1 Mbere na mbere Imana yaremye ijuru n'isi.
2 Isi yari itagira ishusho, yarihoubusabusa,umwijima wari hejuru y'imuhengeri, maze Umwuka w'Imana yagendagendaga hejuru y'amazi.
3 Imana iravuga iti “Habehoumucyo”,umucyoubaho.
4 Imana ibonaumucyo ko ari mwiza, Imana itandukanyaumucyo n'umwijima.
5 Imana yitaumucyo amanywa,umwijima iwita ijoro. Buragoroba buracya, uwo niumunsi wa mbere.
6 Imana iravuga iti “Habeho isanzure hagati y'amazi, rigabanye amazi n'andi mazi.”
7 Imana irema iryo sanzure, igabanya amazi yo munsi y'isanzure n'ayo hejuru yaryo, biba bityo.
8 Imana yita iryo sanzure Ijuru. Buragoroba buracya, uwo niumunsi wa kabiri.
9 Imana iravuga iti “Amazi yo munsi y'ijuru ateranire hamwe, ahumutse haboneke.”Biba bityo.
10 Imana yita ahumutse Ubutaka, iteraniro ry'amazi iryita Inyanja. Imana ibona ko ari byiza.
11 Imana iravuga iti “Ubutakabumezeubwatsi n'ibimera byose byerere imbuto ku butaka, n'ibiti byerere imbuto ku butakazirimoutubutotwabyo, igiti cyose cyere imbuto zikwiriyeubwoko bwacyo.”Biba bityo.
12 Ubutakabumezaubwatsi, ibimera byose byera imbuto zikwiriye amoko yabyo, n'ibiti byera imbuto zirimoutubutotwabyo, zikwiriye amoko yabyo. Imana ibona ko ari byiza.
13 Buragoroba buracya, uwo niumunsi wa gatatu.
14 Imana iravuga iti “Mu isanzure ry'ijuru habeho ibiva bitandukanya amanywa n'ijoro, bibereho kuba ibimenyetso no kwerekana ibihe n'iminsi n'imyaka,
15 bibereho kuviramu isanzure ry'ijuru kugirango bivire isi.”Biba bityo.
16 Imana irema ibiva bibiri binini, ikiva kinini cyo gutegeka amanywa, n'igito cyo gutegeka ijoro, irema n'inyenyeri.
17 Imana ibishyirira mu isanzure ry'ijuru kugirango bivire isi,
18 kandi bitegeke amanywa n'ijoro, bitandukanyeumucyo n'umwijima, Imana ibona ko ari byiza.
19 Buragoroba buracya, uwo niumunsi wa kane.
20 Imana iravuga iti “Amazi yuzuremoibyigenza byinshi cyane bifiteubugingo, kandi inyoni n'ibisiga bigurukemu isanzure ry'ijuru.”
21 Imana irema ibifi binini byo mu nyanja, n'ibintu byose byigenza bifiteubugingo, amazi biyuzuramonk'uko amoko yabyo ari. Irema n'inyoni n'ibisiga byose nk'uko amoko yabyo ari, Imana ibona ko ari byiza.
22 Imana ibihaumugisha, iti “Mwororoke, mugwire, mwuzureamazi yo mu nyanja, inyoni n'ibisiga byororoke mu isi.”
23 Buragoroba buracya, uwo niumunsi wa gatanu.
24 Imana iravuga iti “Isi izane ibifiteubugingo, amatungo n'ibikururuka, nk'uko amoko yabyo ari, n'inyamaswa zo mu isi, nk'uko amoko yazo ari.”Biba bityo.
25 Imana irema inyamaswa zo mu isi nk'uko amoko yazo ari, n'amatungo nk'uko amoko yayo ari, n'ibintu byose bikururukahasi nk'uko amoko yabyo ari, Imana ibona ko ari byiza.
26 Imana iravuga iti “Turemeumuntu agire ishusho yacu ase natwe, batware amafi yo mu nyanja, n'inyoni n'ibisiga byo mu kirere, n'amatungo n'isi yose, n'igikururukahasi cyose.”
27 Imana iremaumuntu ngo agire ishusho yayo, afite ishusho y'Imana ni ko yamuremye,umugabon'umugoreni ko yabaremye.
28 Imana ibahaumugisha, Imana irababwira iti “Mwororoke mugwire, mwuzureisi, mwimenyereze ibiyirimo, mutware amafi yo mu nyanja, n'inyoni n'ibisiga byo mu kirere, n'ibintu byose bifiteubugingo byigenza ku isi.”
29 Kandi Imana irababwira iti “Dore mbahaye ibimera byose byera imbuto biri mu isi yose, n'igiti cyose gifite imbuto zirimoutubutotwacyo, bizabe ibyokurya byanyu.
30 Kandi inyamaswa yose yo mu isi, n'inyoni n'ibisiga byo mu kirere, n'ikintu cyose gikururukaku isi gifiteubugingo, mbihaye ibimera bibisi byose ngo bibe ibyokurya byabyo.”Biba bityo.
31 Imana ireba ibyo yaremye byose, n'uko byari byiza cyane. Buragoroba buracya, uwo niumunsi wa gatandatu.
1 Ijuru n'isi n'ibirimo byinshi byose birangira kuremwa.
2 Ku munsi wa karindwi Imana irangiza imirimo yakoze, iruhukaku munsi wa karindwi imirimo yayo yose yakoze.
3 Imana ihaumugishaumunsi wa karindwi iraweza, kuko ari wo Imana yaruhukiyemo imirimo yakoze yose.
4 Uku ni ko kuremwa kw'ijuru n'isi, ubwo byaremwaga, ku munsi Uwiteka Imana yaremeyemo isi n'ijuru.
5 Kandi akatsi kose ko mu gasozi kari kataraba ku isi, n'ikimera cyose cyo mu gasozi cyari kitarāruka, kuko Uwiteka Imana yari itaravuba imvura ku isi kandi nta muntu wariho wo guhingaubutaka,
6 ariko igihu cyavaga mu isi kigatosaubutakabwose.
7 Uwiteka Imana iremaumuntu mu mukungugu wo hasi, imuhumekera mu mazuruumwuka w'ubugingo,umuntu ahindukaubugingo buzima.
8 Uwiteka Imana ikeba ingobyi muri Edeni mu ruhande rw'iburasirazuba, iyishyiramoumuntu yaremye.
9 Uwiteka Imana imezamo igiti cyose cy'igikundiro cyera imbuto ziribwa, imeza n'igiti cy'ubugingo hagati muri iyo ngobyi, imezamo n'igiti cy'ubwenge bumenyesha icyiza n'ikibi.
10 Umugeziuturukamuri Edeniunetesha iyo ngobyi, uwo mugeziuvamowigabanyamo ine.
11 Umwe witwa Pishoni, ari wougoseigihugu cyose cy'i Havila kirimo izahabu,
12 kandi izahabu yo muri icyo gihugu ni nziza. Iyo ni ho hariubushishi buva ku giti bwitwa budola, n'amabuye yitwa shohamu.
13 Undi witwa Gihoni, ari wougoseigihugu cyose cy'i Kushi.
14 Undi witwa Hidekelu, ni wo uca imbere y'igihugu cyitwa Ashuri. Uwa kane witwa Ufurate.
15 Uwiteka Imana ijyana wa muntu, imushyira muri iyo ngobyi yo muri Edeni, ngo ahingire ibirimo, ayirinde.
16 Uwiteka Imana iramutegeka iti “Ku giti cyose cyo muri iyo ngobyi ujye urya imbuto zacyo ukoushaka,
17 ariko igiti cy'ubwenge bumenyesha icyiza n'ikibi ntuzakiryeho, kukoumunsi wakiriyeho no gupfauzapfa.”
18 Kandi Uwiteka Imana iravuga iti “Si byiza ko uyu muntu aba wenyine, reka muremereumufashaumukwiriye.”
19 Uwiteka Imana irema mu butakaamatungo yose n'inyamaswa zo mu ishyamba zose, n'inyoni n'ibisiga byo mu kirere byose, ibizanira uwo muntu ngo imenye uko abyita, kandi uko uwo muntu yise ikintu cyose gifiteubugingo, aba ari ryo riba izina ryacyo.
20 Uwo muntu yita amatungo yose n'inyoni n'ibisiga byo mu kirere n'inyamaswa zo mu ishyamba zose, arikoumufashaumukwiriye yari ataraboneka.
21 Uwiteka Imana isinziriza uwo muntuubuticura arasinzira, imukuramourubavurumwe ihasubizainyama,
22 urwo rubavuUwiteka Imana yakuye muri uwo muntu, iruhinduraumugoreimushyīra uwo muntu.
23 Aravuga ati
“Uyu ni igufwa ryo mu magufwa yanjye,
Ni akara ko mu mara yanjye,
Azitwa Umugorekuko yakuwe mu Mugabo.”
24 Ni cyo gitumaumuntu azasiga se na nyina, akabana n'umugorewe akaramata, bombi bakabaumubiriumwe.
25 Kandi uwo mugabon'umugorewe bombi bari bambayeubusa, ntibakorwe n'isoni.
1 Inzoka yarushagauburiganya inyamaswa zo mu ishyamba zose, Uwiteka Imana yaremye. Ibaza uwo mugoreiti “Niukurikoko Imana yaravuze iti ‘Ntimuzarye ku giti cyose cyo muri iyi ngobyi’?”
2 Uwo mugorearayisubizaati “Imbuto z'ibiti byo muri iyi ngobyi twemererwa kuzirya,
3 keretse imbuto z'igiti kiri hagati y'ingobyi ni zo Imana yatubwiye iti ‘Ntimuzazirye, ntimuzazikoreho, mutazapfa.’”
4 Iyo nzoka ibwiraumugore, iti “Gupfa ntimuzapfa,
5 kuko Imana izi yuko ku munsi mwaziriyeho, amaso yanyu azahweza mugahindurwa nk'Imana, mukamenya icyiza n'ikibi.”
6 Uwo mugoreabonye yuko icyo giti gifite ibyokurya byiza, kandi ko ari icy'igikundiro, kandi ko ari icyo kwifurizakumenyeshaumuntuubwenge, asoroma ku mbuto zacyo, arazirya, ahaho n'umugabowe wari kumwe na we, arazirya.
7 Amaso yabo bombi arahweza, bamenya yuko bambayeubusa, badoda ibibabi by'imitini, biremeramo ibicocero.
8 Bumva imirindi y'Uwiteka Imana igendagenda muri ya ngobyi mu mafu ya nimunsi, wa mugabon'umugorewe bihisha hagati y'ibiti byo muri iyo ngobyi amaso y'Uwiteka Imana.
9 Uwiteka Imana ihamagara uwo mugabo, iramubazaiti “Uri he?”
10 Arayisubizaati “Numvise imirindi yawe muri iyi ngobyi, ntinyishwa n'uko nambayeubusa, ndihisha.”
11 Iramubazaiti “Ni nde wakubwiye ko wambayeubusa? Wariye kuri cya giti nakubujijekuryaho?”
12 Uwo mugaboarayisubizaati “Umugorewampaye ngo tubane, ni we wampaye ku mbuto z'icyo giti, ndazirya.”
13 Uwiteka Imana ibaza uwo mugoreiti “Icyo wakoze icyo ni iki?”
Uwo mugorearayisubizaati “Inzoka yanshukashutse ndazirya.”
14 Uwiteka Imana ibwira iyo nzoka iti “Kukoukozeibyo, uri ikivume kirengeje amatungo yose n'inyamaswa zo mu ishyamba zose,uzajyaugendaukururainda,uzajya uryaumukungugu iminsi yose y'ubugingo bwawe.
15 Nzashyiraurwango hagati yawe n'uyu mugore, no hagati y'urubyaro rwawe n'urwe, ruzagukomeretsaumutwe naweuzarukomeretsa agatsinsino.”
16 Kandi Uwiteka Imana ibwira uwo mugoreiti “Kugwiza nzagwiza cyaneumubabaro waweufiteinda:uzajyaubyara abanaubabara, kwifuza kwawe kuzaherēra ku mugabowawe, na we azagutwara.”
17 Na Adamu iramubwira iti “Ubwo wumviyeumugorewaweukarya ku giti nakubujijekoutazakiryaho,uzaniyeubutakakuvumwa. Iminsi yose yo kubahokwaweuzajya urya ibibuvamougombye kubiruhira,
18 buzajya bukumereramo imikeri n'ibitovu, naweuzajya urya imboga zo mu murima.
19 Gututubikana ko mu maso hawe ni ko kuzaguheshaumutsima,urindeugezaubwouzasubiramu butakakuko ari mo wakuwe: uriumukungugu, mu mukungugu ni mouzasubira.”
20 Uwo mugaboyitaumugorewe Eva, kuko ari we nyina w'abafiteubugingo bose.
21 Uwiteka Imana iremera Adamu n'umugorewe imyambaro y'impu, irayibambika.
22 Uwiteka Imana iravuga iti “Dore uyu muntu ahindutse nk'imwe yo muri twe ku byo kumenya icyiza n'ikibi, noneho ataramburaukubokoagasoroma no ku giti cy'ubugingo, akarya akarama iteka ryose.”
23 Ni cyo cyatumye Uwiteka Imana imwirukanamuri ya ngobyi muri Edeni, kugirango ahingeubutakayavuyemo.
24 Nuko yirukanauwo muntu, kandi mu ruhande rw'iyo ngobyi yo muri Edeni rwerekeye iburasirazuba, ishyiraho Abakerubi n'inkota yakaumuriro, izengurukaimpande zose, ngo ibuze inzira ijya kuri cya giti cy'ubugingo.
1 Kandi uwo mugaboatwika Evaumugorewe inda, abyara Kayini aravuga ati “Mpeshejweumuhungu n'Uwiteka.”
2 Arongera abyara Abeli, murumunawa Kayini. Abeli abaumwungeri w'intama, Kayini abaumuhinzi.
3 BukeyeKayini azana ituro ku mbuto z'ubutaka, ngo ariture Uwiteka.
4 Na Abeli azana ku burizabw'umukumbi we no ku rugimbu rwawo. Uwiteka yita kuri Abeli no ku ituro rye,
5 maze ntiyita kuri Kayini n'ituro rye. Kayini ararakara cyane, agaragazaumubabaro.
6 Uwiteka abaza Kayini ati “Ni iki kikurakaje, kandi ni iki gitumyeugaragazaumubabaro?
7 Nukoraibyiza ntuzemerwa? Ariko nudakora ibyiza, ibyaha byitugatugiraku rugi, kandi ni wowe byifuza arikoukwiriye kubitegeka.”
8 Kayini abibwira Abeli murumunawe. Kandi bari mu gasozi, Kayini ahagurukiraAbeli murumunawe, aramwica.
9 Uwiteka abaza Kayini ati “Abeli murumunawawe ari he?”
Aramusubizaati “Ndabizi se? Ndiumurinzi wa murumunawanjye?”
10 Aramubazaati “Icyo wakoze icyo ni iki? Ijwi ry'amaraso ya murumunawawe rirantakirira ku butaka.
11 Noneho uri ikivumeubutakabwanga, bwasamuye akanwa kabwo kwakira amaraso ya murumunawawe,ukubokokwawe kwavushije.
12 Nuhingaubutaka,uhereye none ntibuzakwereraumwero wabwo,uzabaigicamuke n'inzererezi mu isi.”
13 Kayini abwira Uwiteka ati “Igihanoumpannye kiruta icyo nakwihanganira.
14 Doreunyirukanye uyu munsi ku butaka, no mu maso hawe nzahahishwa, nzaba igicamuke n'inzererezi mu isi kandiuzambona wese azanyica.”
15 Uwiteka abwira Kayini ati “Ni cyo gitumauwicaKayini azabihorerwa karindwi.”Kandi Uwiteka ashyira kuri Kayini ikimenyetso, kugirango hatagiraumubona, akamwica.
16 Nuko Kayini ava mu maso y'Uwiteka atura mu gihugu cy'i Nodi, mu ruhande rw'iburasirazuba rwa Edeni.
17 Kandi Kayini atwikaumugorewe inda abyara Henoki, yubakaumuduguduawitiriraumwana we Henoki.
18 Henoki abyara Iradi, Iradi abyara Mehuyayeli, Mehuyayeli abyara Metushayeli, Metushayeli abyara Lameki.
19 Lameki arongora abagore babiri, umwe yitwa Ada, undi yitwa Zila.
20 Ada abyara Yabalu, aba sekuruzaw'abanyamahema baragira inka.
21 Murumunawe yitwa Yubalu, aba sekuruzaw'abacuranzi n'abavuza imyironge.
22 Na Zila abyara Tubalukayini,umucuziw'ikintu cyose gikebeshwa cy'umuringa n'icyuma. Mushiki wa Tubalukayini yitwa Nāma.
23 Lameki abwira abagore be ati
“Ada na Zila nimwumve ijwi ryanjye,
Baka Lameki, nimutegere amatwi amagambo yanjye.
Nisheumugabomuhorakunkomeretsa,
Nisheumusoremuhorakuntera imibyimba.
24 Niba Kayini azahorerwa karindwi,
NiukuriLameki azahorerwa incuro mirongo irindwi n'indwi.”
25 Adamu arongera atwikaumugorewe inda, abyaraumuhungu amwita Seti ati “Ni uko Imana inshumbushijeurundi rubyaro mu cyimbo cya Abeli, kuko Kayini yamwishe.”
26 Na Seti abyaraumuhungu amwita Enoshi, icyo gihe abantu batangira kwambaza izina ry'Uwiteka.
1 Iki ni igitabo cy'urubyaro rwa Adamu. Ku munsi Imana yaremeyemoumuntu, afite ishusho y'Imana ni ko yamuremye,
2 umugabon'umugoreni ko yabaremye, ibahaumugisha ibita Umuntu, ku munsi baremeweho.
3 Kandi Adamu yamaze imyaka ijana na mirongo itatu avutse, abyaraumuhunguufiteishusho ye, usa na we, amwita Seti.
4 Amaze kubyara Seti, Adamu arongera amara imyaka magana inani, ayibyaramo abahungu n'abakobwa.
5 Iminsi yose Adamu yaramye ni imyaka maganaurwenda na mirongo itatu, arapfa.
6 Seti yamaze imyaka ijana n'itanu avutse abyara Enoshi.
7 Amaze kubyara Enoshi, Seti arongera amara imyaka magana inani n'irindwi, ayibyaramo abahungu n'abakobwa.
8 Iminsi yose Seti yaramye ni imyaka maganaurwenda na cumi n'ibiri, arapfa.
9 Enoshi yamaze imyaka mirongourwenda avutse abyara Kenani,
10 amaze kubyara Kenani, Enoshi arongera amara imyaka magana inani na cumi n'itanu, ayibyaramo abahungu n'abakobwa.
11 Iminsi yose Enoshi yaramye ni imyaka maganaurwenda n'itanu, arapfa.
12 Kenani yamaze imyaka mirongo irindwi avutse abyara Mahalalēli.
13 Amaze kubyara Mahalalēli, Kenani arongera amara imyaka magana inani na mirongo ine, ayibyaramo abahungu n'abakobwa.
14 Iminsi yose Kenani yaramye ni imyaka maganaurwenda na cumi, arapfa.
15 Mahalalēli yamaze imyaka mirongo itandatu n'itanu avutse abyara Yeredi.
16 Amaze kubyara Yeredi, Mahalalēli arongera amara imyaka magana inani na mirongo itatu, ayibyaramo abahungu n'abakobwa.
17 Iminsi yose Mahalalēli yaramye ni imyaka magana inani na mirongourwenda n'itanu, arapfa.
18 Yeredi yamaze imyaka ijana na mirongo itandatu n'ibiri avutse abyara Henoki.
19 Amaze kubyara Henoki, Yeredi arongera amara imyaka magana inani, ayibyaramo abahungu n'abakobwa.
20 Iminsi yose Yeredi yaramye ni imyaka maganaurwenda na mirongo itandatu n'ibiri, arapfa.
21 Henoki yamaze imyaka mirongo itandatu n'itanu avutse abyara Metusela.
22 Amaze kubyara Metusela, Henoki agendana n'Imana imyaka magana atatu, ayibyaramo abahungu n'abakobwa.
23 Iminsi yose Henoki yaramye ni imyaka magana atatu na mirongo itandatu n'itanu.
24 Kandi Henoki yagendanaga n'Imana, ntiyaboneka, kuko Imana yamwimuye.
25 Metuselayamaze imyaka ijana na mirongo inani n'irindwi avutse abyara Lameki.
26 Amaze kubyara Lameki, Metuselaarongera amara imyaka magana arindwi na mirongo inani n'ibiri, ayibyaramo abahungu n'abakobwa.
27 Iminsi yose Metuselayaramye ni imyaka maganaurwenda na mirongo itandatu n'icyenda, arapfa.
28 Lameki yamaze imyaka ijana na mirongo inani n'ibiri avutse, abyaraumuhungu.
29 Amwita Nowa ati “Uyu azatumaraumubabaro w'umurimowacu n'uw'umuruhow'amaboko yacu, uva mu butakaUwiteka yavumye.”
30 Amaze kubyara Nowa, Lameki arongera amara imyaka magana atanu na mirongourwenda n'itanu, ayibyaramo abahungu n'abakobwa.
31 Iminsi yose Lameki yaramye ni imyaka magana arindwi na mirongo irindwi n'irindwi, arapfa.
32 Nowa yamaze imyaka magana atanu avutse, abyara Shemu na Hamu na Yafeti.
1 Abantu batangiye kugwira mu isi babyara abakobwa,
2 abana b'Imana bareba abakobwa b'abantu ari beza, barongoramo abo batoranyije bose.
3 Uwiteka aravuga ati “Umwuka wanjye ntazahora aruhanya n'abantu iteka ryose, kuko ari abantu b'umubiri. Nuko rero iminsi yabo izaba imyaka ijana na makumyabiri.”
4 Muri iyo minsi abantu barebare banini bari mu isi, no mu gihe cyo hanyuma, abana b'Imana bamaze kurongora abakobwa b'abantu babyarana na bo abana, ari bo za ntwari za kera zari ibirangirire.
5 Kandi Uwiteka abona yuko ingeso z'abantu zari mbi cyane mu isi, kandi ko kwibwira kose imitima yabo itekereza ari kubi gusa iteka ryose.
6 Uwiteka yicuza yuko yaremye abantu mu isi, bimuteraagahinda mu mutima.
7 Uwiteka aravuga ati “Nzarimbura abantu naremye, mbatsembe mu isiuhereye ku muntu n'inyamaswa n'amatungo n'ibikururukan'inyoni n'ibisiga byo mu kirere, kuko nicujijeyuko nabiremye.”
8 Ariko Nowa agiriraumugisha ku Uwiteka.
9 Uru ni rwo rubyaro rwa Nowa. Nowa yariumukiranutsi, yatunganaga rwose mu gihe cye. Nowa yagendanaga n'Imana.
10 Kandi yabyaye abahungu batatu, Shemu na Hamu na Yafeti.
11 Kandi isi yari yononekaye mu maso y'Imana, yuzuyeurugomo.
12 Imana ireba isi, ibona yuko yononekaye, kuko abafiteumubiribose bari bononnye ingeso zabo mu isi.
13 Imana ibwira Nowa iti “Iherezo ry'abafiteumubiribose rije mu maso yanjye, kuko isi yuzuyeurugomoku bwabo, dore nzabarimburanan'isi.
14 Nuko rero wibārize inkuge mu giti cyitwa goferu,ugabanyemo ibyumba,uyihomeubushishi imbere n'inyuma.
15 Uyibāze utya:uburebure bw'umurambararo bw'iyo nkuge bube mikono magana atatu,ubugaribwayo bube mikono mirongo itanu,uburebure bw'igihagararo bwayo bube mikono mirongo itatu.
16 Kandiuzacemo idirishya, rizaba irya mukonoumwe nuyirangiza hejuru,umuryango w'inkugeuzawushyire mu rubavurwayo. Uzayishyiremo amazu, iyo hasi n'iya kabiri hejuru yayo n'iya gatatu.
17 Nanjye dore nzazanaumwuzūre w'amazi mu isi,urimbure ibifiteumubiribyose, birimoumwuka w'ubugingo,ubitsembe hasi y'ijuru, ibiri mu isi byose bipfe.
18 Ariko nzakomeza isezerano ryanjye nawe,uzinjirane muri iyo nkuge n'abana bawe n'umugorewawe n'abakazana bawe.
19 Kandi mu moko yose y'ibibaho bifiteumubiribyose,uzinjize muri iyo nkuge bibiri bibiri, ngoubirokorane nawe, bizaba ikigabo n'ikigore.
20 Mu nyoni no mu bisiga nk'uko amoko yabyo ari, no mu matungo nk'uko amoko yayo ari, no mu bikururukahasi byose nk'uko amoko yabyo ari, bibiri by'amoko yose bizaze aho uri, kugirangoubirokore.
21 Kandiuzijyanire mu biribwa byose,ubyihunikire bizabe ibyo kubatungana n'ibyo muri kumwe.”
22 Nowa agenza atyo, ibyo Imana yamutegetse byose aba ari byo akora.
1 Uwiteka abwira Nowa ati “Injirana mu nkuge n'abo mu nzu yawe mwese, kuko ari wowe nabonyeukiranuka mu maso yanjye muri iki gihe.
2 Mu matungo yose no mu nyamaswa zose zitazira,ujyanemo birindwi birindwi, ibigabo n'ibigore, no mu nyamaswa zizira,ujyanemo ebyiri ebyiri, ingabo n'ingore,
3 no mu nyoni n'ibisiga byo mu kirere,ujyanemo birindwi birindwi, ibigabo n'ibigore, kugirangourubyaro rwabyo ruzarokoke rube mu isi yose.
4 Kuko iminsi irindwi nishira, nzashyanisha imvura mu isi, iminsi mirongo ine ku manywa na nijoro, nkarimbura ibifiteubugingo naremye byose, nkabitsemba mu isi.”
5 Nowa akora byose, uko Uwiteka yabimutegetse.
6 Ubwoumwuzūre w'amazi wabaga ku isi, Nowa yari amaze imyaka magana atandatu avutse.
7 Nowa yinjirana muri iyo nkuge n'abana be n'umugorewe n'abakazana be, ngo aticwa n'amazi y'umwuzūre.
8 Mu matungo, no mu nyamaswa zitazira, no mu zizira, no mu nyoni n'ibisiga, no mu bikururukahasi byose,
9 bibiri bibiri birinjira bisanga Nowa mu nkuge, ikigabo n'ikigore, uko Imana yamutegetse.
10 Maze iyo minsi irindwi ishize, amazi y'umwuzūre asandara mu isi.
11 Mu mwaka wa magana atandatu w'ubukurubwa Nowa, mu kwezi kwa kabiri, ku munsi wako wa cumi n'irindwi, amasōko y'ikuzimuyose arazibuka, imigomero yo mu ijuru yose iragomororwa.
12 Imvura imara iminsi mirongo ine igwa mu isi, ku manywa na nijoro.
13 Kuri uwo munsi Nowa yinjirana muri ya nkuge na Shemu na Hamu na Yafeti abana be, n'umugorewe, n'abakazana be, uko ari batatu.
14 Binjiranamo n'inyamaswa zose nk'uko amoko yazo ari, n'amatungo yose nk'uko amoko yayo ari, n'ibikururukahasi byose nk'uko amoko yabyo ari, n'ibisiga byose nk'uko amoko yabyo ari, n'inyoni zose n'ibifite amababa byose.
15 Birinjira bisanga Nowa mu nkuge, bibiri bibiri mu bifiteumubiribyose birimoumwuka w'ubugingo.
16 Ibyinjiye byari ikigabo n'ikigore byo mu bifiteumubiribyose, uko Imana yamutegetse. Uwiteka amukingiraniramo.
17 Umwuzureumaramu isi iminsi mirongo ine, amazi aragwira aterura ya nkuge, ishyirwa hejuru y'isi.
18 Amazi arakwira cyane arushaho kugwira cyane mu isi, ya nkuge ireremba ku mazi.
19 Amazi arushaho gukwira cyane mu isi, imisozi miremire yose yo munsi y'ijuru ryose irarengerwa.
20 Amazi agera mu kirere hejuru nka mikono cumi n'itanu, imisozi irarengerwa.
21 Ibifiteumubiribyose byigenza ku isi birapfa,uhereye ku nyoni n'ibisiga, n'amatungo n'inyamaswa, n'ibikururukahasi byose n'abantu bose.
22 Ibifiteumwuka w'ubugingo mu mazuru byose, ibiri ku butakabyose, birapfa.
23 Ibifiteubugingo byose biri ku butakabirarimbuka,uhereye ku bantu n'amatungo, n'ibikururukan'inyoni n'ibisiga byo mu kirere, bitsembwa mu isi. Nowa wenyine arokokana n'ibyo yari kumwe na byo muri ya nkuge.
24 Amazi amara iminsi ijana na mirongo itanu agikwiriye cyane mu isi.
1 Imana yibuka Nowa n'ibifiteubugingo byose n'amatungo yose byari kumwe na we mu nkuge, Imana izanaumuyagaku isi amazi atangira gukama.
2 Amasōko y'ikuzimuaraziba, imigomero yo mu ijuru iragomerwa, imvura iva mu ijuru iricwa.
3 Amazi asubirayo, ava ku butakaubudasiba, ya minsi ijana na mirongo itanu ishize, amazi aragabanuka.
4 Mu kwezi kwa karindwi, ku munsi wako wa cumi n'irindwi, ya nkuge ihagarara ku misozi ya Ararati.
5 Amazi agabanukaubudasiba ageza ku kwezi kwa cumi, mu kwezi kwa cumi ku munsi wako wa mbere, impinga z'imisozi ziraboneka.
6 Iminsi mirongo ine ishize, Nowa akingura idirishya ryo mu nkuge yabājije,
7 yohereza igikona, kirajarajara, kugezaaho amazi yakamiye ku isi.
8 Maze yohereza inuma kugirango amenye yuko amazi agabanutse ku isi.
9 Maze ntiyabona aho ishinga ikirenge cyayo imugarukahoku nkuge, kuko amazi yari akiri ku isi yose, ayisingirizaukubokoarayenda, ayisubizamu nkuge.
