubwenge buba mu mutimaw'ujijutse,
Ariko ibiri mu mutimaw'umupfapfa biramenyekana.
34 Gukiranuka gushyiraubwoko hejuru,
Ariko ibyaha bikoza isoni amoko yose.
35 Ineza y'umwami ayigiriraumugaraguukoranaubwenge,
Arikoumujinya we awugiriraukoraibiteye isoni.
1 Gusubizanya ineza guhoshauburakari,
Ariko ijambo ribabaza ribyutsaumujinya.
2 Ururimirw'abanyabwenge rugaragazaubuhanga uko bikwiriye,
Ariko akanwa k'abapfapfa gasesaguraubupfu.
3 Amaso y'Uwiteka aba hose,
Yitegereza ababi n'abeza.
4 Ururimirukizani igiti cy'ubugingo,
Arikourugoreka rukomeretsaumutima.
5 Umupfapfa ahinyura igihano se amuhana,
Arikouwemera gucyahwa ni weugiraamakenga.
6 Mu nzu y'umukiranutsi harimoubutunzi bwinshi,
Ariko indamu y'umunyabyaha ibamo ibyago.
7 Ururimirw'umunyabwenge rwamamazaubuhanga,
Arikoumutimaw'umupfapfa si koukora.
8 Igitambo cy'umunyabyaha ni ikizira ku Uwiteka,
Ariko gusenga k'umukiranutsi kuramunezeza.
9 Inzira y'umunyabyaha ni ikizira ku Uwiteka,
Ariko akundaukurikira gukiranuka.
10 Umuntu wiyobagiza ahanishwa igihano kibabaza,
Kandiuwanga gucyahwa azapfa.
11 Ikuzimuno Kurimbuka biri imbere y'Uwiteka,
Nkanswe ibiri mu mitima y'abantu.
12 Umukobanyi ntakunda gucyahwa,
Kandi ntagenderera abanyabwenge.
13 Umutimaunezereweukesha mu maso,
Arikoumutimaubabayeuteraubwihebe.
14 Umutimaw'ujijutseushakaubwenge,
Ariko akanwa k'abapfapfa gatungwan'ubupfu.
15 Iminsi y'umunyamubabaro yose ni mibi,
Arikoufiteumutimaunezerewe ahora mu birori.
16 Uduke turimokūbaha Uwiteka,
Turutaubutunzi bwinshi burimoimpagarara.
17 Kugaburirwa imboga mu rukundo,
Biruta ikimasa gishishe kigaburwa mu rwango.
18 Umunyamujinya abyutsa intonganya,
Arikoutihutirakurakara arazihosha.
19 Inzira y'umunyabute imeze nk'uruzitiro rurimoamahwa,
Ariko inzira y'umukiranutsi ni nyabagendwa.
20 Umwanaufiteubwenge anezeza se,
Arikoumupfapfa asuzuguranyina.
21 Ubupfapfa bunezezaubuzeubwenge,
Arikoumuntu witonda yibonereza inzira itunganye.
22 Aho inama itari imigambi ipfaubusa,
Ariko aho abajyanama benshi bari irakomezwa.
23 Umuntu yishimira ibyo asubizaabandi,
Ariko ijambo rivuzwe mu gihe gitunganye ko ari ryo ryiza!
24 Ku munyabwenge inzira y'ubugingo irazamuka,
Kugirango ave ikuzimumu bapfuye.
25 Uwiteka azasenyaurugorw'umwibone,
Ariko azakomezaurubibirw'umupfakazi.
26 Imigambi mibi ni ikizira ku Uwiteka,
Ariko amagambo anezeza aramutunganira.
27 Urarikira indamu atezaurugorwe imidugararo,
Arikouwanga impongano azarama.
28 Umutimaw'umukiranutsiutekereza icyo ari busubize,
Ariko akanwa k'umunyabyaha gasesagura ibigambo.
29 Uwiteka aba kure y'inkozi z'ibibi,
Ariko yumva gusabak'umukiranutsi.
30 Amaso akeye anezezaumutima,
Kandi inkuru nziza zikomeza intege.
31 Utegeraugutwi igihano kiyobora mu bugingo,
Azaba mu banyabwenge.
32 Uwanga guhanwa ntiyita ku bugingo bwe,
Arikouwemera gucyahwa yungukaubwenge.
33 Kūbaha Uwiteka ni ko kwigishaubwenge,
Kandi kwicisha bugufikubanziriza icyubahiro.
1 Inamaumuntu yigira mu mutimawe ni we nyirayo,
Ariko igisubizocy'ururimirwe kiva ku Uwiteka.
2 Imigenzereze y'umuntu yose itunganira amaso ye,
Ariko Uwiteka ni weugeraimitima.
3 Imirimo yawe yoseuyiharire Uwiteka,
Ni ho imigambi yawe izakomezwa.
4 Ikintu cyose Uwiteka yagitegekeye iherezo ryacyo,
Ndetseumunyabyaha yamutegekeyeumunsi w'amakuba.
5 Umuntu wese w'ubwibone bwo mu mutimani ikizira ku Uwiteka,
Niukurirwose ntazabura guhanwa.
6 Imbabazi n'ukurini byo bitwikīra gukiranirwa,
Kandi kūbaha Uwiteka ni ko gutumaabantu bareka ibibi.
7 Iyo imigenzereze y'umuntu inezeza Uwiteka,
Atuma n'abanzi be buzurana we.
8 Uduke turimogukiranuka,
Turutainyungu nyinshi irimo gukiranirwa.
9 Umutimaw'umuntuutekerezaurugendo rwe,
Ariko Uwiteka ni weuyobora intambwe ze.
10 Amateka ameze nk'ay'Imana aba ku rurimirw'umwami,
Ntabwo ijambo rye rigoreka imanza.
11 Iminzani n'ibyuma bipimishwa bitunganye ni iby'Uwiteka,
Ibipimishwa byo mu mufukabyose niumurimowe.
12 Ni ikizira ku bami gukoraibibi,
Kuko ingoma ikomezwa no gukiranuka.
13 Ururimirukiranuka ni rwo runezeza abami,
Kandi bagakundauvugaibitunganye.
14 Uburakari bw'umwami ni intumwa y'urupfu,
Arikoumunyabwenge arabuhosha.
15 Iyo mu maso h'umwami hakeye biteraubugingo,
Kandiurukundo rwe rusa n'igicu kimanura imvura y'umuhindo.
16 Kubonaubwenge ni byiza cyane kurutakubonaizahabu,
Niukuriumuntu yahitamoubuhanga kuburutisha ifeza nziza.
17 Inzira nyabagendwa y'abakiranutsi niukurekaibibi,
Uwirinda mu migenzereze ye aba arindaubugingo bwe.
18 Kwibona kubanziriza kurimbuka,
Kandiumutimawirariraubanziriza kugwa.
19 Ni byiza kugiraumutimaworoshyeugafatanya n'aboroheje,
Kurutakugabana iminyago n'abibone.
20 Uwitondera Ijambo azabona ibyiza,
Kandiuwisunga Uwiteka aba ahirwa.
21 Ufiteumutimaw'ubwenge azitwaumunyamakenga,
Kandiururimiruryoshya amagambo rwungura kwiga.
22 Ubwenge buberanyirabwo isōko y'ubugingo,
Ariko ikibabaza abapfapfa niubupfu bwabo.
23 Umutimaw'umunyabwenge wigishaururimirwe,
Kandiumwunguraubwenge mu byo avuga.
24 Amagambo anezeza ni nk'ubuki,
Aryoheraubugingo bw'umuntu agakomeza ingingo ze.
25 Hariho inziraumuntu yibwira ko ari nziza,
Ariko iherezo ryayo ni inzira z'urupfu.
26 Inda y'umukozini yo imuteragukora,
Kandi akanwa ke na ko karamwaka.
27 Imburakamaro igambirira ibibi,
Kandiururimirwayo rwotsa nk'umuriro.
28 Umuntuugorekaukuriaba abiba intonganya,
Kandiuneguranira mu byongorerano atandukanya incuti z'amagara.
29 Umunyarugomoyoshyaumuturanyi we,
Kandi akamunyuza mu nzira idatunganye.
30 Uwica ijisho aba atekereza iby'ubugoryi,
Agahekenya amenyo agira ngo asohoze ibibi.
31 Uruyenzi rw'imvi ni ikamba ry'icyubahiro,
Bibonekeshwa no kujya mu nzira yo gukiranuka.
32 Utihutirakurakara aruta intwari,
Kandiutegekaumutimawe arutautsindaumudugudu.
33 Abantu batera inzuzi,
Ariko uko bigenda kose bitegekwa n'Uwiteka.
1 Utwokurya dukakaye turimoamahoro,
Turutaurugorwuzuyeibyokurya,
Ariko rufiteintonganya.
2 Umugaragu witonda azarera mwene shebujaukoraibiteye isoni,
Kandi azaragwa hamwe na bo.
3 Uruganda rutunganya ifeza n'itanura ritunganya izahabu,
Ariko Uwiteka ni weugerageza imitima.
4 Inkozi y'ibibi yumvira imvugo y'ibigoryi,
Umunyabinyoma ategera amatwiururimirw'inkubaganyi.
5 Ushinyaguriraumukeneaba atuka Iyamuremye,
Uwishimira ibyago by'abandi ntazabura guhanwa.
6 Abuzukuruni ikamba ry'abasaza,
Kandi ba se babera abana babo icyubahiro.
7 Imvugo itunganye ntiyizihiraumupfapfa,
Ariko cyaneururimirubeshya ntirukwiriye imfura.
8 Uhabwa impongano yibwira ko afite ikintu cy'igiciro cyinshi,
Aho ayerekewe hose abona ko imugiriye akamaro.
9 Uhishīra igicumuroaba ashakaurukundo,
Arikouhozahourutotoatandukanya incuti z'amagara.
10 Gucyahwa kugeraumunyabwenge ku mutima,
Kurutaguhanishaumupfapfa inkoni ijana.
11 Umuntu mubi ashakaubugomegusa,
Ni byo bizamuzanira intumwa y'inkazi.
12 Guhuran'idubu ryibwe ibyana byaryo,
Biruta guhuran'umupfu ku bupfu bwe.
13 Uwitura ibyiza ibibi,
Ntabwo ibibi bizava mu rugo rwe.
14 Itangira ry'intonganya ni nk'ugomoroye amazi,
Nuko reka impaka zitarabyara intonganya.
15 Uhaurubanza ababi kandiutsindisha abakiranutsi,
Bombi ni ikizira ku Uwiteka.
16 Impiya ziri mu ntoki z'umupfapfa zimaze iki?
Zamuguriraubwenge kandi nta mutimaagira?
17 Incuti zikundana ibihe byose,
Kandiumuvandimwe avukiragukūra abandi mu makuba.
18 Umuntuubuzeubwenge arahiriraubwishingire,
Akishingira undi imbere y'umuturanyi we.
19 Ukunda intonganya aba akunze n'ibicumuro,
Ushaka gusumbisha abandiurugoaba yishakiye kurimbuka.
20 Ufiteumutimaunanirana nta byiza abona,
Kandi uw'ururimirugoreka azagwa mu makuba.
21 Ubyayeumupfapfa aba yiteye agahinda,
Kandi se w'umupfapfa nta munezero agira.
22 Umutimaunezerewe niumutimwiza,
Arikoumutimaubabayeumuterakonda.
23 Umunyabyaha yakirira impongano zihishwe mu kwaha,
Kugirango agoreke inzira z'imanza.
24 Ubwenge buba hafi imbere y'ujijutse,
Arikoumupfapfa ajya kubushakira ku mpera y'isi.
25 Umwanaupfapfana atera se agahinda,
Kandi akabera nyina ikirumbo.
26 Si byiza gucaumukiranutsi igihano,
Cyangwa gukubitira imfura gutunganya kwazo.
27 Uwifata mu magambo niumunyabwenge,
Kandiufiteumutimawitonze niumuntuujijutse.
28 Ndetse n'umupfapfa iyo acecetse bagira ngo niumunyabwenge,
Kandi iyo abumbuyeumunwa bamwitaumunyamakenga.
1 Uwitandukanya n'abandi aba ashaka ibyo ararikiye,
Akangaubwenge bwose butunganye afiteubukana.
2 Umupfapfa ntanezezwa no kujijuka,
Ahubwo anezezwa no kugaragaza ibiri mu mutimawe.
3 Iyo hatungutse inkozi z'ibibi haba hajeumugayo,
Kandiubushizi bw'isoni buzanan'igitutsi.
4 Amagambo yo mu kanwa k'umunyabwenge ni nk'amazi maremare,
Kandi isōko y'ubwenge ni nk'akagezi gasūma.
5 Si byiza kwita ku cyubahiro cy'umunyabyaha mu rubanza,
Kandi si byiza kwirengagizaurubanza rw'umukiranutsi.
6 Amagambo y'umupfapfa azana intonganya,
Kandiururimirwe rusemera agasaya.
7 Akanwa k'umupfapfa ni ko kazamurimbura,
Kandi ikigushaumutimawe mu mutegoniururimirwe.
8 Amagambo y'inzimuzi aryohera amatwi,
Aba nk'uturyoheraumuntu asamuye tujya mu nda ye.
9 Ugiraubuteku murimowe,
Aba ameze nk'umuvandimwe w'umurimbuzi.
10 Izina ry'Uwiteka niumunaraukomeye,
Umukiranutsi awuhungiramo, agakomera.
11 Ubutunzi bw'umukireniumuduguduweukomeye,
Kandi ibyo yibwira bimugotank'inkike ndende zihomye.
12 Kwishyira hejuru k'umutimakubanziriza kurimbuka,
Kandi kwicisha bugufikubanziriza guhabwa icyubahiro.
13 Usubizabakimubwira,
Bigaragazaubupfu bwe n'ubushizi bw'isoni.
14 Umutimawihanganyeukomezaumuntu mu ndwara ye,
Arikoumutimawihebye ni nde wawihanganira?
15 Umutimaw'umunyamakengauronka kumenya,
Kandiugutwi k'umunyabwenge ni cyo gushaka.
16 Amaturo y'umuntu amuhesha inzira,
Akamugezaimbere y'abakomeye.
17 Mu rubanzaubanje kuvugaasa n'ukiranuka,
Ariko uwo yaregaga iyo aje aramuhinyuza cyane.
18 Ubufindo bumaraimpaka,
Kandi bukiranura abakomeye.
19 Umuntuubabajwe n'uwo bava inda imwe,
Kumugorora biraruhijebiruta guhindūraumurwaukomeye,
Kandi intonganya zabo zimeze nk'ibyuma byugariye ibihome.
20 Ururimirwiza ni rwo ruhazainda y'umuntu,
Kandi amagambo meza yunguka ni yo amuhesha guhaga.
21 Ururimini rwo rwica kandi ni rwo rukiza,
Abarukunda bazatungwan'icyo ruzana.
22 Ubonyeumugoremwiza aba abonye ikintu cyiza,
Akaba agizeumugisha ahawe n'Uwiteka.
23 Umukeneavuga yihonga,
Arikoumukireasubizanyaumwaga.
24 Incuti nyinshi zisenyaurugo,
Ariko haba incuti iramba ku muntu,
Imurutiraumuvandimwe.
1 Umukeneugenda atunganye,
Arutaufiteururimirugoreka kandi ariumupfapfa.
2 Kubahoudafiteubwenge si byiza,
Umuntu wihutiraibyo atazi ayoba inzira.
3 Ubupfapfa bw'umuntu bumuyobya inzira ye,
Kandiumutimawe winubiraUwiteka.
4 Ubutunzi bugwiza incuti,
Arikoumukenewe atandukanana mugenzi we.
5 Umugabow'indarikwa ntazabura guhanwa,
Kandiuvugaibinyoma ntazabikira.