10 Asiba iminsi irindwi, yongera kohereza iyo numa kuva mu nkuge,
11 igaruka aho ari nimugoroba, ifite ikibabi kibisi cy'umunzenze mu kanwa kayo, icyo yakuye ku giti. Bituma Nowa amenya yuko amazi agabanutse ku isi.
12 Asiba indi minsi irindwi, yohereza ya numa, ntiyasubirakumugarukaho.
13 Mu mwaka wa magana atandatu n'umwe, mu kwezi kwa mbere, ku munsi wako wa mbere, amazi akama mu isi. Nowa akurahoigipfundikiye ya nkuge, arareba, abonaubutakabwumye.
14 Mu kwezi kwa kabiri, ku munsi wako wa makumyabiri n'irindwi, isi iruma.
15 Imana ibwira Nowa iti
16 “Sohokana mu nkuge n'umugorewawe n'abana bawe n'abakazana bawe.
17 Kandiusohokane ibibaho byose muri kumwe, byo mu bifiteumubiribyose, inyoni n'ibisiga n'amatungo n'ibikururukahasi byose, kugirango bibyarire mu isi cyane byororoke bigwire mu isi.”
18 Nowa asohokana n'abana be n'umugorewe n'abakazana be,
19 amatungo yose n'inyamaswa zose n'ibikururukabyose, n'inyoni zose n'ibisiga byose, ibyigenza ku isi byose nk'uko amoko yabyo ari, bisohoka muri ya nkuge.
20 Nowa yubakira Uwiteka igicaniro, atoranya mu matungo yose no mu nyamaswa zose zitazira no mu nyoni n'ibisiga bitazira, atambira kuri icyo gicaniro ibitambo byoswa.
21 Uwiteka ahumurirwa n'umubabwe, Uwiteka aribwira ati “Sinzongeraukundi kuvumaubutakaku bw'abantu, kuko gutekereza kw'imitima y'abantu ari kubi,uhereye mu bwana bwabo, kandi sinzongera kwica ibifiteubugingo byose nk'uko nakoze.
22 Isi ikiriho, ibiba n'isarura, n'imbeho n'ubushyuhe, n'impeshyi n'urugaryi, n'amanywa n'ijoro, ntibizashira.”
1 Imana ihaumugisha Nowa n'abana be, irababwira iti “Mwororoke, mugwire, mwuzureisi.
2 Inyamaswa zo mu isi zose n'inyoni n'ibisiga byo mu kirere byose bizabagiriraubwoba, bizabatinya. Murabihawe byo n'ibyuzuyeku butakabyose, n'amafi yo mu nyanja yose.
3 Ibyigenza byose bifiteubugingo bizaba ibyokurya byanyu, mbibahaye byose nk'uko nabahaye ibimera bibisi.
4 Ariko ntimukaryane inyama n'ubugingo bwayo, ni bwo maraso yayo. 15.23
5 Kandi amaraso yanyu, amaraso y'ubugingo bwanyu, sinzabura kuyahorera. Nzayahorera inyamaswa zose kandiumuntu na we nzamuhoreraubugingo bw'umuntu, nzabuhorera undi muntu wese.
6 Uvushije amaraso y'umuntu, amaraso ye azavushwan'abantu, kuko Imana yaremyeumuntu afite ishusho yayo.
7 “Namwe mwororoke mugwire, mubyarire cyane mu isi, mugwiremo.”
8 Imana ibwirana Nowa n'abana be iti
9 “Ubwanjye nkomeje isezerano ryanjye namwe n'urubyaro rwanyu ruzakurikiraho,
10 n'ibifiteubugingo byose muri kumwe, inyoni n'ibisiga n'amatungo, n'inyamaswa zo mu isi zose hamwe namwe, ibisohotse mu nkuge byose, inyamaswa zo mu isi zose.
11 Ndakomeza isezerano ryanjye namwe: ibifiteumubiribyose ntibizongera kurimburwa n'amazi y'umwuzure, kandi ntihazabahoukundiumwuzureurimbura isi.”
12 Imana iravuga iti “Iki ni cyo kimenyetso cy'isezerano nsezeranye namwe n'ibifiteubugingo byose muri kumwe, kugezaibihe byose.
13 Nshyizeumuhetowanjye mu gicu, ni wo mukororombya,uzabaikimenyetso cy'isezerano ryanjye n'isi.
14 Nuko ubwo nzajya nzana igicu hejuru y'isi,umukororombyauzabonekera muri cyo,
15 nanjye nzajya nibuka isezerano riri hagati yanjye namwe n'ibibaho bifiteumubiribyose: amazi ntakongere kubaumwuzureurimbura ibifiteumubiribyose.
16 Umukororombyauzabamu gicu, nanjye nzajya nywurebakugirango nibuke isezerano rihoraho ry'Imana n'ibibaho bifiteumubiribyose biri mu isi.”
17 Imana ibwira Nowa iti “Icyo ni cyo kimenyetso cy'isezerano nakomeje riri hagati yanjye n'ibifiteumubiribyose biri mu isi.”
18 Bene Nowa basohotse mu nkuge ni Shemu na Hamu na Yafeti. Hamu ni se wa Kanāni.
19 Abo uko ari batatu ni bo Nowa yabyaye, ari bo bakomotsweho n'abakwiriye mu isi yose.
20 Nowa atangira guhingaubutakaateramouruzabibu,
21 anywa vino yarwo arasinda, yambariraubusamu ihema rye.
22 Hamu se wa Kanāni abona se yambayeubusa, abibwira bene se bari hanze.
23 Shemu na Yafeti bendaumwambaro bawushyira ku bitugu byabo bombi, bagenza imigongo batwikiraubwambure bwa se, kandi kuko bari bamuteyeimigongo ntibaroraubwambure bwe.
24 Nowa arasinduka, amenya ibyoumuhererezi we yamugiriye.
25 Aravuga ati
“Kanāni avumwe,
Azabeumugaragu w'abagaragu kuri bene se.”
26 Kandi ati
“Uwiteka ahimbazwe,
Ni we Mana ya Shemu,
Kanāni abeumugaragu we.
27 Imana yagure Yafeti,
Abe mu mahema ya Shemu,
Kanāni abeumugaragu we.”
28 Hanyuma ya wa mwuzūre, Nowa amara imyaka magana atatu na mirongo itanu.
29 Iminsi yose Nowa yaramye ni imyaka maganaurwenda na mirongo itanu, arapfa.
1 Uru niurubyaro rwa bene Nowa, ni bo Shemu na Hamu na Yafeti, babyaye abana hanyuma ya wa mwuzure.
2 Bene Yafeti ni Gomeri na Magogi, na Madayi na Yavani na Tubali, na Mesheki na Tirasi.
3 Bene Gomeri ni Ashikenazi na Rifati na Togaruma.
4 Bene Yavani ni Elisha na Tarushishi, na Kitimu na Dodanimu.
5 Abo ni bo bagabiwe ibirwa by'abanyamahanga, nk'uko ibihugu byabo biri,umuntu wese nk'ukoururimirwabo rumeze, nk'uko imiryango yabo iri, nk'uko amahanga yabo ari.
6 Bene Hamu ni Kushi na Misirayimu, na Puti na Kanāni.
7 Bene Kushi ni Seba na Havila, na Sabuta na Rāma na Sabuteka, bene Rāma ni Sheba na Dedani.
8 Kandi Kushi yabyaye Nimurodi, atangira kubaumunyamaboko mu isi.
9 Yariumuhigiw'umunyamaboko imbere y'Uwiteka, ni cyo gituma bavuga bati “Nka Nimurodi, wa muhigiw'umunyamaboko imbere y'Uwiteka.”
10 Igihugu yimyemo ubwa mbere ni Babeli na Ereki, na Akadi n'i Kalune mu gihugu cy'i Shinari.
11 Ava muri icyo gihugu ajya muri Ashuri, yubakai Nineve n'i Rehobotiru n'i Kala,
12 n'i Reseni iri hagati y'i Nineve n'i Kala (aho ni ho wa muduguduukomeye).
13 Misirayimu yabyaye Abaludi n'Abanami, n'Abalehabi n'Abanafutuhi,
14 n'Abapatirusi n'Abakasiluhi (ni bo bakomotsweho n'Abafilisitiya), yabyaye n'Abakafutori.
15 Kanāni yabyaye imfura ye Sidoni na Heti.
16 Yabyaye n'Abayebusi n'Abamori n'Abagirugashi,
17 n'Abahivi n'Abaruki n'Abasini,
18 n'Abanyaruvadin'Abasemari n'Abahamati, ubwa nyuma imiryango y'Abanyakanāni irakwira.
19 Urugabano rw'Abanyakanāni rwaheraga i Sidoni, rukagenda rwerekeje i Gerari rukageza i Gaza, rukagenda rwerekeje i Sodomu n'i Gomora, na Adima n'i Seboyimu rukageza i Lesha.
20 Abo ni bo buzukuruzaba Hamu, nk'uko imiryango yabo iri, nk'uko indimi zabo ziri, nk'uko ibihugu byabo biri, nk'uko amahanga yabo ari.
21 Na Shemu, mukuruwa Yafeti, sekuruzaw'urubyaro rwa Eberi rwose, na we abyara abana.
22 Bene Shemu ni Elamu na Ashuri, na Arupakisadi na Ludi na Aramu.
23 Abana ba Aramu ni Usi na Huli, na Geteri na Mashi.
24 Arupakisadi yabyaye Shela, Shela yabyaye Eberi.
25 Eberi yabyaye abahungu babiri: umwe yitwa Pelegi kuko mu gihe cye arimo isi yagabanirijwemo, kandi murumunawe yitwa Yokitani.
26 Yokitani yabyaye Alumodadi na Shelefu, na Hasarumaveti na Yera,
27 na Hadoramu na Uzali na Dikila,
28 na Obalu na Abimayeli na Sheba,
29 na Ofiri na Havila na Yobabu. Abo bose ni bene Yokitani.
30 Urugabano rw'igihugu cyabo rwaheraga i Mesha, rukagenda rwerekeje i Sefaru, rukageza ku musoziw'iburasirazuba.
31 Abo ni bo buzukuruzaba Shemu, nk'uko imiryango yabo iri, nk'uko indimi zabo ziri, mu bihugu byabo no mu mahanga yabo.
32 Iyo ni yo miryango ya bene Nowa nk'uko yabyaranye mu mahanga yabo, muri bo ni ho amahanga yose yagabanirijwe mu isi hanyuma ya wa mwuzure.
1 Isi yose yari ifiteururimirumwe n'amagambo amwe.
2 Bagenda berekeye iburasirazuba, babona ikibaya kiri mu gihugu cy'i Shinari, barahatura.
3 Barabwirana bati “Mureketubumbe amatafari, tuyotse cyane.”Kandi bagiraga amatafari mu cyimbo cy'amabuye, bakayafatanisha ibumba mu cyimbo cy'ibyondo.
4 Baravuga bati “Mureketwiyubakireumudugudun'inzu y'amatafari ndende, izagere ku ijuru, kugirango twibonere izina rimenyekana, twe gutatanira gukwira mu isi yose.”
5 Uwiteka amanurwa no kurebaumudugudun'inzu ndende, abana b'abantu bubatse.
6 Uwiteka aravuga ati “Dore aba niubwoko bumwe n'ururimirumwe, ibyo ni byo babanje gukoranone ntakizabananira gukorabagishatse.
7 Reka tumanuke tuhahindurireururimirwabo, rubemonyinshi zinyuranye, be kumvana.”
8 Uwiteka abatataniriza gukwira mu isi yose, barorera kubakawa mudugudu.
9 Ni cyo cyatumye witwa Babeli, kuko ari yo Uwiteka yahinduriyeururimirw'abo mu isi bose, rukavamo nyinshi zinyuranye, kandi ari yo yabakuriyeyo, akabatataniriza gukwira mu isi yose.
10 Uru ni rwo rubyaro rwa Shemu. Shemu yamaze imyaka ijana avutse, abyara Arupakisadi mu mwaka wa kabiri wa mwuzureushize.
11 Amaze kubyara Arupakisadi, Shemu arongera amara imyaka magana atanu, ayibyaramo abahungu n'abakobwa.
12 Arupakisadi yamaze imyaka mirongo itatu n'itanu avutse, abyara Shela.
13 Amaze kubyara Shela, Arupakisadi arongera amara imyaka magana ane n'itatu, ayibyaramo abahungu n'abakobwa.
14 Shela yamaze imyaka mirongo itatu avutse, abyara Eberi.
15 Amaze kubyara Eberi, Shela arongera amara imyaka magana ane n'itatu, ayibyaramo abahungu n'abakobwa.
16 Eberi yamaze imyaka mirongo itatu n'ine avutse, abyara Pelegi.
17 Amaze kubyara Pelegi, Eberi arongera amara imyaka magana ane na mirongo itatu, ayibyaramo abahungu n'abakobwa.
18 Pelegi yamaze imyaka mirongo itatu avutse, abyara Rewu.
19 Amaze kubyara Rewu, Pelegi arongera amara imyaka magana abiri n'icyenda, ayibyaramo abahungu n'abakobwa.
20 Rewu yamaze imyaka mirongo itatu n'ibiri avutse, abyara Serugi.
21 Amaze kubyara Serugi, Rewu arongera amara imyaka magana abiri n'irindwi, ayibyaramo abahungu n'abakobwa.
22 Serugi yamaze imyaka mirongo itatu avutse, abyara Nahori.
23 Amaze kubyara Nahori, Serugi arongera amara imyaka magana abiri, ayibyaramo abahungu n'abakobwa.
24 Nahori yamaze imyaka makumyabiri n'icyenda avutse, abyara Tera.
25 Amaze kubyara Tera, Nahori arongera amara imyaka ijana na cumi n'icyenda, ayibyaramo abahungu n'abakobwa.
26 Tera yamaze imyaka mirongo irindwi avutse, abyara Aburamuna Nahori na Harani.
27 Uru ni rwo rubyaro rwa Tera. Tera yabyaye Aburamuna Nahori na Harani, Harani yabyaye Loti.
28 Harani apfira aho Tera se ari, mu gihugu yavukiyemo, ahitwa Uri y'Abakaludaya.
29 Aburamuna Nahori bararongora,umugorewa Aburamuyitwa Sarayi,umugorewa Nahori yitwa Miluka,umukobwa wa Harani, ni we se wa Miluka na Yisika.
30 Sarayi yari ingumba, ntiyari afiteumwana.
31 Tera ajyana Aburamuumwana we na Loti mwene Haraniumwuzukuruwe, na Sarayiumukazana we,umugorewa Aburamuumuhungu we, bava muri Uri y'Abakaludayabarajyana, bavanwayo no kujya mu gihugu cy'i Kanāni, bagera i Harani barahatura.
32 Iminsi Tera yaramye ni imyaka magana abiri n'itanu. Tera apfira i Harani.
1 Uwiteka ategeka Aburamuati “Va mu gihugu cyanyu,usigeumuryango wanyu n'inzu ya so, ujye mu gihugu nzakwereka.
2 Nzaguhinduraubwoko bukomeye, nzaguhaumugisha, nzogeza izina ryawe,uzabeumugisha.
3 Kandi nzahaumugisha abakwifurizaumugisha, kandiuzakuvumanzamuvuma, kandi muri wowe ni mo imiryango yose yo mu isi izaherwaumugisha.”
4 Aburamuaragenda nk'uko Uwiteka yamutegetse, Loti ajyana na we. Ubwo yavaga i Harani, Aburamuyari amaze imyaka mirongo irindwi n'itanu avutse.
5 Aburamuajyana Sarayiumugorewe, na Lotiumuhungu wabo, n'ubutunzi bwose bari batunze, n'abantu baronkeye i Harani. Bavanwayo no kujya mu gihugu cy'i Kanāni, Kanāniubwaho ni ho basohoye.
6 Aburamuanyura muri icyo gihugu, agera ahitwa i Shekemu, ahari igiti cyitwaumweloni cya More. Muri icyo gihe Umunyakanāni yari muri icyo gihugu.
7 Uwiteka abonekera Aburamuaramubwira ati “Urubyaro rwawe nzaruha iki gihugu.”Yubakirayo igicaniro Uwiteka wamubonekeye.
8 Avayo ajya ku musoziw'iruhande rw'iburasirazuba rw'i Beteli, abamba ihema rye. Beteli iri iruhande rw'iburengerazuba, na Ayi iri iruhande rw'iburasirazuba, yubakirayo Uwiteka igicaniro, yambaza izina ry'Uwiteka.
9 Aburamuakomeza kugenda yerekeje i Negebu.
10 Inzara itera muri icyo gihugu, Aburamuaramanuka ajya muri Egiputa asuhukirayo, kuko inzara yari nyinshi muri icyo gihugu.
11 Ari bugufibwo gusohora muri Egiputa, abwira Sarayiumugorewe ati “Dore nzi yuko uriumugorew'igikundiro,
12 nuko Abanyegiputa nibakubonabazavuga bati ‘Uyu niumugorewe’, maze banyice nawe bagukize.
13 Ndakwinginze,uzajyeubabwira uti ‘Ndi mushiki we’, kugirango ngirirwe neza ku bwawe,ukirisheubugingo bwanjye.”
14 Aburamuageze muri Egiputa, Abanyegiputa bareba uko wa mugoreari mwiza cyane.
15 Abatware ba Farawo baramurebabaramumushimira, wa mugoreajyanwa kwa Farawo.
16 Agirira Aburamuneza ku bwa Sarayi, kandi yari afite intama n'inka n'indogobe z'ingabo, n'abagaragu n'abaja n'indogobe z'ingore n'ingamiya.
17 Uwiteka ahanisha Farawo n'inzu ye ibyago bikomeye, amuhoraSarayiumugorewa Aburamu.
18 Farawo ahamagaza Aburamuaramubazaati “Icyo wangiriye iki ni iki? Koutambwira yuko ariumugorewawe?
19 Ni iki cyatumyeumbwira ko ari mushiki wawe, nanjye nkamwenda nkamugiraumugorewanjye? Nuko nguyuumugorewawe mujyane wigendere.”
20 Farawo amuha abantu bo kumuherekeza, bamuherekezanya n'umugorewe n'ibyo yari afite byose.
1 Aburamuavana muri Egiputa n'umugorewe n'ibye byose, na Loti ajyana na we, bajya i Negebu.
2 Aburamuyari afiteubutunzi bwinshi bw'amatungo n'ifeza n'izahabu.
3 Aragenda, ava i Negebu agera i Beteli, agera aho mbere yabanje kubamba ihema rye, hagati y'i Beteli na Ayi,
4 ahari igicaniro yubatse mbere. Aburamuyambarizaho izina ry'Uwiteka.
5 Kandi na Loti wagendanaga na Aburamu, yari afite imikumbi n'amashyo n'amahema.
6 Icyo gihugu nticyabakwiriye kugituranamo, kukoubutunzi bwabo bwari bwinshi, bibabuza guturana.
7 Habaho intonganya z'abashumba b'inka za Aburamun'ab'iza Loti, kandi muri icyo gihe Abanyakanāni n'Abaferizi babaga muri icyo gihugu.
8 Aburamuabwira Loti ati “He kubahointonganya kuri jye nawe, no ku bashumba bacu, kuko turi abavandimwe.
9 Mbese igihugu cyose ntikiri imbere yawe? Ndakwinginze tandukanananjye. Nuhitamo kujya ibumosonanjye nzajya iburyo, cyangwa nuhitamo kujya iburyo nanjye nzajya ibumoso.”
10 Loti arambura amaso, abona ikibaya cyo ku ruzi Yorodani cyose, yuko kinese hose hose. Uwiteka atararimbura i Sodomu n'i Gomora, icyo kibaya kugezai Sowari cyari kimeze nka ya ngobyi y'Uwiteka, nk'igihugu cya Egiputa.
11 Nuko Loti yihitiramo ikibaya cyose cyo kuri Yorodani, ajya iburasirazuba, baratandukana.
12 Aburamuatura mu gihugu cy'i Kanāni, Loti atura mu miduguduyo muri cya kibaya, yimura ihema rye, agera i Sodomu.
13 Kandi Abasodomu bari babi, bari abanyabyaha bacumuraku Uwiteka cyane.
14 Loti amaze gutandukanana Aburamu, Uwiteka abwira Aburamuati “Rambura amasourebe,uhereaho uri hano, ikasikazi n'ikusi, n'iburasirazuba n'iburengerazuba.
15 Igihugu cyoseubonye ni wowe nzagiha n'urubyaro rwawe iteka ryose.
16 Kandi nzagwizaurubyaro rwawe ruhwane n'umukungugu wo hasi. Umuntu yashobora kubaraumukungugu wo hasi,urubyaro rwawe na rwo rwazabarika.
17 Hagurukaugende,unyure muri iki gihugu mu burebure bwacyo no mu bugaribwacyo, kuko ari wowe nzagiha.”
18 Aburamuyimura ihema rye aragenda, atura ku biti byitwa imyeloni bya Mamure biri i Heburoni, yubakirayo Uwiteka igicaniro.
1 Ku ngoma za Amurafeliumwami w'i Shinari, na Ariyokiumwami wa Elasari, na Kedorulawomeriumwami wa Elamu, na Tidaliumwami w'i Goyimu,
2 abo bami barwanije Beraumwami w'i Sodomu, na Birushaumwami w'i Gomora, na Shinabuumwami wa Adima, na Shemeberiumwami w'i Seboyimu, n'umwami w'i Bela (ni ho Sowari).
3 Abo bose bateranira mu gikombe cya Sidimu (aho ni ho Nyanja y'Umunyu).
4 Bamaze imyaka cumi n'ibiri bakorera Kedorulawomeri, mu mwaka wa cumi n'itatu baragoma.
5 Mu mwaka wa cumi n'ine, Kedorulawomeri n'abami bari kumwe na we baraza, baneshereza Abarafa muri Ashiteroti Karunayimu, baneshereza n'Abasuzi i Hamu, baneshereza n'Abemi i Shavekiriyatayimu,
6 baneshereza n'Abahori ku musoziwabo Seyiri, barabirukanababageza muri Eliparani, iri hafi y'ubutayu.
7 Basubirayo, bagera muri Enimishipati (ni ho Kadeshi), banesha Abamaleki mu gihugu cyabo cyose, n'Abamori batuye Hasasonitamari.
8 Maze hatabaraumwami w'i Sodomu, n'umwami w'i Gomora, n'umwami wa Adima, n'umwami w'i Seboyimu, n'umwami w'i Bela (ni ho Sowari), bashingiraurugamba mu gikombe cya Sidimu.
9 Barwanya Kedorulawomeriumwami wa Elamu, na Tidaliumwami w'i Goyimu, na Amurafeliumwami w'i Shinari, na Ariyokiumwami wa Elasari, abane barwanya abatanu.
10 Kandi icyo gikombe cya Sidimu cyari cyuzuyemoimyobo irimo ibumba, abami b'i Sodomu n'i Gomora barahunga bagwamo, abacitse ku icumu bahungira ku musozi.
11 Banyaga ibintu by'i Sodomu n'i Gomora n'ibyokurya byabo byose, baragenda.
12 Na Loti bamufatirayo mpiri,umuhungu wabo wa Aburamuwariutuyei Sodomu, banyaga ibintu bye barigendera.
13 Hazaumuntu umwe wacitse ku icumu, abibwira AburamuUmuheburayo. Yari atuye ku biti byitwa imyeloni bya Mamure Umwamori, mwene se wa Eshikoli na Aneri, bari basezeranye na Aburamu.
14 Aburamuyumvise yuko mwene wabo yafashwe mpiri, atabarana n'umutwe we wigishijwe kurwana, bavukiyemu rugo rwe, magana atatu na cumi n'umunanibarabakurikira bagera i Dani.
15 Aburamun'abagaragu be bigabanyamo imitwe nijoro barabatera, barabanesha, barabirukanababageza i Hoba, iri ibumosobw'i Damasiko.
16 Agarura iminyago yose, na Loti mwene wabo n'ibye, n'abagore na bo n'abandi bantu.
17 Atabarutse avuye gutsinda Kedorulawomeri n'abandi bami bari kumwe na we,umwami w'i Sodomu amusanganirira mu gikombe Shave (ni cyo gikombe cy'umwami).
18 Kandi Melikisedekiumwami w'i Salemu azana imitsima na vino, yariumutambyi w'Imana Isumbabyose.
19 Amuheshaumugisha ati “Aburamuahabweumugisha n'Imana Isumbabyose, nyir'ijuru n'isi,
20 kandi Imana Isumbabyose ihimbazwe, yakugabije ababisha bawe.”Nuko Aburamuamuha kimwe mu icumi cya byose.
21 Umwami w'i Sodomu abwira Aburamuati “Mpa abantu, ibintuubyijyanire.”
22 Aburamuasubizaumwami w'i Sodomu ati “Ndahirishirije Uwiteka kumanikaukubokokwanjye, ni we Mana Isumbabyose, nyir'ijuru n'isi,
23 yuko ntazatwara akadodo cyangwa agashumi k'inkweto ko mu byawe, kugirangoutibwira uti ‘Ni jyeutungishije Aburamu.’
24 Keretse gusa wishyura impamba nahaye abagaragu banjye, kandi uhe abo twatabaranyeumugabane. Aneri na Eshikoli na Mamure bo bajyaneumugabane wabo.”
1 Hanyuma y'ibyo, ijambo ry'Uwiteka riza kuri Aburamu, mu iyerekwa riti “Aburamu, witinya ni jye ngabo igukingira,uzagororerwa ingororano ikomeye cyane.”
2 Aburamuaramubazaati “Mwami Uwiteka,uzangororera iki ko ngenda ndi incike, kandiuzazunguraurugorwanjye ari Eliyezeri Umunyadamasiko?”
3 Ati “Dore nta rubyaro wampaye, kandiuwavukiyemu rugo rwanjye azaragwa ibyanjye.”
4 Maze ijambo ry'Uwiteka riza kuri we riti “Uwo si weuzaragwa ibyawe, ahubwouzakomoka ku rukiryi rwawe ni weuzabiragwa.”
5 Aramusohokana aramubwira ati “Raramaurebeijuru,ubareinyenyeri niba wabasha kuzibara.”Ati “Urubyaro rwawe ni ko ruzangana.”
6 Nuko yizera Uwiteka, abimuhwaniriza no gukiranuka.
7 Aramubwira ati “Ni jye Uwiteka wakuvaniye muri Uri y'Abakaludayakugirango nzakurageiki gihugu.”
8 Aramubazaati “Mwami Uwiteka, icyamenyesha yuko nzakiragwa ni iki?”
9 Aramusubizaati “Enda iriza y'inka imaze imyaka itatu ivutse, n'ibugumay'ihene imaze imyaka itatu, n'impfizi y'intama imaze imyaka itatu, n'intungura imwe, n'icyana cy'inuma.”
10 Maze yenda ibyo byose abicamo kabiri, arabyerekeranya, keretse za nyoni ni zo atagabanije.
11 Inkongoro zagwaga ku mirambo, Aburamuakazigurutsa.
12 Ku kirengarenga Aburamuasinziraubuticura,ubwoba butewen'umwijima w'icuraburindi buramufata.
13 Uwiteka abwira Aburamuati “Menya neza yukourubyaro rwawe ruzabaabashyitsi mu gihugu kitari icyabo, bazakorera ab'aho, na bo bazabababaza imyaka magana ane.
14 Nanjye nzacira ho iteka iryo shyanga bazakorera, ubwa nyuma bazarivamo bavanyemoubutunzi bwinshi.
15 Ariko wowe houzasanga ba sogokuruzaamahoro,uzahambwaushaje neza.
16 Ubuvivibw'abazajyayo ni bwo buzagaruka ino, kuko gukiranirwa kw'Abamori kutaruzura.”
17 Maze izuba rirenze hatakibona, ikome ricumba n'urumurirwaka binyura hagati ya bya bice.
18 Kuri uwo munsi Uwiteka asezeranya Aburamuisezerano, ati “Urubyaro rwawe nduhayeiki gihugu,uhereye ku ruzi rwa Egiputaukageza ku ruzi runiniari rwo Ufurate,
19 igihugu cy'Abakeni n'icy'Abakenizi n'icy'Abakadimoni,
20 n'icy'Abaheti n'icy'Abaferizi n'icy'Abarafa,
21 n'icy'Abamori n'icy'Abanyakanāni, n'icy'Abagirugashi n'icy'Abayebusi.”
1 Sarayiumugorewa Aburamuntibari babyaranye, kandi yari afiteumujaw'Umunyegiputakazi witwaga Hagari.
2 Sarayi abwira Aburamuati “Dore Uwiteka yanyimyeurubyaro. Ndakwinginze giraumujawanjye inshoreke, ahari nazaboneraurubyaro kuri we.”Aburamuyumvira Sarayi.
3 Nuko Aburamuamaze imyaka cumi atuye mu gihugu cy'i Kanāni, Sarayiumugorewe, ajyana Hagari Umunyegiputakaziumujawe, amushyingira Aburamuumugabowe.
4 Aryamana na Hagari asama inda, abonye yuko asamye inda bimusuzuguzanyirabuja.
5 Sarayi abwira Aburamuati “Guhemurwa kwanjye kube kuri wowe, ko nashyizeumujawanjye mu gituza cyawe, maze abonye yuko asamye inda biramunsuzuguza. Uwiteka abe ari weuduciraurubanza wowe nanjye.”
6 AburamuasubizaSarayi ati “Doreumujawawe mwitegekere,umugireukoushatse kose.”Sarayi amugirira nabi, na we aramuhunga.
7 Marayika w'Uwiteka amubonekera mu butayu, ari hafi y'isōko yo mu nzira ijya i Shuri.
8 Aramubazaati “Hagari muja wa Sarayi,uravaheukajya he?”Aramusubizaati “Mpunze mabuja Sarayi.”
9 Marayika w'Uwiteka aramubwira ati “Subirayo kwa nyokobuja, wemere ibyo akugirira.”
10 Marayika w'Uwiteka arongera aramubwira ati “Nzagwiza cyaneurubyaro rwawe, rwe kubarika.”
11 Marayika w'Uwiteka arongera aramubwira ati “Dore,uratwiteuzabyaraumuhungu,uzamwite Ishimayeli, kuko Uwiteka yumvise kubabazwa kwawe.
12 Hagati y'abantu azamera nk'imparage, azagira undi muntu weseumubisha we, n'abandi bose bazamugiraumubisha wabo, azatura imbere ya bene se bose.”
13 Ahimba Uwiteka wavuganye na we izina ati “Uri Imana ireba.”Ati “Mbese Indeba nayiboneye na hano?”
14 Ni cyo cyatumye rya riba ryitwa Iriba rya Lahayiroyi, riri hagati y'i Kadeshi n'i Beredi.
15 Aburamuabyarana na Hagariumuhungu. Aburamuyitaumuhungu we Hagari yabyaye, Ishimayeli.
16 Aburamuyari amaze imyaka mirongo inani n'itandatu avutse, ubwo yabyaranaga na Hagari Ishimayeli.
1 Aburamuamaze imyaka mirongourwenda n'icyenda avutse, Uwiteka aramubonekera aramubwira ati “Ni jye Mana Ishoborabyose, ujyeugendera imbere yanjye kandiutungane rwose.
2 Nanjye ndasezerana isezerano ryanjye nawe, nzakugwiza cyane.”
3 Aburamuarubama, Imana iramubwira iti
4 “Dore isezerano ryanjyeubwanjye ndariguhaye, naweuzabasekuruzaw'amahanga menshi.
5 Kandi ntuzitwaukundi Aburamu, ahubwo wiswe Aburahamu kuko nkugizesekuruzaw'amahanga menshi.
6 Kandi nzakororotsa cyane, nzatuma amahanga agukomokaho, n'abami bazagukomokaho.
7 “Kandi nzakomeza isezerano ryanjye nawe n'urubyaro rwawe ruzakurikiraho, rigeze ibihe byose, ribe isezerano rihoraho, kugirango nkubereImana wowe n'urubyaro rwawe ruzakurikiraho.
8 Kandi wowe n'urubyaro rwawe ruzakurikiraho, nzabaha igihugu cy'ubusuhukebwawe, igihugu cy'i Kanāni cyose kuba gakondo y'iteka, nanjye nzaba Imana yabo.”
9 Imana yongera kubwira Aburahamu iti “Naweuzakomeze isezerano ryanjye, wowe n'urubyaro rwawe ruzakurikiraho kugezaibihe byabo byose.
10 Iri ni ryo sezerano ryanjye muzakomeza, riri hagati yanjye namwe n'urubyaro rwawe ruzakurikiraho,umugabowese muri mwe azakebwa.
11 Muzakebwaumunwa w'ibyo mwambariye, kizaba ikimenyetso cy'isezerano ryanjye namwe.
12 Umuhungu wese muri mweuzabaamaze iminsi munaniavutse azakebwa, bigeze ibihe by'ingoma zanyu zose. Uzaba avukiyemu rugo rwawe, cyangwautariuwo mu rubyaro rwawe waguzwe n'ifeza n'abanyamahanga,
13 uvukiramu rugo rwawe n'uwaguzwe igiciro bakwiriye gukebwa, kandi isezerano ryanjye rizaba ku mibiri yanyu, ribe isezerano rihoraho.
14 Kandiumugaboutakebweumunwa w'icyo yambariye azakurwa mu bwoko bwe, azaba yishe isezerano ryanjye.”
15 Imana yongera kubwira Aburahamu iti “Sarayiumugorewawe ntukamwiteukundi Sarayi, ahubwo ujyeumwita Sara.
16 Nanjye nzamuhaumugisha kandi nzaguhaumwana w'umuhungu kuri we. Nzamuhaumugisha koko kandi azaba nyirakuruzaw'amahanga, abami b'amahanga bazakomoka kuri we.”
17 Maze Aburahamu arubama, araseka aribaza ati “Mbeseumwana azabyarwa n'umazeimyaka ijana avutse? Kandi na Saraumazeimyaka mirongourwenda, azabyara?”
18 Aburahamu abwira Imana ati “Icyampa Ishimayeli akabaho, ari imbere yawe!”
19 Imana iramusubizaiti “Ahubwo Saraumugorewawe ni weuzabyarahoumuhungu,uzamwite Isaka. Nanjye nzakomeza isezerano ryanjye na we, ngo ribereurubyaro ruzakurikiraho isezerano ridashira.
20 Kandi ibya Ishimayeli ndakumviye: dore muhayeumugisha, nzamwororotsa mugwize cyane, azabyara abatware cumi na babiri kandi nzamuhinduraubwoko bukomeye.
21 Ariko isezerano ryanjye nzarikomeza na Isaka, uwouzabyarana na Sara mu gihe nk'iki cy'umwakautaha, kuko ari icyo nashyizeho.”
22 Imana irorera kuvuganana we, irazamuka, iva aho Aburahamu ari.
23 Aburahamu ajyana Ishimayeliumuhungu we, n'abandi bose bavukiyemu rugo rwe, n'abo yaguze ifeza ze,umugabowese w'abo mu rugo rwe, abakeba kuri uwo munsi uko Imana yari yamutegetse.
24 Aburahamu yari amaze imyaka mirongourwenda n'icyenda avutse, ubwo yakebwagaumunwa w'icyo yambariye.
25 Ishimayeliumuhungu we yari amaze imyaka cumi n'itatu, ubwo yakebwaga.
26 Ku munsi umwe Aburahamu akebanwa n'umuhungu we Ishimayeli.
27 N'abagabo bose bo mu rugo rwe, abaruvukiyemo n'abo yaguze n'abanyamahanga, bakebanwa na we.
1 Uwiteka abonekera Aburahamu kuri bya biti byitwa imyeloni bya Mamure. Yari yicaye mu muryango w'ihema rye ku manywa y'ihangu,
2 yuburaamaso abona abagabo batatu bahagaze imbere ye, ababonye ava mu muryango w'ihema arirukanka arabasanganira, yikubitahasi
3 aravuga ati “Databuja, niba nkugiriyehoumugisha, ndakwinginze we kunyura ku mugaragu wawe,
4 ahubwo bazaneutuzimwoge ibirenge muruhukiremunsi y'igiti,
5 kandi nanjye mbazanire utwo kurya mwice isari, mubonekugenda ubwo muje ku mugaragu wanyu.”
Baramusubizabati “Ubigenze ukouvuze.”
6 Aburahamu arihuta yinjira mu ihema, asanga Sara aramubwira ati “Tunganya vuba indengo n'umucagate by'amafu meza,uvugemoimitsima.”
7 Aburahamu arirukanka ajya mu bushyo, azana ikimasa cyoroshye cyiza agihaumusongozi we, arihuta aragiteka.
8 Yenda amavuta n'amata n'inyama z'icyo kimasa yatetse abishyira imbere yabo, abahagarara iruhande munsi ya cya giti bararya.
9 Baramubazabati “Saraumugorewawe ari he?”
Arabasubizaati “Ari mu ihema.”
10 Undi aramubwira ati “Iki gihe cy'umwaka nikigaruka, sinzabura kugaruka aho uri, Saraumugorewawe abyareumuhungu.”
Sara abyumva ari mu muryango w'ihema uri inyuma ye.
11 Aburahamu na Sara bari bashaje, bageze mu za bukuru, kandi Sara ntiyari akijya mu mihango y'abakobwa.
12 Sara asekera mu mutimaati “Ko maze gukecura, nzanezerwa ntyo kandiumutware wanjye akaba ashaje?”
13 Uwiteka abaza Aburahamu ati “Ni iki gishekeje Sara, akibaza ati ‘Niukurikoko nzabyara, nkecuye?’
14 Hari ikinanira Uwiteka se? Mu gihe cyashyizweho, iki gihe cy'umwaka nikigaruka nzakugarukaho, Sara abyareumuhungu.”
15 Maze Sara arahakana ati “Sinsetse”, kuko yatinyaga.
Aramusubizaati “Oya,urasetse.”
16 Abo bagabo barahagurukabaragenda, berekeza amaso i Sodomu, Aburahamu arabaherekeza.
17 Uwiteka aribaza ati “Aburahamu namuhisha icyo ngiye gukora?
18 Kuko Aburahamu atazabura guhindukaubwoko bukomeye bw'ubunyamaboko, kandi amahanga yose yo mu isi azaherwaumugisha muri we.
19 Kuko icyatumye mumenya, ariukugirango ategeke abana be n'abo mu rugo rwe bazakurikiraho, gukomeza mu nzira y'Uwiteka, bakora ibyo gukiranuka baca imanza zitabera, kugirango Uwiteka azanire Aburahamu ibyo yamuvuzeho.”
20 Uwiteka aravuga ati “Ubwo gutakakw'abarega i Sodomu n'i Gomora ari kwinshi, ibyaha byaho bigakabya cyane,
21 ndamanuka ndebe ko bakora ibihwanye rwose no gutakakw'abaharega kwangezeho, kandi niba atari ko bimeze, ndabimenya.”
22 Abo bagabo barahindukira, bava aho bagenda berekeje i Sodomu, Aburahamu agihagaze imbere y'Uwiteka.
23 Aburahamu aramwegera aramubazaati “Warimburanaabakiranutsi n'abanyabyaha?
24 Ahari muri uwo muduguduharimo abakiranutsi mirongo itanu. Waharimbura seukanga kuhareka ku bw'abakiranutsi mirongo itanu bahari?
25 Ntibikaguturukehokugirautyo, kurimburanaabakiranutsi n'abanyabyaha, abakiranutsi bagahwana n'abanyabyaha kirakazira! Umucamanza w'abari mu isi bose ntiyakora ibyo kutabera.”
26 Uwiteka aramusubizaati “Nimbona i Sodomu abakiranutsi mirongo itanu bari muri uwo mudugudu, nzahababarira hose ku bwabo.”
27 Aburahamu arongera aramubwira ati “Mpangaye kuvuganan'umwami wanjye, nubwo ndiumukungugu n'ivu gusa.
28 Ahari ku bakiranutsi mirongo itanu hazaburahobatanu,uzarimburaumuduguduwose, kuko habuzehobatanu?”
Aramusubizaati “Sinzawurimbura nimbonayo mirongo ine na batanu.”
29 Arongera aramubwira ati “Ahari hazabonekamo mirongo ine.”
Aramusubizaati “Sinzawurimbura ku bw'abo mirongo ine.”
30 Aramubwira ati “Umwami ye kurakara, nanjye ndavuga. Ahari hazabonekamo mirongo itatu.”
Aramusubizaati “Sinzawurimbura nimbonayo mirongo itatu.”
31 Aramubwira ati “Dore mpangaye kuvuganan'umwami wanjye. Ahari hazabonekamo makumyabiri.”
Aramusubizaati “Sinzawurimbura ku bw'abo makumyabiri.”
32 Aramubwira ati “Umwami ye kurakara, reka mvuge rimwe gusa. Ahari hazabonekamo icumi.”
Aramusubizaati “Sinzawurimbura ku bw'abo cumi.”
33 Uwiteka arigendera, amaze kuvuganana Aburahamu, Aburahamu asubiraiwe.
1 Ba bamarayika bombi bagera i Sodomu nimugoroba, Loti yari yicaye mu marembo y'i Sodomu. Loti ababonye arahagurukango abasanganire, yikubitahasi yubamye.
2 Arababwira ati “Ndabinginze ba databuja, nimwinjire mu nzu y'umugaragu wanyu, muharare bucye, mwoge ibirenge, ejo muzazinduke mugende.”
Baramusubizabati “Oya, turarara mu nzira bucye.”
3 Arabahata bajya iwe, binjira mu nzu ye. Abatekera ibyokurya, yotsa imitsima idasembuwe, bararya.
4 Batararyama, abagabo bo muri uwo muduguduSodomu bagota iyo nzu, abato n'abakuru bose, bavuye ahantu hose ho muri wo.
5 Bahamagara Loti baramubazabati “Abagabo binjiye iwawe muri iri joro bari he? Basohore turyamane na bo.”
6 Loti ajya ku rugi, arasohoka, arukingira inyuma ye.
7 Arababwira ati “Bene data, ndabinginze ntimukoreicyaha kingana gityo.
8 Dore mfite abakobwa babiri batararyamana n'abagabo, ndabasohora mubagirire ibyo mushaka byose. Gusa abo bagabo mwe kugiraicyo mubatwara, kuko bageze munsi y'ipfundo ry'inzu yanjye.”
9 Baramusubizabati “Have tubise!”Bati “Uru rugaborwaje rusuhuka, none rwigizeumucamanza. Turakugirira inabi iruta iyo tugiyekugirira ba bandi.”BasunikaLoti cyane, begeraurugikurumena.
10 Maze ba bagabo basingiriza Loti amaboko, bamwinjiza mu nzu, bakingaurugi.
11 Bateraubuhumyi abagabo bo ku rugi rw'inzu, abato n'abakuru, birushyabashakaurugi.
12 Ba bagabo babaza Loti bati “Hari abandi bantuufite? Umukwe wawe n'abahungu bawe n'abakobwa bawe, n'aboufitemu mudugudubose, bakuremo.
13 Tugiyekurimbura aha hantu, kuko gutakakw'abaharega kwagwiriye imbere y'Uwiteka, akadutumakuharimbura.”
14 Loti arasohoka, avuganan'abakwe be barongoye abakobwa be, arababwira ati “Nimuhagurukemuve aha hantu, kuko Uwiteka agiye kurimbura uyu mudugudu.”Ariko abakwe be bo babigize nk'ibikino.
15 Nuko bukeyemu gitondo, ba bamarayika batera Lotiumwete bati “Hagurukaujyane n'umugorewawe n'aba bakobwa bawe bombi bari hano, kugirangoutarimburirwa mu gihano cy'umudugudu.”
16 Maze azaririye, abo bagabo bafataukubokokwe n'uk'umugorewe n'ay'abakobwa be bombi, Uwiteka amubabariye, baramusohora, bamushyira inyuma y'uwo mudugudu.
17 Bamaze kubakuramo, umwe muri bo aravuga ati “Hungaudapfa. Nturebeinyuma kandi ntutindeutararangiza iki kibaya, hungira ku musoziutarimbuka.”
18 Loti arababwira ati “Bye kuba bityo Mwami, ndakwinginze.
19 Doreumugaragu wawe nkugiriyehoumugisha, kandiugwije imbabazi zaweungiriye, ubwoukijijeubugingo bwanjye. Sinahunga ngo ngere kuriuriyamusoziicyo cyago kitaramfata ngo mpfe.
20 Doreuriyamuduguduni wo uri bugufibwo guhungirwaho kandi ni muto. Reka nywuhungiremo,ubugingo bwanjye bukire. Nturorako ari muto?”
21 Aramusubizaati “Dore ku byouvuzeibyo, ndakwemereye kutarimburaumuduguduuvuze.
22 Ihuteuhungireyo, kuko ari nta cyo mbasha gukorautaragerayo.”Ni cyo cyatumye uwo muduguduwitwa Sowari.
23 Loti agera i Sowari izuba rirashe.
24 Maze Uwiteka agusha kuri Sodomu n'i Gomora amazuku n'umuriro, bivuye ku Uwiteka mu ijuru.
25 Atsemba iyo miduguduyose na cya kibaya cyose n'abayituyemobose, n'ibyameze ku butaka.
26 Ariko muka Loti arakebuka, areba inyuma amukurikiye, ahinduka inkingi y'umunyu.
27 Aburahamu azinduka kare, ajya aho yari yahagarariye imbere y'Uwiteka,
28 yerekeza amaso i Sodomu n'i Gomora n'igihugu cyose cya cya kibaya, abonaumwotsi wahoucumba nk'umwotsi w'ikome.
29 Ubwo Imana yarimburagaimiduguduyo muri icyo kibaya, yibutse Aburahamu, yohereza Loti ngo ave muri iryo tsembwa, ubwo yatsembaga imiduguduLoti yari atuyemo.
30 Loti ava i Sowari, arazamuka ajya ku musozi, abanayo n'abakobwa be bombi kuko yatinyaga guturai Sowari, abana n'abakobwa be bombi mu buvumo.
31 Uw'imfura abwira murumunawe ati “Data arashaje, kandi nta muntu mu isi wo kuturongora nk'uko abo mu isi bose bakora.
32 Reka dutereke data vino, turyamane na we, kugirango ducikure data.”
33 Batereka se vino muri iryo joro, uw'impfura aragenda aryamana na se, se ntiyamenya ko yaryamye cyangwa ko yabyutse.
34 Bukeyebwaho, uw'imfura abwira murumunawe ati “Iri joro ryakeye naryamanye na data. Twongere tumutereke n'iri joro, naweugendeuryamane na we, ducikure data.”
35 N'iryo joro bongera gutereka se,umutoarahagurukaaryamana na we, se ntiyamenya ko yaryamye cyangwa ko yabyutse.
36 Uko ni ko abakobwa ba Loti bombi basamye inda za se.
37 Uw'imfura abyaraumuhungu amwita Mowabu. Uwo ni we sekuruzaw'Abamowabu na bugingo n'ubu.
38 Umuto na we abyaraumuhungu amwita Benami, ari we sekuruzaw'Abamoni na bugingo n'ubu.
1 Aburahamu avayo agenda yerekeje i Negebu, atura hagati y'i Kadeshi n'i Shuri, asuhukirai Gerari.
2 Aburahamu avuga Saraumugorewe ati “Ni mushiki wanjye”, Abimelekiumwami w'i Gerari atumiraSara aramujyana.
3 Maze Imana ibonekerera Abimeleki mu nzozi nijoro, iramubwira iti “Umeze nk'intumbi ku bwa wa mugorewenze, kuko afiteumugabo.”
4 Ariko Abimeleki yari ataramwegera, arayibaza ati “Mwami, wakwica ishyanga nubwo rikiranuka?
5 Ubwe si we wavuze ati ‘Ni mushiki wanjye’? N'umugorena we ubwe ntiyavuze ati ‘Ni musazawanjye’? Icyo nkoze icyo, ngikoze mfiteumutimaukiranutse n'amaboko atanduye.”
6 Imana imusubiriza mu nzozi iti “Koko nzi yukoukozeibyoufiteumutimaukiranutse, kandi nanjye nakubujijekuncumuraho, ni cyo cyatumye ntagukundira kumukoraho.
7 Noneho subizauwo mugaboumugorewe, kuko ariumuhanuzi, azagusabiraukarama. Ariko nutamumusubiza,umenye yukoutazabura gupfana n'abawe bose.”
8 Abimeleki azinduka kare kare, ahamagaza abagaragu be bose, abatekerereza ibyo byose, baratinya cyane.
9 Maze Abimeleki ahamagaza Aburahamu aramubazaati “Watugizeibiki? Nagucumuyehoiki, cyatumyeunshyiraho jyewe n'ubwami bwanjye icyaha gikomeye? Wankoreye ibidakwiriye gukorwa.”
10 Abimeleki arongera abaza Aburahamu ati “Wabonye iki cyagukoresheje ibyo?”
11 Aburahamu aramusubizaati “Ni uko nibwiraga ntashidikanya yuko aha hantu nta kubahaImana guhari, kandi nanjye nari nzi ko bazanyica bamporaumugorewanjye.
12 Erega ni mushiki wanjye, ni mwene data, ariko si mwene mama, kandi koko naramurongoye.
13 Kandi ubwo Imana yankuragamu nzu ya data ikanzerereza, naramubwiye nti ‘Iyo ni yo nezauzajyaungirira, aho tuzajya tugerahose ujyeuvugayuko ndi musazawawe.’”
14 Abimeleki azana intama n'inka n'abagaragu n'abaja, abiha Aburahamu, amusubizana Saraumugorewe.
15 Abimeleki aramubwira ati “Igihugu cyanjye kiri imbere yawe,utureahouzashaka hose.”
16 Abwira na Sara ati “Dore mpaye musazawawe ibice by'ifeza igihumbi, ni byo bizaba ibyo gukinga mu maso y'abo muri kumwe bose, ngukuyehoumugayoimbere ya bose.”
17 Aburahamu asaba Imana, ikiza Abimeleki n'umugorewe n'abaja be, barabyara.
18 Kuko Uwiteka yari yazibye inda z'abo mu rugo rwa Abimeleki bose, abahora Saraumugorewa Aburahamu.
1 Uwiteka agenderera Sara nk'uko yavuze, Uwiteka agirira Sara ibyo yasezeranije.
2 Sara asama inda ya Aburahamu ashaje, babyaranaumuhungu igihe Imana yamubwiye kigeze.
3 Aburahamu yitaumuhungu yabyaye Isaka, uwo yabyaranye na Sara.
4 Aburahamu akeba Isakaumuhungu we amaze iminsi munaniavutse, uko Imana yamutegetse.
5 Aburahamu yabyaye uwo muhungu we Isaka, amaze imyaka ijana avutse.
6 Sara aravuga ati “Imana iranshekeje, abazabyumva bose bazasekana nanjye.”
7 Ati “Ni nde uba warabwiye Aburahamu yuko Sara azonsa abana? Ko mubyariyeumuhungu ashaje.”
8 Umwana arakura aracuka, ku munsi Isaka yacukiyeho Aburahamu ararika abantu benshi arabagaburira.
9 Sara abonaumuhungu wa Hagari Umunyegiputakazi, uwo yabyaranye na Aburahamu, abaseka.
10 Ni cyo cyatumye abwira Aburahamu ati “Senda uyu muja n'umuhungu we, kukoumuhungu w'uyu muja atazaraganwa n'umuhungu wanjye Isaka.”
11 Ibyo by'uwo muhungu we bitera Aburahamu agahinda kenshi.
12 Imana ibwira Aburahamu iti “We kugirira uwo muhungu agahinda n'umujawawe, ibyo Sara akubwira byoseumwumvire, kuko kuri Isaka ari hourubyaro ruzakwitirirwa.
13 Kandiumuhungu w'uwo muja na we nzamuhinduraubwoko, kuko ariurubyaro rwawe.”
14 Aburahamu azinduka kare kare, yendaumutsima n'imvumba y'uruhuirimo amazi, abiha Hagari abishyira ku rutugurwe, amuha n'uwo mwana aramusenda, avayo azerera mu butayubw'i Bērisheba.
15 Ya mvumba ishiramo amazi, arambikaumwana munsi y'igihuru cy'aho.
16 Aragenda yicara amwerekeye, amuhayeintera nk'ahoumuntu yarasaumwambi, kuko yibwiraga ati “Ne kurebaumwana wanjye apfa.”Yicara amwerekeye atera hejuru ararira.
17 Imana yumva ijwi ry'uwo muhungu, marayika w'Imana ari mu ijuru, ahamagara Hagari aramubazaati “Ubaye ute, Hagari? Witinya kuko Imana yumviye ijwi ry'uwo muhungu aho ari.
18 Haguruka, byutsaumuhunguumufatemu maboko, kuko nzamuhinduraubwoko bukomeye.”
19 Imana imuhumuraamaso, abona iriba, aragenda avoma amazi yuzuyeya mvumba, ayaramizaumuhungu we.
20 Nuko Imana ibana n'uwo muhungu arakura, atura mu butayu, abaumurashi.
21 Aba mu butayubw'i Parani, nyina amusabira Umunyegiputakazi.
22 Muri iyo minsi, Abimeleki na Fikoliumutware w'ingabo ze babwira Aburahamu bati “Imana iri kumwe nawe mu byoukorabyose.
23 Nuko rero,undahire Imana yukoutazandiganya cyangwaumwana wanjye cyangwaumwuzukuruwanjye, ahubwo ineza nakugiriye kouzayinyitura, jyewe n'igihugu wasuhukiyemo.”
24 Aburahamu aramusubizaati “Ndarahira.”
25 Aburahamu azimuza Abimeleki ku by'iriba, abagaragu ba Abimeleki bamunyaze.
26 Abimeleki aramusubizaati “Sinziuwakoze ibyo, nawe ntiwigeze kubimbwira, kandi sinigeze kubyumva keretse none.”
27 Aburahamu azana intama n'inka, abiha Abimeleki, bombi barasezerana.
28 Aburahamu arobanura abāgazi b'intama barindwi bo mu mukumbi we.
29 Abimeleki abaza Aburahamu ati “Abo bāgazi b'intama barindwiurobanuye, bisobanuye iki?”
30 Aramusubizaati “Aba bāgazi b'intama uko ari barindwi, ndabaguherakugirango bimbereumugabo, yuko ari jye wafukuyeiryo riba.”
31 Ni cyo cyatumye yita aho hantu Bērisheba, kuko ari ho barahiriye bombi.
32 Nuko basezeranira i Bērisheba, Abimeleki ahagurukanana Fikoliumutware w'ingabo ze, basubiramu gihugu cy'Abafilisitiya.
33 Aburahamu atera igiti cyitwaumwesheri i Bērisheba, yambarizayo izina ry'Uwiteka, Imana ihoraho.
34 Aburahamu amara iminsi myinshi asuhukiyemu gihugu cy'Abafilisitiya.
1 Hanyuma y'ibyo, Imana igerageza Aburahamu iramuhamagara iti “Aburahamu.”Aritaba ati “Karame.”
2 Iramubwira iti “Jyanaumwana wawe,umwana wawe w'ikinegeukunda Isaka, ujye mu gihugu cy'i Moriyaumutambireyo ku musozindi bukubwire, abe igitambo cyoswa.”
3 Aburahamu azinduka kare kare, ashyira amatandiko ku ndogobe ye, ajyana n'abagaragu be babiri, na Isakaumwana we. Yasa inkwi zo kosa igitambo, arahagurukaajya ahantu Imana yamubwiye.
4 Ku munsi wa gatatu Aburahamu arambura amaso, yitegereza aho hantu hari kure.
5 Aburahamu abwira abo bagaragu be ati “Musigirane hano indogobe, jye n'uyu muhungu tujye hirya hariya dusenge, tubagarukeho.”
6 Aburahamu yenda za nkwi zo kosa igitambo, azikorera Isakaumuhungu we, ajyana n'umuriron'umushyo, bombi barajyana.
7 Isaka ahamagara se Aburahamu ati “Data.”
Aramwitaba ati “Ndakwitaba, mwana wanjye.”
Aramubazaati “Doreumuriron'inkwi ngibi, arikoumwana w'intama uri he, w'igitambo cyo koswa?”
8 Aburahamu aramusubizaati “Mwana wanjye, Imana iri bwibonereumwana w'intama w'igitambo cyo koswa.”Nuko bombi barajyana.
9 Bagera ahantu Imana yamubwiye, Aburahamu yubakayo igicaniro yararikaho za nkwi, aboha Isakaumuhungu we, amurambika kuri icyo gicaniro hejuru y'inkwi.
10 Aburahamu aramburaukuboko, yenda wa mushyongo asogoteumuhungu we.
11 Marayika w'Uwiteka amuhamagara ari mu ijuru ati “Aburahamu, Aburahamu.”
Aritaba ati “Karame.”
12 Aramubwira ati “Ntukozeukubokokuri uwo muhungu, ntugireicyoumutwara, kuko ubu menye yuko wubahaImana, kukoutanyimyeumwana wawe w'ikinege.”
13 Aburahamu yuburaamaso arareba, abona inyuma ye impfizi y'intama, amahembe yayo afashwe mu gihuru. Aburahamu aragenda, yenda ya ntama, ayitambaho igitambo cyoswa mu cyimbo cy'umuhungu we.
14 Aburahamu yita aho hantu Yehovayire, nk'uko bavuga na bugingo n'ubu bati “Ku musoziw'Uwiteka kizabonwa.”
15 Maze marayika w'Uwiteka arongera ahamagara Aburahamu ari mu ijuru,
16 aramubwira ati “Ndirahiye, ni ko Uwiteka avuga, ubwougenjeje utyo ntunyimeumwana wawe w'ikinege,
17 yuko no kuguhaumugisha nzaguhaumugisha, no kugwiza nzagwizaurubyaro rwawe ruhwane n'inyenyeri zo mu ijuru, kandi ruhwane n'umusenyi wo mu kibaya cy'inyanja, kandi ruzahīndura amarembo y'ababisha barwo.
18 Kandi mu rubyaro rwawe ni mo amahanga yose yo mu isi azaherwaumugisha kuko wanyumviye.”
19 Aburahamu asubiraaho abagaragu be bari, barahagurukabajyana i Bērisheba, agezeyo arahatura.
20 Hanyuma y'ibyo babwira Aburahamu bati “Na Miluka yabyaranye na mwene so Nahori abana.”
21 Imfura ye ni Usi, hakurikiraho Buzi murumunawe, na Kemuwelise wa Aramu,
22 na Kesedi na Hazo na Piludashi, na Yidilafu na Betuweli.
23 Betuweliyabyaye Rebeka. Abo uko ariumunani, Miluka yababyaranye na Nahori mwene se wa Aburahamu.
24 Inshoreke ye yitwa Rewuma, na yo yabyaye Teba na Gahamu, na Tahashi na Māka.
1 Sara yaramye imyaka ijana na makumyabiri n'irindwi, iyo ni yo myaka Sara yaramye.
2 Sara apfira i Kiriyataruba (ari ho Heburoni) mu gihugu cy'i Kanāni, Aburahamu aza kuborogera Sara, amuririra.
3 Aburahamu arahagurukaava ku ntumbi ye, abwira Abaheti ati
4 “Ndiumushyitsi n'umusuhukemuri mwe, mumpe gakondo yo guhambamo, mpambeumupfu wanjye, mwivane mu maso.”
5 Abaheti basubizaAburahamu bati
6 “Databuja,utwumve uriumuntuukomeye cyane muri twe,uhambeumupfu wawe mu mva yacu uri buhitemo muri zose, nta wo muri twe uri bukwime imva ye ngo we guhambamoumupfu wawe.”
7 Aburahamu arahaguruka, yikubitaimbere ya bene igihugu, ni bo Baheti.
8 Avuganana bo arababwira ati “Nimwemera yuko mpambaumupfu wanjye ngo mwivane mu maso, munyumvire, munyingingire Efuronimwene Sohari,
9 ampeubuvumobw'i Makipela afite, buri ku mpera y'isambu ye. Abungurishirize hagati yanyu igiciro kibukwiriye kitagabanije, bube gakondo yo guhambamo.”
10 Efuroniyari yicaye hagati mu Baheti, EfuroniUmuhetiasubizaAburahamu, Abaheti bamwumva, abinjiraga mu irembo ry'umuduguduwabo bose ati
11 “Ahubwo databuja, nyumva. Iyo sambu ndayiguhaye, n'ubuvumoburimondabuguhaye, mbiguhereye imbere y'ab'ubwoko bwacu, hambaumupfu wawe.”