6 Benshi bavuga amagambo ashyeshya imbere y'umunyabuntu,
Kandiumuntu wese akundautanga.
7 Abavandimwe b'umukenebose baramwanga,
Incuti ze zikarushaho kumwirengagiza,
Iyo abaganirije baramuninira bakigendera.
8 Uwishakiraubwenge aba akundaubugingo bwe,
Ukomeza kwitonda azabona ibyiza.
9 Umugabow'indarikwa ntazabura guhanwa,
Kandiuvugaibinyoma azapfa abizize.
10 Umupfapfa ntakwiriye ibinezeza,
N'umugaragu ntakwiriye gutegeka ibikomangoma.
11 Amakengaumuntu afite amubuzakwihutirakurakara,
Kandi bimuha icyubahiro kwirengagiza inabi yagiriwe.
12 Uburakari bw'umwami bumerank'ubw'intare itontoma,
Ariko ineza ye ni nk'ikime gitonze ku bwatsi.
13 Umwanaupfapfana abera se ikirumbo,
Kandi intonganya z'umugoreni nk'ibitonyanga bidatuza.
14 Urugo n'amatungoumuntu abiragwa n'ababyeyi be,
Arikoumugorewitonda amuhabwa n'Uwiteka.
15 Ubute buteragusinziraubuticura,
Kandiuwinaniwe arananuka.
16 Ukomeza amategeko aba arindaubugingo bwe,
Arikoutitaku nzira ze azapfa.
17 Ubabariyeumukeneaba agurijeUwiteka,
Na we azamwishyuriraineza ye.
18 Hanaumwana wawe ubwoukimwiringiye,
Ariko ntumuhanire kumwica.
19 Umunyamujinya mwinshi azabihanirwa,
Kandi naho wabimukizauzongera wihete.
20 Emera inama kandi wumve icyo wigishijwe,
Kugirango mu maherezo yaweuzabeuziubwenge.
21 Mu mutimaw'umuntu habamo imigambi myinshi,
Ariko inama y'Uwiteka ni yo ihoraho.
22 Ineza y'umuntu ni yo imuteragukundwa,
Kandiumukenearutaumunyabinyoma.
23 Kūbaha Uwiteka biteraubugingo,
Umwubashye azahora ahaze,
Ntazagerwaho n'ibibi.
24 Inyanda ishyiraukubokoku mbehe,
Ariko ntiyitamike.
25 Kubitaumukobanyi kandi abaswa baziga kwitonda,
Bwirizaujijutse na we azamenyaubwenge.
26 Usesagura ibya se agasendesha nyina,
Niumwanaukozaisoni akaba n'igitutsi.
27 Mwana wanjye, reka gupfa kumva ibyoubwirizwa,
Ngo wiyobagize amagambo y'ubwenge.
28 Umuhamyautagiraumumaroagayisha imanza zitabera,
Kandi akanwa k'umunyabyaha karyohera ibibi kakabimira.
29 Ibihano biringanirijwe abakobanyi,
Kandi inkoni zitegekewe ibitugu by'abapfapfa.
1 Vino niumukobanyi,
Inzoga zirakubaganisha,
Kandiushukwa na byo ntagiraubwenge.
2 Igitinyiro cy'umwami ni nk'icy'intare yivuga,
Umurakaje aba agiriye amagara ye nabi.
3 Umuntu ashimirwa kwirinda impaka,
Arikoumupfapfa wese akunda intonganya.
4 Nzarimirana w'umunyabute ntiyihingira atinya imbeho,
Ni cyo gituma mu isarura azasabiriza kandi ntagire icyo abona.
5 Imigambi yo mu mutimaw'umuntu ni nk'amazi y'imuhengeri,
Arikoumunyabwenge azayifindura.
6 Abenshi mu bantu bakunda kwamamaza ineza yabo,
Arikoumunyamuravawamubonahe?
7 Umukiranutsi agendera mu muravawe,
Hahirwa abana be bazamukurikira.
8 Umwami wicaye ku ntebe y'imanza,
Atatanyisha ibibi byose amaso ye.
9 Ni ndeubasha kuvugaati
“Ni jye wiyejejeumutima,
Ubu nkize icyaha cyanjye”?
10 Ibipimisho biciyeukubirin'ingero ziciyeukubiri,
Byombi ni ibizira ku Uwiteka.
11 Umuntu naho ariumwana amenyekanira ku byo akora,
Nibaumurimoweuboneye kandiutunganye.
12 Ugutwi kumva n'ijisho rireba,
Byombi byaremwe n'Uwiteka.
13 Ntukunde kuryamīra kugirangoutazakena,
Kanguka ube maso kandiuzahaga ibyokurya.
14 Ugiye kuguraarapfobya ati
“Urampenze,urampenze!”
Ariko agenda yishimira icyo aguze.
15 Hariho izahabu n'amabuye ya marijani menshi,
Arikoumunwa w'ubwenge ni ibyambarwa by'igiciro cyinshi.
16 Uwishingiyeumushyitsiumwakeumwambaro we ho ingwate,
Kandiuwishingiye abashyitsiumwemere houbugwate.
17 Urishaubuhwahwa araryoherwa,
Ariko hanyuma bikamuberaumusenyi mu kanwa ke.
18 Imigambi yose ikomezwa n'inama,
Kandiuzajye gusembura intambaraufiteinama z'ubwenge.
19 Ugenda ari inzimuzi amena ibanga,
Nuko ntukiyuzuzen'ukunda kuvugagura.
20 Uvuma se cyangwa nyina,
Urumurirwe ruzazimira mu mwijima w'icuraburindi.
21 Umwandu wabonekera mu maguru mashya mu itangira,
Ariko amaherezo ntuhira.
22 Ntukavuge uti “Nzihōrera.”
Tegereza Uwiteka na we azagukiza.
23 Ibipimisho biciyeukubirini ikizira ku Uwiteka,
Kandi igipimo kibeshya si cyiza.
24 Uwiteka ni weuyobora imigendere y'umuntu,
Mbeseumuntu yamenya ate inzira aganamo?
25 Guhubukiraindahiro y'ibyo yashinganye biberaumuntuumutego,
Yamara kurahira agasigara yisiganuza.
26 Umwami w'ubwenge ahūza abanyabyaha ikibando,
Hanyuma akabagosora.
27 Umwuka w'umuntu niurumuriyahawe n'Uwiteka,
Rusesengura ibihishwe mu mutima.
28 Imbabazi n'ukurini byo biteraumwami kurama,
Kandi ingoma ye ikomezwa n'imbabazi.
29 Ubwiza bw'abasore ni imbaraga zabo,
Kandiubwiza bw'abasaza niuruyenzi rw'imvi.
30 Inguma ziryana zikurahoibibi,
Kandi imibyimba igera ku mutima.
1 Umutimaw'umwami uri mu kubokok'Uwiteka,
Awuganisha aho ashatse hose nk'uyobora amazi mu migende yayo.
2 Inzira y'umuntu yose imutunganiye ubwe,
Ariko Uwiteka ni weugerageza imitima.
3 Gukiranuka n'imanza zitabera,
BirutiraUwiteka ibitambo.
4 Kurebana igitsure n'umutimaw'ubwibone,
Ni byo rumurirw'abanyabyaha,
Byose ni icyaha.
5 Ibyoumunyamwete atekereza bizanaubukire,
Arikoubwira bwinshi bwirizaubusa.
6 Ubutunzi bushakishwaururimirubeshya buyokank'umwuka,
Ababushaka baba bashakaurupfu.
7 Urugomorw'abanyabyaha ruzabahitana,
Kuko banga gukoraibitunganye.
8 Inzira y'uremerewe n'ibyaha iragoramanga cyane,
Ariko imirimo y'uboneye ihora itunganye.
9 Kuba mu gakinga k'urusenge,
Biruta kubanan'umugorew'ingare mu nzu y'inyumba.
10 Umutimaw'umunyabyaha wifuza ibyaha,
Umuturanyi we ntabwo yabona ineza imuturukaho.
11 Iyoumukobanyi ahanwe injiji yumviraho,
Kandiumunyabwenge iyo yigishijwe ahabwa kumenya.
12 Umukiranutsi yitegereza inzu y'abanyabyaha,
Uko bubikwa bakarimbuka.
13 Uwica amatwi ngo atumva gutakak'umukene,
Na we azataka kandi ntazumvwa.
14 Ituro ritanzwe rwihishwa rihoshauburakari,
N'impongano zihishwe mu kwaha zoroshyaumujinyaukaze.
15 Umukiranutsi anezezwa no gukoraibitunganye,
Ariko ku nkozi z'ibibi bizazibera icyishi.
16 Umuntuujarajara akava mu nzira y'ubwenge,
Azaba mu iteraniro ry'abapfuye.
17 Ukunda kuba inkorabishungo azabaumukene,
Ukunda vino n'amavuta ya elayo ntabwo azabaumutunzi.
18 Umunyabyaha azaba incungu y'umukiranutsi,
N'umugambanyi azagwa mu kigwi cy'intungane.
19 Kwibera ku gasozi kadatuwe,
Kurutakubanan'umugorew'umwagauteraintonganya.
20 Mu rugo rw'umunyabwenge hariubutunzi bw'igiciro cyinshi n'amavuta ya elayo,
Arikoumupfapfa we abipfushaubusaakabimaraho.
21 Ukurikiza gukiranuka n'imbabazi,
Ni weuzabonaubugingo no gukiranuka n'icyubahiro.
22 Umunyabwenge yurirainkike z'umuduguduw'intwari,
Kandi acogoza ibyiringiro byabakomezaga.
23 Utabumbuye akanwa ke agafataururimirwe,
Ni weurindaubugingo bwe amakuba.
24 Umwibone w'umunyakizizi yitwaumunyagasuzuguro,
Akoranaubwirasi bwibona.
25 Umunyabute yicwa no kwifuza,
Kuko yanga gukoresha amaboko ye.
26 Harihouhorana uburūraumunsiukira,
Arikoumukiranutsi aratanga ntiyimane.
27 Igitambo cy'umunyabyaha ni ikizira,
Nkanswe noneho iyo agitanganyeumutimamubi.
28 Umugabouhamya ibinyoma azarimburwa,
Arikoumuntu wumva neza nta wuzamubuzakuvuga.
29 Umunyabyaha ntagira imbebya ku maso ye,
Arikoumuntu w'intungane atunganya inzira ze.
30 Nta bwenge cyangwaubuhanga cyangwa inama,
Byabasha kurwanya Uwiteka.
31 Ifarashi irindirijweumunsi w'urugamba,
Ariko kunesha kuva ku Uwiteka.
1 Kuvugwa neza birutaubutunzi bwinshi,
No gukundwakurutaifeza n'izahabu.
2 Umutunzi n'umukenebahurirahamwe,
Uwiteka ni we wabaremye bose.
3 Umunyamakenga iyo abonye ibibi bije arabyikinga,
Arikoumuswa arakomeza akabijyamo akababazwa na byo.
4 Uwicisha bugufi, akūbaha Uwiteka,
Ingororano ye niubukiren'icyubahiro n'ubugingo.
5 Amahwa n'imitego biri mu nzira y'ikigoryi,
Urindaubugingo bwe azanyura kure yabyo.
6 Menyerezaumwana inzira akwiriye kunyuramo,
Azarinda asaza atarayivamo.
7 Umukireategekaumukene,
Kandiuguzaaba ari nk'umugaragu w'umugurije.
8 Ubiba gukiranirwa azasarura ishyano,
Inkoni y'uburakari bwe izavunika.
9 Urebana ibambe azahirwa,
Kuko agaburiraumukeneibyokurya bye.
10 Irukanaumukobanyi kandi intonganya zizajyana na we,
Ndetse imivurungano no gukozwa isoni bizashira.
11 Ukunda kugiraumutimauboneye,
Akagira imbabazi mu byo avuga,
Umwami azaba incuti ye.
12 Amaso y'Uwiteka arindaufiteubwenge,
Ariko atsembaho iby'abagambanyi.
13 Umunyabute arahwaganya ati
“Hanze hari intare, nasohoka yanyicira mu nzira.”
14 Akanwa k'abagore b'inzaduka ni imva ndende,
Uwo Uwiteka azinutsweazayigwamo.
15 Ubupfapfa buhambiriwe ku mutimaw'umwana,
Ariko inkoni ihana izabumucaho.
16 Uwishakiraubutunzi akarenganya abakene,
Kandiuhongera abakire,
Bombi bazakena nta kabuza.
17 Tegaugutwi wumve amagambo y'umunyabwenge,
Kandiumutimawaweushishikarire kumenyaubwenge bwanjye,
18 Kuko ari byiza nubikomeza mu mutimawawe,
Bigahora mu kanwa kawe.
19 Nabikumenyesheje uyu munsi woweubwawe,
Kugirango ibyiringiro byawe bibe ku Uwiteka.
20 Mbese sinakwandikiye ibyiza by'inama n'ibyo kumenya,
21 Kugirango nkwemeze amagambo y'ukuri,
Usubiraneyo ayo magambo ku bagutumye?
22 Ntukanyageumukenekuko ariumukene,
Kandi ntukarenganye indushyimu manza,
23 Kuko Uwiteka azababuranira,
Kandi ababarenganya azabanyagaubugingo bwabo.
24 Ntugacudiken'umunyamujinya,
Kandi ntukagendane n'umunyaburakari,
25 Kugirangoutigaingeso ze,
Zikaberaubugingo bwaweumutego.
26 Ntukabemu bīshingirisha gukorana mu biganza,
Cyangwa abīshingira abanyamyenda.
27 Nibaudafite ibyo kumwishyurira,
Washaka ko agutwaraubuririwaryamagaho?
28 Ntugashingure imbago za kera,
Izo ba sogokuruzabashinze.
29 Hariumuntu w'umunyamwete mu byo akoraubonye?
Bene uwo azaba imbere ku mwami,
Ntazakorera abagufi.
1 Igihe wicajwe no gusangira n'umutware,
Ushyireumutimakuri uwo uri imbere yawe.
2 Niba uzi yuko uriumunyandanini,
Wifatira icyuma ku muhogowawe.
3 Ntiwishinge ibyokurya bye biryoshye,
Kuko bishukana.
4 Ntukarushywe no gushakaubutunzi,
Ihebere bwa bwenge bwawe.
5 Mbese wahanga amaso ku bitariho?
Kukoubutunzi butabura kwitera amababa,
Bukagurukank'uko igisiga kirenga mu bushwi.
6 Ntukarye ibyokurya by'ufiteijisho ribi,
Kandi ntukifuze ibyokurya bye biryoshye,
7 Kuko uko atekereza ku mutimaari ko ari.
Yenda arakubwira ati “Ngwino ngufungurire”,
Arikoumutimawe ntabwo ubauhujenawe.
8 Intore wamizeuzayiruka,
Kandiuzabawapfushijeubusaamagambo yawe wamushimishije.
9 Ntukagire icyouvugaumupfapfa akumva,
Kuko azahinyuraubwenge bw'amagambo yawe.
10 Ntugashingure imbago zerekana imbibi za kera,
Kandi ntukarengēre mu mirima y'impfubyi,
11 Kuko Umurengezi wabo akomeye,
Azakuburanya ababuranira.
12 Huguriraumutimawawe kwigishwa,
N'amatwi yawe ku magambo yo kumenya.
13 Ntukange guhanaumwana,
Kuko numukubitaumunyafu atazapfa.
14 Uzamukubitaumunyafu,
Mazeuzakizaubugingo bwe kujya ikuzimu.
15 Mwana wanjye,umutimawawe nugiraubwenge,
Uwanjye na wouzanezerwa.
16 Niukuriumutimawanjyeuzanezerwa,
Nuvugaibitunganye.
17 Ntugakundireumutimawawe kwifuza iby'abanyabyaha,
AhubwouhorewubahaUwiteka burinde bwira.