12 Aburahamu yikubitaimbere ya bene igihugu.
13 Abwira Efuronibene igihugu bamwumva ati “Ndakwinginze, nyumvira. Ndakwishyura igiciro cy'iyo sambu, cyemere nkiguhe, mpambemoumupfu wanjye.”
14 EfuroniasubizaAburahamu ati
15 “Databuja, nyumvira. Agasambu kaguze shekeli magana ane z'ifeza kanteranya nawe? Nuko hambaumupfu wawe.”
16 Aburahamu yumvira Efuroniagerera Efuroniifeza avuze, Abaheti bamwumva, shekeli magana ane z'ifeza, zemerwa n'abagenza.
17 Nuko isambu ya Efuroniyari i Makipela, iri imbere y'i Mamure, yo n'ubuvumoburimon'ibiti byo muri yo byose byayigotaga hose ku mpera yayo, bikomerezwa Aburahamu
18 kuba gakondo ye, imbere y'Abaheti, imbere y'abinjiraga mu irembo ry'umuduguduwabo bose.
19 Hanyuma y'ibyo, Aburahamu ahamba Saraumugorewe muri ubwo buvumobwo mu isambu y'i Makipela, iri imbere y'i Mamure (ni ho Heburoni) mu gihugu cy'i Kanāni.
20 Nuko Abaheti bakomereza Aburahamu iyo sambu n'ubuvumobuyirimo kuba gakondo yo guhambamo.
1 Aburahamu yari ashaje ageze mu za bukuru, kandi Uwiteka yari yarahaye Aburahamuumugisha kuri byose.
2 Aburahamu abwiraumugaragu we,umukuruwo mu rugo rwe wategekaga ibye byoseati “Ndakwinginze, shyiraukubokokwawe munsi y'ikibero cyanjye,
3 nanjye ndakurahiza Uwiteka, ni we Mana nyir'ijuru, ni we Mana nyir'isi, yukoutazasabiraumwana wanjye Umunyakanānikazi, abo ntuyemo.
4 Ahubwouzajye mu gihugu cyacu kuri bene wacu,usabireyoumwana wanjye Isakaumugeni.”
5 Uwo mugaragu aramusubizaati “Ahariumukobwa ntazemera ko tuzanamuri iki gihugu, byaba bityo naba nkwiriye gusubizaumwana wawe mu gihugu wavuyemo?”
6 Aburahamu aramusubizaati “Wirinde gusubizayoumwana wanjye.
7 Uwiteka Imana nyir'ijuru, yankuye mu nzu ya data no mu gihugu navukiyemo, ikambwira indahira iti ‘Urubyaro rwawe nzaruha iki gihugu’, iyo ni yo izatuma marayika wayo akujya imbere, naweuzasabireyoumwana wanjyeumugeni.
8 Kandiumukobwa yaramuka yanze, ntuzafatwa n'iyi ndahiroundahiye. Icyakora ntuzasubizeyoumwana wanjye.”
9 Uwo mugaragu ashyiraukubokomunsi y'ikibero cya Aburahamu shebuja, arabimurahira.
10 Uwo mugaragu ajyana ingamiya cumi zo mu ngamiya za shebuja, agenda afite ibyiza bya shebuja by'uburyo bwose, arahagurukaajya muri Mezopotamiya, agera ku muduguduw'aba Nahori.
11 Apfukamisha izo ngamiya ku iriba riri inyuma y'uwo mudugudu. Hari nimugoroba, igihe abagore basohokera kuvoma.
12 Arasenga ati “Uwiteka Mana ya databuja Aburahamu, ndakwinginze, umpe ihirwe uyu munsi,ugirire neza databuja Aburahamu.
13 Dore mpagaze ku isōko, abakobwa b'abo mu mudugudubasohotse kuvoma.
14 Bibe bitya:umukobwa ndi bubwire nti ‘Ndakwinginze, cisha bugufiikibindi cyawe nyweho’, akansubizaati ‘Nywaho nduhiran'ingamiya zawe’, abe ari we watoranirije Isakaumugaragu wawe. Ibyo ni byo bizamenyesha yukougiriye databuja neza.”
15 Nuko agisenga atyo, Rebeka arasohoka, wabyawe na Betuwelimwene Miluka, muka Nahori, mwene se wa Aburahamu, ashyize ikibindi ku rutugu.
16 Uwo mukobwa yariumunyagikundiro cyinshi kandi yariumwari, nta mugabowigeze kuryamana na we, aramanuka ajya ku isōko, aravoma arazamuka.
17 Uwo mugaragu arirukanka aramusanganira, aramubwira ati “Ndakwinginze, mpautuzimu kibindi cyawe, nyweho.”
18 Aramusubizaati “Databuja, nywaho.”Atengamatira vuba ikibindi cye, aramuha aranywa.
19 Amaze kuyamuha aramubwira ati “Nduhiran'ingamiya zawe zeguke.”
20 Ayasuka vuba mu kibumbiro arirukanka, yongera kujya ku iriba kudahira, adahirira ingamiya ze zose.
21 Uwo mugaboamwitegereza acecetse, kugirango amenye yuko Uwiteka yahayeurugendo rwe amahirwe, cyangwa ataruyahaye.
22 Nuko ingamiya zimaze kweguka, uwo mugaboyenda impeta y'izahabu, kuremera kwayo kwari nk'igice cya shekeli, n'ibimeze nk'imiringa bibiri byo kwambara ku maboko, kuremera kwabyo ni shekeli cumi z'izahabu, arabimwambika.
23 Aramubazaati “Uri mwene nde? Ndakwinginze mbwira. Kandi kwa so hari aho twarara?”
24 Aramusubizaati “Ndi mwene Betuweliwa Miluka na Nahori.”
25 Kandi ati “Dufiteinganagano n'ibyokurya bizihagije, kandi dufiten'aho kubaraza.”
26 Uwo mugaboarunama, yikubitahasi, asenga Uwiteka.
27 Ati “Uwiteka ahimbazwe, Imana ya databuja Aburahamu, itaretse kugirira databuja imbabazi n'umurava, nanjye Uwiteka anyoboye inzira ijya kwa bene wabo wa databuja.”
28 Uwo mukobwa arirukanka, abwira abo mu nzu ya nyina uko byabaye.
29 Kandi Rebeka yari afite musazawe witwa Labani. Labani uwo arasohoka, ajya gusanganirira uwo mugaboku iriba.
30 Abonye ya mpeta na za zahabu zimeze nk'imiringa, biri ku maboko ya mushiki we, kandi yumvise amagambo ya Rebeka mushiki we ati “Ibyo ni byo uwo mugaboyambwiye”, ni ko kujya aho uwo mugaboari. Asanga ahagaze iruhande rwa za ngamiya ku isōko.
31 Aramubwira ati “Ngwino winjire,uhiriwe ku Uwiteka, ni iki kiguhagaritse hanze, ko niteguye inzu n'ikiraro cy'ingamiya?”
32 Uwo mugaboyinjira mu nzu, Labani akura imitwaro kuri izo ngamiya, atanga inganagano n'ibyokurya by'ingamiya, n'amazi yo kumwoza ibirenge n'ayo koza iby'abo bari kumwe.
33 Bamuzanira ibyokurya, maze arababwira ati “Sindya ntaravugaubutumwa.”
Labani aramubwira ati “Buvuge.”
34 Aramubwira ati “Ndiumugaragu wa Aburahamu.
35 Kandi Uwiteka yahaye databuja imigisha myinshi ahindukaumuntuukomeye, kandi yamuhayeimikumbi n'amashyo, n'ifeza n'izahabu, n'abagaragu n'abaja, n'ingamiya n'indogobe.
36 Kandi na Sara muka databuja yamubyariyeumuhungu akecuye, ni we yahaye ibye byose.
37 Kandi databuja yarandahirije ngo ne kuzasabiraumwana we Umunyakanānikazi, abo atuyemo.
38 Ahubwo ngo nzajye mu nzu ya se no muri bene wabo, ngo abe ari bo nsabiriramoumwana we.
39 Mbwira databuja nti ‘Ahariumukobwa azanga ko tuzana.’
40 Aransubizaati ‘Uwiteka ngendera imbere, azatuma marayika we ngo ajyane nawe, azahaurugendo rwawe ihirwe, maze naweuzasabireumwana wanjyeumugeniwo muri bene wacu, mu nzu ya data.
41 Nugerakuri bene wacu, ni bwoutazafatwa n'indahiro nkurahije. Baramuka bamukwimye, ntuzafatwa n'indahiro nkurahije.’
42 “Maze uyu munsi ngera ku isōko, ndasenga nti ‘Uwiteka Mana ya databuja Aburahamu, nibauhayeurugendo ngenda ihirwe,
43 dore mpagaze ku isōko, bibe bitya:umukobwausohoka kuvomankamubwira nti “Ndakwinginze, mpautuziku kibindi cyawe nyweho”,
44 akansubizaati “Nywahoubwawe kandi nduhiran'ingamiya zawe”, abe ari we ubaumugeniUwiteka yatoranirije mwene databuja.’
45 Ngisengera mu mutimawanjye, Rebeka asohoka ashyize ikibindi ku rutugu, aramanuka ajya ku isōko, aravoma. Ndamubwira nti ‘Ndakwinginze, mpa nyweho.’
46 Acisha bugufiikibindi n'ingoga agikuye ku rutugurwe, arambwira ati ‘Nywaho, nduhiran'ingamiya zawe.’Ndanywa, kandi yuhiran'ingamiya zanjye.
47 Ndamubazanti ‘Uri mwene nde?’Aransubizaati ‘Ndi mwene Betuweliwa Nahori na Miluka.’Mpera ko nkatira impeta ku zuru rye n'imiringa ku maboko ye.
48 Ndunama, nikubitahasi, nsenga Uwiteka, mpimbaza Uwiteka Imana ya databuja Aburahamu, yanyoboye inzira ikwiriye ngo mboneremoumukobwa wabo wa databuja, musabireumwana we.
49 Nuko nimushaka kugirira databuja neza, ntimumurerege nimumbwire, kandi nimutabyemera nimumbwire nanjye mpindukirenjye iburyo cyangwa ibumoso.”
50 Labani na Betuwelibaramusubizabati “Ibyo biturutse ku Uwiteka, nta kindi tubasha kukubwira, ari icyiza, ari n'ikibi.
51 Dore Rebeka ari imbere yawe, mujyane abe muka mwene shobuja, nk'uko Uwiteka yavuze.”
52 Umugaragu wa Aburahamu yumvise amagambo yabo, yikubitahasi, aramya Uwiteka.
53 Uwo mugaragu azana ibintu by'ifeza n'iby'izahabu n'imyenda abiha Rebeka, kandi aha na musazawe na nyina ibintu by'igiciro cyinshi.
54 We n'abo bazanye bararya baranywa, baraharara buracya, babyuka mu gitondo, arababwira ati “Nimunsezerere nsubirekwa databuja.”
55 Musazaw'umukobwa na nyina baramusubizabati “Umukobwa nasigarane natwe iminsi cumi cyangwa isagaho, azabone kugenda.”
56 Arabasubizaati “Mwintinza kuko Uwiteka yahayeurugendo rwanjye ihirwe, nimunsezerere nsubirekwa databuja.”
57 Baramusubizabati “Reka duhamagareumukobwa tumubaze, twumve irimuva mu kanwa.”
58 Bahamagara Rebeka, baramubazabati “Urajyana n'uyu mugabo?”
Arabasubizaati “Turajyana.”
59 Basezera kuri Rebeka mushiki wabo n'umureziwe, basezereraumugaragu wa Aburahamu n'abantu be.
60 BifurizaRebekaumugisha baramubwira bati
“Mushiki wacu,uzabenyirakuruzaw'abantu inzovu ibihumbi,
Urubyaro rwawe ruzahindūre amarembo y'abanzi barwo.”
61 Rebeka ahagurukanan'abaja be bajya ku ngamiya, zirabaheka bakurikira uwo mugabo, uwo mugaragu ajyana Rebeka aragenda.
62 BukeyeIsaka aza aturutse mu nzira yo ku iriba ryitwa Lahayiroyi, kuko yari atuye mu gihugu cy'i Negebu.
63 Isaka arasohoka, ajya kwibwirira mu gasozi nimugoroba, yuburaamaso, abona ingamiya ziza.
64 Rebeka yuburaamaso, abonye Isaka, ava ku ngamiya.
65 Abaza wa mugaragu ati “Uriya mugaboni ndeugenda ku gasozi, tugiyeguhura?”
Uwo mugaragu aramusubizaati “Ni databuja.”Rebeka yendaumwenda we, yitwikira mu maso.
66 Uwo mugaragu atekerereza Isaka ibyo yakoze byose.
67 Isaka azana Rebeka mu ihema rya nyina Sara, aramurongora, abaumugorewe, aramukundwakaza. Isaka ashiraumubabaro wa nyina yapfushije.
1 Aburahamu arongora undi mugorewitwa Ketura.
2 Babyarana Zimuranina Yokishani, na Medani na Midiyani, na Yishibaki na Shuwa.
3 Yokishani yabyaye Sheba na Dedani. Bene Dedani ni Abashuri n'Abaletushi n'Abaleyumi.
4 Bene Midiyani ni Efa na Eferi, na Henoki na Abida na Eluda. Abo bose niurubyaro rwa Ketura.
5 Aburahamu yahaye Isaka ibye byose.
6 Ariko abana b'inshoreke Aburahamu yari afite, abaha impano akiriho, arabohereza ngo batandukanena Isakaumwana we, bagende berekeje iburasirazuba, bajye mu gihugu cy'iburasirazuba.
7 Iminsi Aburahamu yaramye ni imyaka ijana na mirongo irindwi n'itanu.
8 Aburahamu ageze mu za bukuru, aramye imyaka myinshi,umwukaurahera, apfa ashaje neza, asanga bene wabo.
9 Abana be Isaka na Ishimayeli, bamuhamba muri bwa buvumobw'i Makipela, buri mu isambu ya Efuronimwene Sohari Umuheti, iri imbere y'i Mamure.
10 Ni yo sambu Aburahamu yaguze n'Abaheti, ari ho bahambye Aburahamu na Saraumugorewe.
11 Aburahamu amaze gupfa Imana ihaumugisha Isakaumwana we, Isaka yari atuye hafi ya rya riba ryitwa Lahayiroyi.
12 Uru ni rwo rubyaro rwa Ishimayeli,umwana wa Aburahamu, uwo Hagari Umunyegiputakazi,umujawa Sara yabyaranye na Aburahamu.
13 Uku ni ko abana ba Ishimayeli bitwaga, nk'uko amazina yabo ari, nk'uko babyaranye. Imfura ya Ishimayeli ni Nebayoti, hakurikiraho Kedari na Adibēli na Mibusamu,
14 na Mishuma na Duma na Masa,
15 na Hadadi na Tema na Yeturi, na Nafishi na Kedema.
16 Abo ni bo bana ba Ishimayeli, ayo ni yo mazina yabo, nk'uko imiduguduyabo iri, nk'uko ingo zabo ziri. Ni abatware cumi na babiri, nk'uko amoko yabo ari.
17 Imyaka Ishimayeli yaramye ni ijana na mirongo itatu n'irindwi,umwukaurahera arapfa, asanga bene wabo.
18 Bahera i Havila batura, bageza i Shuri, iri imbere ya Egiputa, aherekeye Ashuri. Yari atuye imbere ya bene se bose.
19 Uru niurubyaro rwa Isaka,umwana wa Aburahamu. Aburahamu yabyaye Isaka,
20 Isaka yari amaze imyaka mirongo ine avutse, ubwo yarongoraga Rebeka, mwene BetuweliUmwaramu w'i Padanaramu, mushiki wa Labani Umwaramu.
21 Isaka yingingiraumugorewe Uwiteka kuko yari ingumba, Uwiteka yemera kwinginga kwe, Rebekaumugorewe asama inda.
22 Abana bakiranira mu nda ye aribaza ati “Ubwo bimeze bityo, ibi bimbereyeho iki?”Aragenda ajya kubazaUwiteka.
23 Uwiteka aramusubizaati
“Inda yawe irimo amahanga abiri,
Amoko abiri azatandukana,
Ahereye igihe azavira mu mara yawe.
Ubwoko bumwe buzarushaubundi amaboko,
Umukuruazabaumugaragu w'umuto.”
24 Maze igihe cyo kubyara kwe gisohoye, zari impanga mu nda ye.
25 Gakuru avuka atukura, ari cyoya nk'umwenda w'ubwoya, bamwita Esawu.
26 Hakurikiraho Gato, afashe agatsinsino ka Esawu, bamwita Yakobo. Kandi Isaka yari amaze imyaka mirongo itandatu avutse, ubwo Rebeka yababyaraga.
27 Abo bahungu barakura. Esawu abaumuhigiw'umuhanga w'umunyeshyamba, Yakobo we yariumunyamahane make, yabaga mu mahema.
28 Maze Isaka yakundiraga Esawu kuko yajyaga arya ku muhigow, Rebeka we yakundaga Yakobo.
29 BukeyeYakobo ateka imboga, Esawu arinjira avuye mu ishyamba, akōza.
30 Esawu abwira Yakobo ati “Ndakwinginze, ngaburiraku bitukurautetse, kuri ibyo bitukurabyawe, kuko nkōza.”Ni cyo cyatumye yitwa Edomu.
31 Yakobo aramusubizaati “Keretse twaguraubutware bwawe uyu munsi.”
32 Esawu aramusubizaati “Ubu se ko ngiye gupfa, ubwo butware bumariye iki?”
33 Yakobo aramubwira ati “Ndahira uyu munsi.”Aramurahira, agurisha Yakoboubutware bwe.
34 Yakobo aha Esawuumutsima n'ibishyimbo yatetse, ararya aranywa, arahagurukaarigendera. Uko ni ko Esawu yasuzuguyeubutware bwe.
1 Indi nzara itera muri icyo gihugu, itari iyateraga mbere Aburahamu akiriho. Isaka ajya i Gerari kwa Abimeleki,umwami w'Abafilisitiya.
2 Uwiteka aramubonekera aramubwira ati “Ntumanuke ngo ujye muri Egiputa,uzature mu gihugu nzakubwira.
3 Suhukiramuri iki gihugu, nanjye nzabana nawe, nguheumugisha kuko wowe n'urubyaro rwawe nzabaha ibi bihugu byose, kandi nzakomeza indahiro narahiye Aburahamu so.
4 Kandi nzagwizaurubyaro rwawe ruhwane n'inyenyeri zo mu ijuru, kandi nzahaurubyaro rwawe ibi bihugu byose. Kandi mu rubyaro rwawe ni mo amahanga yose yo mu isi azaherwaumugisha,
5 kuko Aburahamu yanyumviraga, akitondera ibyo namwihanangirije n'ibyo nategetse, n'amategeko yanjye nandikishije n'ayo navuze.”
6 Isaka atura i Gerari.
7 Abantu b'aho bamubazaiby'umugorewe, arabasubizaati “Ni mushiki wanjye”, kuko yatinye kuvugaati “Niumugorewanjye.”Ati “Abantu b'aha be kunyica bampora Rebeka”, kuko yariumunyagikundiro.
8 Amazeyo igihe kirekire, Abimelekiumwami w'Abafilisitiya arungurukiramu idirishya, abona Isaka akinishaumugorewe.
9 Abimeleki ahamagaza Isaka aramubwira ati “Biragaragara yuko ariumugorewawe, ko wavuze uti ‘Ni mushiki wanjye’?”
Isaka aramusubizaati “Ni uko nibwiraga nti ‘Be kunyica bamumpora.’”
10 Abimeleki aramubazaati “Ibyo watugizeibyo ni ibiki? Byashigajeho hato umwe mu bantu banjye akaryamana n'umugorewawe,ukadushyirishaho icyaha.”
11 Abimeleki yihanangiriza abantu be bose ati “Uzakura uyu mugabocyangwaumugorewe ntazabura gucirwaho iteka.”
12 Isaka abiba muri icyo gihugu, muri uwo mwaka yeza ibirutahoincuro ijana. Uwiteka amuhaumugisha.
13 Uwo mugaboabaumukire, agenda arushaho, ageza aho yabereyeumukirecyane.
14 Yari afite imikumbi n'amashyo n'abagaragu benshi, atera Abafilisitiya ishyari.
15 Amariba yose abagaragu ba se bafukuye, Aburahamu se akiriho, Abafilisitiya bari bayashibishije ibitaka.
16 Abimeleki abwira Isaka ati “Gendautuvemo, kukouturutacyane.”
17 Isaka avayo, abamba amahema ye mu gikombe cy'i Gerari, aturayo.
18 Isaka asibūza amariba bafukuye, Aburahamu se akiriho, kuko Abafilisitiya bari bayasibye, Aburahamu amaze gupfa. Ayita amazina se yayise.
19 Abagaragu ba Isaka bafukuramuri icyo gikombe, babonamo iriba ry'amazi adudubiza.
20 Abashumba b'i Gerari batonganira ayo mazi n'aba Isaka, bati “Ni ayacu.”Isaka yita iryo riba Eseki, kuko bamugishije impaka.
21 Bongera gufukurairindi riba, na ryo bararitonganira, aryita Sitina.
22 Avayo afukuzairindi riba, ryo ntibaritonganira, aryita Rehoboti, aravuga ati “None Uwiteka adushyize ahāgutse, natwe tuzororokera muri iki gihugu.”
23 Avayo arazamuka, ajya i Bērisheba.
24 Uwiteka amubonekera iryo joro aramubwira ati “Ndi Imana ya so Aburahamu, ntutinye kuko uri kumwe nanjye, kandi nzaguhaumugisha, ngwizeurubyaro rwawe ngiriyeumugaragu wanjye Aburahamu.”
25 Yubakayo igicaniro, yambaza izina ry'Uwiteka, abambayo ihema rye, kandi abagaragu ba Isaka bahafukuran'iriba.
26 Maze Abimeleki ava i Gerari, ajyana aho ari na Ahuzatiincuti ye, na Fikoliumutware w'ingabo ze.
27 Isaka arababaza ati “Ni iki kibazanye aho ndi kandi munyanga, mwaranyirukanye aho muri?”
28 Baramusubizabati “Twabonye neza yuko Uwiteka ari kumwe nawe, turavuga tuti ‘Dushyire indahiro hagati yacu nawe, kandi dusezerane nawe
29 yukoutazatugirira nabi, nk'uko natwe tutakwakuye, ahubwo twakugiriye neza gusa, tugusezeraho amahoro.’Noneuhiriwe ku Uwiteka.”
30 Nuko Isaka abatekera ibyokurya bararya, baranywa.
31 Bazinduka kare bararahiranya, Isaka arabasezerera bamusigaamahoro.
32 Kuri uwo munsi abagaragu ba Isaka baraza, bamubwira iby'iriba bafukuye, bati “Tubonye amazi.”
33 Aryita Sheba. Ni cyo gituma uwo muduguduwitwa Bērisheba na bugingo n'ubu.
34 Esawu amaze imyaka mirongo ine avutse arongora Yuditimwene Beri Umuheti, na Basemati mwene Eloni Umuheti,
35 bababaza imitima ya Isaka na Rebeka.
1 Isaka ashaje, amaso ye amaze kuba ibirorirori, ahamagara imfura ye Esawu ati “Mwana wanjye.”Aritaba ati “Karame.”
2 Aramubwira ati “Dore ndiumusaza, sinzi igihe nzapfira.
3 None ndakwinginze, enda ibyouhigisha, ikirimba cyawe n'umuhetowawe, ujye mu ishyambaumpigireyoumuhigo,
4 untekere inyama ziryoshye nk'izo nkunda,uzinzanire nzirye mbone kuguheshaumugisha ntarapfa.”
5 Rebeka yumva Isaka abwiraumwana we Esawu. Esawu ajya mu ishyamba guhiga, ngo ahigurireseumuhigo.
6 Rebeka abwira Yakoboumwana we ati “Numvise so abwira Esawu mwene so ati
7 ‘Mpiguriraumuhigo,untekere inyama ziryoshye nzirye, nguhesherezeumugisha mu maso y'Uwiteka ntarapfa.’
8 Nuko none mwana wanjye, wumvire ibyo ngiye kugutegeka.
9 Jya mu mukumbiunzanire abana b'ihene beza babiri, nanjye ndabatekera so babe inyama ziryoshye zimeze nk'izo akunda,
10 naweuzishyīre so azirye, aguhesheumugisha atarapfa.”
11 Yakobo asubizaRebeka nyina ati “Dore Esawu mukuruwanjye ni cyoya, jyewehoumubiriwanjye niumurembe.
12 Ahari data yankorakora, akamenya ko ndiumuriganya, nkizaniraumuvumomu cyimbo cy'umugisha.”
13 Nyina aramubwira ati “Mwana wanjyeumuvumowawe abe ari jyeubaho, nyumvira gusaugendeuzinzanire.”
14 Aragenda arazizana aziha nyina, nyina ateka inyama ziryoshye nk'izo se akunda.
15 Rebeka yenda imyambaro myiza ya Esawu imfura ye, iyo yari afite mu nzu, ayambika Yakoboumuhererezi.
16 Kandi ashyira impu z'abo bana b'ihene ku bikonjo bye no ku ijosi rye, aharembekereye.
17 Ahaumwana we Yakobo za nyama ziryoshye yatetse n'umutsima yavuze.
18 Ajya aho se ari aramuhamagara ati “Data.”Aritaba ati “Ndakwitaba. Uri nde mwana wanjye?”
19 Yakobo asubizase ati “Ndi imfura yawe Esawu, nkoze ibyo wantegetse. Ndakwinginze, byuka urye ku muhigowanjye, kugirangoumpesheumugisha.”
20 Isaka abazaumwana we ati “Ni iki kiwukubonesheje vuba utyo, mwana wanjye?”
Aramusubizaati “Ni uko Uwiteka Imana yawe impaye ishya.”
21 Isaka abwira Yakobo ati “Mwana wanjye, igira hino ndakwinginze, ngukorakore, menye yuko uriumwana wanjye Esawu koko, cyangwa koutariwe.”
22 Yakobo yegera Isaka se, aramukorakora aravuga ati “Ijwi ni irya Yakobo, ariko ibikonjo ni ibya Esawu.”
23 Ntiyamenya uwo ari we, kuko ibikonjo bye birihoubwoya nk'ibya mukuruwe Esawu, nuko amuheshaumugisha.
24 Aramubazaati “Uriumwana wanjye Esawu koko?”
Aramusubizaati “Ndi we.”
25 Aramubwira ati “Wunyegereze, nanjye ndye ku muhigow'umwana wanjye, kugirango nguhesheumugisha.”Arawumwegereza ararya, amuzanira vino, ashozaho.
26 Se Isaka aramubwira ati “Mwana wanjye, nyegeraunsome.”
27 Aramwegera, aramusoma, yumva impumuroy'imyambaro ye, amuheshaumugisha ati
“Impumuroy'umwana wanjye,
Imeze nk'iy'umurimaUwiteka
Yahayeumugisha.
28 Nuko Imana iguhe ku kime kiva mu ijuru,
No ku mwero w'ubutaka,
N'imyaka y'impeke myinshi,
Na vino nyinshi.
29 Amoko agukorere,
Amahanga akwikubiteimbere,
Utware bene so,
Bene nyoko bakwikubiteimbere.
Uzakuvumawese avumwe,
Uzakwifurizaumugisha wese awuhabwe.”
30 Isaka arangije guhesha Yakoboumugisha, Yakobo akiva mu maso ya Isaka se, Esawu mukuruwe arahīguka.
31 Na we ateka inyama ziryoshye azizanira se, abwira se ati “Data, byuka urye ku muhigow'umwana wawe, kugirangoumpesheumugisha.”
32 Isaka se aramubazaati “Uri nde?”
Aramusubizaati “Ndiumwana wawe w'imfura Esawu.”
33 Isaka ahindaumushyitsi mwinshi cyane ati “Ni nde wahizeumuhigoakawunzanira, nkaba nariye kuri byoseutaraza, nkamuheshaumugisha? Kandi koko azanawuhabwa.”
34 Esawu yumvise amagambo ya se, aborogaumuborogo mwinshi w'umunyamubabaro abwira se ati “Jye nanjye mpeshaumugisha, data wambyaye.”
35 Aramusubizaati “Murumunawawe yazanyeuburiganya, yibaumugisha wawe.”
36 Aramubwira ati “Yakobo ni Yakobo koko, izina ni ryo muntu. Ubu ni ubwa kabiri andiganya, yankuyehoubutware dore none ankuyehon'umugisha.”Arongera aramubazaati “Nta mugisha wansigiye?”
37 Isaka asubizaEsawu ati “Dore namuhayekugutwara, na bene se bose nabamuhayekuba abagaragu be, kandi namugaburiyevino n'imyaka y'impeke. Nagukorera iki, mwana wanjye?”
38 Esawu abaza se ati “Nta mugisha n'umweusigiranye data? Jye nanjye mpeshaumugisha, data.”Esawu araturikaararira.
39 Isaka se aramusubizaati
“Ubuturobwawe buzabakure y'umwero w'ubutaka,
Buzabakure y'ikime kiva mu ijuru.
40 Inkota yawe ni yo izakubeshaho,
Kandiuzakorera murumunawawe
Kandi nugomauzikurahouburetwa yagushyizeho.”
41 Esawu yangira Yakoboumugisha se yamuhesheje. Esawu aribwira ati “Iminsi yo kwiraburiradata iri bugufi, ni bwo nzica murumunawanjye Yakobo.”
42 Babwira Rebeka amagambo ya Esawu imfura ye, atumiraYakoboumuhererezi aramubwira ati “Dore mukuruwawe Esawu agiye kwimarisha agahinda wamuteyekukwica.
43 Nuko rero mwana wanjye nyumvira, hagurukauhungire i Harani kwa Labani musazawanjye,
44 umarane na we iminsi itari myinshi,ugezeahouburakari bwa mukuruwawe buzashirira,
45 ugezeaho inzika ya mukuruwawe izakuviraho akibagirwa ibyo wamugiriye, maze nzabona kugutumiraugaruke. Ni iki cyatuma mbapfushiriza rimwe mwembi?”
46 Rebeka abwira Isaka ati “Ubugingo bwanjye burambiwe ba Bahetikazi. Yakobo yarongora Umuhetikazi nka ba bandi,ubugingo bwanjye bwamarira iki?”
1 Isaka ahamagara Yakobo amuheshaumugisha, aramwihanangiriza ati “Ntuzarongore Umunyakanānikazi.
2 Hagurukaujye i Padanaramu kwa Betuwelisogokuru,usabeyoumugenimu bakobwa ba Labani nyokorume.
3 Kandi Imana Ishoborabyose iguheumugisha, ikororotse ikugwize ube iteraniro ry'amahanga,
4 kandi wowe n'urubyaro rwawe na rwo ibaheumugisha yahaye Aburahamu, kugirangouragwe igihugu cy'ubusuhukebwawe, icyo Imana yahaye Aburahamu.”
5 Isaka yohereza Yakobo, aragenda ajya i Padanaramu kwa Labani mwene BetuweliUmwaramu, musazawa Rebeka, nyina wa Yakobo na Esawu.
6 Kandi Esawu abonye yuko Isaka yahesheje Yakoboumugisha, akamwohereza i Padanaramu gusabayoumugeni, kandi ko yamwihanangirije akimuheshaumugisha ati “Ntuzarongore Umunyakanānikazi”,
7 kandi ko Yakobo yumviye se na nyina, akajya i Padanaramu,
8 Esawu abona yuko Abanyakanānikazi batanezeza se Isaka.
9 Ajya kwa Ishimayeli, asabayo Mahalatiumukobwa wa Ishimayeli ya Aburahamu, mushiki wa Nebayoti, amuharika ba bagore afite.
10 Yakobo ava i Bērisheba, agenda yerekeje i Harani.
11 Agera ahantu araharara buracya, kuko izuba ryari rirenze. Yenda ibuye mu mabuye y'aho araryisegura, aryamaho arasinzira.
12 Ararota, abonaurwego rushinzwe hasi rukagezaumutwe mu ijuru, abamarayika b'Imana baruzamukiraho bakarumanukiraho.
13 Kandi Uwiteka yari ahagaze hejuru yarwo, aramubwira ati “Ndi Uwiteka Imana ya sogokuru Aburahamu, Imana ya Isaka, iki gihuguuryamyeho nzakiguhaubwawe n'urubyaro rwawe,
14 urubyaro rwawe ruzahwana n'umukungugu wo hasi,uzakwira iburengerazuba n'iburasirazuba n'ikasikazi n'ikusi, kandi muri wowe no mu rubyaro rwawe ni mo imiryango yose yo mu isi izaherwaumugisha.
15 Dore ndi kumwe nawe, nzakurindira ahouzajya hose, kandi nzakugarura muri iki gihugu, kuko ntazagusigantarakora ibyo nkubwiye.”
16 Yakobo arakanguka aravuga ati “NiukuriUwiteka ari aha hantu, nanjye nari ntabizi.”
17 Aratinya aravuga ati “Erega aha hantu hateyeubwoba! Aha hantu nta kindi ni inzu y'Imana, aha ni ho rembo ry'ijuru.”
18 Yakobo azinduka kare kare, yenda ibuye yiseguye, ararishinga ngo ribe inkingi, arisukahoamavuta ya elayo.
19 Aho hantu ahita Beteli, ariko mbere uwo muduguduwitwaga Luzi.
20 Yakobo ahigaumuhigoati “Imana nibana nanjye, ikandindira muri uru rugendo ngenda, ikajya impa ibyokurya n'ibyo kwambara,
21 nkazagaruka kwa data amahoro, Uwiteka azaba Imana yanjye,
22 n'iri buye nshinze nk'inkingi izaba inzu y'Imana, kandi ku byouzajya umpa byose, sinzabura kuguhakimwe mu icumi.”
1 Yakobo akomezaurugendo, agera mu gihugu cy'abanyaburasirazuba.
2 Abona iriba riri mu gasozi, ririho imikumbi y'intama itatu ziryamye, kuko kuri iryo riba buhiriraga imikumbi kandi igitare kigomeye amazi cyari kinini.
3 Aho ni ho imikumbi yose yateraniraga, bagatembagaza cya gitare, bakagikura ku munwa w'iriba, bakuhiraintama, bakagisubizaku munwa w'iriba aho gihora.
4 Yakobo abaza abungeri ati “Bene data muravahe?”
Baramusubizabati “Turi Abanyaharani.”
5 Arababaza ati “Muzi Labani mwene Nahori?”
Baramusubizabati “Turamuzi.”
6 Arababaza ati “Araho?”
Baramusubizabati “Araho kandi doreumukobwa we Rasheli azanye intama.”
7 Arababwira ati “Dore ntiburīra, igihe cy'amahindūra ntikirasohora, mwuhireintama mugende muziragire.”
8 Baramusubizabati “Ntitubibasha imikumbi yose itaraterana, bagatembagaza igitare bakagikura ku munwa w'iriba, ni bwo turi bubonekuhiraintama.”
9 Akivuganana bo Rasheli azana intama za se, kuko ari weuziragira.
10 Nuko Yakobo abonye Rasheli mwene Labani nyirarume, n'intama za Labani nyirarume, yegera iriba, atembagaza cya gitare, agikura ku munwa w'iriba, yuhiraumukumbi wa Labani nyirarume.
11 Yakobo asoma Rasheli, araturikaararira.
12 Yakobo abwira Rasheli yuko ari mwene wabo wa se, ko ari mwene Rebeka, arirukanka abibwira se.
13 Nuko Labani yumvise inkuru ya Yakobo mwishywa we, arirukanka aramusanganira, aramuhobera aramusoma, amujyana iwe. Abwira Labani ibyabaye byose.
14 Labani aramubwira ati “Niukuriuri amaraso yanjye n'uburabwanjye.”Abana na weukwezi kumwe.
15 Labani abaza Yakobo ati “Kuko uri mwene wacu, ni cyo gitumaunkorera ku busa? Urashaka ko nzaguhemba iki?”
16 Kandi Labani yari afite abakobwa babiri:umukuruyitwaga Leya,umutoyitwaga Rasheli.
17 Leya yari afite amaso atabengerana, ariko Rasheli yari mwiza wese, no mu maso ari heza.
18 Yakobo abenguka Rasheli asubizaLabani ati “Ndagutendera imyaka irindwi,uzanshyingire Rasheliumukobwa wawe muto.”
19 Labani aramusubizaati “Kumuguhabiruta kumuhaundi muntu wese, gumanananjye.”
20 Nuko Yakobo atendera imyaka irindwi kugirango ahabwe Rasheli, imuhwanira n'iminsi mike ku bw'urukundo amukunze.
21 Yakobo atebutsa kuri Labani ati “Nshyingiraumugeniwanjye, murongore kuko ndangije iminsi yanjye.”
22 Labani atora abakwe baho bose, arabatekera arabagaburira.
23 Nimugoroba azana Leyaumukobwa we aramumushyingira, aramurongora.
24 Labani atanga Zilupaumujawe, amuhaumukobwa we Leya ho indongoranyo.
25 Mu gitondo Yakobo abona ari Leya. Abaza Labani ati “Wangize ibiki? Rasheli si we natendeye? Ni iki gitumyeundiganya utyo?”
26 Labani aramusubizaati “Iwacu ntibagenza batyo, gushyingiraumutobasizeumukuru.
27 Mara iminsi irindwi y'uwo, tubonekugushyingirira n'uriyaiyindi myaka irindwiuzatenda.”
28 Yakobo abigenza atyo amara iminsi irindwi ya Leya, Labani amushyingira Rasheliumukobwa we.
29 Kandi Labani atanga Biluhaumujawe, amuha Rasheliumukobwa we ho indongoranyo.
30 Yakobo arongora na Rasheli, akundwakaza Rasheli, anyungwakaza Leya, atenda kuri Labani indi myaka irindwi.
31 Uwiteka abona ko Leya anyungwakaye azibūra inda ye, ariko Rasheli yari ingumba.
32 Leya asama inda abyaraumuhungu, amwita Rubeniati “Ni uko Uwiteka yabonyeumubabaro wanjye, nonehoumugabowanjye azankunda.”
33 Asama indi nda abyaraumuhungu ati “Kuko Uwiteka yumvise nywungwakaye, ni cyo gitumye anyongera n'uyu.”Amwita Simiyoni.
34 Asama indi nda abyaraumuhungu ati “Noneho ndafatana n'umugabowanjye, kuko twabyaranye abahungu batatu.”Ni cyo cyatumye yitwa Lewi.
35 Asama indi nda abyaraumuhungu ati “Ubu ndashima Uwiteka.”Ni cyo cyatumye amwita Yuda. Aba arekeye aho kubyara.
1 Rasheli abonye yuko atabyaranye na Yakobo agirira mukuruwe ishyari, abwira Yakobo ati “Mpa abana, nutabampa simbaho.”
2 Rasheli yikongerezauburakari bwa Yakobo aramubazaati “Ndi mu cyimbo cy'Imana se, ko ari yo yakwimye imbuto iva mu nda yawe?”
3 Aramusubizaati “Doreumujawanjye Biluhaumugireinshoreke, kugirango abyarire ku mavi yanjye, nanjye mbonereurubyaro kuri we.”
4 Amushyingira Biluhaumujawe, Yakobo amugirainshoreke.
5 Biluha asama inda, abyarana na Yakoboumuhungu.
6 Rasheli aravuga ati “Imana inciriyeurubanza ndatsinda, kandi inyumviye impaumuhungu.”Ni cyo cyatumye amwita Dani.
7 Biluhaumujawa Rasheli asama indi nda, abyarana na Yakoboumuhungu wa kabiri.
8 Rasheli aravuga ati “Nkiranije mwene data gukirana gukabije, ndamutsinda.”Amwita Nafutali.
9 Leya abonye yuko yarekeye aho kubyara, yenda Zilupaumujawe, amushyingira Yakobo.
10 Zilupaumujawa Leya abyarana na Yakoboumuhungu.
11 Leya aravuga ati “Mbonyeumugisha.”Amwita Gadi.
12 Zilupaumujawa Leya abyarana na Yakoboumuhungu wa kabiri.
13 Leya aravuga ati “Ndahiriwe, kuko abakobwa bazanyitaumunyehirwe.”Amwita Asheri.
14 Mu isarura ry'ingano, Rubeniajya mu gasozi, abona amadudayimu, ayazanira nyina Leya. Rasheli abwira Leya ati “Ndakwinginze, mpa ku madudayimu y'umwana wawe.”
15 Na we aramusubizaati “Kuntwaraumugabobiroroheje, noneurashaka kuntwara n'amadudayimu y'umwana wanjye?”
Rasheli aramusubizaati “None iri joro arakurarira numpa amadudayimu y'umwana wawe.”
16 Yakobo nimugoroba ava mu rwuri, Leya arasohoka aramusanganira, aramubwira ati “Ukwiriye kundarira, kuko ntanze amadudayimu y'umwana wanjye ho ibihembo.”Amurarira iryo joro.
17 Imana yumvira Leya asama inda, abyarana na Yakoboumuhungu wa gatanu.
18 Leya aravuga ati “Imana impaye ibihembo, kuko nashyingiyeumugabowanjyeumujawanjye.”Amwita Isakari.
19 Leya asama indi nda, abyarana na Yakoboumuhungu wa gatandatu.
20 Leya aravuga ati “Imana impaye impano nziza, nonehoumugabowanjye azabana nanjye, kuko twabyaranye abahungu batandatu.”Amwita Zebuluni.
21 Hanyuma abyaraumukobwa, amwita Dina.
22 Imana yibuka Rasheli iramwumvira, izibura inda ye.
23 Asama inda abyaraumuhungu ati “Imana inkuyehoigitutsi.”
24 Amwita Yosefu ati “Uwiteka anyongere undi muhungu.”
25 Nuko Rasheli amaze kubyara Yosefu, Yakobo abwira Labani ati “Nsezerera ngende, njye iwacu mu gihugu cyacu.
26 Mpa abagore banjye n'abana banjye nagutenderagaho nigendere, kuko uzi gutenda nagutenzeho.”
27 Labani aramubwira ati “Icyampa nkakugirirahoumugisha! Kuko nahanuye yuko ari ku bwawe Uwiteka yampereyeumugisha.”
28 Ati “Nca ibihembo nzaguha, nzajya mbitanga.”
29 Aramusubizaati “Uzi uko nagutenzeho, kandi uko amatungo yawe yabaye nyaragira.
30 Kuko ayo wariufitentaraza yari make, none yarororotse aba menshi cyane. Uwiteka yaguhayeumugisha aho naganaga hose, none nzabona ryari ibitungishaurwanjye rugo?”
31 Aramubazaati “Nzaguhemba iki?”
Yakobo aramusubizaati “Nta cyouzampemba, ahubwo nunkorera iki, nzongera nkuragirireumukumbi, nywurinde.
32 Uyu munsi ndaca mu mukumbi wawe wose, nkuremointama z'ubugondo zose n'iz'ibitobo zose n'intama z'ibikara zose, n'ihene z'ibitobo n'iz'ubugondo, izimeze zityo zizaba ibihembo byanjye.
33 Gukiranuka kwanjye kuzamburanira gutya hanyuma: nuza kwitegereza ibihembo byanjye biri imbere yawe, ihene yose itariubugondo cyangwa igitobo, n'intama yose itari igikara nizimbonekaho,uzazite inyibano.”
34 Labani aramusubizaati “Nkunze ko byaba bityo.”
35 Nuko uwo munsi arobanura amapfizi y'ihene y'ibihuga, n'inyagazi z'ubugondo n'iz'ibitobo zose, ihene yose ifite ibara ry'umweru, n'intama z'ibikara zose, aziha abahungu be.
36 Hagati yabo na Yakobo ahashyiraurugendo rw'iminsi itatu. Yakobo aragira imikumbi ya Labani isigaye.
37 Yakobo yendaudutitw'imilebeni tubisi, n'utw'imiluzi n'utw'imyarumoni, adushishurahoamabara maremare asa n'imisengo, agaragazaumweru wo kuri two.
38 Ashyiraudutiyashishuye ku bibumbiro byo ku mabuga aho imikumbi iri bunywere. Zarindaga uko zije kunywa.
39 Imikumbi yarindiraga imbere y'utwo duti, zikabyara iz'ibihuga n'iz'ubugondo n'iz'ibitobo.
40 Yakobo akarobanura izivutse, akerekeranya izo mu mukumbi wa Labani n'iz'ibihuga n'iz'ibikara, agashyira imikumbi yeukwayo, ntayiteranye n'iya Labani.
41 Kandi uko inziza zo mu mukumbi zirinze, Yakobo yashyiraga twa duti ku bibumbiro imbere y'umukumbi, kugirango zitēgere hagati yatwo.
42 Ariko zaba mbi ntadushyireho, bituma imbi ziba iza Labani, inziza zikaba iza Yakobo.
43 Uwo mugaboagwizaubutunzi cyane, agira imikumbi myinshi n'abaja n'abagaragu, n'ingamiya n'indogobe.
1 BukeyeYakobo yumva amagambo y'abahungu ba Labani, ko bavuga bati “Ibyari ibya data Yakobo yabimwatse byose, kandi ku byari ibya data ni ho yakuyeubutunzi afite bwose.”
2 Yakobo abona yuko Labani atakimurebank'uko yamurebaga mbere.
3 Uwiteka abwira Yakobo ati “Subiramu gihugu cya ba sogokuruzamuri bene wanyu, nanjye nzabana nawe.”
4 Yakobo atumiraRasheli na Leya ngo baze mu rwuri, ahoumukumbi we uri,
5 arababwira ati “Nabonye so atakindeba nk'uko yandebaga mbere, ariko Imana ya data ihorana nanjye.
6 Namwe muzi yuko nakoreye so, uko nashoboye kose.
7 Kandi so yagiye andiganya ahindura ibihembo byanjye incuro cumi, ariko Imana ntiyamukundiye kugiraicyo antwara.
8 Yambwira ati ‘Iz'ubugondo ni zo zizaba ibihembo byawe’,umukumbi woseukabyara iz'ubugondo, yambwira ati ‘Iz'ibihuga ni zo zizaba ibihembo byawe’,umukumbi woseukabyara ibihuga.
9 Uko ni ko Imana yatse so amatungo ye, ikayampa.
10 “Kandi ubwoumukumbi warindaga, nubuyeamaso ndota, mbona amapfizi y'ihene yimijeumukumbi yari ibihuga n'ubugondo n'ibitobo.
11 Marayika w'Imana ampamagarira mu nzozi ati ‘Yakobo.’Nditaba nti ‘Karame.’
12 Arambwira ati ‘Ubura amasourebe, amapfizi y'ihene yimijeumukumbi yose, ni ibihuga n'ubugondo n'ibitobo, kuko nabonye ibyo Labani akugirira byose.
13 Ndi Imana y'i Beteli, aho wasīgiye amavuta ku nkingiukampigaumuhigo, hagurukauve muri iki gihuguusubiremu gihugu wavukiyemo.’”
14 Rasheli na Leya baramubazabati “Mu rugo rwa data, hariumugabane cyangwa ibyo tuzaragwa tugifiteyo?
15 Ntaduhwanya n'ab'ahandi, ko yatuguzeakarya ibiguzi byacu?
16 Ubutunzi bwose Imana yatse data niubwacu n'abana bacu. Nuko icyo Imana ikubwiye cyoseugikore.”
17 Yakobo arahaguruka, ashyira abana be n'abagore be ku ngamiya,
18 ajyana n'amatungo ye yose n'ubutunzi bwose yaronse, amatungo yaronkeye i Padanaramu, kugirango ajye kwa se Isaka mu gihugu cy'i Kanāni.
19 Labani yari agiye gukemuza intama ze, maze Rasheli yiba ibishushanyo by'ibigirwamana bya se.
20 Yakobo yiyiba Labani Umwaramu, kuko atamubwiye yuko ahunga.
21 Nuko ahungana ibyo afite byos, arahagurukayambukauruzi, agenda yerekeje ku musoziw'i Galeyadi.
22 Ku munsi wa gatatu babwira Labani yuko Yakobo yahunze.
23 Ajyana na bene wabo aramukurikira, amugereraho iminsi irindwi, asanga ari ku musoziw'i Galeyadi.
24 Imana isanga Labani Umwaramu mu nzozi nijoro, iramubwira iti “Wirinde, ntugireicyoubwira Yakobo ari icyiza, ari n'ikibi.”
25 Labani afatīra Yakobo. Yakobo yari abambye ihema rye ku musozi, Labani na bene wabo na bo bayabamba ku musoziw'i Galeyadi.
26 Labani abaza Yakobo ati “Icyo wakoze icyo ni iki kunyiyiba,ukajyana abakobwa banjye nk'abanyagano?
27 Watewe n'iki guhunga rwihishwa,ukanyiyiba, ntumbwire ngo ngusezeresheho ibiganiro by'ibyishimo, n'indirimbo n'ishako n'inanga,
28 ntunkundire gusomaabuzukurubanjye n'abakobwa banjye? Wakoze iby'ubupfu.
29 Nabasha kugiraicyo mbatwara, ariko Imana ya so yambwiye iri joro iti ‘Wirinde, ntugireicyoubwira Yakobo ari icyiza, ari n'ikibi.’
30 None ubwougiyerwose, kukoukumbuye cyane inzu ya so, ni iki cyatumye wiba imana zanjye?”
31 Yakobo asubizaLabani ati “Irya mbere ni uko natinye ko wanyaga abakobwa bawe.
32 Irya kabiri, uwo uri bubonane imana zawe, ntazabeho. Imbere ya bene wacu saka icyawe kiri mu byanjye,ukijyane.”Kuko Yakobo yari atazi yuko Rasheli yazibye.
33 Labani yinjira mu ihema rya Yakobo, no mu rya Leya, no mu ya za nshoreke zombi, arazibura. Ava mu ihema rya Leya, yinjira mu rya Rasheli.
34 Rasheli yari yenze bya bigirwamana, abishyira mu matandiko y'ingamiya, ayicaraho. Labani asaka mu ihema hose, arabibura.
35 Rasheli abwira se ati “Ntundakarire databuja yuko ntaguhagurukiye, ni uko ndi mu mihango y'abakobwa.”Arasaka, abura bya bigirwamana.
36 Yakobo ararakara atonganya Labani aramubazaati “Nagucumuyehoiki? Nakoze cyaha ki cyatumyeunkurikira vuba vuba?
37 Noneusatse mu bintu byanjye byose,ubonye iki cyo mu byo mu rugo rwawe? Kizane hanougishyire imbere ya bene wacu na bene wanyu, badukiranure.
38 Imyaka makumyabiri twabanye, intama zawe n'ihene zawe n'inyagazi ntizarambururaga, amapfizi y'intama yo mu mikumbi yawe sinayariye.
39 Iyicwaga n'inyamaswa sinakuzaniraga ikirīra nayishyiraga ku mubarewanjye, wandihishaga izibwe naho haba ku manywa cyangwa nijoro.
40 Nameraga ntya: ku manywa nicwaga n'umwuma, nijoro nkicwa n'imbeho, ibitotsi bikanguruka.
41 Iyo myaka uko ari makumyabiri nabaga iwawe, nagutendeyeho abakobwa bawe bombi imyaka cumi n'ine, mara imyaka itandatu nkoreraumukumbi, wahinduye ibihembo byanjye incuro cumi.
42 Iyaba Imana ya data, Imana ya Aburahamu, iyo Isaka yubahaitābanye nanjye, ntuba warabuze kunsezerera nta cyo mfite. Imana yabonye kugirirwa nabi kwanjye n'umuruhow'amaboko yanjye, iri joro ryakeye iragukangāra.”
43 Labani asubizaYakobo ati “Abakobwa ni abakobwa banjye, n'abana ni abanjye, n'imikumbi ni iyanjye, ibyourebaibi byose ni ibyanjye. None nabasha nte kugiraicyo ntwara abakobwa banjye cyangwa abana babyaye?
44 None jye nawe dusezerane isezerano, ribeumuhamya hagati yacu.”
45 Yakobo yenda ibuye, arishinga nk'inkingi.
46 Yakobo abwira bene wabo ati “Nimuteranye amabuye.”Barayazana, barema igishyinga, basangirira kuri icyo gishyinga.
47 Labani acyita Yegarisahaduta, Yakobo na we acyita Galēdi.
48 Labani aravuga ati “Iki gishyinga niumuhamya hagati yacu uyu munsi.”Ni cyo cyatumye cyitwa Galēdi.
49 Kandi cyitwa na Misipa, kuko Labani yavuze ati “Uwiteka agenzure hagati yacu, nituba tutakibonana.
50 Nugirira nabi abakobwa banjye cyangwa nubaharika, nta wundi uri kumwe natwe, dore Imana ni yo muhamya hagati yacu.”
51 Kandi Labani abwira Yakobo ati “Dore iki gishyinga n'iyi nkingi nshinze hagati yacu.
52 Iki gishyinga kibeumuhamya, n'inkingi na yo ibeumuhamya, yuko ntazarenga iki gishyinga ngo nze aho uri, nawe koutazarenga iki gishyinga n'iyi nkingi ngo uze aho ndi, kugirirana nabi.
53 Imana ya Aburahamu, Imana ya Nahori, Imana ya se wa bombi, idukiranure.”Yakobo arahira Iyo se Isaka yubaha.
54 Yakobo atambira igitambo kuri wa musozi, ahamagara bene wabo, arabagaburirabarasangira, barara kuri wa musoziburacya.
1 Labani azinduka kare mu gitondo, asoma abuzukurube n'abakobwa be, abasabiraumugisha. Labani aragenda, asubiraiwabo.
2 Yakobo akomezaurugendo, abamarayika b'Imana bahura na we.
3 Yakobo ababonye aravuga ati “Aba niumutwe w'ingabo z'Imana.”Yita aho hantu Mahanayimu.
4 Yakobo atuma intumwa ngo zimubanzirize zijye kwa Esawu mwene se mu gihugu cy'i Seyiri, mu ishyamba rya Edomu.
5 Arabategeka ati “Muzabwire databuja Esawu muti ‘Umugaragu wawe Yakobo ngo yabanaga na Labani, ageza ubu.’
6 Kandi muti ‘Afite inka n'indogobe n'imikumbi n'abagaragu n'abaja. None adutumye kuza kubikubwira, databuja, kugirango akugirirehoumugisha.’”
7 Izo ntumwa zisubiraaho Yakobo ari, ziramubwira ziti “Twageze kuri mwene so Esawu, kandi araza kugusanganira, azanye n'abantu magana ane.”
8 Yakobo aratinya cyane ahagarikaumutima, abantu bari kumwe na we n'imikumbi n'amashyo n'ingamiya, abigabanyamo imitwe ibiri ati
9 “Esawu yatungukiraku mutwe umwe akawurimbura,usigaye wakira.”
10 Kandi Yakobo arambaza ati “Mana ya sogokuru Aburahamu, Mana ya Data Isaka, Uwiteka, ntiwambwiye uti ‘Subiramu gihugu cyanyu no muri bene wanyu, nanjye nzakugirira neza’?
11 Ku mbabazi zose n'umuravawose wagiriyeumugaragu wawe, sinari nkwiriye guhabwaho n'ibyoroheje hanyuma y'ibindi, kuko nambutse Yorodani iyi mfite inkoni nsa, none mpindutse imitwe ibiri.
12 Ndakwinginze,unkize mwene data Esawu, kuko mutinya ngo ataza akanyicana n'abana na ba nyina.
13 Nawe warambwiye uti ‘Sinzabura kukugirira neza, nzahwanyaurubyaro rwawe n'umusenyi wo ku nyanja,utabarika.’”
14 Aharara iryo joro, yenda ku byo yari afite ngo abihe Esawu mwene se ho impano:
15 ihene z'abāgazi magana abiri, n'iz'amapfizi makumyabiri, n'intama z'abāgazi magana abiri, n'iz'amapfizi makumyabiri,
16 n'ingamiya z'ingore mirongo itatu n'imicanda yazo yonkaga, n'inka mirongo ine n'amapfizi cumi, n'indogobe z'ingore makumyabiri n'ibyana byazo cumi.
17 Abiha abagaragu be,umukumbi woseukwawo arababwira ati “Nimunjyeimbere, mujye mushyira intera hagati y'umukumbi n'undi.”
18 Abwiraugiyeimbere ati “Esawu mwene data nimuhura, akakubazaati ‘Uri uwa nde, kandiurajya he, kandi n'ibyoushoreye ni ibya nde?’
19 Mazeumubwire uti ‘Ni iby'umugaragu wawe Yakobo, ni impanouhawedatabuja Esawu, kandi dore na we ari inyuma yacu.’”
20 Maze abitegeka n'uwa kabiri n'uwa gatatu, n'abakurikiye iyo mikumbi bose ati “Abe ari ko mubwira Esawu, nimumubona,
21 kandi muti ‘Dore n'umugaragu wawe Yakobo ari inyuma yacu.’”Kuko yibwiye ati “Ndamwuruzaimpano zingiye imbere, maze nyuma tubonane, ahari aranyemera.”
22 Nuko izo mpano zimujya imbere, ahararana iryo joro n'umutwe w'abantu be.
23 Abyuka muri iryo joro, ajyana n'abagore be bombi n'inshoreke ze zombi n'abana be uko ari cumi n'umwe, yambuka icyambu cya Yaboki.
24 Arabajyana, abambutsa uwo mugezi, yambutsa n'ibyo yari afite byose.
25 Yakobo asigarayo wenyine.
Hazaumugaboaramukiranya, bageza mu museke.
26 Abonye yuko atamutsinze, akora ku mutsi wo ku nyonga y'itako rye,umutsi wo ku nyonga y'itako rya Yakobourareguka bagikirana.
27 Uwo mugaboaramubwira ati “Ndekura, kukoumusekeutambitse.”
Aramusubizaati “Sinkurekurautampayeumugisha.”
28 Aramubazaati “Witwa nde?”
Aramusubizaati “Ndi Yakobo”
29 Aramubwira ati “Ntucyitwa Yakoboukundi, ahubwouzitwa Isirayeli, kuko wakiranije Imana n'abantuukanesha.”
30 Yakobo aramubwira ati “Ndakwinginze, mbwira izina ryawe.”
Aramubazaati “Ni iki gitumyeumbaza izina ryanjye?”Amuherayoumugisha.
31 Yakobo yita aho hantu Penuweliati “Ndebesheje Imana amaso, sinapfa.”
32 Izuba rirasa akirenga Penuweli, acumbagizwa n'ikibero cye.
33 Ibyo ni byo bituma Abisirayeli bataryaumutsi wo ku itako, uri ku kibero, na bugingo n'ubu, kuko wa mugaboyakoze ku mutsi wo ku nyonga y'itako rya Yakobo.
1 Yakobo yuburaamaso, arebye abona Esawu azanye n'abantu magana ane. Agabanya abana, aha Leya abe, na Rasheli abe, n'inshoreke zombi abazo.
2 Ashyira imbere inshoreke n'abana bazo, akurikizaho Leya n'abana be, basezererwa na Rasheli na Yosefu.
3 Maze ubwe abarangaza imbere, yikubitahasi karindwi, arinda agera aho yegereye mwene se.
4 Esawu arirukanka ajya kumusanganira, aramuhobera begamiranya amajosi, aramusoma, bombi bararira.
5 Esawu yuburaamaso abona ba bagore n'abana, aramubazaati “Abo muri kumwe bariya ni abahe?”
Aramusubizaati “Abo ni abana Imana yahereyeumugaragu waweubuntu bwayo.”
6 Maze za nshoreke zīgira hafi zo n'abana bazo, bikubitahasi.
7 Na Leya n'abana be bigira hafi, bikubitahasi, hakurikiraho Yosefu na Rasheli, bigira hafi, bikubitahasi.
8 Aramubazaati “Umukumbi twahuye wose ni uw'iki?”
Aramusubizaati “Niukugirango nkugirirehoumugisha, databuja.”
9 Esawu aramusubizaati “Ibyo mfite birahagije. Mwana wa data, ibyoufiteubyiharire.”
10 Yakobo aramubwira ati “Oya ndakwinginze, niba nkugiriyehoumugisha, emera impano nguhaye, kuko mbonye mu maso hawe nk'ukoumuntu abona mu maso h'Imana,ukanezererwa.