18 Kuko hariho ingororano koko,
Kandi ibyiringiro byawe ntibizakurwaho.
19 Tega amatwi mwana wawe,ugireubwenge,
Kandiuyoboreumutimawawe mu nzira nziza.
20 Ntukabemu iteraniro ry'abanywi b'inzoga,
No mu ry'abanyandanini bagira amerwe y'inyama.
21 Kukoumusinzi n'umunyandanini bazakena,
Kandiumunyabitotsi bizamwambikaubushwambagara.
22 Umvira so wakubyaye,
Kandi ntugahinyure nyoko ageze mu za bukuru.
23 Guraukurintuguranure,
Guraubwenge no kwigishwa n'ubuhanga.
24 Se w'umukiranutsi azishima cyane,
Kandiubyaraumwanaufiteubwenge azamwishimira,
25 So na nyoko bishime,
Kandiuterenyoko wakubyaye kuvuzaimpundu.
26 Mwana wanjye, mpaumutimawawe,
Kandi amaso yawe yishimire inzira zanjye.
27 Kukoumugorewa maraya ariuruhavururerure,
Kandiumugorew'inzaduka ariurwobo rufunganye.
28 Niukuriaca igico nk'umwambuzi,
Kandi atuma hagwira abagambanyi mu bantu.
29 Ni ndeubonye ishyano?
Ni ndeutaka?
Ni ndeufiteintonganya?
Ni nde wiganyira?
Ni ndeufiteinguma zitagira impamvu?
Ni ndeutukuzaamaso?
30 Ni abarara inkera,
N'abagenda bavumba inturire.
31 Ntukarebe vino uko itukura,
Igihe ibirira mu gikombe,
Ikamanuka neza.
32 Amaherezo iryana nk'inzoka,
Igatema nk'impiri.
33 Amaso yaweukayahanga ku by'inzaduka,
Kandiumutimawaweukavuga ibigoramye.
34 Niukuriukazengerezwa nk'uryamye mu nyanja hagati,
Cyangwa nk'umuntuuryamye hejuru y'umuringoti wo mu nkuge.
35 Ukavuga uti “Bankubisenyamara nta cyo mbaye,
Bampondaguye kandi sinumvise,
Ndakanguka ryari ngo nongere njye kuvumba?”
1 Ntukagirire abantu babi ishyari,
Kandi ntukifuze kubanana bo,
2 Kuko imitima yabo itekereza kurenganya,
Kandiururimirwabo ruvugaibyo kugiranabi.
3 Ubwenge ni bwo bwubakaurugo,
Kandi rukomezwa no kujijuka.
4 Kumenya ni ko kuzuzaamazu yo muri rwo,
Mo ibintu byose by'igiciro cyinshi n'iby'igikundiro.
5 Umunyabwenge arakomeye,
Kandiujijutse yunguka imbaraga.
6 Uzajye gusembura intambaraufiteinama z'ubwenge,
Aho abajyanama benshi bari haba amahoro.
7 Ubwenge burengaumupfapfa ntabushyikire,
Iyo ari mu iteraniro ntabumburaumunwa.
8 Ugambirira gukoraibibi,
Bamwitaumugiranabi.
9 Imigambi y'ubupfapfa ni yo cyaha,
Kandiumukobanyi niumuziromu bantu.
10 Nugambururamu makuba,
Gukomera kwawe kuba kubayeubusa.
11 Abajyanirwa gupfaubarokore,
Kandi abarindiriye kwicwa ntubazibukire.
12 Nuvugauti “Dore ntabwo twabimenye”,
Ntuzi ko Igera imitima ari yo ibizi?
Irindaubugingo bwawe ni yo ibimenya,
Mbese ntizagororeraumuntu wese ibihwanye n'imirimo yakoze?
13 Mwana wanjye, jya uryaubukikuko buryoha,
Kandi ingabo zabwo ziryohera akanwa kawe.
14 Ni ko kumenyaubwenge bizamereraubugingo bwawe,
Nububonani bwo n'ingororano zizaboneka,
Kandi ibyiringiro byawe ntibizaba iby'ubusa.
15 Wa munyabyaha we, ntugaceigico ku rugo rw'umukiranutsi,
Ntugasahureubuturobwe,
16 Kukoumukiranutsi naho yagwa karindwi yakongera akabyuka,
Ariko abanyabyaha bazagushwan'amakuba.
17 Ntukishimeumwanzi wawe aguye,
Kandi ntukagireumutimaunezezwa n'uko atsembwe,
18 Kugirango Uwiteka atabireba akababazwa na byo,
Akirengagizauburakari yamurakariye.
19 Ntugahagarikweumutiman'inkozi z'ibibi,
Ntukifuze iby'abanyabyaha,
20 Kuko nta ngororano y'umuntu mubi,
Urumurirw'ukiranirwa ruzazima.
21 Mwana wanjye, wubaheUwiteka n'umwami,
Kandi ntukishyire mu by'abajya irya n'ino,
22 Kuko amakuba yabo azabatungura.
Ni nde wamenya kurimbuka kwabo bose?
23 Ibi na byo ni imigani y'abanyabwenge:
Kuba intinyamaso mu rubanza si byiza,
24 Ukizaumunyabyaha ati “Ufiteurubanza”,
Azavumwa n'igihugu kandi amahanga azamwangaurunuka.
25 Ariko abamucyaha bazagubwa neza,
Kandiumugisha mwizauzabazaho.
26 Ushubijeibitunganye,
Aba asomye ku munwa.
27 Banza witegure ibyo ku gasozi,
Uringanize imirima yawe,
Hanyumauzabone kūbaka inzu.
28 Ntugashinjeumuturanyi wawe nta mpamvu,
Kandi ntugashukanisheururimirwawe.
29 Ntukavuge uti “Ibyo yankoreye nzabimwitura,
Mwiture ibihwanye n'imirimo yakoze.”
30 Nanyuze ku murimaw'umunyabute,
No ku ruzabibu rw'umuntuubuzeubwenge.
31 Nasanze hose ari amahwa,
Hose ifurwe yarahazimagije,
Kandiuruzitiro rwaho rw'amabuye rwarasenyutse.
32 Nuko ndebye mbyitegereza neza,
Mbibonye mbikuramogusobanukirwa.
33 Uti “Henga nsinzire gato,
Nihweture kanzinya,
Kandi nipfunyapfunye nsinzire.”
34 Uko ni koubukenebuzagufatank'umwambuzi,
N'ubutindi bukaguterank'ingabo.
1 Iyi na yo ni imigani ya Salomo yimuwe, yandikwa n'abagaragu ba Hezekiyaumwami w'u Buyuda.
2 Icyubahisha Imana ni uko ikinga ibintu,
Ariko abami bo bubahishwa no kubigenzura.
3 Uko ijuru riri hejuru cyane n'isi igera ikuzimu,
Ni ko n'imitima y'abami itamenyekana.
4 Kura inkamba mu ifeza,
Maze hazavamo icyuma gihabwaumusennyi.
5 Kura abagome imbere y'umwami,
Maze ingoma ye izakomezwa no gukiranuka.
6 Ntukibonabone imbere y'umwami,
Kandi ntugahagarare mu mwanya w'abakomeye.
7 Kuko ibyiza ari uko wahamagarwa ngo “Ngwino witabe”,
Biruta ko wasubizwayo imbere y'umwami murebana.
8 Ntukihutirekuburanya mugenzi wawe,
Yagutsinda wakorwa n'isoni,
Hanyumaukabura ukougira.
9 Ahubwo mwikiranure muriukwanyu,
Kandi ntukabitarange,
10 Kugirangoubyumva atazakugaya,
Kandiumugayowaweukazaguhamaho.
11 Ijambo ryizihiye rivuzwe mu gihe gikwiriye,
Ni nk'amatunda y'izahabu ku mbehe y'ifeza.
12 Gucyaha k'umunyabwenge gutunganiraubyumva,
Nk'impeta y'izahabu cyangwa imitamirizo y'izahabu nziza.
13 Uko imbeho ya shelegi imera mu gihe cy'isarura,
Ni ko intumwa idatenguha imerera abayitumye,
Kuko inyuraumutimawa ba shebuja.
14 Nk'uko imvura irimoumuyagaikuba igapfa,
Ni ko uwo muntu amera wishimiriza ibyo azatanga kandi abeshya.
15 Kwitondaukarindīra byemezaumutware,
Kandiururimirworoheje ruvunaigufwa.
16 Mbeseubonyeubuki?
Uryehoubuguhagije,
Nturenzeurugerokugirangoutaburuka.
17 Ntugahoze ikirenge cyawe mu nzu y'umuturanyi,
Kugirango ataguhararuka akakwanga.
18 Umuntuushinjaumuturanyi we ibinyoma,
Ni nk'imangu n'inkota n'umwambiutyaye.
19 Kwizeraumuhemumu gihe cy'amakuba,
Ni nk'iryinyo ricitse n'ikirenge gitanye.
20 Udabagiriraumuntuubabaye mu mutima,
Ameze nk'uwiyambikaubusamu mbeho,
Cyangwa nk'umushari wa vinousutsweku munyu.
21 Umwanzi wawe nasonzaumugaburire,
Nagira inyotaumuheamazi yo kunywa,
22 Kukouzabaurunze amakara yaka ku mutwe we,
Kandi Uwiteka azakugororera.
23 Umuyagauva ikasikaziuzanaimvura,
Ni ko n'ururimiruzimura ruterakwiraburirwa mu maso.
24 Kuba mu gakinga k'urusenge,
Biruta kubanan'umugorew'ingare mu nzu y'inyumba.
25 Nk'uko amazi afutse amereraumutimawaka,
Ni ko n'inkuru nziza zimera zivuye mu gihugu cya kure.
26 Umukiranutsi wiyoroshya imbere y'abanyabyaha,
Ameze nk'iriba ritobamye n'isōko yandujwe.
27 Si byiza kuryaubukibwinshi,
Kandi icyubahiro abantu bishakira si cyo cyubahiro nyakuri.
28 Umuntuutitangīra mu mutima,
Ameze nk'umuduguduusenyutseutagira inkike.
1 Nk'ukouruburarwo mu cyi rudakwiriye,
Haba n'imvura yo mu isarura,
Ni ko kūbahaumupfapfa bidakwiriye.
2 Nk'uko igishwi kijarajara,
N'intashya uko iguruka,
Ni ko n'umuvumow'ubusautagira uwoufataho.
3 Ikibōko gikwiriye ifarashi,
Icyuma mu kanwa gikwiriye indogobe,
N'inkoni na yo ikwiriye ibitugu by'abapfapfa.
4 Ntusubizeumupfapfa ibihwanye n'ubupfapfa bwe,
Kugirangoudasana we.
5 Subizaumupfapfa ibikwiriyeubupfapfa bwe,
Ye kwirata ko ariumunyabwenge.
6 Utumaumupfapfa,
Aba yivunnyeamaguru akaba yihaye gupfirwa.
7 Nk'uko amaguru y'ikimuga agenda ajegajega,
Ni koumuganiumeramu kanwa k'umupfapfa.
8 Guhaumupfapfa icyubahiro,
Ni nko kujugunya isaho y'utubuyenge tw'igiciro kinini ku kirundo cy'amabuye.
9 Nk'uko ihwa rihanda mu kiganza cy'umusinzi,
Ni koumuganiuciwen'abapfapfauvugwa.
10 Uguriraumupfapfa cyangwaumuhisi,
Ameze nk'umurashiukomeretsa abantu bose.
11 Nk'uko imbwa isubiraku birutsi byayo,
Ni koumupfapfa asubiraku bupfapfa bwe.
12 Mbese wabonyeumuntu wiyogeza ko ariumunyabwenge?
Wapfa kwemeraumupfapfa kumurutisha uwo.
13 Umunyabute arahwaganya ati
“Mu nzira hari intare,
Niukuriiri mu nzira nyabagendwa.”
14 Nk'ukourugiruhindukiraku mapata yarwo,
Ni koumunyabute agaragurikaku buriribwe.
15 Umunyabute akora ku mbehe,
Akananirwa kwitamika.
16 Umunyabute yibwira ko ariumunyabwenge,
Kurusha abantu barindwi basubizanya impamvu.
17 Umugenziurakazwa n'intonganya zitamwerekeyeho,
Ameze nk'ufashe imbwa amatwi.
18 Nk'ukoumusaziarasa imyambi iriho amafumba bikazanaurupfu,
19 Ni koumuntu amezeushukishaumuturanyi we amashyengo,
Ati “Nagukinishaga.”
20 Iyo inkwi zibuzeumurirourashira,
Aho inzimuzi zitari intonganya zirashira.
21 Nk'uko amakara acwekēra bakongeraho andi,
Cyangwa inkwi zishyirwa ku muriro,
Ni koukunda intonganya acana impaka.
22 Amagambo y'inzimuzi yongorerana aryohera amatwi,
Kandi akuzuraumutima.
23 Ururimiruvugaurukundo ruvanze n'umutimamubi,
Ni nk'ikibindi gihomeshejwe inkamba z'ifeza.
24 Uwangana ahorana amagambo ashukana,
Ariko mu mutimawe abitsemouburyarya.
25 Nagira imvugo nziza ntukamwizere,
Kuko mu mutimawe harimo ibizira birindwi.
26 Nahourwango rwe yaruhisha ku buryarya,
Ububi bwe buzagaragarira imbere y'iteraniro.
27 Ucukuraurwobo azarugwamo,
Kandiuhirika ibuye rizamubirindukana.
28 Ururimirubeshya rwanga abo rwakomerekeje,
Kandi akanwa gashyeshya kararimbura.
1 Ntukiratane iby'ejo,
Kukoutaziicyo uwo munsiuzacyana.
2 Aho kwishima washimwa n'undi,
Ndetse n'umushyitsi ariko atariururimirwawe wishimisha.
3 Ibuye riraremereye,
Umusenyi niumutwaro,
Arikouburakari bw'umupfapfa burusha byombi kuremera.
4 Uburakari buteraurugomo,
Kandiumujinyaumezenk'isūri,
Ariko ni nde washobora kwihanganira ishyari?
5 Guhanirwa ku mugaragaro,
Kurutaurukundo rudaseruka.
6 Ibikomere by'umukunzi bizanwa n'ukuri,
Arikoumwanzi asomana akabya.
7 Uwijuse akandagira mu buki,
Ariko inda ishonje ikirura cyose kirayiryohera.
8 Uko inyoni igurukaigasiga icyari cyayo,
Ni koumuntu amezeururongotana agata iwabo.
9 Nk'uko amadahano y'imibavu anezezaumutima,
Ni koumuntu aryoherwa n'inama ivuye mu mutimaw'incuti ye.
10 Ntukareke incuti yawe n'incuti ya so,
Kandi ku munsiugizeamakuba ntukajye gutabaza mwene so,
Umuturanyi uri hafi arutaumuvandimwe uri kure.
11 Mwana wanjye, giraubwenge,
Kandiunezezeumutimawanjye,
Kugirango mbone uko nsubizauntutse.
12 Umunyamakenga iyo abonye ibibi bije arabyikinga,
Arikoumuswa arakomeza akabijyamo akababazwa na byo.
13 Uwishingiyeumushyitsiumwakaumwambaro we ho ingwate,
Uwishingiyeumugorew'inzadukaumenye ko ari inshingano.
14 Uzinduka kare cyane akajya gushima incuti ye asakuza,
Bimuberank'umuvumo.
15 Umunsi w'imvura nyinshi y'urujojorudahita,
N'umugorew'ingareuvugaurudacabirahwanye.
16 Ushaka kumubuzani nko kubuzaumuyaga,
Azamufataanyerera nk'amavuta.
17 Uko icyuma gityaza ikindi,
Ni koumuntu akaza mugenzi we.
18 Uhingaumutinini weuzarya imbuto zawo,
Kandiunamba kuri shebuja ni weuzashimwa.