11 Ndakwinginze, emera impano yanjye bakuzaniye, kuko Imana yampereyeubuntu, kandi mfite ibinkwiriye byose.”Aramugomēra, arayemera.
12 Aramubwira ati “Dukomezeurugendo tugende, nanjye ndakujya imbere.”
13 Aramubwira ati “Databuja, uzi yuko abana badafite imbaraga kandi ko imikumbi n'amashyo mfite byonsa, babigendeshauruhato, naho wabaumunsi umwe gusa, byapfa byose.
14 Ndakwinginze databuja, ujye imbere y'umugaragu wawe, nanjye ndagenda buhoro, nk'uko kugenda kw'amatungo nshoreye kuri, kandi nk'uko kugenda kw'abana kuri, ngusange databuja, i Seyiri.”
15 Esawu aramusubizaati “Reka ngusigire bamwe mu bo turi kumwe.”
Yakobo aramubazaati “Ni ab'iki? Nkugirirehoumugisha databuja.”
16 Nuko Esawu uwo munsi asubirayo, agumya kugenda, ajya i Seyiri.
17 Yakobo ajya i Sukotiyubakayo inzu, acirayo amatungo ye ibirāro. Ni cyo cyatumye aho hantu hitwa i Sukoti.
18 Yakobo asohora amahoro mu muduguduShekemu, wo mu gihugu cy'i Kanāni, ubwo yavaga i Padanaramu, abamba amahema imbere y'umudugudu.
19 Isambu yabambyeho ihema rye ayigura na bene Hamori, se wa Shekemu, ibice by'ifeza ijana.
20 Yubakayo igicaniro, acyita “Eli Elohe Isirayeli.”
1 Dinaumukobwa wa Leya, uwo yabyaranye na Yakobo, arasohoka ajya kugenderera abakobwa bo muri icyo gihugu.
2 Shekemu mwene Hamori Umuhivi,umutware mukuruw'icyo gihugu aramubona, aramwenda aryamana na we, aramukinda.
3 Amariraumutimakuri Dina,umukobwa wa Yakobo, aramukunda, amubwira neza.
4 Shekemu abwira se Hamori ati “Nsabira uyu mukobwa.”
5 Yakobo yumva yuko Shekemu yononnye Dinaumukobwa we, abahungu be bari mu matungo mu rwuri, Yakobo araceceka, ageza aho baziye.
6 Hamori se wa Shekemu aragenda ngo ajye kujya inama na Yakobo.
7 Bene Yakobo babyumvise bava mu rwuri barataha. Barababara kandi bararakara cyane, kuko yakoreye ikizira mu Bisirayeli, ari cyo kuryamana n'umukobwa wa Yakobo bidakwiriye gukorwa.
8 Hamori ajya inama na bo ati “Umutimaw'umuhungu wanjye Shekemu wigombyeumukobwa wanyu, ndabinginze, mumushyingire.
9 Kandi mushyingirane natwe, mudushyingire abakobwa banyu, namwe murongore abakobwa bacu.
10 Kandi muzaturananatwe, igihugu kizaba imbere yanyu ngo mujye aho mushaka, mugituremo, mugitundemo, mukironkemo ibintu.”
11 Shekemu abwira se wa Dina na basaza be ati “Mbagirirehoumugisha, icyo muzanca cyose nzakibaha.
12 Inkwano n'impano muzanyaka uko bizangana kose, nzabibaha uko mubinyatse, ariko munshyingire uwo mukobwa.”
13 Bene Yakobo basubizanyauburiganya Shekemu na Hamori se, kuko yononnye Dina mushiki wabo.
14 Baramubwira bati “Ntitwabasha gushyingira mushiki wacuumuntuutakebwe, kuko ibyo byaduteraisoni.
15 Icyatuma twemera ibyo ni kimwe gusa, ko muba nka twe, ngoumugabowese wo muri mwe akebwe.
16 Ni ho tuzabashyingira abakobwa bacu, tukarongora abakobwa banyu, tugaturana, tukabaubwoko bumwe.
17 Ariko nimutatwumvira ngo mukebwe, tuzajyanaumukobwa wacu twigendere.”
18 Amagambo yabo anezeza Hamori na Shekemu mwene Hamori.
19 Uwo muhungu ntiyatindiganya kubikora kuko yanezererwagaumukobwa wa Yakobo, kandi Shekemu yari afite icyubahiro kiruta icy'ab'inzu ya se bose.
20 Hamori na Shekemuumuhungu we bajya mu marembo y'umuduguduwabo, bajya inama n'abagabo bo mu mudugudubati
21 “Abo bantu ntibashaka kurwana natwe, nuko bature mu gihugu bagitundemo kuko igihugu ari kigari bakagikwirwamo, turongore abakobwa babo, tubashyingire abacu.
22 Ariko icyatuma batwumvira bakemera guturananatwe tukabaubwoko bumwe ni iki gusa: ni ukoumugabowese wo muri twe akebwa nk'uko bo bakebwa.
23 Mbese inka zabo n'ibintu byabo n'amatungo yabo yose ntibizaba ibyacu? Tubemerere gusa, na bo bazaturananatwe.”
24 Hamori na Shekemuumuhungu we, bumvirwa n'abavaga mu irembo ry'umuduguduwabo bose,umugabowese arakebwa,uwavaga mu irembo ry'umuduguduwabo wese.
25 Maze ku munsi wa gatatu, barushijeho kubabara, bene Yakobo babiri, Simiyoni na Lewi, basaza ba Dina, benda inkota zabo, bateraumudugudugitunguro, bica abagabo bo muri wo bose.
26 Bicisha Hamori na Shekemuumuhungu we inkota, bakura Dina mu nzu ya Shekemu, baragenda.
27 Bene Yakobo bacuza intumbi, basahura mu mudugudu, babahōra konona mushiki wabo.
28 Banyaga imikumbi yabo n'amashyo yabo n'indogobe zabo, n'ibintu byari mu mudugudun'ibyo mu gasozi,
29 banyagaubutunzi bwabo bwose, bafata mpiri abana babo bose n'abagore babo, n'ibyari mu mazu yabo byose.
30 Maze Yakobo abwira Simiyoni na Lewi ati “Mumpagaritseumutima, kuko mutumye nangwaurunukana bene igihugu, Abanyakanāni n'Abaferizi, kandiumubarewacu ari muke, bazaterana bose bantere, nanjye nzarimbukanan'inzu yanjye.”
31 Baramubazabati “Bikwiriye ko agirira mushiki wacu atyo, nk'aho yari maraya?”
1 Imana ibwira Yakobo iti “Hagurukauzamuke, ujye i Beteliutureyo, wubakireyo igicaniro Imana yakubonekeye, ubwo wahungaga Esawu mwene so.”
2 Maze Yakobo abwira abo mu rugo rwe n'abo bari kumwe bose ati “Mukurehoimana z'abanyamahanga ziri muri mwe, mwizirūre mwambare indi myenda,
3 duhaguruketuzamuke tujye i Beteli, nanjye nzubakirayo igicaniro Imana, yanyumviye ku munsi w'umubabaro wanjye, kandi yagendanaga nanjye mu nzira nagenzemo.”
4 Baha Yakobo imana z'abanyamahanga zose bari bafite, n'impeta zari mu matwi yabo, Yakobo abihisha munsi y'igiti cyitwaumwela cyari hafi y'i Shekemu.
5 Baragenda, Imana iteraubwoba imiduguduibagose, ntibakurikira bene Yakobo.
6 Nuko Yakobo asohora i Luzi ni yo Beteli, iri mu gihugu cy'i Kanāni we n'abantu bose bari kumwe.
7 Yubakayo igicaniro, yita aho hantu “Eli Beteli”, kuko ari ho Imana yamwihishuririye, ubwo yahungaga mwene se.
8 Kandi Debora wareraga Rebeka arapfa, bamuhamba hepfo y'i Beteli munsi y'igiti cyitwaumwaloni, bacyita Alonibakuti.
9 Imana yongera kubonekera Yakobo agarutse avuye i Padanaramu, imuhaumugisha.
10 Imana iramubwira iti “Witwa Yakobo, ntuzitwa Yakoboukundi, ahubwo Isirayeli ni ryo rizaba izina ryawe.”Nuko imwita Isirayeli.
11 Imana iramubwira iti “Ndi Imana Ishoborabyose, wororokeugwire, ishyanga n'iteraniro ry'amoko bizagukomokaho, abami bazakomoka mu rukiryi rwawe,
12 kandi igihugu nahaye Aburahamu na Isaka nzakiguha nawe, n'urubyaro rwawe ruzakurikiraho nzarugiha.”
13 Imana imusigaaho bavuganiraga, irazamuka.
14 Yakobo ashinga inkingi y'amabuye aho yavuganiraga na yo, ayisukahoituro ry'ibyokunywa, ayisukahon'amavuta ya elayo.
15 Yakobo yita aho hantu yavuganiye n'Imana Beteli.
16 Bava i Beteli baragenda, bari bashigaje akarere bakagera muri Efurata, Rasheli araramukwa, aragumirwa.
17 Kandi akigumiweumubyaza aramubwira ati “Witinya, kuko uri bubyare undi muhungu.”
18 Kandi mu ipfa rye,ubugingo bwe buri mu igenda, yitaumwana Benoni, ariko se amwita Benyamini.
19 Rasheli arapfa, bamuhamba mu nzira ijya muri Efurata, ni ho Betelehemu.
20 Yakobo ashinga inkingi ku gituro cye, ari yo nkingi y'igituro cya Rasheli ikiriho na bugingo n'ubu.
21 Isirayeli aragenda, abamba ihema hirya y'inzu ndende y'amatafari yo muri Ederi.
22 Kandi Isirayeli agituye muri icyo gihugu, Rubeniaragenda asambana na Biluha inshoreke ya se, Isirayeli arabimenya.
Abahungu ba Yakobo bari cumi na babiri.
23 Aba Leya ni Rubeniimfura ya Yakobo, na Simiyoni na Lewi na Yuda na Isakari na Zebuluni,
24 aba Rasheli ni Yosefu na Benyamini,
25 aba Biluhaumujawa Rasheli, ni Dani na Nafutali,
26 aba Zilupaumujawa Leya, ni Gadi na Asheri. Abo ni bo bahungu ba Yakobo yabyariye i Padanaramu.
27 Yakobo agera kwa se Isaka i Mamure kuri Kiriyati Aruba ni ho Heburoni, aho Aburahamu na Isaka baturaga.
28 Iminsi Isaka yaramye ni imyaka ijana na mirongo inani.
29 Isakaumwukaurahera arapfa, asanga bene wabo ageze mu za bukuru, Esawu na Yakobo abana be baramuhamba.
1 Uru ni rwo rubyaro rwa Esawu, ni we Edomu.
2 Esawu yarongoye Abanyakanānikazi, Adaumukobwa wa Eloni Umuheti, na Oholibamaumukobwa wa Ana, mwene Sibeyoni Umuhivi,
3 na Basematiumukobwa wa Ishimayeli, mushiki wa Nebayoti.
4 Ada abyarana na Esawu Elifazi, Basemati abyara Reweli,
5 Oholibama abyara Yewushi na Yalamu na Kōra. Abo ni bo bahungu ba Esawu, yabyariye mu gihugu cy'i Kanāni.
6 Esawu ajyana abagore be, n'abahungu be n'abakobwa be, n'abantu bose bo mu rugo rwe, n'inka ze n'amatungo ye yose, n'ibintu bye byose yaronkeye mu gihugu cy'i Kanāni, ajya mu kindi gihugu ngo atandukanena mwene se Yakobo.
7 Kukoubutunzi bwabo bwari bwinshi bugatuma badashobora guturana, igihugu cy'ubusuhukebwabo nticyabakwiraga ku bw'amatungo yabo.
8 Esawu atura ku musoziSeyiri, Esawu ni we Edomu.
9 Uru ni rwo rubyaro rwa Esawu, sekuruzaw'Abedomu bo ku musoziSeyiri.
10 Bene Esawu aya ni yo mazina yabo: Elifazi mwene Ada muka Esawu, na Reweli mwene Basemati muka Esawu.
11 Bene Elifazi bari Temani na Omari, na Sefo na Gātamu na Kenazi.
12 Kandi Timuna yari inshoreke ya Elifazi mwene Esawu, abyarana na Elifazi Amaleki. Abo ni bo buzukuruba Ada, muka Esawu.
13 Kandi aba ni bo bene Reweli: Nahati na Zera, na Shama na Miza. Abo ni bo buzukuruba Basemati muka Esawu.
14 Kandi aba ni bo bene Oholibama muka Esawu,umukobwa wa Ana mwene Sibeyoni: abyarana na Esawu Yewushi na Yalamu na Kōra.
15 Aba ni bo batware bakomotse mu bahungu ba Esawu. Bene Elifazi imfura ya Esawu ni aba:umutware Temani, n'umutware Omari, n'umutware Sefo, n'umutware Kenazi,
16 n'umutware Kōra, n'umutware Gātamu, n'umutware Amaleki. Abo ni bo batware bakomotse kuri Elifazi mu gihugu cya Edomu, abo ni bo buzukuruba Ada.
17 Kandi aba ni bo bene Reweli mwene Esawu:umutware Nahati, n'umutware Zera, n'umutware Shama, n'umutware Miza. Abo ni bo batware bakomotse kuri Reweli mu gihugu cya Edomu, abo ni bo buzukuruba Basemati muka Esawu.
18 Kandi aba ni bo bene Oholibama muka Esawu:umutware Yewushi, n'umutware Yalamu, n'umutware Kōra. Abo ni bo batware bakomotse kuri Oholibama, muka Esawuumukobwa wa Ana.
19 Abo ni bo bo mu nda ya Esawu, abo ni bo batware babo, uwo ni we Edomu.
20 Aba ni bo bene Seyiri Umuhori, bene icyo gihugu: Lotani na Shobali, na Sibeyoni na Ana,
21 na Dishoni na Eseri na Dishani. Abo ni bo batware bavuye mu Bahori, abana ba Seyiri bo mu gihugu cya Edomu.
22 Bene Lotani bari Hori na Hemamu, mushiki wa Lotani yari Timuna.
23 Kandi aba ni bo bene Shobali: Alivani na Manahati, na Ebali na Shefo na Onamu.
24 Kandi aba ni bo bene Sibeyoni: Ayiya na Ana. Ana uwo ni we wabonye amashyuza mu butayu, akiragira indogobe za se Sibeyoni.
25 Kandi aba ni bo bene Ana: Dishoni na Oholibama,umukobwa wa Ana.
26 Kandi aba ni bo bene Dishoni: Hemudanina Eshibani, na Yitirani na Kerani.
27 Kandi aba ni bo bene Eseri: Biluhanina Zāvani na Yakani.
28 Kandi aba ni bo bene Dishani: Usi na Arani.
29 Kandi aba ni bo batware bavuye mu Bahori:umutware Lotani, n'umutware Shobali, n'umutware Sibeyoni, n'umutware Ana,
30 n'umutware Dishoni, n'umutware Eseri, n'umutware Dishani. Abo ni bo batware bavuye mu Bahori, nk'uko abatware babo bari mu gihugu cy'i Seyiri.
31 Kandi aba ni bo bami bimaga mu gihugu cya Edomu, hatarimoumwami mu Bisirayeli.
32 Bela mwene Beyori yimye Edomu,ururembo rwe rwitwa Dinihaba.
33 Bela atanze, Yobabu mwene Zera w'i Bosira yima amukurikiye.
34 Yobabu atanze, Hushamu wo mu gihugu cy'Abatemani yima amukurikiye.
35 Hushamu atanze, Hadadi mwene Bedadi, waneshereje Abamidiyani mu ishyamba ry'i Mowabu yima amukurikiye,ururembo rwe rwitwa Aviti.
36 Hadadi atanze, Samula w'i Masireka yima amukurikiye.
37 Samula atanze, Sawuli w'i Rehoboti ihereranye na rwa ruzi, yima amukurikiye.
38 Sawuli atanze, Bālihanani mwene Akibori, yima amukurikiye.
39 Bālihanani mwene Akibori atanze Hadari yima amukurikiye,ururembo rwe rwitwa Pawu. Umugorewe yitwa Mehetabēli,umukobwa wa Matiredi,umukobwa wa Mezahabu.
40 Aya ni yo mazina y'abatware bakomotse kuri Esawu nk'uko imiryango yabo iri, nk'uko ibihugu byabo biri, nk'uko amazina yabo ari:umutware Timuna, n'umutware Aliva, n'umutware Yeteti,
41 n'umutware Oholibama, n'umutware Ela, n'umutware Pinoni,
42 n'umutware Kenazi n'umutware Temani, n'umutware Mibusari,
43 n'umutware Magidiyeli, n'umutware Iramu. Abo ni bo batware ba Edomu nk'ukoubuturobwabo bwari buri mu gihugu cya gakondo yabo. Uwo ni we Esawu, sekuruzaw'Abedomu.
1 Yakobo aba mu gihugu cy'ubusuhukebwa se, ni cyo gihugu cy'i Kanāni.
2 Uru ni rwo rubyaro rwa Yakobo.
Yosefu amaze imyaka cumi n'irindwi avutse yaragiranaga na bene se intama, mu busorebwe yabanaga na bene Biluha na bene Zilupa baka se, akajya abarira se inkuru y'ibibi bakora.
3 Isirayeli atonesha Yosefu, amukunda birusha iby'abana be bose kuko ari we yabyaye ashaje, amudodeshereza ikanzu ndende.
4 Bene se bamenya yuko se amukunda birusha ibyabo bose baramwanga, ntibajya bagira ineza bamubwira.
5 Yosefu arota inzozi azirotorera bene se, barushaho kumwanga.
6 Arababwira ati “Ndabinginze nimwumve inzozi narose:
7 ngo twahambiraga imiba mu murima,umubawanjyeurahagararaurema, iyanyu miba ikikizauwanjye, iwikubitaimbere.”
8 Bene se baramubazabati “Niukuriwoweuzabaumwami wacu? Niukuriwoweuzadutwara?”Izo nzozi ze n'ayo magambo ye bituma barushaho kumwanga.
9 Yongera kurotaizindi nzozi, azirotorera bene se ati “Nongeye kurotaizindi nzozi: ngo izuba n'ukwezi n'inyenyeri cumi n'imwe binyikubiseimbere.”
10 Azirotorera se na bene se, se aramucyaha aramubazaati “Izo nzozi ni nzozi ki? Niukurijye na nyoko na bene so tuzazatwikubitehasi imbere yawe?”
11 Bene se bamugirira ishyari, ariko se ajya yibuka ayo magambo.
12 Bene se bajya kuragiriraumukumbi wa se i Shekemu.
13 Isirayeli abwira Yosefu ati “Bene so ntibaragiriyeumukumbi i Shekemu? Ngwino ngutumekuri bo.”
Aramusubizaati “Ntuma.”
14 Aramubwira ati “Gendaumenye yuko bene so ari amahoro, n'umukumbi yuko uri amahoro, mazeugarukeumbwire.”Nuko aramutuma, ava mu gikombe cy'i Heburoni, agera i Shekemu.
15 Umugaboamubonaazerera mu gasozi, uwo mugaboaramubazaati “Urashaka iki?”
16 Aramusubizaati “Ndashaka bene data, ndakwinginze mbwira aho baragiriye.”
17 Uwo mugaboaramusubizaati “Baragiye kuko numvise bavuga bati ‘Tujye i Dotani.’”Yosefu akurikira bene se, abasanga i Dotani.
18 Bamwitegera akiri kure, bamugirainama yo kumwica atarabīgira hafi.
19 Baravuganabati “Dore Karosi araje.
20 Nuko nimuze tumwice, tumujugunye mu rwobo rumwe muri izi zacukuriwekubikaamazi, tuzavuge tuti ‘Inyamaswa y'inkazi yaramuriye’, tuzamenya inzozi ze, uko zizaba.”
21 Rubeniarabyumva aramubakiza, arababwira ati “Twe kumuhwanya.”
22 Kandi ati “Mwe kuvusha amaraso, ahubwo mumujugunye muri uru rwobo ruri mu butayu, ariko amaboko yanyu ye kumubaho.”Kwariukugirango amubakize, amusubizese.
23 Yosefu ageze kuri bene se, bamwambura ya kanzu ndende,
24 baramufatabamujugunya muri rwa rwobo, kandi rwarimoubusanta mazi yari arurimo.
25 Bicazwa no kuryaumutsima, bubuyeamaso babona itara ry'Abishimayeli bavuye i Galeyadi, bagenda bafite ingamiya zihetse imibavu n'umutiwomora n'ishangi, babijyana muri Egiputa.
26 Yuda abwira bene se ati “Kwica mwene data no guhisha amaraso ye byatumarira iki?
27 Nimuze tumugurena bariya Bishimayeli, amaboko yacu ye kumubahokuko ari mwene data, tukabaakara kamwe.”Bene se baramwumvira.
28 Hahita Abamidiyani batundaga, bakururaYosefu, bamukuramuri rwa rwobo bamugurana ba Bishimayeli ibice by'ifeza makumyabiri. Bajyana Yosefu muri Egiputa.
29 Rubeniagaruka kuri rwa rwobo, asanga Yosefu atarimo, ashishimura imyenda ye.
30 Asubirakuri bene se arababwira ati “Umwana ntakirimo, nanjye ndajya he?”
31 Benda ya kanzu ya Yosefu, babāga isekurumey'ihene binika ikanzu mu maraso yayo,
32 bohereza ya kanzu ndende, bategeka ko bayijyana kwa se, bamutumahobati “Twabonye iyi, noneumenye ko yaba ikanzu y'umwana wawe cyangwa ko atari yo.”
33 Arayimenya aravuga ati “Ni ikanzu y'umwana wanjye, inyamaswa y'inkazi yaramuriyenta gushidikanya, Yosefu yatanyaguwe na yo.”
34 Yakobo ashishimura imyenda ye, akenyera ibigunira, amara iminsi myinshi ababaye yiraburiyeumwana we.
35 Abahungu be bose n'abakobwa be bose barahagurukango bamumareumubabaro, ariko yanga kumarwaumubabaro ati “Nzarinda nsangaumwana wanjye ikuzimunkirira.”Nuko se aramuririra.
36 Ba Bamidiyani bajyana Yosefu muri Egiputa, bamugurirayo na Potifari,umutware wa Farawo, watwaraga abamurinda.
1 Muri iyo minsi Yuda ava muri bene se, aramanuka, acumbika ku Munyadulamuwitwaga Hira.
2 Yuda abonayoumukobwa wa Shuwa Umunyakanāni, aramujyana aramurongora.
3 Asama inda abyaraumuhungu, amwita Eri.
4 Yongera gusamaindi nda ayibyaramoumuhungu, amwita Onani.
5 Yongera kubyara undi muhungu amwita Shela, Yuda ubwo yamubyaraga yari i Kezibu.
6 Yuda asabira impfura ye Eriumukobwa witwa Tamari.
7 Eri imfura ya Yuda, yariumunyabyaha mu maso y'Uwiteka, aramwica.
8 Yuda abwira Onani ati “Hungura muka mwene so, nk'uko bikwiriyeumugabowabo,ucikure mwene so.”
9 Onani amenya yukoumwana atazaba uwe, nuko aryamanye na muka mwene se ashyira intanga hasi kugirango adacikura mwene se.
10 Icyo yakoze icyo cyari kibi mu maso y'Uwiteka, na we aramwica.
11 Maze Yuda abwira Tamariumukazana we ati “Guma mu nzu ya so uriumupfakazi,ugezeahoumwana wanjye Shela azakurira.”Kuko yibwiraga ati “Na we ye gupfa nka bene se.”Tamari aragenda, aguma mu nzu ya se.
12 Hashize iminsi,umukobwa wa Shuwa muka Yuda, arapfa. Yuda amaze kumwerera, arazamuka ajya i Timuna, aho abagaragu be bakemuriraga intama ze, we n'incuti ye Hira Umunyadulamu.
13 Babwira Tamari bati “Sobukwe arazamutse, agiye i Timuna gukemuza intama ze.”
14 Yiyambura imyenda y'ubupfakazi, yitwikiraumwenda mu mutwe arisēsūra, yicara mu marembo ya Enayimu yo ku nzira ijya i Timuna, kuko yabonye Shela amaze gukura, ntibamumuhengo amuhungure.
15 Yuda amubonye agira ngo ni maraya, kuko yari yitwikiriye mu maso.
16 Atambikira aho ari iruhande rw'inzira, aramubwira ati “Ndakwinginze turyamane.”Kuko yari atazi ko ariumukazana we.
Aramubazaati “Nituryamanaurampa gisasuro ki?”
17 Aramusubizaati “Ndakohererezaumwana w'ihene wo mu mukumbi.”
Aramubazaati “Urampa ingwate kugezaahouzawoherereza?”
18 Na we aramubazaati “Ndaguha ngwate ki?”
Aramusubizaati “Mpa impeta yawe iriho ikimenyetso, n'umugoziwayo n'inkoni witwaje.”Arabimuha, bararyamana amutwika inda.
19 Arahagurukaaragenda, yiyamburaumwenda wo mu mutwe, yambara imyenda ye y'ubupfakazi.
20 Yuda yohereza wa mwana w'ihene, awuhayewa Munyadulamuincuti ye, ngo uwo mugoreamusubizeza ngwate, aramubura.
21 Abaza abagabo bo mu muduguduyarimo ati “Maraya uwo ari he, wari Enayimu iruhande rw'inzira?”
Baramusubizabati “Nta maraya wari aha.”
22 Asubiraaho Yuda ari aramubwira ati “Ntawe nabonye, kandi abaho bambwiye ngo ‘Nta maraya wariuhari.’”
23 Yuda aramusubizaati “Nabyijyanire twe gukorwa n'isoni, dore nohereje uyu mwana w'ihene mazeuramubura.”
24 Hashize amezi nk'atatu, babwira Yuda bati “Tamariumukazana wawe yarasambanye, kandi afite inda y'ubusambanyi.”
Yuda arababwira ati “Mumusohore bamutwike.”
25 Bakimusohora atuma kuri sebukwe ati “Nyir'ibi bintu ni we wantwitse inda.”Kandi ati “Ndakwinginze, menya nyir'ibi: impeta iriho ikimenyetso n'imigozi yayo n'inkoni.”
26 Yuda yemera ko ari ibye ati “Andushije gukiranuka, kuko ntamuhayeShelaumwana wanjye.”Ntiyongera kuryamana na weukundi.
27 Nuko mu iramukwa rye, impanga zari mu nda ye.
28 Akiramukwa, umwe hahinguka igikonjo cye,umubyaza aragifata ahambirahourudodorutukuraati “Uyu ni we mpfura.”
29 Ashubijeyo igikonjo cyeuwariinyuma aravuka,umubyaza aravuga ati “Dore ukousatuye uku! Gusatura kwawe kukubeho!”Ni cyo cyatumye bamwita Perēsi.
30 Hanyuma mwene se aravuka, wariufiteurudodoruhambiriye ku gikonjo, bamwita Zera.
1 Yosefu bamujyana muri Egiputa. Potifari Umunyegiputa,umutware wa Farawo watwaraga abamurinda, amuguran'Abishimayeli bamuzanyeyo.
2 Uwiteka aba kumwe na Yosefu, agiraukubokokwiza, aba mu nzu ya shebuja Umunyegiputa.
3 Shebuja abona yuko Uwiteka ari kumwe na we, kandi ko Uwiteka yamuhayekugiraukubokokwiza ku cyo akoze cyose.
4 Yosefu amugirirahoumugisha aba ari we akorera ubwe, amugiraigisonga cy'urugorwe rwose, amubitsa ibyo atunze byose.
5 Uhereye igihe yamugiriye igisonga cy'urugorwe n'icy'ibintu bye byose, Uwiteka ahaumugishaurugorw'uwo Munyegiputa ku bwa Yosefu,umugisha w'Uwiteka uba ku byo atunze byose, ibyo mu rugo n'ibyo mu mirima no mu gasozi.
6 Abitsa Yosefu ibyo atunze byose, mu byo amubikije ntiyagira ikindi agenzura, keretse kwita ku byo yajyaga arya. Yosefu yari mwiza wese, afite mu maso heza.
7 Hanyuma y'ibyo, nyirabuja abenguka Yosefu, aramubwira ati “Turyamane.”
8 Maze ariyangira, abwira nyirabuja ati “Dore databuja ntagenzura ibyo mubikiye byo mu rugo, ndetse ambikije ibyo atunze byose.
9 Muri uru rugo nta wurundutamo, kandi nta cyo yasize ngo akinyime keretse wowe, kuko uriumugorewe. None nabasha nte gukoraicyaha gikomeye gityo, ngacumuraku Mana?”
10 Akajya abibwira Yosefu uko bukeyentamwumvire, ngo aryamane na we cyangwa abane na we.
11 Bukeyeyinjira mu nzu gukoraumurimowe, ari nta bandi bagabo bo mu nzu barimo.
12 Uwo mugoreafataumwenda we aramubwira ati “Turyamane.”Amusigiraumwenda we arahunga, arasohoka.
13 Abonye yuko amusigiyeumwenda we agahunga agasohoka,
14 ahamagara abagabo bo mu nzu ye arababwira ati “Dore yatuzaniye Umuheburayowo kudusekana agasuzuguro, yanyegereye ngo aryamane nanjye ntabarisha ijwi rirenga,
15 maze yumvise nteye hejuru ntabaje, asigaumwenda we iruhande rwanjye arahunga, arasohoka.”
16 Agumisha uwo mwenda iruhande rwe, ageza aho shebuja wa Yosefu yatahiye.
17 Maze amubwira amagambo amwe n'ayo ati “Wa muguranowawe w'Umuheburayowatuzaniye yanyiyegereje ngo ansuzugure,
18 nanjye nteye hejuru ntabaje, asigaumwenda we iruhande rwanjye arahunga, arasohoka.”
19 Shebuja yumvise amagamboumugorewe amubwiye ati “Uko ni koumuguranowawe yangiriye”,uburakari bwe burakongezwa.
20 Shebuja wa Yosefu aramujyana, amushyira mu nzu y'imbohe bakingiraniramo imbohe z'umwami, aba muri iyo nzu y'imbohe.
21 Ariko Uwiteka aba kumwe na Yosefu, amugirira neza, amuha kugiriraumugisha ku murinzi w'iyo nzu y'imbohe.
22 Uwo murinzi arindisha Yosefu imbohe zose zari muri ya nzu y'imbohe, ibyo bakoreragamo byose ni we wabikoreshaga.
23 Umurinzi w'inzu y'imbohe ntiyagira ikintu agenzura mu byo yamurindishije, kuko Uwiteka yari kumwe na we, kandi ibyo yakoraga Uwiteka yamuhagakubikoreshaukubokokwiza.