19 Nk'uko amaso y'umuntu arebana n'ayo mu mazi,
Ni koumutimaw'umuntuurebamu wundi.
20 Ikuzimunirimbukirontihahaga,
Ni ko n'amaso adahaga kurora.
21 Uruganda rutunganya ifeza,
N'itanura ritunganya izahabu,
Kandiumuntu ageragezwa n'ibyo bamwogeza.
22 Nubwo wasekurishaumupfapfaumuhinink'ingano,
Ubupfu bwe ntibwamushiramo.
23 Giraumwete wo kumenya uko imikumbi yawe imeze,
Kandiufateneza amashyo yawe,
24 Kukoubukungu budahoraho iteka,
Ingoma na yo idahoranwa ibihe byose.
25 Ubwatsi bukuzeburacibwa bukarundwahakameraubushya,
Kandi ibyatsi byo mu misozi bigakoranirizwa mu rugo.
26 Abana b'intama bakuberaimyambaro,
Kandi ihene zivamo izigurwaumurima,
27 Na yo amahenehene azaba ayo kunyobwa nawe,
Aguhazen'abo mu rugo rwawe,
Ndetse atunge n'abaja bawe.
1 Umunyabyaha ahunga ari nta wumwirukanye,
Arikoumukiranutsi ashiraubwoba nk'intare.
2 Igihugu kigira abami benshi kigira amagomerane,
Arikoumuntu w'umuhanga uziubwenge agitera kugubwa neza.
3 Umukeneurenganya indushyi,
Ameze nk'imvura y'umugaruikukumuyeimyaka.
4 Abanga amategeko bashima abanyabyaha,
Ariko abakomeza amategeko barabarwanya.
5 Inkozi z'ibibi ntizimenya imanza zitabera,
Ariko abashaka Uwiteka bamenya byose.
6 Umukeneugenda ari inyangamugayo,
Aruta icyigenge naho cyaba ari igikire.
7 Uwitondera amategeko niumwana uziubwenge,
Arikouwiyuzuzan'ibisambo akoza se isoni.
8 Ugwirishaubukungu bwe indamu n'inyungu mbi,
Aba abishakiyeubabarira abakene.
9 Uwiziba amatwi ngo atumva amategeko,
Gusenga kwe na ko ni ikizira.
10 Ushukaumukiranutsi ngo amuyobereze mu nzira mbi,
Azagwa mu rwobo yicukuriye,
Arikoumukiranutsiutunganye azazungura ibyiza.
11 Umukireyiyitaumunyabwenge,
Arikoumukeneujijutse aramugenzura akamuhinyura.
12 Abakiranutsi iyo baguwe neza habaho icyubahiro cyinshi,
Ariko iyo abanyabyaha bagiye ejuru abantu barihisha.
13 Uhisha ibicumurobye ntazagubwa neza,
Arikoubyatura akabireka azababarirwa.
14 Hahirwaumuntuuhorana kūbaha,
Arikouwinangiraumutimaazagwa mu byago.
15 Umutware mubiutwaraubwoko bukennye,
Ameze nk'intare itontoma n'idubu rihiga.
16 Umwamiutagiraubwenge akunda kurenganya cyane,
Arikouwanga indamu mbi ni weuzarama.
17 Umuntuuremerewe n'amaraso y'uwo yishe,
Azahunga abe icyohe he kugiraumutangira.
18 Ugenda atunganye azakizwa,
Arikougoreka inzira ze azagwa bimutunguye.
19 Uhinga imirima ye azahaga ibyokurya,
Arikoukurikiza inkorabusa azahagaubutindi.
20 Umunyamuravaagwiza imigisha myinshi,
Arikouwihutirakubaumukirentazabura guhanwa.
21 Kurobanura ku butonisi byiza,
Kandi si byiza koumuntu acumuzwa n'akamanyu k'umutsima.
22 Umuntu w'ishyari ashakanaubukunguubwira,
Kandi ntamenye yukoubukenebuzamugeraho.
23 Ucyahaumuntu hanyuma azashimwa,
Kurutaufiteururimirushyeshya.
24 Uwiba se cyangwa nyina maze akavuga ati “Si icyaha”,
Uwo ni mugenzi w'umurimbuzi.
25 Ufiteumutimaw'ubusambo abyutsa intonganya,
Arikouwiringira Uwiteka azahaga bimubyibushye.
26 Uwiringiraumutimaweubwawo niumupfapfa,
Arikougendera mu bwenge azakizwa.
27 Uha abakene ntazakena,
Arikoubirengagiza azahaga imivumo myinshi.
28 Iyo abanyabyaha babyutse abantu barihisha,
Ariko iyo barimbutse abakiranutsi baragwira.
1 Ucyahwa kenshi agashinga ijosi,
Azavunagurikaatunguwe nta kizamukiza.
2 Iyo abakiranutsi bagwiriye abantu barishima,
Ariko iyo hategekaumunyabyaha abantu bacura imiborogo.
3 Ukundaubwenge anezeza se,
Arikoubanan'abamaraya yiyaya ibintu bye.
4 Umwami akomeresha igihugu imanza zitabera,
Arikouhongesha aragitsinda.
5 Umuntuushyeshyaumuturanyi we,
Aba asa nk'utezeamaguru ye ikigoyi.
6 Mu gicumurocy'umunyabyaha harimoumutegoategewemo,
Arikoumukiranutsi arishima akavuza impundu.
7 Umukiranutsi aziurubanza rw'abakene,
Arikoumunyabyaha nta bwenge afite bwo kurumenya.
8 Abakobanyi bakongezaumuduguduimivurungano,
Ariko abanyabwenge bahoshauburakari.
9 Umunyabwenge iyo agiye impaka n'umupfapfa,
Naho yarakara cyangwa agaseka ntabwo zakoroha.
10 Abakunda kwicana banga intungane,
Kandi n'umukiranutsi bashaka uko bamwica.
11 Umupfapfa agaragazauburakari bwe bwose,
Arikoumunyabwenge arifata akabucubya.
12 Iyoumutware yumviye amazimwe,
Abagaragu be bose baba abanyabyaha.
13 Umukenen'urenganya amahuriroyabo ni amwe,
Uwiteka ahwejesha amaso ya bombi.
14 Umwamiuciraabakene imanza zitabera,
Ingoma ye izakomera iteka ryose.
15 Umunyafu no gucyaha byigishaubwenge,
Arikoumwana bandaritse akoza nyina isoni.
16 Iyo abanyabyaha bagwiriye,
Ibicumurona byo biragwira,
Ariko abakiranutsi bazabitegereza bahenebera.
17 Hanaumwana wawe azakuruhura,
Ndetse azanezezaumutimawawe.
18 Aho guhishurirwa kutariabantu bigira ibyigenge,
Arikoukomeza amategeko aba ahirwa.
19 Ikiretwa ntigihanishwa amagambo,
N'iyo kiyumvise ntikiyitaho.
20 Mbese wabonyeumuntuuhutaamagambo?
Bakwemeraumupfapfa kumurutisha uwo.
21 Umugaragu warezwe nezauhereye mu bwana bwe,
Hanyuma azabera shebujaumwana.
22 Umunyamujinya abyutsa intonganya,
Kandiumuntu w'inkazi agwiza ibicumuro.
23 Ubwibone bw'umuntu buzamucisha bugufi,
Arikouwicisha bugufimu mutimaazabona icyubahiro.
24 Uwiyuzuzan'umujuraaba yiyanga,
Yumva uko arahizwa akanga kubivuga.
25 Gutinya abantu kugusha mu mutego,
Arikouwiringira Uwiteka azaba amahoro.
26 Benshi bashaka gutonaku mutware,
Ariko Uwiteka ni weuciraabantu imanza.
27 Ukiranirwa azirana n'abakiranutsi,
Kandiugenda ari intungane azirana n'abanyabyaha.