1 Hanyuma y'ibyo,umuhereza wa vino w'umwami wa Egiputa n'umuvuziw'imitsima ye, barakaza shebujaumwami wa Egiputa.
2 Farawo arakarira abo batware be bombi,umutware w'abahereza ba vino n'umutware w'abavuzi b'imitsima.
3 Abarindishiriza mu nzu y'imbohe, iri mu rugo rw'umutware w'abamurinda, aho Yosefu yakingiraniwe.
4 Umutware w'abarindaumwami abarindisha Yosefu ngo ajye abakorera, bamara igihe bari mu nzu y'imbohe.
5 Umuhereza wa vino w'umwami wa Egiputa n'umuvuziw'imitsima ye, bakingiraniwe muri ya nzu y'imbohe, bombi barotera ijoro rimwe inzozi zicishijeukubiri, zigasobanurwaukubiri.
6 Yosefu mu gitondo yinjira aho bari, asanga bababaye.
7 Abaza ba batware ba Farawo bakingiraniwe hamwe na we mu nzu ya shebuja wa Yosefu ati “Ni iki gitumye mugaragazaumubabaro mutyo uyu munsi?”
8 Baramusubizabati “Ni uko twarose inzozi, kandi akaba ari nta wubasha kuzidusobanurira.”
Yosefu arababaza ati “Gusobanura si ukw'Imana se? Ndabinginze, nimuzindotorere.”
9 Umuhereza wa vino mukuruarotorera Yosefu inzozi ze ati “Narose ngoumuzabibu wari imbere yanjye,
10 kandi wariufiteamashami atatu, mbona usa n'upfunditseuburabyo burarabya, amasere yawo arahīsha,
11 igikombe cya Farawo nari ngifite mu ntoki, nenda izo nzabibu nzikamuriramuri cyo, ngihereza Farawo.”
12 Yosefu aramubwira ati “Uku ni ko zisobanurwa: ya mashami atatu ni iminsi itatu,
13 iminsi itatu itarashira Farawo azakuzamura, ashyireumutwe wawe ejuru, agusubizemu butware bwawe,uboneguhereza Farawo igikombe, nk'uko wahozeukorakera, uriumuhereza we wa vino.
14 Mazeuzanyibuke ubwouzabona ibyiza,uzangirire neza, ndakwinginzeuzamvuge kuri Farawo, unkūze muri iyi nzu.
15 Niukurikoko banyibye mu gihugu cy'Abaheburayo, n'ino na ho banshyize muri iyi nzu y'imbohe nta cyaha nkoze.”
16 Wa muvuziw'imitsima mukuruyumvise yuko amusobanuriyeibyiza, abwira Yosefu ati “Nanjye narose nikoreye ibyibo bitatu by'imitsima yera,
17 kandi icyibo cyo hejuru y'ibindi cyarimo imitsima yokeje y'uburyo bwose nshyīra Farawo, ibisiga biyindira ku mutwe, iri mu cyibo.”
18 Yosefu aramusubizaati “Uku ni ko zisobanurwa: ibyo byibo bitatu ni iminsi itatu,
19 iminsi itatu itarashira, Farawo azashyira hejuruumutwe wawe awugukuyehoakumanike ku giti, ibisiga bizakurīraho inyama yawe.”
20 Ku munsi wa gatatu, ni wo munsi wo kwibutsa kuvukakwa Farawo, atekeshereza abagaragu be bose ibyokurya, ashyira hejuru hagati y'abagaragu beumutwe w'umuhereza wa vino mukuru, n'uw'umuvuziw'imitsima mukuru.
21 Asubizaumuhereza wa vino mukurumu buhereza bwe, ahereza Farawo igikombe,
22 maze amanikaumuvuziw'imitsima mukuru, nk'uko Yosefu yabasobanuriyeinzozi zabo.
23 Ariko wa muhereza wa vino mukuruntiyibuka Yosefu, ahubwo aramwibagirwa.
1 Imyaka ibiri ishize, Farawo arota ahagaze iruhande rw'uruzi.
2 Mu ruzi havamo inka ndwi z'igikundiro zibyibushye, zirishiriza mu mifunzo.
3 Izindi nka ndwi z'umwaku zinanutse zirazikurikira, ziva mu ruzi zihagararana na za zindi ku nkombe y'uruzi.
4 Za nka z'umwaku zinanutse, zirya za zindi z'igikundiro zibyibushyeuko ari indwi. Farawo aribambura.
5 Arongera aribīkīra arota inzozi za kabiri, ngo amahundo arindwi ahunze meza, ameze ku giti kimwe.
6 Maze andi mahundo arindwi y'iminambe yumishijwe n'umuyagauva iburasirazuba, akurikiraho aramera.
7 Ayo mahundo y'iminambe amira ya mahundo ahunze atsibaze, uko ari arindwi. Farawo aribambura, amenya yuko ari inzozi.
8 Mu gitondo ahagarikaumutima, ahamagaza abakonikoni ba Egiputa bose n'abanyabwenge baho bose. Farawo abarotorera inzozi ze, ntihagiraubasha kuzisobanuriraFarawo.
9 Mazeumuhereza wa vino mukuruabwira Farawo ati “Uyu munsi ndakwibutsa ibyaha byanjye.
10 Farawo yarakariye abagaragu be andindishiriza mu nzu y'umutware w'abamurinda, jye n'umuvuziw'imitsima mukuru.
11 Turotera ijoro rimwe twembi, turotainzozi zisobanurwaukubiri.
12 Twari kumwe n'umuhungu w'Umuheburayo,umuguranow'umutware w'abakurinda, tumurotorera inzozi zacu arazidusobanurira, asobanuriraumuntu wese nk'uko inzozi ze ziri.
13 Kandi uko yabidusobanuriyeni ko byasohoye, Farawo yansubijemu butware bwanjye, wa wundi aramumanika.”
14 Maze Farawo ahamagaza Yosefu, bamuhuburamu nzu y'imbohe, ariyogoshesha yambara indi myenda, yinjira aho Farawo ari.
15 Farawo abwira Yosefu ati “Narose none nta wushobora kuzisobanura. Numvise bavuga yukoubasha gusobanura inzozi bakurotoreye.”
16 Yosefu asubizaFarawo ati “Si jye, Imana ni yo iri busubizeFarawo amagambo y'amahoro.”
17 Farawo abwira Yosefu ati “Narose mpagaze ku nkombe y'uruzi,
18 havamo inka ndwi zibyibushyez'igikundiro zirishiriza mu mifunzo,
19 maze zikurikirwa n'izindi nka ndwi zizamuka zonze, ariumwaku zinanutse cyane. Sinari nabona inka mbi nk'izo mu gihugu cya Egiputa hose.
20 Izo nka zinanutse z'umwaku zirya za nka zibyibushyezabanje uko ari indwi,
21 zimaze kuzirya, ntiwamenya yuko ziziriye, ziguma kubaumwaku nk'ubwa mbere. Nuko ndakanguka.
22 Kandi ndota ngo amahundo arindwi atsibaze meza, ameze ku giti kimwe,
23 maze andi mahundo arindwi yumye y'iminambe, yumishijwe n'umuyagauva iburasirazuba akurikiraho aramera,
24 ayo mahundo y'iminambe amira ya mahundo meza uko ari arindwi. Nzirotorera abakonikoni, ntihagiraubasha kuzinsobanurira.”
25 Yosefu abwira Farawo ati “Inzozi za Farawo ni zimwe: ibyo Imana igiye gukorayabibwiye Farawo.
26 Za nka ndwi nziza ni imyaka irindwi, na ya mahundo arindwi meza ni imyaka irindwi. Inzozi ni zimwe.
27 Na za nka zinanutse z'umwaku zazikurikiye ni imyaka irindwi, na ya mahundo arindwi y'imishishi yumishijwe n'umuyagauva iburasirazuba na yo ni imyaka irindwi. Izaba imyaka irindwi y'inzara.
28 Icyo ni cyo nabwiye Farawo nti ‘Ibyo Imana igiye gukorayabibwiye Farawo.’
29 Hazaza imyaka irindwi y'uburumbuke bwinshi mu gihugu cya Egiputa cyose,
30 hanyuma hazakurikiraho imyaka irindwi y'inzara, ubwo burumbuke bwose bwibagirane mu gihugu cya Egiputa. Inzara izamara igihugu,
31 uburumbuke bwe kwibukwa ku bw'inzara ibukurikiye, kuko izaba nyinshi cyane.
32 Kandi icyatumye izo nzozi zibonekera Farawo kabiri, ni uko ibyo byakomejwe n'Imana kandi izabisohoza vuba.
33 “Nuko Farawo nashakeumuntu w'umunyabwenge w'umuhanga, amuheubutware bw'igihugu cya Egiputa.
34 Farawo ashyireho abahunikisha, ahunikishe igice cya gatanu cy'ubutakabwa Egiputa mu myaka y'uburumbuke, uko ari irindwi.
35 Bateranye ibihunikwa by'iyo myaka myiza igiye gutaha, bahunikemu miduguduimyaka y'impeke izatunga abantu, itegekwe na Farawo, bayirinde.
36 Kandi ibyo bihunikwa bizabera igihugu ibibikiwe imyaka irindwi y'inzara izatera mu gihugu cya Egiputa, igihugu cye kumarwa n'inzara.”
37 Iyo nama inezeza Farawo n'abagaragu be bose.
38 Farawo abaza abagaragu be ati “Tuzabona heheumuntuumezenk'uyu,urimoumwuka w'Imana?”
39 Farawo abwira Yosefu ati “Kuko Imana ikweretse ibyo byose nta wundi munyabwenge w'umuhanga muhwanye,
40 nguhayegutwaraurugorwanjye kandi abantu banjye bose bazumvire icyoutegetse, ku ntebe yanjye y'ubwami yonyine nzagusumba.”
41 Farawo abwira Yosefu ati “Dore nkweguriyeigihugu cya Egiputa cyose.”
42 Farawo yiyambura impeta iriho ikimenyetso yo ku rutokirwe ayambika Yosefu ku rutoki, amwambika imyenda y'ibitare byiza, amwambika n'umukufiw'izahabu mu ijosi,
43 amugendeshereza mu igare rikurikira irye bakajya bamurangana bati “Nimumupfukamire!”Nuko amweguriraigihugu cya Egiputa cyose.
44 Farawo abwira Yosefu ati “Jye Farawo ndahiriye ko nta wuzunamuraukuboko, nta wuzashingura ikirenge, mu gihugu cya Egiputa cyoseutabyemeye.”
45 Farawo ahimba Yosefu Safunatipāneya, amushyingira Asenati mwene Potifera,umutambyi wo mu muduguduwa Oni. Yosefu atambagira igihugu cya Egiputa.
46 Yosefu yari amaze imyaka mirongo itatu avutse, ubwo yakoreraga Farawo. Yosefu ava aho Farawo ari, atambagira igihugu cya Egiputa cyose.
47 Mu myaka y'uburumbuke uko ari irindwi, igihugu kirera gisenyukamoimyaka.
48 Ahunikisha ibihunikwa byose byo mu gihugu cya Egiputa uko iyo myaka irindwi ingana, abihunikamu midugudu, imyaka yo mu mirima ikikijeumuduguduwose ayihunikamuri wo.
49 Yosefu ahunikaimyaka y'impeke myinshi cyane ihwanye n'umusenyi wo ku nyanja, ageza aho yarorereye kubarakuko itabarikaga.
50 Yosefu abyara abahungu babiri inzara itaratera, ababyarana na Asenati mwene Potifera,umutambyi wo mu muduguduwa Oni.
51 Yosefu yita imfura ye Manase ati “Ni uko Imana yanyibagijeumuruhowanjye wose w'inzu ya data yose.”
52 Uwa kabiri amwita Efurayimu ati “Ni uko Imana yanyororokereje mu gihugu nabonyemoumubabaro.”
53 Ya myaka irindwi y'uburumbuke bwabaye mu gihugu cya Egiputa irashira.
54 Imyaka irindwi y'inzara itangira gutahank'uko Yosefu yari yarabivuze, inzara itera mu bihugu byose ariko mu gihugu cya Egiputa cyose bo bafite ibyokurya.
55 Igihugu cya Egiputa cyose kibabajwe n'inzara, batakambira Farawo ngo abahe ibyo barya. Farawo abwira Abanyegiputa bose ati “Nimusange Yosefu, mukoreicyo abategeka.”
56 Inzara ikwira mu bihugu byose, Yosefu akinguraubuhunikobwose ahahisha Abanyegiputa, inzara irakomera cyane mu gihugu cya Egiputa.
57 Abo mu bihugu byose bajya muri Egiputa kuri Yosefu guhahaimyaka y'impeke, kuko inzara yari nyinshi mu bihugu byose.
1 Yakobo yumva yukoubuhashyi buri muri Egiputa abaza abana be ati “Ni iki gituma murebana?”
2 Kandi ati “Numvise yuko hariubuhashyi muri Egiputa, nimumanuke mujyeyo muduhahireyo tubehotudapfa.”
3 Bene se wa Yosefu cumi baramanuka, bajya guhahaimyaka y'impeke muri Egiputa.
4 Ariko Benyamini mwene nyina wa Yosefu, Yakobo ntiyamutumanana bene se, kuko yibwiraga ati “Ahari yagira ibyago.”
5 Abana ba Isirayeli bajya guhahana n'abandi, kuko inzara yateye mu gihugu cy'i Kanāni.
6 Kandi Yosefu ni we wariumutware w'igihugu cya Egiputa, ni we wahahishaga abo muri icyo gihugu bose. Bene se wa Yosefu baraza, bamwikubitaimbere bubamye.
7 Yosefu abona bene se arabamenya, arabirengagiza, ababwira nabi. Arababaza ati “Muravahe?”
Baramusubizabati “Turavamu gihugu cy'i Kanāni tuje guhaha.”
8 Yosefu amenya bene se ariko bo ntibamumenya.
9 Yosefu yibuka za nzozi yabaroteye arababwira ati “Muri abatasi muje gutataaho igihugu gifite amaboko make.”
10 Baramusubizabati “Si ko biri databuja, ahubwo abagaragu bawe tuzanywe no guhaha.
11 Twese tuva inda imwe, turi abanyakuri, abagaragu bawe ntituri abatasi.”
12 Arababwira ati “Si ko biri, ahubwo gutataaho igihugu gifite amaboko make ni ko kubazanye.”
13 Baramusubizabati “Abagaragu bawe turi abavandimwe turi cumi na babiri, turi abana b'umwe wo mu gihugu cy'i Kanāni,umuhererezi yasigaranye na data, undi ntakiriho.”
14 Yosefu arababwira ati “Icyo ni cyo nababwiye nti ‘Muri abatasi.’
15 Iki ni cyo kizabahakanira: ndahiyeubugingo bwa Farawo, ntimuzavahanoumuhererezi wanyu ataje.
16 Mutumeumwe muri mwe azane murumunawanyu, namwe murabohwa, amagambo yanyu ageragezwe yuko muri abanyakuri. Nibitaba bityo, ndahiyeubugingo bwa Farawo, muri abatasi.”
17 Bose abamaza mu nzu y'imbohe iminsi itatu.
18 Ku munsi wa gatatu Yosefu arababwira ati “Mugenze mutya mudapfa kuko nubahaImana:
19 niba muri abanyakuri umwe muri mwe abavandimwe, asigare abohewe mu nzu yanyu y'imbohe, abandi mugende mujyane imyaka y'impeke yo kubamara inzara mu ngo zanyu,
20 maze munzanireumuhererezi wanyu. Ni ho amagambo yanyu azamenyekana ko ari ay'ukuri, bigatuma mudapfa.”
Bagenza batyo.
21 Baravuganabati “Niukuriturihourubanza rw'ibyo twagiriye mwene data, kuko twabonye ukoumutimawe wariubabaye ubwo yatwingingaga natwe ntitumwumvire, ni byo biduteyeaya makuba.”
22 Rubeniarababwira ati “Sinababwiye nti, mwe gukoraicyaha kuri uwo mwana mukanga kunyumvira? Ni cyo gitumye amaraso ye adushakirwaho.”
23 Ntibamenya yuko Yosefu yumva ibyo bavuga, kuko yavugirwaga n'umusemyi.
24 Abateraumugongo abasiga aho ararira, abagarukahoavuganana bo, abakuramoSimiyoni, amubohera mu maso yabo.
25 Yosefu ategeka ko babuzurizaimyaka y'impeke mu masaho yabo, kandi ngo basubizeifeza y'umuntu wese mu isaho ye, kandi babahe n'impamba. Babagirira batyo.
26 Bahekesha indogobe zabo ihaho ryabo, bavayo.
27 Aho baraye, umwe muri bo ahambuye isaho ye ngo agaburireindogobe ye, abona ifeza ye, asanga iri mu munwa w'isaho.
28 Abwira bene se ati “Ifeza yanjye irangarukiye, dore iri mu isaho yanjye.”Bakuka imitima, barebana bahinda imishyitsi bati “Ibi ni ibiki, ibyo Imana itugiriye?”
29 Basohora kuri se Yakobo mu gihugu cy'i Kanāni, bamubwira ibyababayeho byose bati
30 “Umugaboukomeyeutwara icyo gihugu, yatubwiye nabi akeka yuko turi abatasi babatata.
31 Natwe turamubwira tuti ‘Turi abanyakuri, ntituri abatasi.
32 Turi abavandimwe turi cumi na babiri dusangiye data umwe, umwe ntakiriho,umuhererezi yasigaranye na data mu gihugu cy'i Kanāni.’
33 Uwo mugaboukomeyeutwara icyo gihugu aratubwira ati ‘Iki ni cyo kizambwira ko muri abanyakuri: nimunsigire umwe muri mwe abavandimwe, mujyane ibyo kubamara inzara mu ngo zanyu, mugende
34 munzanireumuhererezi wanyu. Ni ho nzamenya yuko mutariabatasi, ahubwo ko muri abanyakuri, nanjye nzabaha mwene so kandi muzatunda mu gihugu.’”
35 Basutse ibyo mu masaho yabo babona igipfunyika cy'ifeza cy'umuntu wese kiri mu isaho ye, bo na se babonye ibipfunyika byabo baratinya.
36 Se Yakobo arababwira ati “Mungize incike: Yosefu ntakiriho, Simiyoni ntariho, none kandi murashaka kunkurahona Benyamini! Ibyo ni jye bibayeho byose!”
37 Rubeniabwira se ati “Nintamukugarurirauziceabahungu banjye bombi, mumpe ndamwishingiye nzamukugarurira.”
38 Aramusubizaati “Umwana wanjye ntazajyana namwe, kuko mwene nyina yapfuye akaba asigaye ari ikinege, yagirira ibyago mu nzira muzacamo, muzatuma imvi zanjye zimanukanaishavu zijya ikuzimu.”
1 Inzara irushaho kuba nyinshi mu gihugu.
2 Bamaze imyaka y'impeke bakuye muri Egiputa, se arababwira ati “Nimusubireyo, muduhahire utwo kurya.”
3 Yuda aramubwira ati “Wa mugaboyaratwihanangirije ati ‘Ntimuzance iryera mutazanye na murumunawanyu.’
4 Watwoherezanya na murumunawacu, twagenda tukaguhahirayo,
5 ariko nutamwohereza ntitujyayo, kuko wa mugaboyatubwiye ati ‘Ntimuzance iryera mutazanye na murumunawanyu.’”
6 Isirayeli arababaza ati “Ni iki cyatumye mungirira nabi mutyo, mukabwira uwo mugaboyuko mufitemwene so wundi?”
7 Baramusubizabati “Uwo mugaboyatubajije atwinja, uko turiubwacu, na bene wacu uko bari ati ‘Muracyafite so? Mufitemwene so wundi?’Tumusubizaibyo yatubajije. Tuba twarabwiwe n'iki yuko ari butubwire ati ‘Muzanemurumunawanyu’?”
8 Yuda abwira se Isirayeli ati “Nyoherezanya n'uwo muhungu turahagurukatugende, tubehotudapfana nawe n'abana bacu.
9 Mbayeumwishingizi we abe ari jyeuzamubaza, nintamukugarurirankamugushyikiriza, nzaba ngukoreye icyaha kitazamvaho iteka.
10 Iyo tudatinda, nzi yuko none tuba tugarutse ubwa kabiri.”
11 Se Isirayeli arababwira ati “Ubwo bimeze bityo nimugenze mutya: mujyane mu masaho yanyu imbuto zo muri iki gihugu ziruta izindiubwiza muzishyīre uwo mugaboho ituro, mujyaneumutiwomora muke n'ubukibuke, n'imibavu n'ishangi, n'ububemba n'indozi,
12 kandi mujyane ifeza z'ingereka zingana na zo, n'ifeza zagarutse mu minwa y'amasaho yanyu muzisubizeyo, ahari ni amahugwe yatumye zigaruka.
13 Mujyane na murumunawanyu muhagurukemusubirekuri uwo mugabo,
14 Imana Ishoborabyose ibahe kubabarirwa na we ngo ababohorere mwene so wundi na Benyamini. Nanjye niba bikwiriye ko mba incike, nzabeyo.”
15 Ba bagabo benda ayo maturo, bajyana ifeza z'ingereka zingana na zo bajyana na Benyamini, barahagurukabaramanuka bajya muri Egiputa, bahagarara imbere ya Yosefu.
16 Yosefu abonye Benyamini ari kumwe na bo, abwira igisonga cye ati “Injiza aba bantu mu nzu yanjye,ubagewitegure ibyokurya, turi burīre hamwe ku manywa y'ihangu.”
17 Uwo mugaboakora ibyo Yosefu yamutegetse, yinjiza abo bagabo mu nzu ya Yosefu.
18 Baratinya kuko yabinjije mu nzu ya Yosefu, baravuga bati “Ifeza zagarutse mu masaho yacu ubwo twazaga mbere, ni zo zatumye batwinjiza ngo adushakehourwitwazo, adusumire, atunyagane n'indogobe zacu, tube imbata.”
19 Begera cya gisonga cya Yosefu, bavuganira na cyo ku muryango bati
20 “Databuja, mbere twaramanutse tuza guhaha,
21 tugezemu icumbi duhambura amasaho yacu,umuntu wese asanga ifeza ye iri mu munwa w'isaho ye, ifeza zacu dusanga zingana uko zanganaga none turazigaruye.
22 Kandi tuzanye izindi feza zo guhaha, ntituziuwashubijeifeza zacu mu masaho yacu.”
23 Arabasubizaati “Mushyitse imitima mu nda ntimutinye, Imana yanyu, Imana ya so, ni yo yabashyiriyeubutunzi mu masaho, jyeweho ifeza zanyu narazishyikiriye.”Asohora Simiyoni aramubazanira.
24 Nuko wa mugaboyinjiza abo bagabo mu nzu ya Yosefu, abaha amazi boga ibirenge, agaburiran'indogobe zabo.
25 Begeranya amaturo kugirango Yosefu naza ku manywa y'ihangu, asange biteguye kuyamutura, kuko bari bumvise yuko bari burīre hamwe na we.
26 Yosefu atashye, bamusangisha mu nzu ya maturo bazanye, bamwikubitaimbere bubamye.
27 Ababaza uko bari, kandi ati “So aracyakoma, wa musazamwavugaga? Aracyariho?”
28 Baramusubizabati “Data,umugaragu wawe ni muzima, aracyariho.”Barunamabikubitahasi.
29 Yuburaamaso abona Benyamini murumunawe, mwene nyina arababaza ati “Uwo ni we muhererezi wanyu mwambwiraga?”Maze aramubwira ati “Imana ikugirire neza, mwana wanjye.”
30 Yosefu yihuta kugenda, kukoumutimawe wariufitiyeurukumbuzi mwene nyina, ashaka aho aririra, yinjira mu nzu haruguruayiririramo.
31 Yiyuhagira mu maso aragaruka, ariyumanganya aravuga ati “Nimwarure ibyokurya.”
32 Bamugaburiraukwe, na bene se babagaburiraukwabo, n'Abanyegiputa barīraga hamwe na we babagaburiraukwabo, kuko Abanyegiputa batasangiraga n'Abaheburayo, kuko cyari ikizira ku Banyegiputa.
33 Bicara imbere ye, bicazwa uko bakurikirana, imfura ukoubukurubwayo buri, n'umuhererezi ukoubutobwe buri, bavuganabatangara.
34 Yosefu ategeka ko babazanira amagaburo yari imbere ye, ariko igaburo rya Benyamini riruta ayabo gatanu. Baranywa banezeranwa na we.
1 Yosefu ategeka igisonga cye ati “Nimwuzuzeamasaho y'abo bagabo ihaho ringana n'iryo bashobora kujyana,ushyire n'ifeza y'umuntu mu munwa w'isaho ye.
2 Ushyire n'igikombe cyanjye cy'ifeza mu munwa w'isaho y'umuhererezi,ushyiranemo n'ifeza ye yahahishaga.”Abigenza uko Yosefu yamutegetse.
3 Bukeyehamaze kubona, abo bagabo basezeranwa n'indogobe zabo.
4 Bavuye mu mudugudubataragera kure, Yosefu abwira igisonga cye ati “Hagurukaukurikire ba bagabo, nubagerahoubabwire uti ‘Ni iki gitumye mwitura inabiuwabagiriye neza?
5 Icyo mwibye si cyo databuja anywesha, kandi si cyo yikingira aragura? Ubwo mwakoze mutyo, mwakoze icyaha.’”
6 Abageraho, ababwira ayo magambo.
7 Baramubwira bati “Databuja, ni iki kikuvugishije amagambo ameze atyo? Ntibikabeho ko abagaragu bawe dukoraibimeze bityo.
8 Dore ifeza twasanze mu minwa y'amasaho yacu twarazigushubije, tuzivanye mu gihugu cy'i Kanāni. None twabasha dute kwiba ifeza cyangwa izahabu byo mu nzu ya shobuja?
9 Uwo uri bukibonane wo mu bagaragu bawe yicwe, natwe duhinduke imbata zawe, databuja.”
10 Arababwira ati “Nuko rero bibe nk'uko mubivuze. Uwo kiri bubonekeho ni we uri bube imbata yanjye, namwe ntimuri bugibweho n'urubanza.”
11 Barihuta barururutsa,umuntu wese ahambura isaho ye,
12 arasaka ahēra ku mpfura ageza ku muhererezi, cya gikombe kiboneka mu isaho ya Benyamini.
13 Bashishimura imyambaro yabo,umuntu wese ahekesha indogobe ye imitwaro, basubiramu mudugudu.
14 Yuda na bene se bagera mu nzu ya Yosefu, basanga akiri aho bamwikubitaimbere.
15 Yosefu arababaza ati “Icyo mukozeicyo ni igiki? Ntimuzi yukoumuntuumezenkanjye ashobora kuragura koko?”
16 Yuda aramusubizaati “Databuja, turagusubizaiki? Turavuga iki? Turireguza iki? Imana yamenye gukiranirwa kw'abagaragu bawe. Dore turi imbata zawe databuja, twe n'uwo cya gikombe kibonetseho.”
17 Aramusubizaati “Ntibikabeho ko ngira ntyo: uwo igikombe kibonetseho ni we uri bube imbata yanjye, ariko mwe mwigendere mujye kwa so amahoro.”
18 Yuda aramwegera aramubwira ati “Databuja, ndakwinginze, jyeweumugaragu wawe reka mvugireijambo mu matwi yawe,uburakari bwawe bwe kugurumaniraumugaragu wawe, kukouhwanye na Farawo rwose.
19 Databuja, ntiwabajije abagaragu bawe uti ‘Muracyafite so, cyangwa hari undi mwene so mufite?’
20 Natwe tukagusubizadatabuja tuti ‘Dufitedata w'umusaza, hariho n'umwana yabyaye ashaje aracyari muto, mukuruwe yarapfuye, ni weusigaye ari ikinege mu nda ya nyina, se aramukunda.’
21 Mazeukabwira twe abagaragu bawe uti ‘Muzamunzanire murebe.’
22 Tukakubwira databuja tuti ‘Uwo muhungu ntiyasiga se, yamusigase yapfa.’
23 Naweukabwira twe abagaragu bawe uti ‘Umuhererezi wanyu nimutamanukana, ntimuzongere kunca iryera.’
24 “Nuko tuzamutse tugezekuri data,umugaragu wawe, tumubwira amagambo yawe databuja.
25 Data aratubwira ati ‘Nimwongere musubireyo, muduhahireyo utwo kurya.’
26 Turamusubizatuti ‘Ntitwasubirayo. Umuhererezi wacu nitujyana tuzamanuka tujyeyo, kuko tutabasha guca uwo mugaboiryera,umuhererezi wacu tutarikumwe.’
27 Data,umugaragu wawe aratubwira ati ‘Muzi yukoumugorewanjye twabyaranye abahungu babiri,
28 umwe akamvaho nkibwira ndashidikanya yuko yatanyaguwe n'inyamaswa nanjye nkaba ntakimubona,
29 nimunkurahon'uyu akagira ibyago, muzatuma imvi zanjye zimanukanaishavu zijya ikuzimu.’
30 “Nuko none najya kuri dataumugaragu wawe tutarikumwe n'uwo muhungu,
31 data akabona tutazanye yapfa, kukoubugingo bwe bwiboshye ku bw'uwo muhungu, twebwe abagaragu bawe tukabadutumye imvi za dataumugaragu wawe, zimanukanaishavu zijya ikuzimu.
32 Kuko jyeweumugaragu wawe nishingiye uwo muhungu kuri data nti ‘Nintamugushyikiriza, nzaba ngukoreye icyaha data, kitazamvaho iteka.’
33 Nuko none ndakwinginze, databuja, jyeweumugaragu wawe ngume mu cyimbo cy'uwo muhungu ndi imbata yawe, kandi uwo muhungu atahane na bene se.
34 Nasubirante ngo njye kuri data, ntari kumwe n'uwo muhungu? Ne kurebaibyago bizagera kuri data.”
1 Yosefu ananirwa kwiyumanganya imbere y'abo bahagararanye bose, ahubwo avuga cyane ati “Nimusohore abantu bose bambise.”Ntihagiraumuntuuhagararana na Yosefu, yirondorera bene se.
2 Atera hejuru ararira, Abanyegiputa barabyumva, abo mu nzu ya Farawo barabyumva.
3 Yosefu abwira bene se ati “Ndi Yosefu. Data aracyariho?”Bene se bashaka icyo bamusubizakirabura, kuko bahagaritswe imitima no kuba imbere ye.
4 Yosefu abwira bene se ati “Ndabinginze nimunyegere.”Baramwegera aravuga ati “Ndi Yosefu mwene so, mwaguze ngo njyanwe muri Egiputa.
5 None ntimubabare, ntimwirakaririre yuko mwanguze ngo nzanwe ino, kuko Imana ari yo yatumye mbabanziriza ngo nkizeubugingo bw'abantu.
6 Inzara imaze imyaka ibiri mu gihugu, hasigaye indi myaka itanu, batazahingiramo ntibasaruriremo.
7 Kandi Imana yatumye mbabanziriza ngo ibabesheho mugireicyo musigamu isi, ibarokoze gukizagukomeye.
8 Nuko none si mwe mwanyohereje ino ahubwo ni Imana, kandi yangize nka se wa Farawo n'umutegeka w'urugorwe rwose, n'umutware w'igihugu cya Egiputa cyose.
9 “Nimwihute, muzamuke mujye kuri data mumubwire muti ‘Umwana wawe Yosefu ngo tukubwire yuko Imana yamugizeumutware wa Egiputa hose, manukaumusange ntutinde.
10 Kandiuzatura mu gihugu cy'i Gosheni,umubebugufi, wowe n'abana bawe n'abuzukurubawe, n'imikumbi yawe n'amashyo yawe, n'ibyoufitebyose.
11 Kandi ngo azakugerererayo, kuko hagisigaye imyaka itanu y'inzara, we gukenana n'inzu yawe n'ibyoufitebyose.’
12 “Kandi murirebera, na mwene mama Benyamini arirebera, yuko ari jyeubyikuriyemu kanwa.
13 Kandi muzabwire data icyubahiro cyanjye cyose mfite muri Egiputa, muzamubwire ibyo mwabonye byose, kandi muzatebutse data mumuzaneino.”
14 Yosefu ahobera mwene nyina Benyamini, begamiranya amajosi ararira, Benyamini aririra ku ijosi rya Yosefu.
15 Asoma bene se bose, abaririraho, nyuma bene se baganira na we.
16 Inkuru y'ibyo igera kwa Farawo yuko bene se wa Yosefu baje, binezeza Farawo n'abagaragu be cyane.
17 Farawo abwira Yosefu ati “Bwira bene so ngo nimugenze mutya: muhekeshe indogobe zanyu imitwaro, mugende mujye mu gihugu cy'i Kanāni,
18 muzaneso n'abo mu ngo zanyu, muze iwe, ngo na we azabaha ibyiza byo mu gihugu cya Egiputa, muzarya ibirushaho kuba byiza byo mu gihugu.
19 Ndagutegetse kubabwira uti ‘Nimugenze mutya: mujyane amagare yo mu gihugu cya Egiputa yo gushyiramo abana banyu bato n'abagore banyu, muzanena so, muze ino.
20 Kandi ntimwite ku bintu byanyu, kuko ibyiza byo mu gihugu cya Egiputa cyose ari ibyanyu.’”
21 Abana ba Isirayeli babigenza batyo. Yosefu abaha amagare nk'uko Farawo yategetse, abaha n'impamba.
22 Kandi uko bangana, ahaumuntu wese imyenda yo gukuranwa, ariko aha Benyamini ibice by'ifeza magana atatu, amuha n'imyenda yo gukuranwa gatanu.
23 Na se amwoherereza izi ntashyo: indogobe cumi zihetse ibyiza bya Egiputa, n'indogobe z'ingore cumi zihetse imyaka y'impeke, n'imitsima n'ibyokurya bindi by'impamba bya se.
24 Nuko asezerera bene se, bagenda ababwiye ati “Mwirinde, ntimutonganire mu nzira.”
25 Bava muri Egiputa barazamuka, bagera mu gihugu cy'i Kanāni kuri se Yakobo.
26 Baramubwira bati “Yosefu aracyariho, ni we mutware w'igihugu cya Egiputa cyose.”Yakobo arakakara, kuko atabemereye.
27 Bamubwira amagambo yose Yosefu yabatumye. Abonye ya magare Yosefu yohereje kumuhagurutsa,umutimawa se wabo Yakobourahembūka,
28 Isirayeli aravuga ati “Ni byo bizi! Yosefuumwana wanjye aracyariho, ndajya kubonana na we ntarapfa.”
1 Isirayeli aragenda, ajyana ibyo atunze byose agera i Bērisheba, atambirayo ibitambo Imana ya se Isaka.
2 Imana ihamagara Isirayeli mu iyerekwa rya nijoro iti “Yakobo, Yakobo!”
Aritaba ati “Karame.”
3 Iramubwira iti “Ndi Imana, Imana ya so. Ntutinye kumanuka ngo ujye muri Egiputa, kuko ari ho nzakugirira ishyanga rikomeye.
4 Ubwanjye nzajyana nawe muri Egiputa, kandiubwanjye ni jyeuzagukūrayo, kandi Yosefu ni weuzahumbyaamaso yawe.”
5 Yakobo arahagurukaava i Bērisheba, abana ba Isirayeli bajyana Yakobo se n'abana babo bato, n'abagore babo mu magare Farawo yohereje kumuzana.
6 Bajyana amatungo yabo n'ibintu byabo baronkeye mu gihugu cy'i Kanāni bajya muri Egiputa, Yakobo n'urubyaro rwe rwose rujyana na we:
7 abahungu be n'abuzukurube b'abahungu, n'abakobwa be n'abakobwa b'abahungu be, n'urubyaro rwe rwose rujyana na we muri Egiputa.
8 Aya ni yo mazina y'Abisirayeli bagiye muri Egiputa: Yakobo n'abahungu be, imfura ye ni Rubeni.
9 Bene Rubenini Henoki na Palu, na Hesironi na Karumi.
10 Bene Simiyoni ni Yemuwelina Yamini, na Ohadi na Yakini, na Sohari na Shawuliumwana w'Umunyakanānikazi.
11 Bene Lewi ni Gerushoni na Kohati na Merari.
12 Bene Yuda ni Eri na Onani, na Shela na Perēsi na Zera, ariko Eri na Onani bapfiriye mu gihugu cy'i Kanāni. Bene Perēsi ni Hesironi na Hamuli.
13 Bene Isakari ni Tola na Puwa, na Yobu na Shimuroni.
14 Bene Zebulunini Seredi na Eloni na Yahilēli.
15 Abo ni bo bene Leya yabyaraniye na Yakobo i Padanaramu, kandi babyarana n'umukobwa Dina. Abahungu be n'abakobwa be bose ni mirongo itatu na batatu.
16 Bene Gadi ni Sifiyoni na Hagi, na Shuni na Esiboni na Eri, na Arodi na Areli.
17 Bene Asheri ni Imuna na Ishiva, na Ishivi na Beriya, na mushiki wabo Sera. Bene Beriya ni Heberi na Malikiyeli.
18 Abo ni bo bene Zilupa, Labani yahaye Leyaumukobwa we ho indongoranyo. Abo ni bo yabyaranye na Yakobo, ni abantu cumi na batandatu.
19 Bene Rasheli muka Yakobo ni Yosefu na Benyamini.
20 Yosefu yabyariye mu gihugu cya Egiputa Manase na Efurayimu, ababyarana na Asenatiumukobwa wa Potifera,umutambyi wo mu muduguduwa Oni.
21 Bene Benyamini ni Bela na Bekeri, na Ashibeli na Gera, na Nāmani na Ehi, na Roshi na Mupimu, na Hupimuna Arudi.
22 Abo ni bo bene Rasheli yabyaranye na Yakobo, bose ni cumi na bane.
23 Mwene Dani ni Hushimu.
24 Bene Nafutalini Yahisēli na Guni, na Yeseri na Shilemu.
25 Abo ni bo bene Biluha, Labani yahaye Rasheliumukobwa we ho indongoranyo. Abo ni bo yabyaranye na Yakobo, bose ni barindwi.
26 Abantu bose bajyanye na Yakobo muri Egiputa bakomotse mu rukiryi rwe,utabariyemo abakazana ba Yakobo, bose bari mirongo itandatu na batandatu.
27 Abahungu ba Yosefu yabyariye muri Egiputa ni babiri, abantu bose b'inzu ya Yakobo bagiye muri Egiputa bari mirongo irindwi.
28 Yakobo atuma Yuda imbere ye kuri Yosefu ngo amuhe inzira yo kujya i Gosheni, bagera mu gihugu cy'i Gosheni.
29 Yosefu yitegura igare rye, arazamuka ajya gusanganira se Isirayeli i Gosheni, aramwiyereka, aramuhobera begamiranya amajosi, aririra ku ijosi ryeumwanya munini.
30 Isirayeli abwira Yosefu ati “Naho napfa, ni byo bizi, ubwo nkubonye nkamenya yukoukiriho.”
31 Yosefu abwira bene se n'inzu ya se ati “Ndagenda mbwire Farawo, yuko bene data n'inzu ya data bari mu gihugu cy'i Kanāni bansanze,
32 kandi ko ari abashumba kuko baragira amatungo, kandi ko bazanye imikumbi yabo n'amashyo yabo, n'ibyo bafite byose.
33 Nuko Farawo nabahamagaza akababaza ati
34 ‘Umwuga wanyu niumuki?’Muzamusubizemuti ‘Abagaragu bawe turagira amatungo, twahereye mu buto bwacu tugezan'ubu, twebweubwacu na ba sogokuruza.’Muvugiremutyo kugirango muturemu gihugu cy'i Gosheni, kukoumushumba wese ari ikizira ku Banyegiputa.”
1 Yosefu aragenda abwira Farawo ibyo byose ati “Data na bene data, n'imikumbi yabo n'amashyo yabo, n'ibyo bafite byose, bageze ino bavuye mu gihugu cy'i Kanāni, none bari mu gihugu cy'i Gosheni.”
2 Muri bene se atoranyamo batanu, abashyīra Farawo.
3 Farawo abaza bene se wa Yosefu ati “Umwuga wanyu niumuki?”
BasubizaFarawo bati “Abagaragu bawe turi abashumba, twebweubwacu na ba sogokuruza.”
4 Kandi babwira Farawo bati “Dusuhukiyemuri iki gihugu, kuko abagaragu bawe twabuzeubwatsi bw'imikumbi yacu, kuko inzara ari nyinshi cyane mu gihugu cy'i Kanāni. None turakwinginze, emera ko abagaragu bawe duturamu gihugu cy'i Gosheni.”
5 Farawo abwira Yosefu ati “So na bene so baje iwawe,
6 igihugu cya Egiputa kiri imbere yawe ngoutuzeso na bene so aharuta ahandiubwiza, bature mu gihugu cy'i Gosheni, kandi niba uzi muri bo ba rukunyuubagire abatahira b'inka zanjye.”
7 Yosefu yinjiza na se Yakobo amushyīra Farawo, Yakobo asabira Farawoumugisha.
8 Farawo abaza Yakobo ati “Imyaka y'ubukurubwawe ni ingahe?”
9 Yakobo asubizaFarawo ati “Imyaka y'uruzerero rwanjye ni ijana na mirongo itatu, iyo myaka y'ubukurubwanjye ibaye mike na mibi, ntingana n'imyaka y'ubukurubwa ba sogokuruza, mu minsi y'uruzerero rwabo.”
10 Yakobo asabira Farawoumugisha, maze amuva imbere.
11 Yosefu atuza se na bene se, abaha gakondo mu gihugu cya Egiputa aharuta ahandiubwiza, mu gihugu cy'i Rāmesesi, uko Farawo yategetse.
12 Yosefu ahora agerera se na bene se n'ab'inzu ya se bose igerero, uko abana babo bangana.
13 Nuko mu gihugu cyose ntihaba ibyokurya kuko inzara yari nyinshi, bituma abo mu gihugu cya Egiputa n'abo mu gihugu cy'i Kanāni barabishwa n'inzara.
14 Yosefu ateranya ifeza zose zari mu gihugu cya Egiputa no mu gihugu cy'i Kanāni bazanye guhahisha, Yosefu azizana mu nzu ya Farawo.
15 Ifeza zose zishize mu gihugu cya Egiputa no mu gihugu cy'i Kanāni, Abanyegiputa bose bajya kuri Yosefu bati “Duhe ibyokurya. Twapfirira iki imbere yawe, ko ifeza zacu zishize?”
16 Yosefu arabasubizaati “Mutange amatungo yanyu nanjye ndabaha ibyokurya, muhahishije amatungo niba mubuzeifeza.”
17 Bazanira Yosefu amatungo yabo, Yosefu abahahisha ibyokurya ku mafarashi n'imikumbi n'amashyo n'indogobe, abagaburiraibyokurya uwo mwaka, abahahisha ku matungo yabo yose.
18 Uwo mwakaushize, mu mwaka wa kabiri baza aho ari, baramubwira bati “Ntitwahisha databuja yuko ifeza zacu zose zishize, kandi amashyo yacu yose abaye aya databuja. Nta gisigaye imbere ya databuja kitari imibiri yacu n'ubutakabwacu.
19 Twapfirira iki mu maso yawe twe n'ubutakabwacu? Tuguranen'ubutakabwacu, twe n'ubutakabwacu tuzabeimbata za Farawo,uduheimbuto tubehotwe gupfa, igihugu kikabaumwirare.”
20 Nuko Yosefu aguriraFarawoubutakabwa Egiputa bwose, kuko Umunyegiputa wese yaguragaumurimawe, kuko inzara yabateye cyane, igihugu cyose kikaba gakondo ya Farawo.
21 Abantu arabimura, ahera ku ngabano za Egiputa z'uruhande rumwe ageza ku z'urundi, abashyira mu midugudu.
22 Ubutakabw'abatambyi ni bwo bwonyine ataguze, kuko abatambyi bari bafite igerero bahawe na Farawo, bakajya barya iryo gerero Farawo yabahaye. Ni cyo cyatumye bataguraubutakabwabo.
23 Yosefu abwira abantu ati “Dore uyu munsi mbaguriyeFarawo mwe n'ubutakabwanyu, none imbuto zanyu ngizi muzabibe ku butaka.
24 Kandi uko muzasarura muzajye muha Farawo igice cya gatanu cy'icyatamurima, ibice bine bizajya biba ibyanyu ngo mubikurehoimbuto zo kubibamu mirima, bibe n'ibyokurya byanyu n'abo mu ngo zanyu n'abana banyu bato.”
25 Baramusubizabati “Udukijijeurupfu, tukugirirehoumugisha databuja, natwe tuzabaimbata za Farawo.”
26 Yosefu yandikisha iryo tegeko, riba itegeko ridakuka mu gihugu cya Egiputa na bugingo n'ubu, yuko Farawo ahabwa igice cya gatanu. Ubutakabw'abatambyi ni bwo bwonyine butabaye ubwa Farawo.
27 Abisirayeli batura mu gihugu cya Egiputa, mu gihugu cy'i Gosheni, baronkerayo ibintu, barororoka, bagwira cyane.
28 Yakobo yongera kuramaindi myaka cumi n'irindwi ari muri Egiputa, nuko imyaka Yakobo yaramye yari ijana na mirongo ine n'irindwi. Iyo ni yo myaka y'ubugingo bwe.
29 Igihe cyo gupfa kwa Isirayeli kiri bugufi, ahamagazaumwana we Yosefu aramubwira ati “Niba nkugiriyehoumugisha, ndakwinginze shyiraukubokokwawe munsi y'ikibero cyanjye,ungirire nezaumbereumunyamurava. Ndakwinginze, ntuzampambe muri Egiputa,
30 ahubwo ninsinzirana na data na sogokuru,uzanjyaneunkure muri Egiputa,umpambe mu gituro cyabo.”
Aramusubizaati “Nzabikora ukountegetse.”
31 Aramurahiza ati “Ndahira.”Aramurahira. Isirayeli yikubitaku musegoyubamye.
1 Hanyuma y'ibyo babwira Yosefu bati “So ararwaye”. Ajyana n'abahungu be bombi, Manase na Efurayimu.
2 Hazaumuntu abwira Yakobo ati “Doreumwana wawe Yosefu araje.”Isirayeli arihangana, yicara ku rutara.
3 Yakobo abwira Yosefu ati “Imana Ishoborabyose yambonekereye i Luzi yo mu gihugu cy'i Kanāni, impaumugisha,
4 irambwira iti ‘Dore nzakororotsa nkugwize, nguhindure iteraniro ry'amoko, kandi nzahaurubyaro rwawe ruzakurikiraho iki gihugu, kibe gakondo yarwo iteka ryose.’
5 “None abahungu bawe bombi wabyariye mu gihugu cya Egiputa ntaragusanga muri Egiputa, ni abanjye. Efurayimu na Manase bazaba abanjye, nka Rubenina Simiyoni.
6 Abandi bana wabyara hanyuma yabo bazaba abawe, mu iragwa ryabo bazitirirwa bene se.
7 Ku bwanjye ubwo navaga i Padani, napfushirije Rasheli mu rugendo mu gihugu cy'i Kanāni, twari dushigaje akarere tukagera Efurata. Byarambabaje, muhambayo mu nzira ijya Efurata, ari ho Betelehemu.”
8 Isirayeli abona bene Yosefu aramubazaati “Aba ni bande?”
9 Yosefu asubizase ati “Ni abana banjye Imana yampereye ino.”
Aramubwira ati “Ndakwinginze, bazane mbasabireumugisha.”
10 Kandi amaso ya Isirayeli yari abeshejwe ibirorirori n'ubusaza, ntiyashobora guhweza. Arabamwegereza arabasoma, arabahobera.
11 Isirayeli abwira Yosefu ati “Sinibwiraga yuko nzabona mu maso haweukundi, none Imana inyeretse n'urubyaro rwawe.”
12 Yosefu abakura hagati y'amavi ya se, yikubitahasi yubamye.
13 Yosefu abajyana bombi arabamwegereza, afatisha Efurayimuukubokokwe kw'iburyo, amwegerezaukubokokw'ibumosokwa Isirayeli, afatisha Manaseukubokokwe kw'ibumoso, amwegerezaukubokokwa Isirayeli kw'iburyo.
14 Isirayeli aramburaukubokokwe kw'iburyo, arambika ikiganza cyako ku mutwe wa Efurayimuumuhererezi, arambika ikiganza cye cy'ibumosoku mutwe wa Manase, anyuranya amaboko ye abizi, kuko Manase ari we wari imfura.
15 Asabira Yosefuumugisha ati “Imana, iyo sogokuru Aburahamu na data Isaka bagenderaga imbere, Imana yantunze mu bugingo bwanjye bwose ikageza ubu,
16 marayika wancunguye mu bibi byose, ihe aba bahunguumugisha, bitirirwe izina ryanjye n'irya sogokuru Aburahamu na data Isaka, bororoke babe benshi cyane mu isi.”
17 Yosefu abonye yuko se arambitse ikiganza cye cy'iburyo ku mutwe wa Efurayimu, biramubabaza. Ateruraukubokokwa se ngo agukureku mutwe wa Efurayimu, agushyire ku wa Manase.
18 Yosefu abwira se ati “Ntugireutyo data. Uyu ni we mpfura, abe ari weurambika ikiganza cyawe cy'iburyo ku mutwe.”
19 Se aranga ati “Ndabizi mwana wanjye, ndabizi. Uwo na we azahindukaubwoko kandi na we azakomera, ariko murumunawe azamurusha gukomera,urubyaro rwe ruzahinduka amoko menshi.”
20 Abasabiraumugisha uwo munsi ati “Abisirayeli bazaguhindure icyitegererezo, iyo basabiranyeumugisha bati ‘Imana iguhindure nka Efurayimu na Manase.’”Abanza Efurayimu mbere ya Manase.
21 Isirayeli abwira Yosefu ati “Dore ngiye gupfa ariko Imana izabana namwe, izabasubizamu gihugu cya ba sekuruzabanyu.
22 Kandi nguhayeumugabane umweurutauwa bene so, uwo nanyagishije Abamori inkota yanjye n'umuhetowanjye.”
1 Yakobo ahamagaza abana be arababwira ati “Nimuterane, mbabwire ibizababaho mu minsi izabaho kera.
2 “Nimuterane mwumve bana ba Yakobo,
Mwumve Isirayeli so.
3 “Rubeniuri imfura yanjye, n'imbaraga zanjye.
Uwo gushobora kubyara kwanjye kwatangiriyeho,
Urushaho icyubahiro,urushaho gukomera.
4 Uri nk'amazi kuko adahama hamwe, ntuzabonaubutware.
Kuko wuriyeuburiribwa so,
Ni ho wabuhumanije.
Yuriyeindyamo yanjye!
5 “Simiyoni na Lewi ni abavandimwe,
Inkota zabo ni intwaro z'urugomo.
6 Mutimawanjye, ntuzajye mu nama zabo za rwihereranwa,
Bwiza bwanjye, ntugafatanye n'iteraniro ryabo.
Kuko bicishije abantuuburakari,
Bagatema ibitsi by'inka kugirango bimare agahinda.
7 Uburakari bwabo buvumwe kuko bwari bwinshi,
Umujinya wabouvumwe kuko wari uw'agashinyaguro.
Nzabagabanya mu ba Yakobo,
Nzabatataniriza mu Bisirayeli.
8 “Yuda, bene so bazagushima,
Ukubokokwawe kuzabaku ijosi ry'abanzi bawe,
Bene so bazakwikubitaimbere.
9 Yuda ni icyana cy'intare,
Urazamutse, mwana wanjyeuvuyemu muhīgo.
Yunamye, abunda nk'intare,
Kandi nk'intare y'ingore.
Ni nde wayivumbura?
10 Inkoni y'ubwami ntizava kuri Yuda,
Inkoni y'ubutware ntizava hagati y'ibirenge bye, Nyirayo ataraza,
Uwo ni we amahanga azumvira.
11 Aziritse ishashi ye y'indogobe ku muzabibu,
N'icyana cye cy'indogobe akiziritse ku muzabibuurutahoubwiza,
Ameshesha imyenda ye vino,
Imyambaro ye ayimeshesha amaraso y'inzabibu.
12 Amaso ye atukujwe na vino,
Amenyo ye yejejwe n'amata.
13 “Zebuluniazatura ku kibaya cy'inyanja,
Azaba ku kibaya kiriho inkuge,
Urugabano rwe ruzerekera i Sidoni.
14 “Isakari ni indogobe y'inyamaboko,
Iryamye hagati y'ingo z'intama.
15 Abona aho kuruhukirako ari heza,
N'igihugu ko ari icyo kwishimiramo.
Yunamishirijeurutugurwe kwikorera,
Ahindukaumuretwautegekwa icyate.
16 “Dani azacira abantu be imanza,
Ubwo ari umwe mu miryango y'Abisirayeli.
17 Dani azaba inzoka mu nzira,
N'incira mu kayira,
Irya ibinono by'ifarashi,
Uhekwa na yo akagaranzuka inyuma akagwa.
18 “Uwiteka ntegereje agakiza kawe.
19 “Gadiumutweuzamutera,
Ariko na we azabatera abirukane, abakurikire hafi.
20 “Kuri Asheri hazava ibyokurya biryoha neza,
Azatanga ibyokurya byiza bikwiriye abami.
21 “Nafutalini ibugumary'isha izituwe,
Avuga amagambo meza.
22 “Yosefu ni ishami ry'igiti cyera cyane,
Ishami ry'igiti cyera cyane kiri hagati y'isōko,
Amashami yacyo arenga inkike y'igihome.
23 Abarashi bamugiriye iby'urwango,
Bamurashe imyambi y'akarengane.
24 Arikoumuhetowe nturakabangūka,
Amaboko ye n'intoki ze bikomezwa n'amaboko ya ya ntwari ya Yakobo.
Ni yo yakomotsweho n'Umushumba,
Igitare cy'Abisirayeli.
25 Ibyo byakozwe n'Imana ya so, izagufasha,
Byakozwe n'Ishoborabyose, izaguhaumugisha.
Imigisha iva hejuru mu ijuru,
N'imigisha iva mu mazi y'ikuzimu,
N'imigisha yo mu mabere n'iyo mu nda.
26 Imigisha so ahesha,
Irenze iyaheshejwe na data na sogokuru,
Igera ku rugabano rw'imisozi ihoraho.
Izaba ku mutwe wa Yosefu,
Mu izingiro rye, ni we mutware wa bene se.
27 “Benyamini ni isega ritanyagura,
Mu gitondo rirya umuhīgo,
Nimugoroba akagabanya iminyago.”
28 Abo bose ni imiryango y'Abisirayeli uko ari cumi n'ibiri. Ibyo ni byo se yababwiye abasabiraumugisha,umuntu wese amusabira uwe mugisha.
29 Arabihanangiriza arababwira ati “Ngiye gusangaubwoko bwanjye, muzampambe hamwe na data na sogokuru, mu buvumoburi mu isambu ya EfuroniUmuheti,
30 mu buvumoburi mu isambu y'i Makipela iri imbere y'i Mamure mu gihugu cy'i Kanāni, ni bwo Aburahamu yaguranye n'iyo sambu kuba gakondo yo guhambamo, abuguzena EfuroniUmuheti.
31 Ni bwo bahambyemo Aburahamu na Saraumugorewe, ni bwo bahambyemo Isaka na Rebekaumugorewe, kandi ni bwo nahambyemo Leya.
32 Ya sambu n'ubuvumobuyirimo byaguzwe ku Baheti.”
33 Yakobo amaze kwihanangiriza abana be, asubizaamaguru ku rutara,umwukaurahera asangaubwoko bwe.
1 Yosefu yubamamu maso ha se amuririraho, aramusoma.
2 Yosefu ategeka abagaragu be b'abavuzi kosa se, abo bavuzi bosa Isirayeli.
3 Bamara iminsi mirongo ine bakimwosa, uko ni ko iminsi yo koserezamo ingana. Abanyegiputa bamara iminsi mirongo irindwi bamuririra.
4 Iminsi yo kumuririra ishize, Yosefu abwira abo mu rugo rwa Farawo ati “Niba mbagiriyehoumugisha, ndabinginze mubwire Farawo muti
5 ‘Se yamurahirije ibi: dore ngiye gupfa, mu mva nicukuriyemu gihugu cy'i Kanāni abe ari mouzampamba. None ngo arakwinginga azamuke ahambe se, kandi ngo azagaruka.’”
6 Farawo ati “Zamukauhambe so, nk'uko yakurahirije.”
7 Yosefu arazamuka ajya guhamba se, ajyana n'abagaragu ba Farawo bose, abakuru bo mu rugo rwe, n'abakuru bo mu gihugu cya Egiputa bose,
8 n'abo mu rugo rwa Yosefu bose, na bene se n'abo mu rugo rwa se, abana babo bato, n'imikumbi yabo n'amashyo yabo, ibyo byonyine ni byo basize mu gihugu cy'i Gosheni.
9 Ajyana n'amagare y'intambara n'abahetswe n'amafarashi, bagenda ari itara rinini cyane.
10 Bagera ku mbuga y'igosorero yo muri Atadi, hari hakurya ya Yorodani, bacurirayoumuborogo mwinshiukomeye cyane, amara aho iminsi irindwi aharirira se amwiraburiye.
11 Bene igihugu b'Abanyakanāni babonye baririra ku mbuga y'igosorero yo muri Atadi, baravuga bati “Uyu niumuborogo mwinshi w'Abanyegiputa.”Ni cyo cyatumye bahita Abeli Misirayimu, hari hakurya ya Yorodani.
12 Abana ba Isirayeli bamukorera uko yabategetse,
13 bamujyana mu gihugu cy'i Kanāni, bamuhamba mu buvumobwo mu isambu y'i Makipela iri imbere ya Mamure, ubwo Aburahamu yaguranye n'iyo sambu kuba gakondo yo guhambamo, abuguzena EfuroniUmuheti.
14 Amaze guhamba se, Yosefu asubirana muri Egiputa na bene se, n'abandi bose bajyanye na we kumuhambisha se.
15 Bene se wa Yosefu babonye ko se yapfuye, baravuganabati “Ahari Yosefu azatwanga, atwiture rwose inabi twamugiriye.”
16 Batuma kuri Yosefu bati “So atarapfa yaradutegetse ati
17 ‘Muzabwire Yosefu ibi: arakwinginze, babarira bene so igicumurocyabo n'icyaha cyabo kuko bakugiriye nabi.’None turakwinginze, babarira abagaragu b'Imana ya so igicumurocyabo.”Yosefu babimubwiye ararira.
18 Ndetse bene se baragenda bamwikubitaimbere, baramubwira bati “Dore turi abagaragu bawe.”
19 Yosefu arababwira ati “Mwitinya. Mbese ndi mu cyimbo cy'Imana?
20 Ku bwanyu mwari mushatse kungirira nabi, ariko Imana yo yashakaga kubizanisha ibyiza, kugirango isohoze ibi biriho none, ikize abantu benshiurupfu.
21 None mwe gutinya, nzajya mbagaburirana n'abana banyu bato.”Arabahumurizaababwira neza.
22 Yosefu aturanamuri Egiputa n'umuryango wa se, Yosefu arama imyaka ijana n'icumi.
23 Yosefu abona abuzukuruba Efurayimu, n'abana ba Makiri mwene Manase bavukiyeku mavi ya Yosefu.
24 Yosefu abwira bene se ati “Ngiye gupfa, ariko Imana ntizabura kubagenderera ikabakura muri iki gihugu, ikabajyana mu gihugu yarahiriye Aburahamu na Isaka na Yakobo ko izabaha.”
25 Yosefu arahiza abana ba Isirayeli ati “Imana ntizabura kubagenderera, namwe muzajyane amagufwa yanjye, muyakure ino.”
26 Nuko Yosefu apfa aramye imyaka ijana n'icumi. Baramwosa, bamushyirira muri Egiputa mu isanduku yo guhambamo.