1 Amagambo ya Aguri mwene Yake y'ubuhanuzi. Uwo mugaboabwira Itiyeli ndetse Itiyeli na Ukali ati
2 “Niukurindiumuntuumezenk'inka kurusha abandi bose,
Simfite kujijuka nk'umuntu,
3 Kandi sinizeubwenge,
Simenya n'Uwera uwo ari we.
4 Ni nde wazamutse mu ijuru kandi akamanuka?
Ni nde wateranyirijeumuyagamu bipfunsi bye?
Ni nde wapfunyitse amazi mu mwambaro we?
Ni nde washinze impera zose z'isi?
Izina rye ni nde,
kandi izina ry'umwana we ni nde nibauyazi?
5 “Ijambo ry'Imana ryose rirageragezwa,
Ni yo ngabo ikingira abayihungiyeho.
6 Ntukagire icyo wongēra ku magambo yayo,
Kugirango itagucyahaugasanga uriumunyabinyoma.
7 “Nagusabye ibintu bibiri,
Ntubinyimeumwanya nkiriho.
8 Nkurahoibitagiraumumaron'ibinyoma bimbe kure,
Ntumpeubukenecyangwaubukire,
Ahubwoungaburireibyokurya binkwiriye,
9 Kugirango ndahaga nkaguhakana nti
‘Uwiteka ni iki?’
Cyangwa nkabaumukenenkiba,
Nkagayisha izina ry'Imana yanjye.
10 “Ntukabeshyereumugaragu kuri shebuja,
Kugirango atakuvumaugatsindwa n'urubanza.
11 “Harihoumuryango w'abantu bavuma ba se,
Kandi ntibahe ba nyinaumugisha.
12 Harihoumuryango w'abantu biyita intungane,
Kandi batuhagiweho imyanda yabo.
13 Harihoumuryango w'abantu,
Bariya bagira amaso y'ubwibone,
Ijisho barikura mu gihene.
14 Harihoumuryango w'abantu bafite amenyo ameze nk'inkota n'ibijigo bimeze nk'ibyuma,
Byo gutsemba abakene mu isi n'indushyingo bazikure mu bantu.
15 “Umusundweufiteabakobwa babiri bataka bati ‘Mpa, mpa!’
Hariho ibintu bitatu bitagira igihe bihaga,
Ndetse ni bine bitavuga biti ‘Birahagije’:
16 Imva, inda itabyara, isi idahaga amazi,
N'umuriroutavuga ngo ‘Mpaze inkwi.’
17 “Ijisho ry'usekase akanga kumvira nyina,
Rizanogorwa n'ibikōna byo mu bikombe,
Kandi ibyana by'ibisiga bizarimira.
18 “Hariho ibintu bitatu bitangaza bindengaho,
Ndetse ni bine ntazi:
19 Ubugenge bw'igisiga mu kirere,
Ubugenge bw'inzoka ku rutare,
Ubugenge bw'inkuge mu nyanja hagati,
N'ubugenge bw'umugaboku nkumi.
20 “Ni koubugenge bw'umugorewa maraya bumeze,
Ararya akiyunyuguza,
Maze akavuga ati ‘Nta kibi nakoze.’
21 “Hariho ibintu bitatu bitigisa isi,
Ndetse ni bine itabasha kwihanganira:
22 Umugaragu iyo ahindutseumwami,
Umupfapfa iyo aguye ivutu,
23 Umugorew'igicamuke iyo atashye mu nzu,
N'umujaiyo azunguye nyirabuja.
24 “Hariho ibintu bine biba ku isi bitoya,
Ariko bifiteubwenge bukabije:
25 Ibimonyo niubwoko budakomeye,
Ariko byibikira ibyokurya mu cyi.
26 Impereryi niubwoko butagira imbaraga,
Ariko ziyubakira amazu mu bitare.
27 Inzige ntizigiraumwami,
Ariko zitera zigabanyijemo imitwe.
28 N'umuserebanyaufatisha amaboko yawo,
Ariko uba no ku nyumba z'abami.
29 “Hariho ibintu bitatu bifite imigendere myiza,
Ndetse ni bine bigenda neza cyane:
30 Intare irusha izindi nyamaswa zose amaboko,
Kandi ntigira icyo ihunga.
31 Ifarashi y'intambara n'isekurumey'ihene,
Kandi n'umwamiutagira abamugomera.
32 “Niba wakoze iby'ubupfapfaukishyira ejuru,
Cyangwa niba wagambiriye ibibi,
Wifate ku munwa.
33 Gucunda amata kuresaamavuta,
Guhotora izuru kuvusha amaraso,
Ni ko guterauburakari kuzanaintonganya.”
1 Amagambo y'umwami Lemuwelin'ubuhanuzi nyina yamwigishije:
2 “Mwana wanjye, ndakubwira iki?
Ese nkubwire iki, mwana wanjye nibyariye,
Ko ari wowe nahigiye?
3 Ntugaheabagore intege zawe n'ubugingo bwawe,
Kuko ari cyo kigusha abami.
4 “Ntibikwiriye abami, Lemuweliwe,
Abami ntibakwiriye kunywavino,
Cyangwa ibikomangoma kubaririza ibisindisha aho biri.
5 Be kunywabakibagirwa ibyategetswe,
Bakagoreka imanza z'abarengana.
6 Ibisindishaubiheugiyegupfa,
Na vinouyiheufiteintimba mu mutima.
7 Murekeanywe urwo rushungandushyi,
Rumuterekwibagirwa intimba ye.
8 “Bumbura akanwa kaweuvugireikiragi,
Kandiuburanire abatagira shinge na rugero.
9 Bumbura akanwa kawe uce imanza zitabera,
Ucire abakene n'indushyiurubanza rutunganye.”
10 Umugorew'imico myiza ni nde wamubona?
Arusha cyane rwose marijani igiciro.
11 Umutimaw'umugaboweuhoraumwiringira,
Kandi ntazabura kunguka.
12 Ahora amugirira neza ntabwo amugirira nabi,
Igihe cyose akiriho.
13 Ashakaubwoya bw'intama n'imigwegwe,
Anezezwa no gukoresha amaboko ye.
14 Ameze nk'inkuge z'abagenza,
Azana ibyokurya bye abikura kure.
15 Abyuka kare butaracya,
Akagaburiraabo mu rugo,
Agategeka abaja be imirimo ibakwiriye.
16 Yitegerezaumurimaakawugura,
Awutezamourutokimu by'inyungu ivuye mu maboko ye.
17 Akenyerana imbaraga,
Agakomeza amaboko ye.
18 Abona yuko ibyo akora bimufitiye akamaro,
Kandi nijoro itabaza rye ntirizima.
19 Afatishaukubokourubambo rurihoipamba,
Intoki ze zigafata igiti ahotoza.
20 Aramburiraabakene ibiganza,
Kandi indushyiakazitiza amaboko.
21 Ntatinyisha abo mu rugo igihe cy'imbeho,
Kuko abo mu rugo bose bambaye ibikomeye by'imihemba.
22 Yibohera ibirago by'ibisuna,
Imyambaro ye ni imyenda y'ibitare byiza n'imihengeri.
23 Umugabowe amenyekana mu marembo y'umudugudu,
Yicaranye n'abakuru b'igihugu.
24 Aboha imyambaro akayigura,
Aguriraabagenza imikandara.
25 Imbaraga n'icyubahiro ni byo myambaro ye,
Kandi igihe kizaza azaba agiseka atacyitayeho.
26 Abumbuza akanwa keubwenge,
Kandi itegeko ry'ururimirwe riva ku rukundo.
27 Amenya neza imico yo mu rugo rwe,
Kandi ntabwo arya ibyokurya by'ubute.
28 Abana be barahagurukabakamwita Munyamugisha,
N'umugabowe na we aramushima ati
29 “Abagore benshi bagenza neza,
Ariko wehourabarusha bose.”
30 Ubutoniburashukanakandiuburanga bwiza niubusa,
ArikoumugorewubahaUwiteka ni weuzashimwa.
31 Mumuheku mbuto ziva mu maboko ye,
Kandi imirimo ye nibayimushimire mu marembo.